Oproep voor een Energiepact Beyond 2020

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oproep voor een Energiepact Beyond 2020"

Transcriptie

1 Oproep voor een Energiepact Beyond 2020

2 De rol van Elia Het is Elia s taak om verder te kijken dan de dag van morgen en om de uitdagingen in het energielandschap aan het licht te brengen. Elia wil zijn rol als netbeheerder in Europa waarmaken, niet alleen op het vlak van het elektriciteitstransport, maar ook als platform voor een efficiënte markt. Het wil de fundamenten voor een netwerk uitbouwen dat de spelers binnen de energiemarkt verbindt, versterkt en voorbereidt. Het is vanuit die ambitie dat een ruime groep van een vijftigtal experten en belanghebbenden, met zeer diverse achtergronden uit zowel België als Europa, op vraag van Elia in september 2013 rond de tafel plaatsnamen om van gedachten te wisselen over het energielandschap van morgen en tot nieuwe en gemeenschappelijke inzichten te komen. Een synthese van de neerslag van die gesprekken is gebundeld in dit document. De inhoud van dit document drukt evenwel niet noodzakelijk het standpunt uit van de individuele deelnemers of van Elia in sommige materies. Dit document wil vooral een reflectienota zijn en een oproep lanceren tot het uittekenen van een duurzaam energiebeleid op de lange termijn dat zowel binnen als buiten de energiesector breed wordt gedragen.

3 Waar elektriciteit vroeger slechts een commodity was, een vanzelfsprekendheid, is ze nu een uitdaging. Vooraf Energie is en zal in de toekomst vitaal zijn in een wereld die vooruitgaat. Een wereld zonder energie en elektriciteit is voor onze maatschappij onvoorstelbaar. Waar elektriciteit vroeger slechts een commodity was, een vanzelfsprekendheid, is ze nu een uitdaging op lange termijn. Voor andere landen is de toegang tot energie en elektriciteit in het bijzonder nog altijd ontoereikend. De energiesector is meer dan ooit maatschappelijk relevant vanwege zijn rol inzake welzijn, competitiviteit en bevoorradingszekerheid. De klimaatdoelstellingen vormen een andere en permanente uitdaging voor alle betrokkenen. Een evenwicht vinden tussen economische, ecologische en sociale belangen staat hierbij centraal. Met het oog op deze uitdagingen groeit binnen de sector het algemene besef dat de verschillende betrokken partijen kritisch moeten durven terugkijken, maar ook vooruitkijken, voorbij de waan van de dag. Elia wenst hierbij een actieve rol te spelen. Samen met de directe belanghebbenden, vanuit diverse maatschappelijke achtergronden en visies, werd een gezamenlijke oefening opgezet. Begin september werd een reeks van drie ontmoetingsavonden georganiseerd met in totaal zo n 50 experten en belanghebbenden om grondig van gedachten te wisselen over het energielandschap van morgen. Deze reflectienota vormt geen eindpunt, maar wil een bron van inspiratie zijn. Elia wil met deze nota alle belanghebbenden, zowel binnen als buiten de energiesector, oproepen om zich te verenigen in een gemeenschappelijk Energiepact dat de voedingsbodem vormt voor een coherente en consistente toekomst van onze energie- en stroomvoorziening. De bedoeling van een dergelijk pact is om de uitdagingen van de sector te verzoenen met een hoger maatschappelijk belang: het licht aanhouden voor alle burgers en bijdragen tot het behalen van de klimaatdoelstellingen. Dankzij zijn neutrale rol en meer dan tien jaar ervaring en expertise, heeft Elia de geloofwaardigheid en wil om zich volledig te engageren om als facilitator te fungeren en dit Energiepact tot stand te brengen, dat kan steunen op een breed maatschappelijk draagvlak. Jacques Vandermeiren Voorzitter van het directiecomité van Elia Beyond

4 Een blik op de huidige energiesector: een nieuwe realiteit Het eerste deel van deze reflectienota, Beyond 2020, beschrijft de huidige situatie waarin de energiespelers opereren en de uitdagingen waarmee zij vandaag te maken krijgen. Naast de uitdagingen van de energiesector zelf wordt ook stilgestaan bij de houding van de burgers en het huidige overheidsbeleid op het vlak van energie. 1. Uitdagingen voor de sector Complexiteit zorgt voor onzekerheid Het energielandschap wordt gekenmerkt door een hoge mate van complexiteit. Die complexiteit situeert zich in essentie op drie vlakken: de technologische ontwikkelingen, het regelgevende kader en de financiering van de sector. De indruk leeft dat die complexiteit alleen maar toeneemt en dat zij bijdraagt tot een grotere onzekerheid over het toekomstige businessmodel van de elektriciteitssector in België en in Europa. De sector wordt meer en meer gedreven door vele nieuwe technologische ontwikkelingen, die zowel endogeen zijn (bv. allerlei vormen van hernieuwbare energie) als exogeen (bv. ontwikkelingen op het vlak van informatica, domotica of telecommunicatie). Er is sprake van een heuse paradigmaverschuiving. De regelgeving wordt voornamelijk gedreven door wat wel eens de waan van de dag wordt genoemd. Het geheel aan wetten en procedures is daardoor ook erg complex en niet altijd consistent. In onze rechtsstaat wordt een misnoegde burgerlijke partij, die energieprojecten wenst aan te kaarten, naar de rechtbank doorverwezen, maar zowel het indienen als het evalueren van een klacht wordt bemoeilijkt door de complexe regelgeving. De businessmodellen van de energiesector zijn bovendien complexer en diverser dan ooit en werken - door hun tegenstelling - remmend op noodzakelijke investeringen op de middel lange termijn. Er heerst verwarring en onzekerheid over de financiering van de totale sector. De marktprijs voor het commodityaandeel in de energie daalt ten gevolge van de marktintegratie, de goedkope alter natieven uit het buitenland en door de clash tussen de businessmodellen. De overheid zoekt op haar beurt heil in steunmaatregelen om de hoge 4

5 De historische spelers ondergaan een transformatie onder invloed van de klimaatdoelstellingen en de opkomst van nieuwe substituten. prijs van hernieuwbare energie voor de producent te compenseren. Bovendien lijken de verbruikers niet bereid tot het betalen van hogere prijzen. Een versnipperde markt Binnen de wereldwijde energiemarkt evolueren we ongetwijfeld naar een steeds toenemend gebruik van (en vraag naar) elektriciteit. Aan de aanbodzijde is het energielandschap intussen in hoge mate versnipperd geraakt. De historische spelers ondergaan een transformatie onder invloed van de opkomst van nieuwe substituten en de klimaatdoelstellingen. De hernieuwbare energietechnologieën hoofdzakelijk zon, wind en biomassa proberen hun plaats op de markt te veroveren en ook het Amerikaanse schaliegas dwingt tot nadenken. Anderzijds ontdekken ook grote ICT-spelers zoals Apple, Cisco, Google of IBM, die niet alleen optreden als technologieproviders, maar ook als financiers en zelfs als serviceproviders, de energie wereld. Smart grids geen deus ex machina De prioriteit die aan hernieuw bare energie is gegeven, blijft niet zonder gevolgen voor de bestaande elektriciteitsnetten en roept nieuwe uitdagingen op. Het elektriciteitssysteem is nog onvoldoende aangepast aan deze nieuwe realiteit. Oplossingen voor een betere afstemming van vraag en aanbod worden nochtans aangereikt door nieuwe technologische mogelijkheden die gemakshalve worden gevat onder de noemer van smartening the grid. Die slimmere netten bestaan uit drie lagen: een energielaag, een telecommunicatielaag en een informaticalaag. Het smart grid wordt door zijn flexibiliteit geacht een key-enabler te zijn en aan alle noden te kunnen tegemoetkomen. Maar vandaag blijkt het allerminst een deus ex machina voor alle uitdagingen waar de elektriciteitssector mee wordt geconfronteerd. Innovatie versus het voorzichtigheidsprincipe De energie-uitdagingen van vandaag maken maatschappelijk gedragen technologische innovaties noodzakelijk. Het businessmodel dat de vruchtbare bodem voor deze innovaties moet garanderen, wordt echter te vaak drooggelegd door een voorzichtigheidsprincipe dat diepgeworteld zit in onze cultuur. Dat voorzichtigheidsprincipe steunt op de redenering dat een nieuwe technologie nooit zou mogen worden ingevoerd, tenzij men op voorhand kan bewijzen dat ze geen schadelijke gevolgen heeft. De energietransformatie dreigt hierdoor af te remmen. Innovatie impliceert nochtans het nemen van risico s en het aanvaarden van eventuele mislukkingen. Beyond

6 2. De relatie met de burgers Het NIMBY-syndroom De relatie met de burgers wordt getekend door een sterke paradox. Enerzijds bestaat er binnen de maatschappij een brede consensus rond het belang van milieuvriendelijke energiebronnen. Burgers beseffen dat maatregelen en investeringen nodig zijn om nieuwe vormen van energie mogelijk te maken. Anderzijds is diezelfde burger niet altijd bereid om de lasten te dragen die voortkomen uit die nieuwe en noodzakelijke infrastructuurinvesteringen. Zeker wanneer die in de directe omgeving van zijn woonplaats zijn gepland. Men spreekt in dit verband over het Notin-my-Backyard (NIMBY) -fenomeen. Dat duidt op de weiger achtige houding bij burgers die noodzakelijke investeringen in de weg staat. Er bestaat dus een spanningsveld tussen gewettigde inspraak van individuele burgers en de noodzaak van nieuwe investeringen om maatschappelijke belangen voor de toe komst veilig te stellen. Er bestaat een spanningsveld tussen de gewettigde inspraak van burgers en de noodzaak van investeringen. 3. Het huidige overheidsbeleid Een versnippering van het beleid Er is sprake van een grote mate van versnippering van het beleid op het vlak van energie tussen de verschillende beleidsniveaus (zowel binnen ons eigen land, als tussen het niveau van de individuele staten en het Europese niveau). Bovendien zijn veel uitdagingen op het vlak van energie van mondiale aard. Deze versnippering leidt vaak tot een gebrek aan coherentie en consistentie van het overheidsbeleid. Een Stop & Go - beleid Ondanks verschillende vruchtbare initiatieven die de overheid heeft genomen in haar streven naar duurzame energievoorziening, werken een aantal maatregelen op het vlak van energie marktverstorend. Langetermijninitiatieven of -investeringen die binnen de sector ondernomen worden, moeten vaak halfweg de geschatte looptijd gedwongen van koers veranderen doordat de overheid nieuwe maatregelen oplegt. Daarbij aansluitend wordt het beleid regelmatig opgeschort, vaak in het licht van onverwachte gebeurtenissen. Het lijkt wel op een Stop & Go -beleid. Spanningsveld marktoverheid Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw nam de onzichtbare hand van de vrije markt het voortouw op het vlak van energie. Energie werd steeds meer marktgedreven. Later vereisten de steeds prangender wordende doelstellingen rond klimaat en bevoorradingszekerheid nieuwe 6

7 investeringen die niet per se uitsluitend door de vrije markt ondersteund werden. De onvolmaaktheden van de energiemarkt moesten althans volgens sommigen met een gecorrigeerd marktmechanisme worden bijgestuurd. Door deze mechanismen is een spanningsveld ontstaan tussen het klassieke businessmodel dat stoelt op de marktprijs voor geproduceerde en geleverde energie en dit van de nieuwe technologieën met lage tot zeer lage marginale kost. Middelen en doelen lopen door elkaar heen Er bestaat een algemene consensus over de nood aan milieuvriendelijke doelstellingen op een langere termijn. Echter, wat voor sommigen een doel is, wordt door anderen als een middel beschouwd. De bedragen per kilowattuur die al besteed zijn aan de ondersteuning van hernieuwbare energie, en dan voornamelijk de sector van zonnepanelen, illustreren dit. Het ondersteunen van zonne panelen leek in sommige gevallen een doel op zich te worden, in plaats van een middel om de langetermijndoelstellingen inzake klimaat en duurzaamheid na te streven. Verschillende koersen binnen de EU Net als in België woedt het debat rond duurzaamheid, betaalbaarheid en zekerheid van de stroomvoorziening ook in onze buurlanden. Die buurlanden leggen andere accenten en hanteren andere snelheden om beslissingen door te voeren. In Duitsland was Fukushima de vonk aan de lont van de Energiewende, waarbij kernenergie de rug werd toegekeerd. Zij hebben het punt bereikt waar zonne- en windenergie op sommige ogenblikken voorziet in 60% van de stroomvoorziening, zonder dat het licht uitgaat. Frankrijk daarentegen houdt de kerncentrales open en plaatst innovatie in energieopslag hoog op de nationale agenda. In Nederland werd zopas een pact ondertekend door alle maatschappelijke stakeholders om een gemeenschappelijk energiedoel met een belangrijke participatie van hernieuwbare energiebronnen na te streven. nood aan meer expertise Er is ten slotte sprake van een nood aan meer kennis en expertise in vele maatschappe lijke geledingen wanneer het over energie en elektriciteit gaat, en dat geldt overigens niet alleen voor de overheid. Ook in het universitaire onderzoeksveld wordt de nood aan meer expertise en kennis in deze domeinen erkend. Daarbij is het tempo aan veranderingen steeds sneller geworden. Vier jaar geleden waren gascentrales in Europa de winnaars tegenover koolcentrales. Vandaag is het omgekeerd... grotendeels als gevolg van de exploitatie van schaliegas in de Verenigde Staten. De beleidsperiode die beleidsvoerders ter beschikking hebben, volstaat vaak niet om de complexe en technische energiematerie volledig onder de knie te krijgen en is een handicap om een visie op lange termijn uit werken. Het hoeft ook niet te verbazen dat de publieke opinie weinig of onvolledig geïnformeerd is over de uitdagingen en alternatieven waarmee de energiesector vandaag en morgen wordt geconfronteerd. Beyond

8 Het energiesysteem van de toekomst Het energielandschap maakt een heuse transformatie door. Er is sprake van een nieuwe realiteit, gedreven door hogere doelstellingen op het vlak van duurzaamheid en meer bepaald de strijd tegen de opwarming van de aarde. Tezelfdertijd is de maatschappelijke en economische impact van energie en elektriciteit zelden groter geweest dan vandaag. De recepten uit het verleden bieden niet langer een garantie op succes in de toekomst, integendeel. En de uitdagingen gaan verder dan het bouwen en uitrusten van noodzakelijke nieuwe netten. Er is nood aan een nieuw beleid voor energiesystemen. 1. De fundamenten van elk energiesysteem Hoe hoog ook de nood aan evolutie, er zijn enkele fundamenten die niet in vraag worden gesteld. Zo blijft de bevoorradingszekerheid op het vlak van elektriciteit de allereerste vereiste. Alhoewel het in landen zoals de Verenigde Staten aanvaard is om per jaar gemiddeld een uur zonder stroom te vallen, is er in België de minimumvereiste om per jaar slechts aan gemiddeld 20 minuten te komen. De spelers binnen de elek tri citeitssector hebben dus een belang rij ke maatschappelijke rol te vervullen: het licht moet ten allen tijde blijven branden. Een tweede onveranderde prioriteit is de investering in energie-efficiëntie. De uitdaging bestaat erin om in de toekomst comfortabel te blijven leven met minder energie. Hoe minder energie we verbruiken, hoe beter. Energie-efficiëntie is niet alleen een ecologische uitdaging, maar ook een economische imperatief. Er groeit ook een brede consensus dat economische, sociale en ecologische doelstellingen op het vlak van energie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en in de toekomst beter op elkaar dienen te worden afgestemd. De inzet van middelen is ongetwijfeld voorwerp van debat, maar over het einddoel mag geen enkele twijfel bestaan. Het gevonden evenwicht tussen deze drie belangen is niet alleen afhankelijk van de economische De spelers binnen de elektriciteitssector hebben een belangrijke maatschappelijke rol te vervullen: het licht moet ten allen tijde blijven branden. 8

9 context maar moet bovendien op nationaal niveau en op Europees niveau gedragen worden. Tenslotte moet energie op termijn betaalbaar blijven voor de gebruikers, maar moet ook de competitiviteit en de leefbaarheid van de energiesector zelf op de korte en middellange termijn worden gewaarborgd als een belangrijke voorwaarde voor het hard maken van deze fundamentele uitgangs punten. 2. Nood aan een nieuw evenwicht Er is zoals gesteld sprake van een nieuwe realiteit, met nieuwe uitdagingen in velerlei domeinen voor de energiesector, maar ook met de noodzaak van een breder maatschappelijk draagvlak en een aangepast optreden van de overheid. Er is vooral nood aan nieuwe businessmodellen en evenwichten om het energiesysteem op langere termijn efficiënt en effectief te laten werken. Deze evenwichten dienen te worden gezocht in een aantal domeinen. Tussen korte en lange termijn De noden op het vlak van energie zijn hier en nu. Dat noopt vaak tot snel schakelen op de korte termijn. Maar de maatschappelijke impact van energie laat zich ook en vooral op lange termijn voelen. Het uittekenen van een langetermijnstrategie is onontbeerlijk, willen we een kader van stabiliteit en sereniteit realiseren waarbinnen de verschillende spelers en stakeholders hun projecten kunnen uit rollen. Bovendien is er nood aan een positieve sfeer rond dit kader, om het draagvlak ervan te vergroten. Tussen een sterke visie en rigoureuze uitvoering Er is een sterke visie nodig maar ook een coherente en rigoureuze uitvoering van deze visie. Hierbij is er behoefte aan leiderschap om het uitgestippelde beleid ook in de praktijk om te zetten. Een duidelijke rationalisering, kwantificering en meetbaarheid van zowel doelstellingen, middelen en resultaten van het beleid kunnen hierbij van belang zijn. Ze dragen bij tot het realiseren van een norm of aanvaardbaarheidsgrens voor initiatieven. Tussen klassieke en open innovatie De energie-uitdagingen van vandaag hebben onbetwistbaar nood aan maatschappelijk gedragen technologische innovatie. Het klassieke octrooienmodel volstaat niet langer om dit draagvlak te realiseren. Anderzijds leidt een co-creatiemodel, dat alle stake holders betrekt en in de prijzen laat delen, tot een alles overstijgende complexiteit. Het gewenste model combineert de voordelen van beide. Enerzijds creëert het ruimte en stabiliteit voor het ontstaan van Beyond

10 bijvoorbeeld nieuwe vormen van coöperaties. Het verlaagt de culturele drempel voor het nemen van risico s en breekt met het taboe rond falen. Anderzijds moet men het aandurven om maatschappelijke innovaties op te leggen. De burger staat immers niet van nature open voor innovatie en kijkt vaak eerst in de eigen portefeuille. Tussen individuele inspraak en collectief draagvlak Individuele inspraak voor burgers met betrekking tot belangrijke infrastructuurwerken is een democratisch recht, maar zet vaak ook een rem op noodzakelijke investeringen die borg moeten staan voor een daadkrachtig beleid op het vlak van duurzaamheid. De betrokkenheid van de burger is nodig. Maar de kennis bij de bevolking over het uitgestippelde beleid en de gevolgen ervan moet dringend worden verbeterd. Deze kennis en betrokkenheid zullen immers bijdragen tot het creëren van een collectief draagvlak voor een nieuw beleid en noodzakelijke investeringen. De langetermijnvisie, zoals eerder aangehaald, moet de particuliere belangen durven overstijgen. De maatschappelijke inzet is immers groot. Tussen overheid en markt Het is een noodzaak om een nieuw evenwicht te vinden tussen de overheid die een kader schept voor een energiebeleid op lange termijn en de markt die een concrete invulling kan geven aan dat kader. Voor de zekerheid van bevoorrading moeten de on volmaaktheden van de energiemarkt worden gecorrigeerd door de overheid. Anderzijds mag het regelgevende kader de flexibiliteit en investeringsdaadkracht van de markt niet aan banden leggen en moet de markt de meest efficiënte technologiekeuzes kunnen maken. Tussen nationaal en internationaal beleid De toekomst van energie is internationaal. Om de energiebevoorrading te kunnen blijven garanderen en om noodzakelijke nieuwe investeringen te realiseren, is er nood aan internationalisering van het beleid. Zo moet het super- en smart grid over de nationale grenzen heen worden gebouwd, om het hoofd te bieden aan de variabiliteit van wind en zon, maar ook om de bevoor radings zekerheid voor gezinnen en ondernemingen binnen de nationale grenzen te garanderen. Een nieuw evenwicht dringt zich hier op: energie zal meer internationaal zijn om nationale behoeften te dekken. Om de energie bevoorrading te kunnen blijven garanderen en om noodzakelijke nieuwe investeringen te realiseren, is er nood aan internationalisering van het beleid. 10

11 Tussen de energiesector en andere sectoren De energiesector doorloopt een stapsgewijs leerproces in de richting van duurzame en zekere energievoorziening. Een samenspel tussen verschillende netwerkeconomieën die nu nog te zeer los van elkaar worden gezien, zal tot de kern van dit proces behoren. We denken hierbij aan ICT, elektriciteit, transport, gas, warmte, De huidige markt neigt vooral naar meer en meer integratie tussen energie- en ICT-spelers. Niet alleen op het vlak van investeringen is deze integratie relevant maar ook de open innovatiementaliteit waarvan zulke spelers zijn doordrongen, zou de daadkracht van de energiesector ten goede kunnen komen. De evenwichtsoefening, die de beschreven evenwichten omvat, zal resulteren in een nieuw businessmodel en zelfs in een heel nieuw energiesysteem dat toekomstige noden en behoeften moet vervullen in een maatschappelijk perspectief. Wel is er ook het algemene besef dat het nieuwe energiesysteem complexer zal zijn dan het vorige, mede door het grotere aantal betrokken spelers met zeer uiteenlopende achtergronden. Omdat het nieuwe systeem zich zal moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit zullen de uitdagingen groter zijn dan ooit tevoren. Zo is het onvermijdelijk om buiten de nationale grenzen te gaan opereren en is een maatschappelijk draagvlak voor het gekozen beleid evengoed onontbeerlijk. Het is tenslotte een opdracht voor alle spelers (oud en nieuw) in de energiemarkt, maar de opdracht reikt ook veel ruimer en richt zich tot alle maatschappelijke stakeholders. Beyond

12 Nood aan een Energiepact Om het energiesysteem nieuwe stijl te kunnen realiseren is er een minimum aan gezamenlijke afstemming en verdere samenwerking nodig binnen de energiesector. Dat kan uitmonden in een vorm van een Energiepact voor de hele energiesector. Dat pact zal bovendien breed maatschappelijk moeten onderschreven en gedragen worden om in de toekomst effectief een impact te hebben. Hoe moet dit pact concreet vorm krijgen? Concreet zijn er vier basisvereisten waaraan het Energiepact moet voldoen: 1De bepalingen binnen het pact zullen geformuleerd worden voor een langere termijn van minstens 10 jaar en zullen zich over meerdere legislaturen heen uitstrekken. Deze termijn is nodig om de noodzakelijke beleidsconsistentie en -coherentie te realiseren. 2Het is cruciaal dat de sector het pact als een gezamenlijk initiatief uitdraagt. De verschillende spelers binnen de sector moeten samen hun huiswerk maken en de beleidsvoorbereiding ondersteunen. Het Energiepact biedt een garantie voor de noodzakelijke stabiliteit naar de toekomst met het oog op het realiseren van belangrijke investeringen in tal van energiedomeinen. 3 4 Essentieel hierbij is dat de energiesector zichzelf overstijgt en ook voor een maatschappelijk perspectief kiest. De energiesector ontleent zijn license to operate immers aan de maatschappij en een draagvlak vanuit die maatschappij is dan ook een belangrijke voorwaarde voor succes. Het is de rol van de sector, samen met de overheid, om dit draagvlak te realiseren met alle stakeholders en de betrokkenheid van de burgers te verzekeren. Het energiedebat, in al zijn facetten, is steeds meer een mondiale kwestie die een doeltreffend beleid vereist, over de grenzen heen, om de energievoorraad te kunnen blijven verzekeren en de klimaatdoelstellingen te realiseren. Het pact moet in die zin rekening houden met de realiteit in de verschillende buurlanden en de evoluties die zich op Europees en zelfs mondiaal vlak afspelen. 12

13 Waarom is zo n Energiepact belangrijk? De redenen en voordelen van een Energiepact zijn talrijk. De belangrijkste worden hieronder toegelicht: 1Het pact moet de ondernemingen die vandaag en morgen actief zijn in de energiesector in staat stellen om kortetermijnbeslissingen van overheden te overstijgen en noodzakelijke investeringen te realiseren in de toekomst met oog voor het collectieve belang. 2 Het Energiepact legt de basis voor een stabiel referentiekader. De sereniteit die daaruit voortkomt zorgt dat investeringen op lange termijn kunnen worden gegarandeerd en rendabel gemaakt. 3 Een Energiepact helpt om de spanningen en conflicten tussen het marktmodel en de gereguleerde markt te overwinnen en vergemakkelijkt de overgang naar een nieuw model dat moet zorgen voor een nieuw en noodzakelijk evenwicht. 4 Een vernieuwd businessmodel, zoals door het Energiepact geïnitieerd, kan de cultuur creëren die nodig is om innovatieve ideeën aan te wakkeren. Het pact helpt de basis te leggen voor het nodige vertrouwen in innovaties die het particuliere belang moeten overstijgen. Samengevat legt een Energiepact de basis voor een efficiëntere energiemarkt en zal het bijdragen tot het op lange termijn veilig stellen van de toekomst van het energie systeem, en helpt het de belangrijke klimaatdoelstellingen te realiseren tegen een aanvaardbare prijs. Beyond

14 Een Energiepact Beyond Energie en elektriciteit zijn maatschappelijk relevanter dan ooit, maar de uitdagingen zijn eveneens zelden groter geweest: bevoorradingszekerheid, duurzaamheid, betaalbaarheid en competiviteit. De elektriciteitssector beleeft een ware transformatie waarbij de zekerheden uit het verleden wegvallen en een nieuwe realiteit zich aandient. Die geeft vandaag aanleiding tot spanningen en onzekerheden naar de toekomst. Naar de toekomst is er nood aan nieuwe evenwichten: tussen korte en lange termijn, tussen een sterke visie en rigoureuze uitvoering, tussen klassieke en open innovatie, tussen individuele inspraak en collectief draagvlak, tussen overheid en markt, tussen nationaal en internationaal beleid, tussen de energiesector en andere sectoren. Dit rapport is een oproep tot een Energiepact met alle belanghebbenden, binnen én buiten de sector, om een visie te ontwikkelen en een beleid uit te stippelen voor minstens 10 jaar. Het Energiepact moet bovendien kunnen steunen op een breed maatschappelijk draagvlak. Elia heeft hierbij de ambitie om zich te engageren als facilitator om dit Energiepact tot stand te brengen. 14

15 DANK Volgende personen namen ten individuelen titel deel aan één van de drie ontmoetingsavonden die Elia in september 2013 heeft georganiseerd met het oog op het realiseren van dit rapport. Wat in dit rapport opgenomen werd, geeft echter niet noodzakelijkerwijze de individuele meningen weer van de deelnemers of de organisatie waaraan ze verbonden zijn. Elia wenst hen hierbij nogmaals te danken voor hun zeer gefundeerde en constructieve bijdrage. Aelbrecht Johan Ugent Aertsens Walter Infrabel Aguado Ana Friends of the Super Grid Barbé Luc Groen! Belmans Ronnie Energyville KU Leuven Belvaux Alain Siemens Bornard Pierre RTE Boschmans Erik Electrabel GDF Suez Braem Johan Econopolis Brognaux Christophe The Boston Consulting Group Calvo Kristof Groen! Claes Peter Febeliec Clinck Erik KPMG Crabs Bérénice Synergrid De Block Gert Inter-Regies Delbeke Jos EU Comm DG Klimaat Derde Chris Ode Devogelaer Danielle Federaal Planbureau Douret Jean-Michel e.on Furnière Dieter KBC Securities Geron Anne-Malorie EURELECTRIC Gommeren Ward Alstom Goos Alfons ABB Gryffroy Andries Vlaams Energiebedrijf Kennis Koen Stad Antwerpen Mariën Katleen BASF Martens Bart Matthys-Donnadieu James Mavet Christian Meire Dirk Mermans Pieter-Jan Oosterlinck Nathalie Peeters Chris Postiaux Jean-Marie Rutten Jaak Schaeffer Gerrit Jan Schoonacker Frank Singer Stephan Staschus Konstantin Sturtewagen Bart Tshidimba Didier Van den Bosch Marc Van den Bossche Walter Van der Maren Olivier Van der Straeten Tinne Van Dyck Sara Van Gerven Wim van Ypersele Jean-Pascal Vermeylen Annemie Vinois Jean-Arnold Windels Stephan sp.a Belpex Enel France Vlaams Energiebedrijf REstore Rentel Schlumberger WWF Belgium, Solvay C-Power VITO EDF Luminus WWF International ENTSO-E De Standaard Roland Berger Febeg Eandis VBO-FEB Blixt BBL Arcelor Mittal GIEC C-Power EU Comm DG Energie WE-Power Colruytgroup Beyond

16 Elia Group - Keizerslaan Brussel - België

betreffende een Vlaams en nationaal energiepact

betreffende een Vlaams en nationaal energiepact stuk ingediend op 106 (2014-2015) Nr. 1 25 september 2014 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Johan Danen en Hermes Sanctorum-Vandevoorde betreffende een Vlaams en nationaal energiepact verzendcode:

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium Slim met energie opportuniteiten voor de industrie Smart Energy Solutions - 4 december 2012 Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium FEBELIEC STELT ZICH VOOR

Nadere informatie

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME INHOUD Voorstelling van Synergrid en de rol van de netbeheerders Integratie van elektrische voertuigen

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

26/05/2009. Financieel Forum 1

26/05/2009. Financieel Forum 1 26/05/2009 Financieel Forum 1 EEN DUURZAME EUROPESE ENERGIEMARKT: verre mythe of nabije realiteit? Dr. Chris De Groof Directeur-generaal, Electrabel Professor Universiteit Antwerpen 2 I. INTRODUCTIE Het

Nadere informatie

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten.

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten. Ecofys Perskit Ecofys Experts in Energy Inleiding Ecofys is al meer dan 25 jaar een toonaangevend internationaal consultancybedrijf in energie en klimaatbeleid. De visie van Ecofys is "sustainable energy

Nadere informatie

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Inhoud Inhoud Deel I Deel II Deel III Deel IV EnergyVille Uitdagingen in onze huidige

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

Coöperatief ondernemen met windenergie. Waarom Vlaanderen nood heeft aan een winddecreet.

Coöperatief ondernemen met windenergie. Waarom Vlaanderen nood heeft aan een winddecreet. Coöperatief ondernemen met windenergie. Waarom Vlaanderen nood heeft aan een winddecreet. Tom Willems ENERGIEBELEID Dit artikel is geschreven in naam van REScoop.be, de federatie van verenigingen en coöperaties

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring 13 november 2012 Bijgewerkt in juni 2014 E nergie is van vitaal belang in ons leven. Teneinde ons welzijn te garanderen en ten

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

Consultatie volumebepaling strategische reserve

Consultatie volumebepaling strategische reserve Consultatie volumebepaling strategische reserve Samenvatting Een consultatie aangaande de volumebepaling in het kader van de strategische reserve is georganiseerd. Dit document omvat feedback van Elia

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Smart Grid School 13, 14 en 15 oktober 2015

Smart Grid School 13, 14 en 15 oktober 2015 Smart Grid School 13, 14 en 15 oktober 2015 Een uniek & intensief opleidingstraject Neem deel aan de Smart Grid School van Smart Grids Flanders en verwerf op drie dagen tijd een brede basiskennis over

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Overzicht 1. Wie is EDF Luminus 2. De uitdaging 3. De oplossing Corporate Presentation -

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID VKW Limburg 24 september 2012 Mijnheer de voorzitter, Dames en heren,

Nadere informatie

Duurzaam bouwen Even voorstellen

Duurzaam bouwen Even voorstellen Duurzaam bouwen Even voorstellen 1 Even voorstellen: CeDuBo Informatie- en coördinatiecentrum In oude badzaal van de mijn van Zolder Gebouw Eigendom WTCB 10 000 m² Mede-bewoners Virtueel bouwen 2 Missie

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

advies CRB 2015-0135 De verbintenis van de sociale gesprekspartners ten aanzien van de energie-uitdagingen

advies CRB 2015-0135 De verbintenis van de sociale gesprekspartners ten aanzien van de energie-uitdagingen advies CRB 2015-0135 De verbintenis van de sociale gesprekspartners ten aanzien van de energie-uitdagingen CRB 2015-0135 DEF De verbintenis van de sociale gesprekspartners ten aanzien van de energie-uitdagingen

Nadere informatie

ADVIES Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling 2011 2015

ADVIES Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling 2011 2015 ADVIES Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling 2011 2015 Het decreet van 18 juli 2008, ter bevordering van duurzame ontwikkeling, vormt het kader voor de Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling (VSDO).

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016

Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016 Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016 Intro Goedenmiddag dames en heren. Fijn om jullie hier te mogen begroeten. Dit is de tweede keer dat ik voor u mag staan om het glas samen te heffen.

Nadere informatie

YERA sectorinterview

YERA sectorinterview YERA sectorinterview Gerrit Jan Schaeffer VITO YERA ging aankloppen bij VITO, VITO staat voor: Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek. We spraken er met Gerrit Jan Schaeffer, directeur van de

Nadere informatie

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad Van naar I Do Kempense InnovatieRaad Ideeën genereren Elke mens is een vat vol ideeën. Als je bedrijf op wieltjes loopt is het wellicht de moeite eens stil te staan en alles te herdenken. Net dan zijn

Nadere informatie

Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie

Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Uitgegeven door Hernieuws (http://www.renouvelle.be) Home > Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Michel HUART, Jean CECH, 26 Oktober

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ********

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ******** Beste collega s, Energie is brandend actueel. Elke dag heeft de pers het over het risico dat België loopt op het vlak van bevoorradingszekerheid, de nieuwe beleidslijnen in het federale regeerakkoord,

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Goedkeuring plan Wathelet door kern

Goedkeuring plan Wathelet door kern Staatssecretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming Secrétaire d Etat à l'environnement, à l'energie, à la Mobilité et aux Réformes institutionnelles Melchior Wathelet Goedkeuring

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING MAARTEN VAN DER KLOOT MEIJBURG Er komt onherroepelijk een aardverschuiving in het energielandschap nu alternatieve energie steeds belangrijker wordt. Het

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM Groepsaankoop Een groepsaankoop voor de aankoop van 100 % groene stroom uit eigen streek en aardgas aan een vaste prijs tot 31/12/2015, gezamenlijk

Nadere informatie

Introductie en stand van zaken Atrias 11/09/2012

Introductie en stand van zaken Atrias 11/09/2012 Introductie en stand van zaken Atrias Agenda 1. Introductie Atrias 2. Atrias als facilitator: UMIX integratie 3. MIG6 a)historiek MIG b)doelstelling c) Governance d)planning e)scope & Aanpak Introductie

Nadere informatie

Windenergie in Vlaanderen groeit verder in 2012

Windenergie in Vlaanderen groeit verder in 2012 Persbericht Brussel, 15 januari 2013 Windenergie in Vlaanderen groeit verder in 2012 In 2012 groeide windenergie op land in Vlaanderen met 37 windturbines, goed voor een bijkomend vermogen van 78 MW. Daarmee

Nadere informatie

Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging

Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging Eindbeeld: een CO 2 -neutrale energievoorziening Nederland verbindt zich aan

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie

zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie vergadering C75 WON7 zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie van 10 januari 2013 2 Commissievergadering nr. C75 WON7 (2012-2013) 10

Nadere informatie

Lancering NVDE Question & Answers

Lancering NVDE Question & Answers Lancering NVDE Question & Answers Q: Waarom is NVDE opgericht? A: Met de oprichting van de NVDE is er nu een brede brancheorganisatie die de slagkracht van de sector zal vergroten. Negen verschillende

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied:

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied: bron : http://www.emis.vito.be Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen dd. 21-01-1998 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C9 van 14/01/98 Advies van het Economisch en Sociaal Comité

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag Voorzitter van de SER T.a.v. de heer dr. A.H,G, Rinnooy Kan Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Thierry Van Craenenbroeck First Belgian Smart Grid Day 18/10/2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Kader

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat?

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat? Leveringszekerheid Wat als morgen het licht uitgaat? Inhoudstafel Samenvatting Enkele definities Net voldoende aanbod Leveringszekerheid Wat kunnen wij doen? Wat kan u doen? Conclusie Samenvatting Een

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

Synthese en aanbevelingen. Studie "Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten"

Synthese en aanbevelingen. Studie Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten Synthese en aanbevelingen Studie "Smart Cities in België: kwalitatieve analyse van 11 projecten" Auteurs Jonathan Desdemoustier, Onderzoeker, Smart City Institute, HEC-ULg Nathalie Crutzen, Professor and

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 De Vlaamse Overheid als verbruiker De Vlaamse Overheid verbruikt circa 300 miljoen euro energie

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres 2 Hoogspanningsnet in de Noordzee : een toekomstvisie Om de Belgische en Europese

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Twee netbeheerders Eén groep

Twee netbeheerders Eén groep Twee netbeheerders Eén groep 2 ELIA GROUP Door de liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft de rol van de transmissienetbeheerders een essentiële dimensie gekregen. Hun rol is niet meer los te denken

Nadere informatie

Visie distributienetbeheer in Vlaanderen

Visie distributienetbeheer in Vlaanderen 7 maart 2013 Visie distributienetbeheer in Vlaanderen De Raad van Bestuur van Eandis heeft op 6 maart 2013 haar visie geformuleerd over de ontwikkelingen, de evoluties en de hiermee gepaard gaande hervormingen

Nadere informatie

Toelichting Eandis Infrax. Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015

Toelichting Eandis Infrax. Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015 Toelichting Eandis Infrax Raad van Bestuur VVSG woensdag 3 juni 2015 Overeenkomst Eandis-Infrax 1. Eenheidstarief elektriciteit en gas in Vlaanderen zonder verplichte fusie DNB s en met behoud twee werkmaatschappijen

Nadere informatie

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW Periode 1 september 2015-31 augustus 2016 Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 17/06/2015 1 Inleiding RTC Vlaams-Brabant vzw wil, net als zijn

Nadere informatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Johan Hellings voorzitter Zorgvernieuwingsplatform ViA Ronde Tafel, Brussel, 18 februari 2013 Flanders Care Bredere kader = Gekaderd in doorbraak warme samenleving

Nadere informatie

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven 2 Vlaanderen is in actie op Blue Gate Antwerp. Aan de rand van de stad Antwerpen ontwikkelt Vlaanderen samen met de stad een nieuw bedrijventerrein

Nadere informatie

Betreft: Mogelijke onderwerping van de intercommunales aan de vennootschapsbelasting: impact op de intercommunales en op de gemeenten

Betreft: Mogelijke onderwerping van de intercommunales aan de vennootschapsbelasting: impact op de intercommunales en op de gemeenten ASSOCIATION DE LA VILLE ET DES COMMUNES DE LA REGION DE BRUXELLES-CAPITALE asbl VERENIGING VAN DE STAD EN DE GEMEENTEN VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST vzw De heer Vincent VAN V QUICKENBORNE Vice-Eerste

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Dr. Walter Mondt, ECOREM 26 november 2013 1 Inhoud Voorstelling Ecorem NV Context van de studie Werkingsprincipe van het energieatol Opbouw van het energieatol

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

Resultaten bevraging belanghebbenden VREG

Resultaten bevraging belanghebbenden VREG Resultaten bevraging belanghebbenden VREG juli 2011 ntract kunnen reageert op het inzicht 1.1 Situatieschets De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (VREG) wil zijn organisatie en werking

Nadere informatie

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Elia Users Group: discussieplatform RES 19 april 2012 elementen voor discussie Inhoud Context 3 Probleemstelling 4 Alternatieven 5 Feed-in tarief of

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie