Bewust Ondernemen. in de mode-, schoenen- en sportbranche

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bewust Ondernemen. in de mode-, schoenen- en sportbranche"

Transcriptie

1 Bewust Ondernemen in de mode-, schoenen- en sportbranche

2 Colofon Inhoudsopgave De brochure Bewust Ondernemen in de mode-, schoenen- en sportbranche is een uitgave van Mitex. Realisatie: Mitex Branche Service B.V. Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) Redactie: BECO Groep, Carla Neefs en Susanne Ritskes Mitex, Eveline de Kruif en Suzanne de Graaf Vormgeving & Lay out: Vormgeving Onbekend B.V. Productie: Wim Wanetie Grafische Producties B.V. Oplage: exemplaren Aan deze uitgave werkten mee: Lobke Vlaming van MVO Nederland; Ries Lit van Het Energiecentrum; en Sofie Schop van Fair Wear Foundation. Doorn, juli 2008 De inhoud van deze publicatie is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Toch kan het risico van onduidelijkheden of onjuistheden niet geheel worden vermeden. Het HBD, Mitex en BECO Groep sluiten iedere aansprakelijkheid uit voor zowel de schade die mocht voortvloeien uit het gebruik van deze gegevens, als de schade die zou kunnen ontstaan als gevolg van onvolledigheden, onjuistheden of onvolkomenheden in deze publicatie. Deze brochure is gedrukt op Reviva print. Dit papier is geproduceerd op basis van gerecycled papier dus gemaakt met extra aandacht voor onze leefomgeving. 1.Wat is bewust ondernemen? Energie Afval Transport & logistiek Verpakkingen Inkoop Personeel Schoonmaak FinanciËn Klant / PR & Communicatie Handige links Werk aan de Bewuste Winkel checklist MVO en retail: Mogelijkheden Voor Ondernemers! Jan Meerman, voorzitter Mitex

3 1. WAT IS BEWUST ONDERNEMEN? Veel ondernemers denken dat het een hele toer is om MVO in te voeren. Maar Bewust Ondernemen zit ook in kleine stappen! Bent u geïnteresseerd in het creëren van nieuwe marktkansen, innovatieve ontwikkelingen en huidige maatschappelijke thema s als klimaat, arbeidsomstandigheden en energieconsumptie? En wilt u een ondernemersklimaat creëren dat rendabel is voor u en alle partijen waar u mee samenwerkt? Dan is deze brochure Bewust Ondernemen in de mode-, schoenen- en sportbranche uitermate geschikt om u verder op weg te helpen. Bewust ondernemen, ook wel Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is een begrip dat tegenwoordig vaak wordt gebruikt. Simpel gezegd komt Bewust Ondernemen erop neer dat u als ondernemer oog heeft voor de maatschappij waarin uw bedrijf staat. Dat betekent dat er een evenwicht is tussen de financiële kant van uw onderneming (winst, rendement) en de sociale en ecologische kant (mens en milieu). Kortom: u bent continu bezig met het creëren van een balans tussen de drie P s; People, Planet, Profit. MVO is ook een vorm van innovatie. Door meer in te zetten op de maatschappelijke ontwikkelingen om u heen, kijkt u meer vooruit en bent u beter voorbereid op het nieuwe ondernemen van de 21ste eeuw. Waarom Bewust Ondernemen? Door Bewust Ondernemen een plek te geven in uw bedrijf, laat u zien dat u aandacht heeft voor de omgeving waarin u opereert. Ook levert u een bijdrage aan maatschappelijke thema s waar iedereen in ons land maar ook daar buiten mee te maken heeft. Bij Bewust Ondernemen gaat het dan ook verder dan alleen voldoen aan wettelijke verplichtingen. De meeste bedrijven voelen zelf de morele verplichting om verantwoord bezig te zijn met de zorg voor mens en milieu in de eigen omgeving. Bedrijven merken ook steeds vaker dat MVO winstgevend kan zijn. Denk hierbij aan het aantrekken van nieuwe klanten, creëren en/of bedienen van nieuwe markten, beter imago en betere samenwerking en dialoog met belanghebbenden, ook wel stakeholders genoemd. Vergeet niet dat de consument steeds meer belang hecht aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van een onderneming. Kleine stappen Veel ondernemers denken dat het een hele toer is om MVO in te voeren. Maar dat hoeft niet. Bewust Ondernemen zit ook in kleine stappen. Sommige daarvan zijn met weinig moeite door te voeren. Ze kosten weinig tijd en geld en leveren al snel iets op. Grote kans dat u eigenlijk al heel veel aan Bewust Ondernemen doet, zonder dat u het zo benoemt. Bewust Ondernemen in de mode-, schoenen- en sportdetailhandel Kledingwinkels zijn hét belangrijkste aankoopkanaal van mode. Van de totale consumentenbestedingen aan mode (e 11,5 miljard) komt 71 procent in kledingwinkels terecht. De modebranche bestaat uit ruim ondernemingen met winkels. Dit zorgt ervoor dat in totaal mensen zijn voorzien van een betaalde baan. De branche sport- en kampeerzaken telt ruim ondernemingen met bijna winkels. Zij voorzien voor ruim werkzame personen een betaalde baan. De schoenenbranche telt circa ondernemingen met ruim winkels. Zij zijn goed voor betaalde banen. Thema s Wat doen ondernemers in de modebranche op het gebied van Bewust Ondernemen? Weet u wat het begrip inhoudt en wat het voor u zou kunnen betekenen? Deze brochure geeft antwoord op vragen die in uw branche spelen en biedt handvatten om snel en effectief met Bewust Ondernemen aan de slag te gaan. Wie bewust wil ondernemen in de modebranche krijgt te maken met verschillende onderwerpen. Van energiebesparing tot aandacht voor arbeidsomstandigheden in landen waar de producten gemaakt worden. Maar ook goed werkgeverschap is een belangrijk onderwerp voor ondernemers in de modebranche. Onderstaand vindt u een opsomming van thema s binnen Bewust Ondernemen: Energiebesparing Afvalvermindering en afvalscheiding Transportbesparing Duurzame verpakkingen Aandacht voor milieu en sociale omstandigheden bij inkoop Milieuvriendelijke schoonmaak Goed werkgeverschap en personeelsbeleid Duurzaam financieren en beleggen PR & Communicatie en inzicht in de wensen van klanten Om u te helpen bij het starten met of verder implementeren van Bewust Ondernemen staan in deze brochure tips en ideeën die u direct kunt toepassen in uw bedrijf. U kunt de checklist invullen, waarbij u gemakkelijk afvinkt wat u op het moment al doet, wat u NU wilt doen en wat u LATER wilt gaan doen. U kunt er natuurlijk ook voor kiezen sommige activiteiten voorlopig nog NIET uit te voeren. Ook kan het zijn dat de activiteit niet van toepassing is op uw onderneming. De checklist vindt u achterin deze brochure. Door de Werk aan de Bewuste Winkel-check af te lopen en naar waarheid in te vullen, krijgt u op een simpele manier een handvat aangereikt om Bewust Ondernemen ook binnen uw organisatie te implementeren. Wij wensen u veel succes en plezier bij het ontdekken hoe Bewust Ondernemen ook in uw organisatie kan gaan leven! 05

4 2.ENERGIE Geef energiezaken de aandacht die zij verdienen De modebranche is grofweg te verdelen in textiel-, schoenen- en sportwinkels. De diversiteit is groot. Niet alleen in afmeting en uitstraling, maar ook in assortiment en karakter. Maar hoe groot de verschillen in de branche ook zijn, energie besparen kunnen we allemaal en is nodig om zo een belangrijke bijdrage aan de toekomst te leveren. Zuinig omgaan met energie hoort bij de zorg voor het milieu. Zo kan het de gevolgen van klimaatverandering verminderen. Daarnaast kan energiebesparing bijdragen aan een verbetering van het bedrijfsresultaat. In de bedrijfsvoering kunt u op verschillende manieren en momenten aandacht besteden aan energie. In het dagelijks gebruik van bijvoorbeeld verlichting kan bewust gedrag tot wel twintig procent op de energiekosten besparen. Dus: waarom geld uitgeven als het niet nodig is? Waarom een hoge energierekening accepteren? Geef energiezaken de aandacht die zij verdienen. Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing, het comfort, de professionele uitstraling van energie-efficiëntie en de verbetering van werkprestaties. In dit hoofdstuk vindt u per energieonderwerp eenvoudig uit te voeren adviezen die weinig investering vragen op het gebied van energie. 2.1 Algemeen Maak een bewuste keuze ten aanzien van uw energieleverancier. Toelichting: Koop bij voorkeur alleen groene energie in. Mitex kan met u meedenken in een bewuste keuze voor uw energieleverancier. Voor meer informatie kunt u terecht bij Mitex Info & Advies of 2.2 Winkelverlichting Schakel verlichting altijd uit in ruimtes waar u niet aanwezig bent. Toelichting: Verlichting blijft vaak onnodig aan staan. Een gedragscampagne uitschakelen verlichting en andere apparatuur moet ertoe leiden dat de verlichting in deze ruimten wordt uitgeschakeld als er niemand meer aanwezig is Plaats bewegingsmelders in ruimten waar minder verlichting nodig is, zoals de kantine, het magazijn en de toiletten. Toelichting: Het plaatsen van bewegingsmelders is vooral interessant in ruimten zoals de kantine, het magazijn en de toiletten. Hier brandt vaak onnodig licht terwijl niemand aanwezig is. Via bewegingsmelders kan circa dertig procent op het elektriciteitsverbruik voor verlichting in deze ruimten worden bespaard. Een aanwezigheidsdetector kost ongeveer e 15,- exclusief installatiekosten. De terugverdientijd is ongeveer een half jaar Vervang gloeilampen en halogeenspots door spaarlampen of LED-verlichting en bespaar tachtig procent. Toelichting: Een gloeilamp van 40 watt kan worden vervangen door een spaarlamp van 9 watt. Een voorbeeldberekening: als u twintig gloeilampen laat vervangen door spaarlampen, zou dit een energiebesparing opleveren van 900 kwh en een kostenbesparing van e 100,- per jaar. Spaarlampen hebben vrijwel altijd een terugverdientijd van minder dan een jaar Vervang ouderwetse TL-verlichting door moderne TL-buizen. Toelichting: Vervanging van bestaande armaturen en lampen voor energie-efficiënte (hoogfrequent) TL-verlichting bespaart tot wel veertig procent aan elektriciteitsverbruik voor iedere lamp. Hoogfrequente lampen hebben tevens een langere levensduur in vergelijking met conventionele TL lampen. Moderne TL-buizen hebben een terugverdientijd van ongeveer een jaar Breng bij een TL-bak een reflector aan. Toelichting: Een reflector verdubbelt de lichtopbrengst zodat u nog maar de helft van het aantal TL-buizen nodig heeft Zet een tijdschakelaar en/of schemerschakelaar op de etalage- en buitenverlichting. Toelichting: Een aanzienlijke besparing kan behaald worden door de etalage- en buitenverlichting tussen twaalf uur s nachts en zes uur s morgens uit te schakelen. De verlichting kan met behulp van een combinatie van schemerschakelaar en tijdschakelaar automatisch op de juiste tijden in- en uitgeschakeld worden. Pas de schakeltijden aan het seizoen aan Maak eens per jaar de verlichtingsarmaturen en lichtsensoren schoon. Toelichting: Het stof op de armaturen en sensoren veroorzaakt vermindering van het licht. Aangezien lampen ook warmte afgeven, kunt u hierdoor ook op de energierekening besparen. 2.3 Verwarming Zet de thermostaat een uur voor vertrek vijf tot zeven graden lager (mits het niet vriest). Toelichting: De verwarming uitzetten bespaart uiteraard meer energie, maar het risico is dat het huis te vochtig is. Het is een misverstand dat de nachttemperatuur niet te laag mag worden, omdat het dan s ochtends extra veel energie zou kosten om het huis weer op te warmen. Als het vriest is de lucht droger en kan de verwarming meer dan 5 tot 7 graden lager zonder dat de lucht te vochtig wordt Draai de radiatoren dicht in ruimten waar u geen verwarming nodig heeft (let wel op bevriezingsgevaar). Toelichting: Deze aanbeveling spreekt voor zichzelf, maar vaak gebeurt het toch niet. Een gedragscampagne uitschakelen verwarming moet ertoe leiden dat de radiatoren in deze ruimten wordt uitgeschakeld indien er niemand meer aanwezig is. U als werkgever heeft hierin een voorbeeldrol. 07

5 2.3.3 Ga kritisch om met de ingestelde temperatuur. Toelichting: De verwarming is vaak te hoog ingesteld. Elke graad lager scheelt zes procent op het energieverbruik Zorg ervoor dat radiatoren hun warmte goed kunnen afgeven. Toelichting: Doordat er bijvoorbeeld geen kasten en/of andere grote voorwerpen voor staan, kunt u op een gemakkelijke manier energie besparen. Dit kost u geen geld, alleen een beetje man- of vrouwkracht Isoleer de CV-leidingen in onverwarmde ruimten. Toelichting: Er zijn verschillende soorten systemen om uw leidingen te isoleren. Er zijn bijvoorbeeld lijmsystemen en clipsystemen. De isolatie die u moet lijmen is het goedkoopst. De prijs hangt af van de diameter. De besparing is ongeveer tussen de e 100,- en e 400,- per jaar Houd uw gas- en elektrciteitsverbruik in de gaten door regelmatig de meterstanden op te nemen. Toelichting: Door de monitoring van uw gas- en elektriciteitsverbruik kunt u op een eenvoudige manier afwijkend energiegebruik registeren. Hierdoor kunt u weer sneller effectieve energie- en kostenbesparende maatregelen treffen Voorkom warmteverlies door het dichtmaken van spleten en kieren. Toelichting: Tocht kan gestopt worden met behulp van deurrubbers, PUR-schuim of kit. Denk hierbij aan kieren tussen raamkozijnen en de muur of kieren aan ramen en deuren Plaats radiatorfolie of een warmteschild tussen de radiator en de buitenmuur. Toelichting: Warmte kan voor een groot deel verdwijnen in de muren naar buiten toe. Het is verstandig radiatorfolie of een warmteschild te plaatsen omdat deze een groot deel van de warmte weerkaatst Is uw CV-ketel ouder dan twaalf jaar, overweeg dan vervanging door een HR-ketel eventueel met meerdere in een cascade (een aantal aan elkaar gekoppelde CV-ketels) opstelling. Toelichting: CV-installaties worden vaak niet optimaal gebruikt. Het systeem staat dan bijvoorbeeld niet goed afgesteld, presteert ondermaats vanwege gebrek aan onderhoud of levert daardoor risico s op voor de veiligheid en gezondheid. Een (oude) conventionele verwarmingsketel heeft een rendement van 75 procent. Nieuwe verwarmingsketels moeten minimaal VR (verbeterd rendement, 82 procent) zijn. Een Hoog Rendement-ketel is de beste keuze, deze heeft namelijk een rendement van 92 procent. Laat u informeren door uw installateur Kies voor een luchtgordijn als u uw deuren geopend wilt houden. Toelichting: Een luchtgordijn werkt met een verticale luchtstroom, die als afscheiding dient tussen binnen en buiten. Dat verbetert het comfort en beperkt het energieverlies. Luchtgordijnen zijn het overwegen waard als een deur langer dan een kwartier per uur openstaat. In de zomer kan een luchtgordijn ook worden toegepast om juist de warmte buiten te houden. Let bij de aanschaf op de duurzaamheid van het product en vraag hiernaar. U kunt overwegen Hoog Rendement-luchtgordijnen toe te passen, een systeem dat nog energiezuiniger te werk gaat. Warme lucht uit het luchtgordijn verdwijnt veelal rechtstreeks naar buiten. Deze afgifte van warmte aan de buitenlucht, ofwel de straatzijde, kan worden beperkt door een isolerende en geleidelijke luchtstroom. Zo kan dit systeem veertig procent energiezuiniger werken dan een gewoon luchtgordijn. Daarnaast kunt u hierbij gebruik maken van de EnergieInvesteringsAftrek (EIA) van SenterNovem. 2.4 Airconditioning, koeling Gebruik in de zomer de relatief koele buitenlucht om s nachts te ventileren. Toelichting: Zomernacht ventilatie kan een aanzienlijke hoeveelheid energie besparen. Bij zomer-nacht ventilatie wordt in de zomer tijdens de nacht koude buitenlucht ingeblazen met het ventilatie systeem. Hierdoor kan de koeling later overdag ingeschakeld worden. Door het nachtelijk ventileren van het pand zal het ventilatiesysteem meer elektrische energie gebruiken, dit wordt echter ruimschoots goedgemaakt met de besparing op het elektriciteitsverbruik voor de koeling. Aanvullend vindt de ventilatie tijdens daluren plaats, waardoor de elektriciteit goedkoper is. Geschat wordt dat het gebouw bij nachtelijke ventilatie minimaal 1 uur koeling minder nodig heeft Beperk het temperatuur verschil tussen binnen en buiten bij voorkeur tot vijf graden. Toelichting: Als dit verschil groter wordt, stijgt niet alleen het energieverbruik, maar wordt het verlaten van de gekoelde ruimte ook onaangenaam. Detectoren kunnen dit automatisch regelen Beperk de draaiuren van de airconditioning zoveel mogelijk. Toelichting: Indien u het aantal draaiuren beperkt in combinatie met een verlaging van het toerenniveau, kunt u een besparing realiseren tot wel dertig procent Isoleer de koudeleidingen tussen de koelmotor en de airconditioning. Toelichting: Hiermee bespaart u vijf tot tien procent Gebruik een ventilator in plaats van airconditioning. Toelichting: Een ventilator verbruikt op volle kracht niet meer dan een gloeilamp. U kunt jaarlijks e 100,- besparen op uw energierekening én produceert ongeveer 620 kilogram minder CO2 uitstoot. Vijfhonderd uur koelte van een ventilator kost e 3,50 terwijl hetzelfde urenaantal airconditioning e 110,00 kost. 2.5 Huishoudelijk en overige elektrische apparatuur Let bij aankoop van een nieuw huishoudtoestel op het energielabel. Toelichting: Het energielabel is een etiket met gebruiksinformatie over elektrische huishoudelijke apparaten. Het label bestaat uit een indeling in zeven categorieën van A tot G. Als een apparaat een energielabel in categorie A heeft, dan garandeert dat een relatief laag energieverbruik. Maar ook binnen de toestellen met label A zijn er verschillen, kijk dus naar het verbruik (in kwh/j = kilowattuur per jaar) om het zuinigste toestel te kiezen Schaf een laptop aan in plaats van een desktop. Toelichting: Een laptop is dertig procent energiezuiniger dan een normale desktop. De besparing per laptop is gemiddeld e 9 en 25 kilogram CO2 uitstoot per jaar. 09

6 Oxxio geeft ondernemers grip op energieverbruik Slim met energie Oxxio steekt graag energie in zaken die zijn klanten voordeel bieden voor de toekomst. Daarom wil Oxxio zijn klanten minder energie verkopen. Oxxio heeft liever meer klanten die minder energie verbruiken dan weinig klanten die veel verbruiken. Daarom helpt Oxxio zijn klanten slim om te gaan met energie. De groenste energie is tenslotte de energie die u niet gebruikt! En dat is goed voor het milieu én goed voor uw portemonnee. Duurzaam, maar niet duurder Oxxio is de groenste van de vijf grote energieleveranciers van Nederland. Oxxio levert groene stroom en gas aan particulieren en aan ondernemers. Groene stroom, want bewust met energie omgaan en verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker. Oxxio hecht veel waarde aan duurzaamheid: oog voor de wereld om ons heen. Daarom wil Oxxio zijn klanten bewust maken van het energieverbruik en helpen om slim om te gaan met energie. Zo kan het energieverbruik worden teruggedrongen en de belasting van het milieu verminderd worden. Om dat te bereiken geeft Oxxio zijn klanten advies om te besparen op energieverbruik. En besparing op het energieverbruik betekent direct een verlaging van de energierekening. Dubbel voordeel dus! De groenste energie is energie die je niet gebruikt. Voor meer informatie bel of kijk op Slimme meter Oxxio is voortdurend op zoek naar nieuwe mogelijkheden om energieverbruik te verminderen en klanten voordeel te bieden. Zo introduceerde Oxxio de innovatieve slimme meter in Nederland. De slimme meter geeft u direct inzicht in uw energieverbruik. U kunt online, via een persoonlijke beveiligde pagina, uw energieverbruik volgen. Per dag, per week en zelfs per uur. En dat niet alleen, ook kunt u tussen vestigingen van uw onderneming het energieverbruik vergelijken. Zo krijgt u eenvoudig inzicht in het verbruik per vestiging en kunt u heel gericht energie besparen. Meer weten betekent meer grip op uw kosten. Dat maakt een lagere energierekening mogelijk. Dit draadloze meetsysteem wordt door KPN via een GPRS-netwerk uitgelezen. U hoeft dus geen meterstanden meer door te geven. Bovendien installeert Oxxio deze slimme meter gratis. De BespaarBonus: drievoudig voordeel Samen met zijn klanten wil Oxxio serieus werk maken van energiebesparing. Daarom biedt Oxxio de BespaarBonus aan. Met deze actie wil Oxxio zijn particuliere klanten aanzetten tot het daadwerkelijk verlagen van het energieverbruik. Oxxio wil het besparen van energie extra aantrekkelijk maken door iedereen die na drie jaar 10% op zijn verbruik heeft bespaart, nog eens te belonen met een bonus van 300,-. Particuliere klanten profiteren zo van drievoudig voordeel. Altijd de scherpst mogelijke tarieven voor groene stroom en gas. 10% besparing op energieverbruik. Ten slotte een BespaarBonus van 300,-. Om klanten te helpen de besparing te realiseren heeft Oxxio een online adviestool ontwikkeld: de BespaarAssistent. Deze geeft bespaaradviesen die gemakkelijk veel voordeel op kunnen leveren en maakt direct inzichtelijk hoeveel energie wordt bespaard en welk financieel voordeel daarmee behaald wordt. Dat is slim met energie. HIER Klimaatcampagne De HIER Klimaatcampagne is enthousiast over het de BespaarBonus van Oxxio. Minder energie verbruiken in een belangrijke stap op weg naar een klimaatneutrale levensstijl waarmee het klimaat niet wordt belast. Oxxio krijgt daarom het HIER-logo toegekend voor de BespaarBonus-actie. Over Oxxio Door vast te houden aan de waarden voordeel, transparantie, duurzaamheid en innovatie is Oxxio sinds 2000 uitgegroeid tot de vierde energieleverancier van Nederland. Oxxio richt zich op zowel de consumentenmarkt als het MKB en de grootzakelijke markt. Inmiddels heeft Oxxio ruim klanten. Oxxio is onderdeel van Centrica, de grootse energieleverancier van Engeland. Meer informatie over Oxxio, de slimme meter en andere innovatieve producten van Oxxio vindt u op

7 3.AFVAL Beter beheer van uw afval betekent milieuvoordeel en kostenbesparing Jaarlijks komen tientallen miljarden kilo s afval vrij door productie en consumptie. Afval heeft nadelige gevolgen voor milieu en natuur. Lucht-, water- en bodemverontreiniging tast de leefgebieden van veel planten- en diersoorten aan. Hierdoor neemt de diversiteit aan planten en diersoorten af. Ons nationaal beleid richt zich dan ook in de eerste plaats op de preventie van afval. Daarnaast zijn hergebruik en nuttige toepassing belangrijke punten. Voorbeelden van nuttige toepassing zijn het maken van compost van gft afval, het maken van nieuwe verpakkingen uit oud verpakkingsmateriaal en door bouw- en sloopafval te gebruiken als funderingsmateriaal. Wanneer dit niet mogelijk is, wordt afval verbrand of gestort. Door inzicht in uw eigen afvalgebruik kunt u uw afval beter managen waardoor u uw prestaties steeds weer kunt verbeteren. Resultaten van beter beheer van uw afval zijn onveranderd milieuvoordeel en kostenbesparing. Waarschijnlijk zijn er een aantal aspecten waar u niet eerder bij heeft stilgestaan, maar die wel aanzienlijk kostenbesparingen met zich meebrengen. In dit hoofdstuk vindt u per afvalonderwerp eenvoudig uit te voeren adviezen die weinig investering vragen op het gebied van afval. 3.1 Papier en karton Zamel papier en karton apart in door naast de afvalbakken een papierbak te plaatsen. Toelichting: Door aparte bakken naast uw vuilnisbakken te plaatsen, stimuleert u uw medewerkers sneller papier en karton apart in te zamelen. Indien uw gemeente dit niet gescheiden ophaalt, is het zeer aan te raden hierover afspraken te maken met andere winkeliers Print en kopieer dubbelzijdig. Toelichting: Dit kunt u eenvoudig instellen op uw computer, waardoor u voortaan automatisch dubbelzijdig print Laat informatiestukken rouleren in plaats van kopieën te verstrekken. Toelichting: Dit bespaart u papier dat vaak al snel weer in de vuilnisbak belandt. 3.2 Folie Maak gebruik van dunne rekwikkelf olie. Toelichting: Dunne rekwikkelfolie zorgt voor minder afval en is voordelig in het gebruik. Xenos bijvoorbeeld bereikt hiermee in totaal twintig procent reductie op rekwikkelfolie, interessant voor de besparing op afval én kosten. De folie heeft een dikte van 14 mu, de oude was 2 mu dikker. Alleen al hierdoor wordt 12,5 procent afval bespaard. Daarnaast kan de dunne folie beter worden uitgerekt, wat nog eens voor vijf tot tien procent besparing zorgt. Verder zijn de rollen dunne folie vijf cm breder, waardoor de pallets in vier slagen zijn te omtrekken in plaats van vijf. Bovendien worden de pallets niet meer in zijn geheel ingepakt, maar alleen de bovenste helft. 3.3 Kledinghangers en verpakkingsmateriaal Maak met uw leverancier afspraken over retourneren van kledinghangers en verpakkingsmateriaal. Toelichting: Retourneren van kledinghangers en verpakkingsmateriaal maakt hergebruik mogelijk. Dit voorkomt onnodige productie en gebruik van nieuwe grondstoffen. 3.4 Huishoudelijk afval Scheid uw huishoudelijk afval zo veel mogelijk in verschillende fracties. Toelichting: Er zijn verschillende fracties waarin u uw huishoudelijk afval kunt scheiden. Per bedrijf kan dit verschillen. De volgende fracties kunnen van belang zijn: textiel, GFT (groente-, fruit- en tuinafval, glasafval, oud papier, frituurvet, enzovoorts. U kunt zelf bedenken wat er binnen uw bedrijf van toepassing is en of er andere fracties zijn die u nog kunt scheiden. Nuttige informatie vindt u op Scheid altijd uw KCA (Klein Chemisch Afval). Toelichting: Klein Chemisch Afval, zoals batterijen en verf, bevat stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid en voor het milieu. Ook veroorzaken ze bij verbranding luchtvervuiling en bij storting vervuilen ze het grondwater. Het afval bevat bijvoorbeeld lood, kwik, cadmium, chroom of organische oplosmiddelen. Het is dus belangrijk altijd uw KCA afval te scheiden. Stimuleer uw medewerkers dit ook te doen. 3.5 Logistiek Koppel distributie en inzameling afval aan elkaar. Toelichting: In een pilotproject in Nijmegen heeft Mitex, samen met Intres en MODINT een koppeling gerealiseerd tussen distributie en inzameling van afval. Leveranciers leveren hun goederen zoveel mogelijk via enkele vervoerders aan de ruim vijftig winkels uit diverse branches. Vervolgens nemen zij het verpakkingsafval direct mee terug. Gemak voor ondernemers, maar ook vermindering van het vrachtverkeer, uitlaatgassen en ongeveer vijftien procent kilometerreductie Bundel uw afval. Toelichting: Broekman De Rode Winkel BV bevoorraadt haar winkels via een centraal magazijn. Hier worden de verpakkingen al van de artikelen verwijderd. De vrachtwagens die de artikelen afleveren, nemen het huisvuil uit de winkels weer mee terug. Bij het centraal magazijn staan een plastic- en papierperscontainer en een container voor overig bedrijfsafval, die op afroep door de faciliterende partij worden geleegd. Dit bedrijf neemt de kosten voor de perscontainer geheel voor haar rekening. Bovendien wordt voor het aangeleverde papier en plastic een vergoeding betaald. Zo bespaart Broekman De Rode Winkel enorm op de kosten voor afvalrechten. De individuele winkels maken namelijk geen gebruik meer van de afvalophaaldiensten van de plaatselijke gemeente. Daarnaast rijden de vrachtwagens ook niet zonder lading terug. En dat betekent een besparing voor het milieu. 13

8 4.TRANSPORT & LOGISTIEK Denk bij transport en logistiek ook aan de mogelijkheden voor samenwerking in de keten Brandstofverbruik, fijnstof en andere emissies die in de lucht terechtkomen, verkeerslawaai, filevorming en een vermindering van de (verkeers-)veiligheid. Het zijn slechts enkele problemen veroorzaakt door transport en logistiek. In transport en logistiek zijn efficiëntie en duurzaamheid te behalen. Compact, slim en zuinig zijn de kernwoorden. Dit vertaalt zich naar minder kuubs en kilo s vervoer (voorkomen), minder kilometers (efficiënter) en minder liters fossiele brandstoffen (schoner). In dit hoofdstuk vindt u advies over hoe u uw transport en logistiek kunt verminderen en vermijden. Denkt u hierbij ook aan de mogelijkheden voor samenwerking in de keten. Broekman De Rode Winkel BV pakt dit laatste zeer slim aan. Zij bevoorraadt haar winkels via een centraal magazijn waar alle verpakkingen van de artikelen worden verwijderd. De individuele winkels maken nu geen gebruik meer van de afvalophaaldiensten van de plaatselijke gemeente én de vrachtwagens die de artikelen leveren, rijden niet zonder lading terug. Kortom: samenwerking in de keten kan u vele besparingen en milieuvoordelen opleveren. Zie ook Paragraaf Algemeen Gebruik papieren blok zakken in plaats van kartonnen dozen. Toelichting: Drie jaar geleden onderzocht een onderneming of papieren blokzakken in plaats van dozen konden worden gebruikt. Dat bleek het geval. Daarmee bespaart de onderneming op jaarbasis zo n kilo karton. Vraag uw leverancier naar de mogelijkheden. 4.2 Fietsplan Stimuleer het fietsgebruik in het woon-werkverkeer door mee te doen aan het fietsplan. Toelichting: Fietsen is niet alleen gezond, het is ook goedkoop, milieuvriendelijk en het levert een bijdrage tot het oplossen van parkeer- en fileproblemen. Bij het fietsplan schaft uw bedrijf fietsen aan voor werknemers die de fiets gebruiken voor woon-werkverkeer. Deze fiets mag ook privé gebruikt worden. Bezoek voor meer informatie de website 4.3 Aanschaf personen wagen, bestelbus en/of vrachtwagen Schaf, indien gebruik noodzakelijk is, een personenwagen aan met een A-, B-, of C label. Toelichting: Op elke nieuwe personenauto is een energielabel aangebracht. Op dit label wordt het brandstofverbruik, de CO2- uitstoot en de zuinigheidscategorie vermeld. De zuinigheidscategorie geeft aan hoe zuinig of onzuinig de auto is ten opzichte van andere auto s die ongeveer net zo groot zijn. Auto s met een A-label zijn zuinig en auto s met een G-label onzuinig Schaf, indien gebruik noodzakelijk is, een auto, bestelauto en/of vrachtwagen aan met Euro-4 en Euro-5 norm. Toelichting: Europa heeft voor auto s, bestelauto s en vrachtwagens emissienormeisen opgesteld. De emissienormen worden steeds strenger; voertuigen mogen steeds minder schadelijke stoffen uitstoten. Denk bij de aanschaf van een voertuig aan deze eisen en koop een voertuig dat aan de hoogste eis voldoet. Voor meer informatie kunt u terecht op 4.4 Autogebruik Maak optimaal gebruik van carpoolen. Toelichting: Samen reizen met twee tot vier personen levert een besparing op van e 500,- - e1.800,- per jaar. Per persoon wordt de CO2 uitstoot per jaar met 1300 kilogram verminderd- Met drie extra personen per auto zou het woon-werkverkeer met zeventig procent dalen. Voor meer informatie kunt u de website of bezoeken Rij volgens Het nieuwe rijden. Toelichting: Als autobezitter kunt u flink besparen op zowel uw kosten als het milieu. Het nieuwe rijden kan een besparing opleveren van e 155,- per auto en 270 kilogram minder CO2 uitstoot. Voorbeelden van Het nieuwe rijden zijn: motor uit bij korte stops en een laag toerental aanhouden. Een benzineauto is zuinig onder 2500 toeren en een dieselauto tot 2000 toeren. Meer informatie vindt u via 15

9 5.VERPAKKINGEN U hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Afkijken bij collega s in de branche mag! De verpakking van ingekochte goederen is niet altijd even efficiënt. Bedrijven besteden vaak veel tijd aan het verwijderen hiervan. Vervolgens kost het afvoeren van het verpakkingsmateriaal onnodig veel geld. Het is daarom zinvol om in uw bedrijf na te gaan of dit beter kan. Neem bijvoorbeeld eens contact op met uw leverancier en bepaal welke verpakking goed is voor uw product maar ook voor het milieu. Niet alleen op het gebied van materiaal is te besparen. Ook het transport van verpakkingen kost bijvoorbeeld veel energie. Onderstaande aanbevelingen kunnen u helpen de milieubelasting van uw verpakkingsactiviteiten te verminderen. En bedenk u: afkijken mag! Want waarom zou u het wiel opnieuw uitvinden als uw collega s al een goede oplossing hebben bedacht. 5.1 Productverpakking Kies voor producten zonder verpakking. Toelichting: Hierdoor bespaart u op de kosten van bijvoorbeeld inkoop van kunststof- en laminaatfolie, u bespaart de tijd die een inkoper nodig heeft voor het inkopen van verpakkingsmateriaal, u ziet direct om welk product het gaat, er is niemand die de verpakking van het product hoeft te halen en u bespaart handeling en kosten voor afvoer van verpakkingsmateriaal en de daarbij behorende voorzieningen. Bij Miss Etam bijvoorbeeld worden de folies en dozen volledig weggelaten. Kleding kan vanuit de vrachtwagen verkoopklaar de winkel in. Netheid in de distributiecentra, vrachtwagens en magazijnen is dan erg belangrijk Kies voor veilig én voordelig verpakte producten. Toelichting: Hennes & Mauritz bespaart ruim kilo folie door hangende kleding te verpakken in een stevige onverslijtbare kledinghoes die eindeloos lang meegaat. Na een succesvolle proef besloot Hennes & Mauritz in 2004 de transportverpakking voor hangende kleding te wijzigen. Jassen, colberts en andere hangende kledingstukken zijn tijdens transport niet langer verpakt in dunne kunststoffolie maar in kledinghoezen. In één kledinghoes passen vijf á tien stuks kleding Hergebruik uw verpakkingen. Toelichting: U kunt ervoor kiezen verpakkingen intern of extern opnieuw te laten gebruiken. Wellicht kunt u er ook nog een andere functie voor verzinnen. Ook kunt u ervoor kiezen tweedehands verpakkingen in te kopen en te gebruiken. Door op een verpakking te vermelden hoe duur de productie ervan was (bijvoorbeeld op tasjes, dozen) kunt u anderen stimuleren minder snel iets weg te gooien Kies voor minder verpakkingsmateriaal, zoals bulk in plaats van stuksverpakking. Toelichting: Door zo min mogelijk, of helemaal geen stuksverpakking te gebruiken, bespaart u veel aan verpakkingsmateriaal en spaart u tevens het milieu. Ook is het zo dat de consument niet altijd blij is met alle plastics en overig afval dat zij meekrijgen vanuit winkels Kies voor verpakkingen van materialen die in de verpakkingsketen een zo gering mogelijke milieubelasting opleveren. Toelichting: Dit kunt u vragen aan uw leverancier. Vraag daarbij naar toepassing van gerecyclede verpakkingsmaterialen en geschiktheid voor hergebruik. Kies in het geval van kunststoftoepassingen bij voorkeur verpakkingen van kunststoffen met een relatief lage milieubelasting zoals polytheen (PE) of polypropyleen (PP). 5.2 Consumentenverpakking tassen, zakken, cadeauverpakking Bied een ander alternatief aan dan het gratis plastic tasje. Toelichting: Naast het gebruik van de plastic tasjes, kunt u ook alternatieven aanbieden zoals tasjes van biologisch afbreekbaar plastic. Als u de keuze biedt tussen een normaal plastic tasje en een tasje van vijftien à twintig cent is de consument geneigd om die paar centen er ook nog wel bij te betalen. Uiteraard moet wel duidelijk zijn waarom u dit doet! 5.3 Besluit beheer verpakkingen en papier en karton. Per 1 januari 2008 is een nieuwe verpakkingenbelasting ingegaan. Bedrijven (producenten/importeurs) die verpakkingsmateriaal voor de eerste keer op de Nederlandse markt brengen, zijn belastingplichtig. Brengt u echter minder dan kilogram verpakkingen op de markt, dan wordt u vrijgesteld van administratieve verplichtingen. En let op, last-minuteverpakkingen, ongeacht of uw logo erop staat, zijn óók voor rekening van de producent/importeur Controleer of u bij de Belastingdienst opgave moet doen van de hoeveelheid verpakkingen die u op de markt brengt. Toelichting: Wilt u meer informatie? Voor verpakkingbelasting: zie verpakkingenbelasting of bel de Helpdesk Verpakkingenbelasting, tel Voor inrichten van de administratie: zie of bel met de helpdesk tel

10 Verantwoord met energie omgaan? Gaat u verantwoord met uw energie om? Hoe vaak vergelijkt u uw leveringstarief elektriciteit en aardgas met de mogelijkheden in de markt en hoe vaak kijkt u naar de inkoopmomenten in de markt voor uw energie behoefte? Vele ondernemers hebben hier geen tijd voor en willen in feite ook niets met energie te maken hebben. Zij willen hun energie in de eigen onderneming inzetten. De energiemarkt is sinds de liberalisering minder transparant geworden. Er zijn meer leveranciers en meer verschillende leveringstarieven. Voor individuele ondernemers een lastige zaak. Power-play geeft ondernemers in het MKB segment rust en controle op de energie. Energie inkopen doen wij dagelijks voor grote groepen. Power-play is onafhankelijk en wij selecteren de leveranciers op onder andere service en kwaliteit. Power-play is uw sterke schakel binnen de energiemarkt. Uiteraard begrijpen wij dat het voor u als individu geld moet opleveren en daar zullen wij ons uiterste best voor gaan doen, maar denk dan alvast aan alle tijd, rust en energie die u bespaart. U hoeft niet meer uw energie maatschappij te bellen met vragen. U bent verzekerd van de controle op uw nota s. Als er misverstanden zijn, worden die direct opgepakt door Power-play. Indien u vragen heeft, kunt u bellen met Power-play. U bent verzekerd van een scherpe en marktconforme prijs en voorwaarden. Wij voegen u samen met andere deelnemers in collectieve onderhandelingen. Wilt u de rust, controle en verzekerd zijn van scherpe inkoop? Heeft u genoeg energie over, maar geen zin om dat in elektriciteit en aardgas te stoppen? Sluit u dan ook aan bij het MEGA INKOOP COLLECTIEF via Power-play! Ga naar en schrijf u in.

11 6.INKOOP Denk bij de inkoop naast milieu-aspecten ook aan sociale aspecten Bedrijven kopen jaarlijks voor miljarden euro s producten en diensten in. Kleding, schoenen, papier, stroom, machines, kantoorartikelen etc. Waar komen die producten vandaan? Welke kwaliteit hebben ze? Door wie en onder welke omstandigheden zijn ze gemaakt? Houd bij alles wat u inkoopt naast prijs en kwaliteit ook rekening met de milieu- en sociale aspecten. Zo kunt u de milieubelasting van uw bedrijf fors verminderen en bijdragen aan eerlijke handel. Stel uzelf bij iedere nieuwe aankoop of vervanging kritische vragen over duurzaamheid. Denk hierbij aan de milieueisen met betrekking tot uw afval, milieuvervuilende bestanddelen of uw CO2 uitstoot. Daarnaast kunt u denken aan sociale eisen als mensenrechten en arbeidsomstandigheden. Milieueisen Milieueisen hebben betrekking op het effect van het product of dienst op onze leefomgeving. Denk hierbij aan CO2-uitstoot, afval en milieuvervuilende bestanddelen van een product of productieproces. Bij het toepassen van milieueisen wordt niet alleen gelet op het product of de dienst zelf, maar op de hele levenscyclus van het product of de dienst. Sociale eisen Sociale eisen hebben vaak betrekking op de arbeidsomstandigheden en mensenrechten bij de productie, met name wanneer die plaatsvindt in lage lonenlanden. Ook kunnen de sociale eisen bijvoorbeeld betrekking hebben op het bieden van arbeidsplaatsen aan langdurig werklozen in Nederland. 6.1 Inkoopbeleid Formuleer een duurzaam inkoopbeleid. Toelichting: maak een stappenplan duurzaam inkopen: Inventariseer relevante producten en leveranciers: kijk welke producten u duurzaam wilt inkopen. U kun hierbij denken aan de kleding die u verkoopt in uw winkel, maar bijvoorbeeld ook aan koffie, stroom, schoonmaakmiddelen en ICT. Start met het bepalen van duurzame criteria voor uw inkoopbeleid: aan welke criteria moeten de leveranciers van producten volgens u voldoen? Voor kleine ondernemers is het vaak lastig dit zelf op te stellen. Gelukkig zijn er al vele bestaande initiatieven waar u zich bij aan kunt sluiten, zoals de Fair Wear Foundation, of bijvoorbeeld de criteria die gelden voor biologische producten. Check toeleveranciers: als u de criteria heeft vastgesteld, dan kunt u uw huidige toeleveranciers langs de meetlat leggen. Kunnen uw leveranciers aantoonbaar duurzame producten leveren? Kies dan voor die producten. Kunnen ze dat nog niet? Vraag hen naar de mogelijkheden door een gesprek aan te gaan over duurzaamheid. Stoppen of doorgaan? Lukt het niet om uw toeleveranciers te overtuigen over te gaan tot duurzame producten, dan kunt u overwegen om op zoek te gaan naar leveranciers die dit wel aanbieden. Voor een overzicht van allerlei leveranciers van duurzame producten en diensten kunt u kijken op mvonederland.nl/marktplaats/ duurzameproducten. 6.2 Fair Wear Foundation Fair Wear Foundation (FWF) zet zich als stichting in voor goede arbeidsomstandigheden in de kledingproductie. FWF is opgericht door verschillende belanghebbenden of stakeholders uit de modebranche, waaronder Mitex, MODINT, FNV en Schone Kleren Kampagne Onderteken de Gedragscode voor Kledingindustrie van de Fair Wear Foundation. Toelichting: FWF werkt met de Gedragscode voor de Kledingindustrie. Deelnemende kledingbedrijven ondertekenen de gedragscode. Daarmee verplichten deze bedrijven zich om de arbeidsomstandigheden in hun fabrieken te inspecteren, en verbeteringen door te voeren, waar nodig. De Gedragscode bevat acht internationaal erkende arbeidsnormen; deze moeten stap-voor-stap worden ingevoerd in de fabrieken. De fabrieken bevinden zich doorgaans in Azië, Oost Europa of Noord Afrika. FWF verifieert dat de deelnemende bedrijven de Gedragscode daadwerkelijk uitvoeren. Daarbij gebruikt FWF verscheidene instrumenten Word als inkoper deelnemer van Fair Wear Foundation. Toelichting: ook voor u als inkoper liggen er mogelijkheden om deelnemer te worden van de FWF. Samen met FWF stelt u een plan op om uw leveranciers en producenten op een constructieve manier te benaderen. Het einddoel is om binnen een periode van drie jaar alleen bij leveranciers in te kopen die deelnemer zijn van FWF Maak bij uw keuze voor duurzame leveranciers gebruik van de Fair Wear Foundation. Toelichting: deelnemers van FWF voldoen aan gangbare richtlijnen op het gebied van arbeidsomstandigheden. Gebruik maken van de lijst van FWF deelnemers bij uw inkoop kan dus de oplossing zijn voor uw vraag naar eerlijke kleding. 21

12 7.PERSONEEL Zorg voor uw medewerkers is minstens zo belangrijk als alle andere aspecten van de bedrijfsvoering Als ondernemer weet u dat goed personeel voor uw bedrijf van essentieel belang is. Heeft u een goed lopende zaak dan weet u dat uw medewerkers hierin een groot aandeel hebben. Daarom is zorg voor uw medewerkers minstens zo belangrijk als alle andere aspecten van de bedrijfsvoering. Een onderdeel van MVO houdt in dat u aandacht schenkt aan het voeren van een goed personeelsbeleid en bekend staat als een goed werkgever. Hieronder vindt u een aantal zaken waar u rekening mee kunt houden. 7.1 Nieuwe medewerkers Maak gebruik van een werving en selectieplan bij het ontstaan van een vacature. Toelichting: Een goed begin is namelijk het halve werk. Heeft u bij het ontstaan van een vacature al nagedacht over de wervingskanalen? Staat u open voor medewerkers uit de volgende doelgroepen: langdurig werklozen, herintreders, allochtonen, oudere medewerkers? Kunt u het huidig personeel door middel van een opleiding kansen bieden om door te groeien binnen uw onderneming? Maak gebruik van een introductieprogramma voor nieuwe medewerkers. Toelichting: Zorg voor een goed introductieprogramma. Het is al moeilijk genoeg goed personeel te vinden. Hoe werkt u hen vervolgens zo snel en goed mogelijk in? Om niet iedere keer weer opnieuw het wiel uit te vinden is het goed een introductieprogramma op de plank te hebben liggen. Zo weet u zeker dat u niets vergeet en werkt u iedere medewerker op een zelfde manier in Hanteer een diversiteitsbeleid. Toelichting: Diversiteitsbeleid en het managen hiervan betekent: het herkennen en optimaal inzetten van de verscheidenheid aan talenten van medewerkers in een organisatie. Dit beleid houdt rekening met de verschillen en overeenkomsten tussen mensen en doet beroep op ieders specifieke kwaliteiten. Vanwege de veranderende arbeidsmarkt als gevolg van ontgroening, verkleuring en vergrijzing kan een ondernemer met dit beleid op de beste manier gebruik maken van alle talenten die zich aandienen, met inbegrip van de bekwaamheden van allochtone Nederlanders, vrouwen en ouderen die langer door willen werken. Kijk voor meer informatie op de website van Div Management 7.2 Overleg Voer regelmatig een werkoverleg. Toelichting: Het voeren van werkoverleg heeft een zakelijke reden maar ook een sociale kant. U krijgt ten eerste een betere afstemming van de werkzaamheden of u wilt uw medewerkers van iets op de hoogte brengen. Ten tweede hebben uw medewerkers ook behoefte aan informatie. Zij willen weten waar zij aan toe zijn, willen hun mening kwijt en willen betrokken worden bij het reilen en zeilen van uw onderneming. Kortom: werkoverleg kan het wij -gevoel vergroten en het team versterken Voer persoonlijke gesprekken met uw medewerkers, zoals bijvoorbeeld een functioneringsgesprek. Volg hierin een training. Toelichting: Het voeren van een functioneringsgesprek heeft een aantal voordelen, zoals: Het schept duidelijkheid naar de medewerker De medewerker kan ook zijn verhaal kwijt over allerlei zaken die goed gaan en minder goed gaan. U krijgt inzicht in wat er binnen uw onderneming speelt en verbeterd kan worden. U krijgt inzicht in de motivatie en de behoeften van uw medewerker, waardoor u beter leiding kunt geven en de medewerker kan blijven motiveren. Binnen de Mitex Academy kunt u zich laten trainen tijdens de workshop: functioneren en beoordelen. Tijdens deze workshop oefent u het voeren van gesprekken en leert u omgaan met lastige situaties Informeer het personeel over de verkoop van uw (duurzame) producten. Toelichting: Het is belangrijk dat een medewerker weet wat hij of zij verkoopt. De consument wordt steeds mondiger en wil vaker weten waar het product vandaan komt. Indien u duurzame, biologische en/of milieuvriendelijke producten verkoopt, verdient het voorkeur om een introductie te geven over de herkomst en bepaalde eigenschappen zodat uw medewerkers met overtuiging het product kunnen verkopen Betrek uw medewerkers bij het implementeren van Bewust Ondernemen. Toelichting: Betrokken medewerkers zijn vaak enthousiaster, loyaler en beter gemotiveerd. Ook zijn zij beter in het overbrengen van de boodschap naar de klant. Tot slot zullen medewerkers die betrokken worden, gestimuleerd worden tot meedenken in uw bedrijf. U zult verrast zijn door de ideeën die ze aanbrengen. 7.3 Verzuim Neem maatregelen om ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Toelichting: Door een goed ziekteverzuimreglement op te stellen en goed arbobeleid te voeren kunt u hoge kosten van verzuim besparen. Goede arbeidsomstandigheden verhogen de motivatie van uw medewerkers, verbeteren het imago van uw onderneming, en zorgen voor een lager ziekteverzuim. En daarmee bereikt u meer flexibiliteit, een hogere klanttevredenheid, lagere kosten en betere bedrijfsresultaten. Kijk voor meer informatie op: en 7.4 Opleidingen Zorg voor een goed opleidingsplan voor uzelf en uw medewerkers. Toelichting: Goed opgeleid personeel is van levensbelang voor een onderneming. Investeren in scholing voor medewerkers is heel belangrijk. Klanten stellen steeds hogere eisen aan de ondernemers en winkelpersoneel en de innovatie gaat snel. Daarom is het essentieel om regelmatig uw eigen kennis up-to-date te brengen (zie Daarnaast kunnen via trainingen en opleidingen medewerkers natuurlijk doorstromen naar andere functies. Kijk daarom eens naar opleidingen en cursussen voor leerlingen/medewerkers. 23

13 8.SCHOONMAAK 9.FINANCIËN Schoonmaak is bij iedere onderneming van belang. Of u het nu zelf doet of uitbesteedt, er zijn voor beide situaties handige tips en nieuwe ontwikkelingen die u kunt toepassen of verlangen van uw schoonmaakdienst. Schoonmaken en schoonmaakmiddelen veroorzaken onder andere waterverontreiniging doordat het vervuilde water (met oplosmiddelen) in het riool terechtkomt, en luchtemissies bij het gebruik van bijvoorbeeld ruitenreinigers. U kunt door een bewuste keuze van techniek en middelen zowel kostenbesparingen als milieuvoordelen realiseren. Daarnaast houdt u op deze manier rekening met de gezondheid en veiligheid van de gebruiker. 8.1 Doseren en producten Maak gebruik van doseersystemen. Toelichting: Op deze manier voorkomt u overdosering van reinigingsmiddelen. Volgens een Duits onderzoek wordt er met de scheutmethode veertig procent overgedoseerd. Voor grotere panden zijn het doseerstation en het mobiele doseerapparaat goede systemen Kies voor geconcentreerde producten. Toelichting: Geconcentreerde producten presteren hetzelfde, maar er is minder verpakkingsmateriaal nodig en ze zijn lichter Gebruik zo min mogelijk verschillende producten. Toelichting: Een allesreiniger is voor bijna alles bruikbaar. Door het assortiment schoonmaakmiddelen zo klein mogelijk te houden, bespaart u ruimte, kunt u beter gebruik maken van navulbare verpakkingen, gebruikt u geen chemische bestanddelen, enzovoorts Maak gebruik van navulbare flacons. Toelichting: Dit bespaart het milieu doordat u minder afval creëert. Gebruik navulbare verpakkingen en vul ze na uit grootverpakkingen. Dit kunt u ook doen voor bijvoorbeeld ruitenreinigers. Hierdoor hoeft u dus niet elke keer een nieuwe fles te kopen Probeer geen chloor te gebruiken. Toelichting: Chloor wordt vaak gebruikt bij hardnekkig vuil, denk bijvoorbeeld aan de sanitaire voorzieningen. Toch verdient het de voorkeur andere middelen te gebruiken dan chloor omdat de bestanddelen milieuvervuilend zijn. Verantwoordelijk omgaan met alle facetten binnen uw bedrijf houdt ook in dat uw geld op een goede plek is. Zet uw geld op een duurzame bank, investeer in duurzame maatregelen, beleg in een duurzame kapitaalmarkt en ondersteun duurzame acties. Op deze manier verduurzaamt u niet alleen uw eigen organisatie maar de hele samenleving. Hieronder leest u waar en hoe u uw geld beheert op een duurzame manier. 9.1 Bankzaken Indien u van plan bent grote investeringen te doen, kijk dan naar de actuele milieumaatregelen. Toelichting: Door te kijken naar milieumaatregelen op bijvoorbeeld de website van Energiecentrum kunt u niet alleen milieuvriendelijke alternatieven vinden, maar ook kostenvoordelen op de langere termijn. Overweeg dan ook goed of u iets meer wilt investeren aan het begin om over de gehele looptijd minder te betalen (total costs of ownership) of dat u minder investeert, maar op de langere termijn duurder uit bent Houd bij de keuze van uw bank rekening met duurzaamheidprestaties. Toelichting: Hierbij kunt u aan aspecten denken als duurzaam beleggingsbeleid, duurzaam inkoopbeleid, sociaal beleid, maatschappelijke activiteiten, sponsoring, donaties, maatschappelijk jaarverslag enzovoorts. Vraag bij uw bank naar het beleid dat zij hierin voert. 9.2 Goede doelen en sponsoring Draag bij aan goede doelen en sponsoring. Toelichting: Hierbij kunt u denken aan structureel sponsoren van verenigingen, doneren aan goede doelen, het faciliteren van maatschappelijke evenementen enzovoorts. Verantwoordelijk omgaan met alle facetten binnen uw bedrijf, houdt ook in dat uw geld op een goede plek is

14 10.KLANT / PR & COMMUNICATIE Klanten zijn steeds vaker op zoek naar duurzame producten en bedrijven Wanneer u aan de slag gaat met de verduurzaming van uw organisatie of hier al mee bezig bent, mag u daar trots op zijn. Klanten zijn steeds vaker op zoek naar duurzame producten en bedrijven. Zij stellen vragen over de bedrijfsvoering en waar het bedrijf haar producten vandaan haalt. Veel gestelde vragen binnen de modebranche zijn bijvoorbeeld: Wat doet uw bedrijf om arbeidsomstandigheden te verbeteren, en hoe controleert u of dit succesvol is? Hoe zorgt u ervoor dat de arbeiders in de fabrieken die voor u kleding en producten produceren zelf voor hun rechten op kunnen komen? Hoe weet u dat de arbeiders in hun levensonderhoud kunnen voorzien op basis van de prijs die u voor de kleding en producten betaalt? Waar kan ik extra informatie vinden over de arbeidsomstandigheden in de fabrieken waar uw kleding en producten worden gemaakt? Hieronder leest u hoe u in kunt spelen op de wensen en vragen van klanten Klantbenadering Ga na wat de wensen zijn van uw klant op het gebied van bewust ondernemen en duurzaamheid. Toelichting: Door erachter te komen wat uw klanten willen en verwachten kunt u inspelen op de behoeften. Via een vragenlijst, poster of één-op-één gesprekken kunt u het ter sprake brengen. Houdt er rekening mee dat zodra u hier aan begint, u ook verwachtingen wekt. Laat zien dat u er dan ook echt iets aan doet door duurzame producten in uw assortiment op te nemen Communiceer naar uw klanten. Toelichting: Door artikelen in uw assortiment op te nemen met een milieukeur/eco-label, communiceert u ook over duurzaamheid. Overige voordelen: vergroten van uw assortiment, grotere keuze voor de consument, u toont betrokkenheid, u verkoopt een stuk achtergrond (door uzelf eerst goed te informeren waar het product vandaan komt, kunt u uw klanten ook beter informeren, en wellicht uw verkooptechnieken verscherpen). Ook is het goed om uw personeel een korte introductie te geven zodat ook zij weten wat zij verkopen Public relations Communiceer over uw duurzaamheidsprestaties. Toelichting: Er zijn talloze manieren om uw duurzaamheidprestaties te communiceren naar uw klanten en andere belanghebbenden. Dit kan via een brochure, website, nieuwsbrief etc. Het is belangrijk dat u een vorm kiest die goed bij uw bedrijf past Kies voor het maken van een maatschappelijk jaarverslag. Toelichting: Een maatschappelijk jaarverslag is een goed communicatiemiddel om uw duurzaamheidsprestaties en activiteiten te communiceren naar uw klanten en andere belanghebbenden. Ook is het een leidraad voor uw duurzaamheidsbeleid en uw voorgenomen vervolgstappen. Er zijn al veel bedrijven die een maatschappelijk jaarverslag publiceren Ga de dialoog aan met uw externe belanghebbenden. Toelichting: Hierdoor krijgt u inzicht in de belangen van uw stakeholders, weet u wat hen bezig houdt, waar zij wel en/of niet tevreden over zijn etc. Hierdoor kunt u beter inspelen op de wensen en verwachtingen wat weer een gunstige invloed heeft op uw economische prestaties. Er zijn verschillende manieren om dit gestructureerd aan te pakken. Voorbeelden van stakeholders zijn klanten, leveranciers, bank, brancheorganisatie en de gemeente Reclame Maak de afweging of u kiest voor brede inzet van reclamefolders/boeken of andere, milieuvriendelijkere alternatieven. Toelichting: Een belangrijk marketinginstrument voor winkeliers zijn reclamefolders die huis-aanhuis worden geleverd. Het nadeel hiervan is dat veel mensen er niet eens naar kijken en ze regelrecht in de papierbak gooien. U kunt zich dus afvragen of u op een andere manier uw aanbiedingen en/of nieuwe collectie kunt tonen aan een meer selecte groep. Denk bijvoorbeeld aan het ophangen van grote posters op strategische plekken (winkelcentrum, metro- en treinstation) of reclame via internet. 27

15 11.HANDIGE LINKS Algemeen MVO Nederland is een kennis- en netwerkorganisatie die het bedrijfsleven stimuleert om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Energie Het energiecentrum houdt zich bezig met het bevorderen van energiebesparing bij ondernemers in het midden- en kleinbedrijf. Milieu Centraal is een landelijke organisatie die consumenten praktische en betrouwbare milieuinformatie biedt. De informatie is getoetst door een forum van onafhankelijke deskundigen. Op deze website vindt u onder energie en energie besparen veel tips en informatie over duurzame energie. Overenergie.nl is een onafhankelijk webportaal dat informatie over energie verzamelt en bundelt. Op deze website vindt u onafhankelijke consumenteninformatie over het energielabel. Afval De afvalschijdingswijzer is een website c.q. tool van Milieu Centraal. Hier kunt u al uw afvalproducten intypen en er gemakkelijk achter komen waar dit hoort en waarom. Op de website van uw gemeente kunt u terecht voor informatie over het gemeentelijk afvalbeleid. Ook kunt u altijd even bellen voor vragen en advies over uw eigen afvalverwerking. Op de website van het ministerie van VROM kunt u een dossier vinden dat uitleg geeft wat wel en geen klein chemisch afval (kca) is en wat hier de regels voor zijn. Transport en logistiek Op deze website vindt u onder het kopje instrumenten twee scans die u kunt uitvoeren om duurzame logistiek in beeld te krijgen en de effecten ervan door te rekenen. Daarnaast vindt u informatie en voorbeelden van duurzame logistiek en transport. Op deze site kunt u zich gemakkelijk aanmelden, en ontdekken wat de carpoolmogelijkheden voor u zijn. Meerijden omvat alle vraag en aanbod voor vervoer van personen en eventuele bagage en is daarmee tevens de invulling voor liften, woon-werk-verkeer en carpoolen. Meerijden is kostenbesparend, gezellig en milieuvriendelijk. Het programma Het Nieuwe Rijden is een meerjarenprogramma dat tot doel heeft om automobilisten, beroepschauffeurs en wagenparkbeheerders aan te zetten tot een energie-efficiënter aankoopen rijgedrag. Bedrijfsfietsen Nederland BV is gespecialiseerd in het organiseren en implementeren van bedrijfsfietsplannen. Verpakkingen Door hergebruik van vervoersverpakkingen, zowel bij aanvoer als afvoer van producten, kan de hoeveelheid verpakkingsmateriaal worden gereduceerd. Op deze site vindt u allerlei informatie over hergebruik. Van technieken tot toepasbaarheid. zakelijk/verpakkingenbelasting Op deze website vindt u informatie over de verplichting van opgave bij de belastingsdienst over de hoeveelheid verpakkingen die u op de markt brengt. Inkoop Fair Wear Foundation (FWF) is een initiatief van ondernemersorganisaties in de modebranche, de vakbeweging en maatschappelijke organisaties. FWF zet zich in voor goede arbeidsomstandigheden in de kledingproductie. Meer informatie over de organisatie vindt u op deze website. MVO Nederland is een kennis- en netwerkorganisatie die het bedrijfsleven stimuleert om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. duurzaaminkopen Meer informatie over wat is duurzaam inkopen en criteria voor duurzaam inkopen vindt u op deze website. Op deze website vindt u veel informatie over de milieukant van produceren. U vindt er stappenplannen voor duurzaam inkopen, ketenbeheer etc. Tips en praktijkvoorbeelden ter inspiratie. Personeel Schoonmaak schoonmaak Een Belgische site waarop u een rangordetabel kunt vinden met mogelijke [nuttige] criteria voor schoonmaakmiddelen. Daarnaast vindt u hier tips en praktijkvoorbeelden. Duurzaam schoonmaakmiddelen symbool, plus handige tips voor veilig gedrag [Charter Duurzaam Schoonmaken Europa]. De Ondernemersorganisatie Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten waarbij ondernemers zich bij kunnen aansluiten op het moment dat zij hun kwaliteitzorg goed geregeld hebben en de gedragscode naleven. Eco-Point is een innovatieve groep van bedrijven die zich bezighouden met ontwikkeling, productie en marketing van veilige, ecologisch verantwoorde en dus milieuvriendelijke onderhouds- en reinigingsmiddelen. Financiën Op deze website vindt u De Duurzaam Geld Gids waarin u informatie vindt over duurzaam beleggen en sparen. De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling is opgericht met het doel om de kapitaalmarkt te verduurzamen. De Climate Neutral Group wil mensen en organisaties inspireren en stimuleren om klimaatneutraal te werken en leven. U kunt inzicht krijgen in uw veroorzaakte CO2- uitstoot, hoe dit te vermijden en compenseren. Een portaal voor duurzaam beleggen, ethisch beleggen, groen beleggen en groen sparen. Klant en PR&Communicatie MVO Nederland is een kennis- en netwerkorganisatie die het bedrijfsleven stimuleert om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Voor meer informatie kunt u ook contact opnemen met Mitex Info & Advies via of 29

16 Werk aan de Bewuste Winkel checklist Om u te helpen bij het implementeren van Bewust Ondernemen in uw winkel vindt u in deze brochure tips en ideeën die u direct kunt toepassen. U kunt onderstaande checklist gebruiken om te ontdekken waar voor u mogelijkheden en kansen liggen op het gebied van Bewust Ondernemen. U vult de checklist eenvoudig in door aan te vinken wat voor u van toepassing is: 1. Doe ik op dit moment al; 2. Wil ik NU gaan doen; 3. Wil ik LATER gaan doen; 4. Wil ik voorlopig nog niet doen; en 5. Niet van toepassing. Let op: toelichting op de onderwerpen vindt u in de brochure terug bij het genoemde hoofdstuk en bijbehorende paragraaf. Voorbeeld A: U heeft nog geen bewuste keuze gemaakt voor wat betreft uw energieleverancier, maar wil dat wel zo snel mogelijk gaan oppakken. In dit geval kiest u voor optie 2: wil ik NU gaan doen. Onderwerp Energieleverancier Voorbeeld B: U zamelt papier en karton apart in via een papierbak. In dit geval bent u al goed bezig. U kiest voor optie 1: doe ik op dit moment al. Onderwerp Papier en karton apart

17 Thema Doe Nu Later Nog N.v.t. ik al doen doen niet 2. ENERGIE Algemeen Duurzame energieleverancier Winkelverlichting Verlichting uitschakelen Bewegingsmelders Spaarlampen en/of LED-verlichting Moderne TL verlichting Reflector TL verlichting Tijdschakelaar Schoonmaken verlichting Verwarming Thermostaat voor vertrek lager Radiotoren beleid Temperatuur beleid Radiatoren vrij CV-leidingen isoleren Meterstanden bijhouden Geen spleten en kieren Radiotorfolie HR-ketel Luchtgordijn Airconditioning, koeling Ventilatie met nachtelijke buitenlucht Beperken temperatuurverschil Beperken airconditioning Isoleren koudeleidingen Ventilator ipv airconditioning Huishoudelijk en overig elektrische apparatuur Energielabel Laptop ipv desktop 3. AFVAL Papier en karton Papier en karton apart Dubbezijdig printen/kopieren Rouleren ipv kopieren Folie Rekwikkelfolie Kledinghangers en verpakkingsmateriaal Retourneren hangers en verpakkingen Huishoudelijk afval Afval scheiden Klein Chemisch Afval scheiden Logistiek Distributie en afval bundelen Afval bundelen Thema Doe Nu Later Nog N.v.t. ik al doen doen niet 4. TRANSPORT EN LOGISTIEK Algemeen Gebruik blokzakken Fietsplan Stimuleer fietsgebruik Aanschaf personenauto, bestelbus, vrachtwagen A-, B- of C-label personenauto Euro-4 of Euro-5 norm Autogebruik Carpoolen Het nieuwe rijden 5. VERPAKKINGEN Productverpakking Verpakking noodzakelijk? Veilig en voordeling verpakt Hergebruik verpakkingen Bulk- ipv stuksverpakking Zo min mogelijke milieubelasting Consumentenverpakking: tassen, zakken en cadeauverpakking Alternatief voor tasje Besluit verpakkingen Controleer bij belastingdienst 6. INKOOP Inkoopbeleid Duurzaam inkoopbeleid Fair Wear Foundation Deelnemer FWF Inkopend deelnemer FWF Keuze leveranciers via FWF 7. PERSONEEL Nieuwe medewerkers Wervings- en selectieplan Introductieprogramma Diversiteitsbeleid Overleg Structureel werkoverleg Functioneringsgesprek Informeren personeel tav producten Verzuim Voorkomen verzuim Opleiden Opleidingsplan u en uw medewerkers

18 Thema Doe Nu Later Nog N.v.t. ik al doen doen niet 8. SCHOONMAAK Doseren en producten Doseersysteem Geconcentreerde producten Zo min mogelijk producten Navulbare flacons Geen chloor 9. FINANCIEN Bankzaken Bewuste investeringen Duurzame bank Goede doelen en sponsoring Goede doelen en sponsoring 10. KLANT EN PR&COMMUNICATIE Klantbenadering Wensen van de klant Communicatie naar klant Public Relations Communicatie prestaties Jaarverslag 10.5 Dialoog met stakeholders Reclame Alternatief voor reclamefolders Nu u de checklist heeft ingevuld, heeft u een goed overzicht van uw huidige Bewust Ondernemen status. Heeft u meer dan 35 keer Doe ik al (1) of Nu doen (2) ingevuld, dan bent u al zeer bewust bezig. Meer dan 35 keer 3 ( Later doen ) en 4 ( Voorlopig nog niet doen )? Kijk dan toch eens bij Handige links (Hoofdstuk 11). Toepassing van de tips en implementatie van Bewust Ondernemen vraagt minder tijd, energie en investering dan u denkt! Veel succes.

19 Mitex Postbus AD Doorn Mitex Info & Advies T F

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van Goed voor elkaar! Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van energie-efficiëntie Verbeter de werkprestaties

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Hoe word je een energiebewuste handelaar?

Hoe word je een energiebewuste handelaar? Hoe word je een energiebewuste handelaar? Verlichting die onnodig brandt, kantoorapparatuur die niet of nauwelijks uitgeschakeld wordt, verwarming, koeling en ventilatiesystemen die onnodig ingeschakeld

Nadere informatie

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.)

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Dit is een voorbeeld van een checklist van een tennisvereniging met 10 kunstgrasbanen en een kantine met kleedruimten. De checklist heeft betrekking

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011 CO2-Reductieplan Klaver Infratechniek B.V. Versie 1.1 28 november 2011 Techniek voor en door de mens Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Energie en CO2 Reductie scope 1... 4 1.1 Wagenpark en brandstof... 4

Nadere informatie

Maatregelen voor "IVVU Zorginstelling"

Maatregelen voor IVVU Zorginstelling voor "IVVU Zorginstelling" Toelichting Maatregelen De Milieubarometer bevat een maatregelenmodule met de maatregelen die gangbaar zijn in de branche. De lijst hiernaast geeft weer welke van de maatregelen

Nadere informatie

U en Oxxio: een goede zaak

U en Oxxio: een goede zaak U en Oxxio: een goede zaak Uw perfecte partner voor duurzame energie U doet graag zaken met professionele partners. Want u wilt ervan opaan kunnen dat ze doen wat ze beloven en een toegevoegde waarde leveren.

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2017 (doelstelling basis 2012 voor 2017)

Milieubarometerrapport 2017 (doelstelling basis 2012 voor 2017) Milieubarometerrapport 2017 (doelstelling basis 2012 voor 2017) Broekema Wegenbouw bv Milieubarometer - 2017 (doelstelling basis 2012 voor 2017) Broekema Wegenbouw bv De Milieubarometer vertaalt gegevens

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec)

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Milieubarometer - 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

onderneemt maatschappelijk verantwoord

onderneemt maatschappelijk verantwoord onderneemt maatschappelijk verantwoord www.coffeefresh.nl Coffee Fresh investeert in MVO Koffie is tegenwoordig meer dan zomaar een kopje koffie. Het is een beleving waarbij wij u nét dat beetje meer bieden.

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Oudshoorn Holding BV Milieubarometer - 2012 Oudshoorn Holding BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014

Milieubarometerrapport 2014 Milieubarometerrapport 2014 SnelleVliet Touringcars BV Milieubarometer - 2014 SnelleVliet Touringcars BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014

Milieubarometerrapport 2014 Milieubarometerrapport 2014 Broekema Wegenbouw bv Milieubarometer - 2014 Broekema Wegenbouw bv Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Voor Van Dijk Employment Services is bijdragen aan een beter milieu, een beter klimaat en een betere samenleving vanzelfsprekend. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

geotherm hybride systeem

geotherm hybride systeem geotherm hybride systeem Duurzaam comfort door slimme samenwerking 01-08 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Volop comfort Verwarmen, koelen én heerlijk warm water Met het geotherm hybride systeem

Nadere informatie

Ons antwoord op de meest gestelde vragen Zit ik vast aan de slimme meter? Over Oxxio Welkom bij Oxxio! Wanneer start Oxxio met de energielevering?

Ons antwoord op de meest gestelde vragen Zit ik vast aan de slimme meter? Over Oxxio Welkom bij Oxxio! Wanneer start Oxxio met de energielevering? Welkom bij Oxxio! Uw overstap naar Oxxio: een slimme keuze Welkom bij Oxxio. Net als u hebben al vele particuliere en zakelijke klanten inmiddels ontdekt dat overstappen naar Oxxio een slimme keuze is.

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

De geotherm warmtepomp Op alle fronten beter

De geotherm warmtepomp Op alle fronten beter De geotherm warmtepomp Op alle fronten beter Vaillant geotherm warmtepomp De betere warmtepomp Verwarming uit de bodem met een warmtepomp. Ingewikkeld? Niet bij Vaillant. Want Vaillant staat garant voor

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder. CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep. CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11

CO2-Prestatieladder. CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep. CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11 CO2-Prestatieladder CO 2 -Reductieplan Klaver Giant Groep CO2 reductieplan (2015.001) Pagina 1 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3 2 CO 2 -reductie scope 1... 4 2.1 Wagenpark... 4 2.1.1 Vervangingsbeleid...

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

Footprint eerste helft 2014:

Footprint eerste helft 2014: September 2014 Vanaf vorig jaar november is Pilkes door TÜV gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2-Prestatieladder. Met deze nieuwsbrief houden wij u graag op de hoogte van de vorderingen. Pilkes heeft

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Energie auditverslag. Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3

CO 2 Prestatieladder. Energie auditverslag. Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3 CO 2 Prestatieladder Energie auditverslag Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 11 juni 2014 Inhoudsopgave 1.0 Energie auditverslag...3

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel)

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Gepubliceerd van 06.07.2011 tot 20.07.2011 197 respondenten 83 antwoorden (83 uniek) 42% responsepercentage 1 Bewust met water omgaan 54,2 % 45 2 Biologische consumptiegoederen

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?!

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Wat is duurzaam? Duurzaam betekent letterlijk dat iets lang kan blijven bestaan. En tegenwoordig wordt er vooral mee bedoeld dat de aarde lang kan blijven bestaan.

Nadere informatie

Overzicht energiemarkten

Overzicht energiemarkten Overzicht energiemarkten Op alle vestigingen van Woonbron is er binnenkort een energiemarkt. Onderstaand kunt u lezen wanneer de energiemarkt voor uw vestiging plaatsvindt. Delft Spijkenisse Delfshaven

Nadere informatie

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN ONDERHOUD AAN UW CV-KETEL? KIES VOOR OK CV Wilt u veilig én energiezuinig stoken? Laat uw cv-ketel dan regelmatig onderhouden door een Energie Service Specialist

Nadere informatie

Beleid duurzaam toerisme

Beleid duurzaam toerisme Beleid duurzaam toerisme Inhoudsopgave Inleiding 1 Energieverbruik 2 Papiergebruik 3 Afvalbeleid 4 Inkoopbeleid 5 Inleiding Duurzaam Toeristisch Ondernemen houdt in dat ondernemingen rekening houden met

Nadere informatie

Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper

Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper Voortaan heeft u zèlf de controle over uw energiekosten! Dezelfde energie goedkoper Een innovatie van Oxxio: de revolutie in energiemeting! Als u kiest voor energie van Oxxio, kiest u voor de goedkoopste

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Deel 1 Bedrijfsbeleid en organisatie Versie:1 Status: definitief Hoofdstuk F MVO en CO2 prestatieladder Pagina 1 van 5 Datum: 30 januari 2015

Deel 1 Bedrijfsbeleid en organisatie Versie:1 Status: definitief Hoofdstuk F MVO en CO2 prestatieladder Pagina 1 van 5 Datum: 30 januari 2015 Hoofdstuk F MVO en prestatieladder Pagina 1 van 5 Datum: 30 januari 2015 F.2. Energie auditverslag Aan de hand van identificatie van relevante s is vastgesteld wat bij ESC op dit moment de is en welke

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Technisch Buro Klomp BV Milieubarometer - 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energietips van Woningstichting Bergh - 1 Op tijd omlaag is geld besparen U kunt ook besparen in een energiezuinige woning U woont in een woning van Woningstichting

Nadere informatie

Praktische besparingstips

Praktische besparingstips besparingstips Laat uw verlichting nakijken: Schakel nu over op LED verlichting in plaats van de oude TL- verlichting. Gemiddelde besparing van 20 50% op uw energiekosten! De voordelen van LED verlichting

Nadere informatie

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection.

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. Uw footprint met MAAS International Duurzame koffie Introductie Het onderwerp duurzaamheid is zo breed dat velen door de bomen het

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen.

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen. CP8 Het Mileu In Nederland wordt het huisvuil gescheiden opgehaald. Ook kunt u afval gescheiden weggooien in bijvoorbeeld de glasbak, of papierbak. De Nederlandse overheid wil graag dat mensen zuinig omgaan

Nadere informatie

Duurzaam en doeltreffend schoonmaken. Ecologisch verantwoord

Duurzaam en doeltreffend schoonmaken. Ecologisch verantwoord Duurzaam en doeltreffend schoonmaken Ecologisch verantwoord Vive, in één keer dubbel schoonmaken: duurzaam en doeltreffend Vive draait om leven. Levenslust. Vitaliteit. Een goed gevoel. Vive is de naam

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie: 001 Opgesteld

Nadere informatie

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Voorwoord Met trots presenteer ik u het allereerste duurzaamheidsverslag van CCL Nutricontrol! In dit eerste duurzaamheids verslag willen wij u laten zien dat wij

Nadere informatie

Direct de temperatuur die u wilt, voldoende warm water en altijd verse lucht in huis

Direct de temperatuur die u wilt, voldoende warm water en altijd verse lucht in huis Direct de temperatuur die u wilt, voldoende warm water en altijd verse lucht in huis Direct de temperatuur die u wilt, voldoende warm water en altijd verse lucht in huis Thuiskomen na een vakantie of lange

Nadere informatie

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij. Vaak vanuit het besef dat het verstandig is om anders om te gaan met onze aarde. Op het gebied

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. PassworD text fusion. PassworD brand fusion

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. PassworD text fusion. PassworD brand fusion PassworD text fusion PassworD brand fusion Opgesteld op 23 juni 2009 door Joke J. Zwaal 1 Inhoud Inleiding... 3 People... 4 Planet... 4 Profit... 4 Uitwerking van thema s binnen MVO-beleid... 5 1. Duurzaam

Nadere informatie

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken!

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Als jongste gemeente van Nederland zijn we al goed bezig als het om duurzaamheid gaat! De

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER Wie aan duurzaamheid denkt, denkt misschien niet direct aan papieren handdoekjes en toiletpapier. In breder perspecfief

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie