Jaargang Nummer Februari. EuroVisie. Europe? Is that in Germany? Amerikanen over de Europese Unie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaargang Nummer Februari. EuroVisie. Europe? Is that in Germany? Amerikanen over de Europese Unie"

Transcriptie

1 EV Jaargang Nummer Februari EuroVisie Europe? Is that in Germany? Amerikanen over de Europese Unie

2 En... wat is jouw bijbaan? Of nee, laat maar. Jouw bijbaan is gegarandeerd saai, vergeleken bij vliegen voor OBC team. Jouw bijbaan brengt je niet naar Sjanghai. En ook niet naar Istanbul. Of Buenos Aires, Dubai of een of ander gat in de Midwest van de VS. Voor een dag of twee, of soms nog langer. Betaald, natuurlijk. En langer blijven mag ook. Oplichterij? Nee hoor. OBC team is een gespecialiseerd koeriersbedrijf. Wij sturen zendingen waar haast bij is over de hele wereld, sneller dan wie ook. En waardevolle zendingen, veiliger dan wie ook. Ons geheim? Elke zending geven we aan een On- Board Courier (OBC) mee. En daar zoeken we er nog wat van. Een OBC is avontuurlijk en reislustig. Als je jezelf op standby zet, kan het zomaar gebeuren dat je gebeld wordt en drie uur later naar een verre plek vliegt. Op je schoot de zending, waarvoor jij verantwoordelijk bent. Je taak: zo snel mogelijk afleveren. Waar ook ter wereld. Best okee voor een bijbaan, toch? Het enige nadeel: iedereen die je erover vertelt maakt dezelfde grap. Nee, het zijn geen drugs. Ook OBC worden? Vraag het bestuur van de SES om meer informatie.

3 EuroVisie Redactioneel / Denise Coenegracht Voor je ligt een oude EuroVisie. Klinkt niet zo lekker, toch? Je zou bijna de neiging krijgen hem opzij te leggen en op zoek te gaan naar iets wat wel nog heerlijk jong is. Maar door de tijdsaanduiding op de voorkant en de geur van verse inkt weet je dat je hier wel degelijk te maken hebt met de nieuwe EuroVisie en blijf je wellicht doorlezen. Het woord nieuw heeft immers een magische bijklank. Behalve dat het iets wat nog niet lang bestaat betekent is het ook een synoniem geworden voor goed, verrassend, wenselijk. Toch zijn er een heleboel relatief nieuwe dingen die allesbehalve wenselijk te noemen zijn: de oorlog in Syrië, de economische crisis, Britt en Ymke-programma s, de opwarming van de aarde, Geert Wilders campagnefilmpje voor de Europese verkiezingen, etc. Niet dat ik nu op een inductieve/ conservatieve manier wil beweren dat alles wat nieuw is sowieso afkeurenswaardig is. Over het werkelijk nieuwe kan juist überhaupt geen waardeoordeel uitgesproken worden. Het moet zijn plaats binnen de orde der dingen nog vinden. Dat geldt ook voor deze nieuwste editie van de EuroVisie: lees, en oordeel dan. februari 06 De Europese monarchie 08 Amerikanen over de EU 10 Iedereen nationalist 18 Het is maar een spelletje Colofon EuroVisie, blad van Studievereniging Europese Studies, November 2013 Redactieadres: Spuistraat 134, 1012 VB Amsterdam kamer 1.17, t.n.v. SES EuroVisie Hoofdredachtie: Denise Coenegracht Redactie: Rebecca Honing, Emiel Janssens, Maitrie Ramautar, Suzanne Elias en Michelle Kooiman Eindredactie: Marijn van der Wal Vormgeving: Emiel Janssens en Sanne van den Heuvel Met dank aan: Joep Leerssen, Indy van Zuiden, Piet Vriend en Ward de Boer En verder Dogma s over inflatie 10 Piet Vriend in Firenze 14 Armoede in Nederland 16 Europees cultuurinitiatief 21 Talentendiner 20 Leerssen Correspondentie: wil je reageren, ook een artikel schrijven of gewoon een mededeling doen? Mail dan naar

4 Opgeblazen waarheid de mythe van de lage inflatie In EuroVisie van november jongstleden stond een opbeurend stuk over de staat van onze economie. Hierin werd ook kort ingegaan op het belang van een laag inflatiepercentage. In reactie op dit artikel betoogt masterstudent Europese Studies Ward de Boer dat deze denkwijze misschien wel helemaal niet juist is: een hoge inflatie is zo slecht nog niet. In de vorige editie van EuroVisie stond een artikel getiteld Meehuilen met de media. De boodschap van het stuk was dat we ons niet moeten laten meeslepen met de negatieve berichtgeving over de economie; als we daarin zouden geloven, zou dit alleen maar voor een negatieve spiraal zorgen. In plaats daarvan zouden we de lichtpuntjes moeten zien. De inflatie was bijvoorbeeld niet veel gestegen. Mark Rutte zou trots zijn! Zelf denk ik niet dat de berichtgeving over de economie overdreven negatief is, maar hier zal ik verder niet over uitweiden. Wat mij vooral opviel was dat een lage inflatie kennelijk als iets positiefs wordt gezien. Dit is inderdaad wat veel economieboeken ons leren en het is één van de economische waarheden waarin wij geloven. Zonder kritiek vasthouden aan de Europese drieprocentnorm reken ik hier ook toe. Maar is het niet tijd voor een paradigmaverschuiving binnen de economie? Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen: ik ben er niet zo zeker van dat een lage inflatie wel goed voor ons is. Iedere economiestudent kent de voorbeelden over de voordelen van lage inflatie: het neemt onzekerheid weg, waardoor de rente laag blijft, het zorgt voor een stabiele wisselkoers en de koopkracht blijft gelijk. Akkoord, maar is dat wat wij in Nederland en Europa nu nodig hebben? Het zorgt er namelijk ook voor dat de waarde van onze schulden stabiel blijft en iedereen heeft vast wel gemerkt dat we in Europa een probleem met schulden hebben. Een verminderde waarde van geld betekent ook een verminderde waarde van de schulden waaronder overheden en gezinnen gebukt gaan. Dat de inflatie sinds de crisis niet veel erger is geworden is dus niet per definitie voordelig. Een modaal gezin met vaste hypotheekrente zou door een aantal jaren met hoge inflatie de reële waarde van zijn schulden zien afnemen. Door inflatie kunnen huizenprijzen ook een impuls krijgen waardoor de negatieve spiraal waarin de huizenmarkt zich bevindt opgeheven kan worden. Huizen zouden minder onder water komen te staan en potentiële kopers zouden niet meer speculeren op een verdere prijsdaling. Een stijging van de huizenprijzen en een daling van de schuldenlast lijken mij voor zowel de gemiddelde Nederlander als de overheid betere berichten dan een lage inflatie. Natuurlijk zou een hogere inflatie ook een verlies in koopkracht betekenen, maar dat is ook het geval bij een verhoging van de btw en een versobering van de overheidsvoorzieningen. Bovendien is het in Nederland zo geregeld dat de lonen meestijgen. Ook als dit de inflatie niet geheel compenseert zal dit verlies in koopkracht gepaard gaan met een vermindering van de schuldenlasten. Op het moment gebeurt alleen het eerste. Er gaan dan ook verschillende stemmen op die pleiten voor inflatie als mogelijke oplossing voor de schuldencrisis. Sommigen beweren zelfs dat dit de hoofdreden is voor de kwantitatieve verruiming (vergroting van de geldvoorraad door middel van de aankoop van effecten) van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank. Misschien draait deze maatregel veel minder om het stimuleren van de economie en veel meer om het verlagen van de schuldenlast. En daar zit je dan als Europa, met een centrale bank die als enig doel heeft de inflatie laag te houden. Degenen die baat hebben bij een lage inflatie zijn natuurlijk de schuldeisers: de banken en de grootgeldbezitters Natuurlijk heeft een hogere inflatie ook nadelen, maar wie zegt dat die zwaarder wegen dan de voordelen? Degenen die baat hebben bij een lage inflatie zijn natuurlijk de schuldeisers: de banken en de grootgeldbezitters. Maar wat kan een land dat voor 320 procent van het BNP in de schulden zit, waarvan meer dan 650 miljard euro aan hypotheekschuld, beter gebruiken? Een lagere of een hogere inflatie? Inflatie wordt gezien als oneerlijke belasting, omdat geld lenen wordt beloond en sparen afgestraft. Een indirecte belasting zoals de btw is ook een oneerlijke belasting: omdat lagere inkomens een groter gedeelte van hun inkomen uitgeven aan consumptiegoe- 4

5 Suzanne Elias De Amerikaanse econoom John Keynes voorzag in 1936 al dat een lage inflatie niet per se positief is deren hebben zij hier meer last van. Het is een regressieve vorm van belasting heffen waarvan de hogere inkomens veel minder last hebben. Dus bij beide vormen zijn er winnaars en verliezers, maar naar welke gaat jouw voorkeur uit? De bedoeling was dat de overheidsfinanciën stabiel zouden blijven.; dit is hopeloos mislukt Het feit dat we in Europa ons een keurslijf van lage inflatie hebben aangemeten heeft natuurlijk deels te maken met de Duitse angst voor hyperinflatie. Maar dit is niet het enige. Het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) schrijft een maximum begrotingstekort van 3 procent voor. Het idee hierachter is dat dit de stabiliteit van de euro garandeert en genoeg ruimte laat voor de compensatie van een economische terugval van 6 procent. Klinkt misschien mooi in theorie, maar dit strookt niet helemaal met de werkelijkheid. Door de aard van ons politieke systeem gaat geen enkele overheid vol overgave voor een begrotingstekort richting de 0 procent - daar win je geen kiezers mee. Bovendien is de 3 procent redelijk willekeurig vastgesteld. Er zit geen economische theorie of groter idee achter. De bedoeling was dat de overheidsfinanciën stabiel zouden blijven. Dit is hopeloos mislukt, niet in de laatste plaats omdat het begrotingstekort niet zoveel te maken heeft met de stabiliteit van de overheidsfinanciën. Het belangrijkste is dat overheden hun schulden kunnen blijven betalen. Hiervoor is de totale overheidsschuld een veel belangrijkere indicator. Voor lidstaten die hun schuldenlast nog goed kunnen dragen, zoals Nederland en Duitsland, is er door de drieprocentnorm weinig ruimte voor stimulerend overheidsbeleid, wat betekent dat andere lidstaten hier ook niet de positieve effecten van kunnen ondervinden. We kunnen elkaar zo niet helpen en economische teruggang kan niet goed bestreden worden. Wat betekent dit voor ons? Met de Europese Centrale Bank die de inflatie laag houdt en het SGP dat de nationale overheden in een keurslijf dwingt, zijn zowel de monetaire als fiscale manieren om de economie te stimuleren ons ontnomen. Dat is leuk en aardig wanneer het goed gaat, maar nu het bergafwaarts gaat, ondervinden wij er de problemen van. Ons lot ligt in de handen van de markt. Als gevolg hiervan zitten we in Europa in een slepende crisis waarvan het einde nog niet in zicht is. Daarom heb ik problemen met het als positief presenteren van bepaalde economische cijfers, zoals een lage inflatie of een teruglopend overheidstekort. Ik zie het Rutte al zelfvoldaan vertellen: door onze bezuinigingen en lastenverzwaringen is het overheidstekort gedaald en de inflatie laag gebleven. Maar wat hebben wij studenten daaraan? Het enige dat wij ervan merken is dat al onze voorzieningen wegbezuinigd worden. En wat hebben onze ouders eraan? Hun hypotheekschuld blijft hetzelfde, terwijl de huizenprijzen dalen. We moeten vraagtekens zetten bij onze economische dogma s en ons afvragen wie daar in werkelijkheid van profiteren. En oh ja, een terugkeer naar de meester: John Maynard Keynes. EuroVisie februari

6 Europa is de koning te rijk De monarchie is een staatsvorm die veel voorkomt op het Europese continent. Vele monarchieën zijn hier al meerdere eeuwen oud. Daardoor zou deze bijzondere staatsvorm ook wel een Europees fenomeen kunnen worden genoemd. Europa staat ook bekend om haar democratieën. Eigenlijk is de combinatie van een democratie met een monarchie, die niet democratisch gekozen is, dus opmerkelijk te noemen. Ook bevinden we ons in een moderne tijd die meer innovaties met zich meebrengt. Deze ontwikkelingen doen de vraag opkomen of de monarchie nog wel gewenst is op het Europese continent. Michelle Kooiman In het decembernummer van het blad Vorsten uit 2011 werd een onderzoek gepubliceerd. Het blad had, aan de hand van peilingen die gehouden werden binnen de grootste monarchieën van Europa, berekend hoeveel steun de desbetreffende koningshuizen genieten van hun onderdanen. Opmerkelijke resultaten kwamen daaruit voort. Zo zijn de Denen een groot voorstander van hun koninkrijk. De Denen zijn erg begaan met hun koningin Margaretha II die al ruim veertig jaar op de troon zit. Een goede verklaring van de steun voor de monarchie is het feit dat de monarchie binnen Denemarken al ruim duizend jaar oud is. Men zou kunnen zeggen dat het land niet eens zou weten hoe het is om zonder monarchie te leven. De Denen zijn in dit opzicht traditioneel aangelegd. Daarbij komt dat de gehele koninklijke familie wordt omschreven als zeer sympathiek. Ook de monarchie in Spanje wordt erg gewaardeerd door de onderdanen. Zo zou bijna 70 procent achter hun koning staan, ondanks de blunders die koning Juan Carlos I weleens begaat. Zo kan hij zijn voorliefde voor jagen op unieke diersoorten niet bedwingen, ondanks dat hij Spaanse beschermheer is van het Wereld Natuur Fonds. Daarnaast doen hardnekkige geruchten de ronde dat leden van de koninklijke familie betrokken zouden zijn bij frauduleuze zaken en witwaspraktijken. De voornaamste reden voor de populariteit van de koning is het feit dat Juan Carlos de eerste koning was die aantrad na het afschaffen van de dictatuur van Franco. Ten tijde van zijn aantreden vreesden de Spanjaarden voor een voortzetting van de onderdrukking. De koning bewees het tegendeel en schonk de vrijheid aan zijn onderdanen. Dat maakt hem hét symbool voor de vrijheid in Spanje. Juan Carlos kan zijn voorliefde voor jagen op unieke diersoorten niet bedwingen, ondanks dat hij Spaanse beschermheer is van het Wereld Natuur Fonds De inwoners van het Verenigd Koninkrijk zijn nog het meest trots op hun vorstenhuis. Bijna negentig procent van de onderdanen koestert de monarchie. Ook deze gaat al eeuwenlang mee en the Queen is ontzettend populair. Ondanks haar imago als koele kikker, is ze zeer geliefd. Ze staat erom bekend dat ze straight to the point is en weloverwogen beslissingen neemt die altijd ten gunste van het volk moeten zijn. Ook laat ze af en toe een glimp zien van haar humor, wat het volk altijd kan waarderen en wat haar menselijker maakt. 6

7 Daarnaast heeft ze een perfecte levenspartner in prins Philip gevonden. Het volk is dol op dit lieflijke huwelijk en het staat bekend als een toonbeeld van stabiliteit. Ook onze monarchie is populair. 73 procent van de Nederlanders is van mening dat de Oranjes mogen blijven zitten op de troon. Prinses Beatrix was in haar functie als koningin al erg populair en dat is onveranderd gebleven toen koning Willem Alexander aantrad. Ons koningshuis wordt geroemd om de vriendelijke en altijd betrokken uitstraling van de Oranjes. Daarnaast speelt ook de rol van de partnerkeuze van de vorsten in kwestie een cruciale rol. Prins Claus werd gezien als een goede steun voor Beatrix en heeft zich altijd ingezet voor de maatschappij. Ook onze koningin Máxima is geliefder dan ooit. Ze wordt geroemd om haar altijd vrolijke en prachtige verschijning. Nederlanders zijn van mening dat ze een ontzettend goede invloed uitoefent op haar man en samen vormen ze een mooi en krachtig koppel. Máxima wordt dan ook keer op keer verkozen tot meest populaire Oranje van ons vorstenhuis. De meeste koningshuizen worden nog ontzettend gerespecteerd. Maar er zijn uitzonderingen Vastgesteld kan worden dat Europa nog zeker niet koningsmoe is. De meeste koningshuizen worden nog ontzettend gerespecteerd. Maar er zijn uitzonderingen. Onze zuiderburen zijn een stuk minder koningsgezind dan ons. Slechts een kleine 30 procent ziet de monarchie graag voortbestaan. Voornaamste reden is de verdeeldheid binnen het land. Het koningshuis is voornamelijk Frans georiënteerd en de Vlamingen vinden het kwalijk dat enige leden van de koninklijke familie de Vlaamse taal slecht beheersen. Daarnaast werd het bewind van voormalig koning Albert I saai en ouderwets bevonden. Zijn zoon, koning Filip heeft tot op heden nog weinig veranderingen doorgevoerd om dit imago van zich af te schudden. De meeste Europeanen die een monarchie kennen zijn dus tevreden met hun vorst. Toch brengt deze moderne tijd ook steeds meer tegengeluiden met zich mee. Een vorst wordt nu eenmaal niet democratisch gekozen. Dat is best opmerkelijk, omdat alle besproken monarchieën ook democratieën zijn. Veel mensen zijn van mening dat de macht van een vorst zou moeten worden ingeperkt. Sommige pleiten zelfs voor het Zweedse model, oftewel een ceremonieel koningschap. Bij deze vorm geldt de koning wel als staatshoofd, maar heeft hij geen zitting in de regering. Kort gezegd worden de taken van een vorst dan beperkt tot het dopen van schepen en het doorknippen van lintjes. Andere mensen zien graag de monarchie helemaal verdwijnen en pleiten voor een republiek. Vaak is een krachtig persoon aan het roer wel gewenst en daarmee zou het Duitse model een goed voorbeeld kunnen zijn. De president heeft zeker ook een symbolische functie, maar geniet grotere politieke macht dan een koning. Het grote voordeel van dit model is dat deze persoon democratisch gekozen wordt door het parlement en geen al te grote kostenpost is. Kort gezegd zijn de taken van een vorst in Zweden beperkt tot het dopen van schepen en het doorknippen van lintjes Ondanks het feit dat de monarchie toch een aparte combinatie vormt met de liberale democratie, is de monarchie nog lang niet ten einde. Hoewel er tegenwoordig steeds meer gepleit wordt voor machtsvermindering van de monarchen, hechten de Europeanen toch nog veel waarde aan de mooie tradities en de bijbehorende voordelen die een koningschap met zich meebrengt. Nagenoeg alle leden van een koningshuis houden zich bezig met maatschappelijke, sociale en economische vraagstukken. Een Koninklijke Familie is dus in zijn voordeel met aantallen. Harry van Dalen, economisch hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg, heeft geschat dat de opbrengsten van ons koningshuis 5 miljard euro bedragen. Het koningshuis kost ons rond de 40 miljoen euro per jaar. De kosten zijn dus relatief klein in vergelijking met wat het koningshuis in het laatje brengt. Een koningshuis is ook een uitstekend uithangbord voor een land. Dit zorgt voor voordelen waar het volk van profiteert en die de mensen tegelijkertijd verbinden. Vereiste is wel dat de koningshuizen worden gewaardeerd om hun sympathie, medeleven en krachtige houding. Kortom, de Europese vorsten waren, zijn en blijven van cruciaal belang. De Belgische koning Albert, net als zijn zoon Filip in eigen land niet erg populair EuroVisie februari

8 L enfer, c est les autres Door al het Amerika-bashing kan de indruk ontstaan dat de oceaan tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten reusachtig is en alleen maar groter wordt. De Amerikanen weten wel beter. Denise Coenegracht D e meningen die er in Europa worden geuit over de Ver- zwak, blijven hangen in de denkbeelden van de Oude Wereld en laat enigde Staten zijn vaak allesbehalve lovend. Imperialis- de internationale veiligheid aan de VS over. De algemene trend in tisch, aartsconservatief of gewoon stompzinnig zijn een het Amerikaanse opinielandschap is zo bezien dus sterk anti-eu. paar voorbeelden van de vele verwijten die de Amerikanen gemaakt worden. Maar wat vinden ze daarginds eigenlijk van ons, de Euro- Kan hieruit afgeleid worden dat het Amerikaanse volk Europa pese Unie? haat? Nee. Mensen die opiniepagina s vol schrijven zijn namelijk meestal geen serene types die maar weinig nodig hebben om geluk- Na een blik op de opiniestukken van invloedrijke Amerikaanse kig te zijn. Ze maken zich ergens druk om en willen dit de wereld media, lijkt de afkeer wederzijds te zijn. Zo staat er op de website laten weten. En hoewel zulke kritische stemmen van groot belang van Fox News, het best bekeken nieuwskanaal van de VS, een ar- zijn voor een democratie, vertegenwoordigen ze niet altijd de senti- tikel met de veelzeggende titel Why the death of Europe is America s menten van de man in de straat, oftewel de publieke opinie. Dit is opportunity. Hierin wordt besproken hoe de naderende instorting ook hier het geval. van the great socialist empire known as the European Union ervoor zal zorgen dat de economisch stabielere Verenigde Staten Om te beginnen wordt het beeld van Europa dat de doorsnee Amerikaan heeft grotendeels bepaald door het feit dat hij er niets vanaf Na een blik op de opiniestukken van invloedrijke Amerikaanse media, lijkt de afkeer wederzijds te zijn weet. Tweederde van de respondenten in een onderzoek van het Amerikaanse Gallup Poll zegt weinig tot niets over de EU te weten. Dit wordt bevestigd door het feit dat maar 20 procent weet dat de een nog centralere positie in de globale markt gaan innemen. NPR EU meer inwoners heeft dan de VS. Deze onwetenheid kan ver- kopt: EU Nations Join To Blame Syria, But Not To Support An Attack klaard worden door de dominante positie die Amerika zelf in de en in de New York Times wordt de EU vergeleken met het Heilige wereld inneemt. Vergeleken met de invloed die hun eigen land in- Roomse Rijk: beslissingen worden eindeloos uitgesteld en er is een ternationaal gezien uitoefent, is waar de EU mee bezig is voor veel constante spanning in de verhouding tussen grotere en kleinere lan- Amerikanen nogal marginaal. den. De standaard Amerikaanse (voor)oordelen over ons continent zijn allemaal vertegenwoordigd. Europa is socialistisch, economisch 8 Er zijn echter zeldzame momenten waarop de gemiddelde Ameri-

9 kaan wel eens aan de EU denkt. De gedachten die hij dan heeft zijn allesbehalve onaangenaam. Uit een enquête uit 2011 van de Pew Global Attitudes Project Poll blijkt dat 55 procent van de Amerikanen een enigszins gunstig tot zeer gunstig beeld heeft van de EU. Slechts eenvijfde van de ondervraagden zegt een enigszins ongunstig of zeer ongunstig beeld te hebben. Soortgelijke gevoelens bestaan er over transatlantische handelsrelaties. De meerderheid van de Amerikanen denkt dat meer handel met de EU goed zou zijn voor het land. Dit terwijl er wel veel weerstand bestaat tegen het idee van toenemende handel met andere delen van de wereld; zo zou het volgens een meerderheid slecht voor de VS zijn om de handel met China te vergroten. Zelfs als het gaat over werelddominantie, iets waarop ze zelf toch het patent lijken te hebben, stellen de Amerikanen vertrouwen in de Europese gemeenschap. Op de vraag hoe wenselijk het is dat de EU sterk de leiding neemt in internationale zaken, antwoordt 83 procent namelijk dat dit enigszins of zeer wenselijk is. Bovengenoemde opiniemakers blijken inderdaad niet de algemene visie op de EU in de VS te vertegenwoordigen. Het publiek trekt zich vrij weinig aan van de vijandelijkheden. Hoe is het eigenlijk mogelijk dat de publieke opinie zo welwillend is, terwijl mensen bijna geen kennis over de EU hebben en de beperkte aandacht die er in de media aan Europa wordt besteed overwegend negatief is? Dr. Yannis Stivachtis, werkzaam bij de Virginia Tech universiteit, geeft in zijn artikel American Perceptions of the European Union and Its Role in World Affairs een antwoord op deze vraag. Volgens hem wordt de Amerikaanse waardering veroorzaakt door het overeenkomen van Amerikaanse en Europese normen. De historische banden tussen de VS en Europa hebben gezorgd voor gemeenschappelijke waarden en tradities. Stivachtis: the divergence between the U.S. and the EU occurs within the bonds of a family of states that distinguishes itself from the rest of the international society. Er zijn echter zeldzame momenten waarop de gemiddelde Amerikaan wel eens aan de EU denkt In zowel Europese als Amerikaanse media wordt vaak de nadruk gelegd op de grote ideologische tegenstellingen die er zouden bestaan tussen de EU en de VS. Begrijpelijk, want allemaal stukken over hoeveel de twee op elkaar lijken zouden ook snel gaan vervelen. Uiteindelijk moet alle kritiek echter niet te serieus genomen worden. De Amerikanen beseffen het in ieder geval al lang: eigenlijk lijken ze heel veel op ons. En wij op hen. Europe according to Americans EuroVisie februari

10 Van Lutjebroek naar Firenze Piet Vriend woonde en studeerde een semester in het Italiaanse Firenze. Aan EuroVisie vertelt hij, nu hij alweer bijna terugkeert naar Amsterdam, hoe hij het afgelopen halfjaar heeft beleefd. Firenze in de avond H et afgelopen semester was de Italiaanse stad Firenze Vanuit de Università degli Studi di Firenze werd namelijk niets (in Nederland ook wel bekend onder de naam Flo- voor je geregeld en was er een kantoortje met één luie medewer- rence) mijn tijdelijke thuisbasis: een prachtige Renais- ker, die drie dagen in de week twee uurtjes werkte. Ik denk dat ik sancestad, die zeer populair is bij toeristen door zijn hoge dicht- mijn toekomstige droombaan dus wel gevonden heb! De faculteit heid aan bezienswaardigheden. Vooral de enorme Duomo met waaraan ik hier studeer (Scienze Politiche) is enkele jaren gele- zijn rode koepel, die je s nachts altijd weer op de juiste weg naar den verplaatst uit het centrum naar de buitenwijk Novoli, maar is huis helpt, maar ook de de talrijke musea en historische beziens- ondanks de mindere omgeving een hele fijne plek om te studeren. waardigheden die de stad rijk is, trekken veel bezoekers. Firenze ligt in de regio Toscane, in het hart van Italië. De stad telt slechts Taalcursus een kleine inwoners, maar doordat het een voorzieningsfunctie vervult voor de omliggende steden en chaotisch is Op 1 september 2013 vloog ik naar Italië om eerst een van de door de vele toeristen, doet het voor het gevoel groter aan. In het Erasmus Intensive Language Courses (EILC) te volgen aan de bijzonder voor Amerikanen blijkt Firenze een zeer populaire reis- Università per Stranieri di Siena. Dit zijn taalcursussen voor de bestemming te zijn. Hierdoor is het altijd druk in het centrum, kleine Europese talen, waaronder Italiaans, die voorafgaande wat er voor zorgt dat er voldoende te beleven valt. aan het reguliere Erasmusprogramma gevolgd kunnen worden. Deze cursussen zijn een fantastische mogelijkheid om, buiten het Florence is een prachtige renaissancestad, die zeer populair is bij toeristen leren van een taal, een aantal goede contacten op te doen voor de rest van de periode. Voor mij gingen de meeste van mijn nieuwe contacten naar andere steden in Italië, maar dat gaf weer vol- Voor mij was het deelnemen aan het Erasmusprogramma geen doende slaapadressen voor een aantal binnenlandse reizen. langgekoesterde droom of grondig voorbereid plan. Uit angst voor het vele papierwerk had ik er eigenlijk van te voren niet zo- Sinds eind september woon ik in Firenze en heb ik het goed naar veel zin in. Uiteindelijk is dat papierwerk behoorlijk meegevallen mijn zin gehad. Het leven vindt hier meer buiten en met elkaar en had het me in ieder geval nooit moeten tegenhouden om dit plaats en in de avond waren de pleinen de eerste maanden gevuld te doen. Het zijn namelijk echt goede maanden geweest hier. En met wijn drinkende, etende en pratende mensen. Er wordt hier verder, het echte papierwerk kwam pas hier in Italië op mijn pad. iets socialer geleefd dan in Nederland en dat is me zeer goed be- 10

11 vallen. Er wordt heel vaak buiten de deur geluncht of gedineerd en ook tijdens werk wordt hier uitgebreid tijd voor vrijgemaakt. In de avond zijn de pleinen gevuld met wijn drinkende, etende en pratende mensen In Firenze woon ik samen met Jens Veerman, die ook Europese Studies studeert, en hier mijn steun en toeverlaat is geweest in de afgelopen periode. Op een aantal momenten is het erg fijn als je wat steun hebt aan een ander en op deze manier had ik altijd voldoende gezelligheid om me heen. Wij hebben een aantal fouten gemaakt: we hadden bijvoorbeeld de kamer waarin we wonen Piet Vriend (links) in de avond al voor de hele periode vastgelegd voordat we hier aankwamen. Mijn tip is om dat niet te doen of misschien alleen voor de eerste maand. Als mensen ook in Firenze willen studeren en tips wil- met een cappuccino bestelt; het luid telefoneren op straat en van- len hebben, schroom dan niet om met een van ons contact op te zelfsprekend de nodige handgebaren, etc., etc. nemen. Ondanks deze vaak bevestigde clichés en de onvermijdelijke Eigenaardigheden vooroordelen ben ik de gemiddelde Italiaan enorm gaan waarderen. Over het algemeen zijn het hulpvaardige, openhartige en Het laatste stukje van mijn verhaal zal ik gebruiken om enkele warme mensen en ik voelde me hier dan ook al snel op mijn ge- clichés de revue te laten passeren. Een belangrijk onderdeel van mak. Firenze is als stad uitermate geschikt om er een halfjaar te een verhaal als dit is natuurlijk het gedeelte waar de Hollandse studeren en bivakkeren. Ik heb enorm genoten van de afgelopen dorpsjongen zich verbaast over de eigenaardigheden van een an- maanden en wil vanzelfsprekend mensen aanraden om hetzelfde dere samenleving. Voorbeelden: als de trein naar Napoli die op te gaan doen. Laat je in ieder geval niet tegenhouden door het het laatste moment ineens niet meer naar Napoli, maar de andere papierwerk of andere kleine zaken. Dank voor de aandacht en tot kant op gaat; uitgelachen worden omdat je een sandwich samen snel! De Ponte Vecchio, één van de beroemdste bruggen ter wereld, overspant de Arno in het centrum van Firenze EuroVisie februari

12 De natie is dood, leve de natie Vlagvertoon, sterven voor het vaderland - het is niet zo populair meer. Je zou kunnen zeggen dat het nationalisme dood is gegaan, ergens halverwege vorige eeuw. Maar het tegendeel is waar: het is overal. Wij zijn allen nationalisten, maar we weigeren het te zien. Emiel Janssens W elk team ga jij aanmoedigen op het aankomende WK in de meeste gevallen gewoon. Hij beschrijft de vierde fase van de voetbal? Dit lijkt een gekke vraag. Vrijwel iedereen nationale beweging en noemt deze de dialectiek van vergeten en zal antwoorden: Nederland, natuurlijk! Nog zoiets: onthouden. Wat bedoelt hij hiermee? Mensen zijn zich niet meer in de krant is er een pagina met binnenlands en een pagina met bui- bewust van het feit dat de natiestaat waarin ze nu opgroeien en oud tenlands nieuws niemand kijkt ervan op. Dit soort kleine dingen worden, ooit omstreden was. Ze zijn als het ware vergeten dat ze in maakt ons allemaal in essentie nationalistisch, en bijna niemand een natiestaat wonen en dat dit iets bijzonders is. Maar er is iets wat heeft dat door. diezelfde natiestaat in stand houdt. Een kracht waar mensen zich niet van bewust zijn, in elk geval de meeste mensen niet. Iets wat Iedereen die het vak Nationaal Denken (of, voor de echte Europese mensen er constant eraan herinnert dat ze in een natiestaat wonen Studies-dinosauriërs zoals ik, Culturele Vormgeving) heeft gevolgd en onderdeel uitmaken van de natie. Deze kracht noemt Michael kent het fasemodel van de Tsjechische socioloog Miroslav Hroch Billig banaal nationalisme, en het interessante eraan is: iedereen is wel. Volgens hem bestaat een opkomende beweging uit drie fasen: in eraan onderhevig: ik ook. En jij ook. de eerste fase worden intellectuelen zich bewust van hun gezamenlijke geschiedenis en gedeelde volkscultuur, in de tweede fase komt er een maatschappelijke roep om gelijke rechten en de derde fase beslaat radicalisering en gewapende strijd. Maar wat gebeurt er als Het nationalisme is helemaal niet dood. We noemen het nu alleen anders, sterker nog, we negeren het in de meeste gevallen gewoon de natiestaat, de ultieme wens van de nationale beweging, werkelijkheid is geworden? Het model van Hroch voorziet hier niet in. Het viel me al langer op dat op pakken melk van Campina op de achterkant een stukje stond geschreven, zo n stukje tekst waar A- Michael Billig, een Britse politicoloog, schreef in 1995 een baan- merken een patent op hebben en waar over het algemeen niet echt brekend boek: Banal Nationalism. Hij stelt zich de vraag: is het informatie in staat, maar dat bedoeld is voor mensen die, net als nationalisme dood? In de jaren 90 werd nationalisme als een peri- ik, vaak alleen ontbijten. Meestal bestaat de inhoud uit iets in de ferische beweging gezien: niet meer van toepassing op de Westerse trant van wist je dat wij onze cacaoboeren eerlijk betalen voor hun wereld, want de natiestaat is er in de meeste gevallen gekomen, en werk? of andere feelgoodinformatie, maar sinds een tijdje staat dus overbodig. Maar, zegt Billig, het nationalisme is helemaal niet op die bewuste melkpakken het kopje: onze melk komt van echte dood. We noemen het nu alleen anders, sterker nog, we negeren het Nederlandse koeien. Na het categoriseren van mensen in naties, 12

13 Een van de reclames voor de Nederlandse Energie Maatschappij beginnen we nu ook met de koeien! En wie herinnert zich die irritante reclames van de Nederlandse Energie Maatschappij, waarin werd verwezen naar het feit dat Essent opgekocht is door het Duitse E.ON. Ik citeer: Doen wij daar aan mee? Ik zeg: nein! Stap nu over naar de Nederlandse Energie Maatschappij! Dit spotje werd dag in dag uit uitgezonden, en aan het succes van de NEM te zien, is het blijkbaar normaal om als consument je keuze te laten afhangen van de nationaliteit van de aanbieder. Een laatste voorbeeld dat me opviel: er stond een berichtje op NU.nl over de gevechtskleding van onze jongens waarin werd geschreven dat de tenues in China waren besteld, terwijl het Almelose Ten Cate zulke tenues ook leverde. Er is dus, los van kosten en baten, nog een nationale drijfveer in economische transacties. Of beter, die wordt er door het publiek en de pers geacht te zijn zelfs, of juist bij de overheid. Het is blijkbaar normaal om als consument je keuze te laten afhangen van de nationaliteit van de aanbieder De bovenstaande voorbeelden laten zien dat we het volstrekt normaal vinden om als Nederlanders aangesproken te worden en ook in die hoedanigheid ingedeeld te zijn. Maar zo expliciet als de advertenties uit de vorige alinea het maken, is het lang niet altijd. Toen ik slaagde voor mijn eindexamen, hingen mijn ouders net zoals miljoenen anderen de Nederlandse vlag uit - en niet omdat ze de kleuren rood, wit en blauw nou zo mooi vinden combineren. Zo zijn er nog tal van voorbeelden te noemen die aangeven hoezeer onze wereld in nationale hokjes wordt gerubriceerd. Zelfs het internet, waarvan zo vaak wordt gezegd dat het grenzeloos is, kent deze indeling: elk landje, hoe klein ook, heeft een eigen extensie toegewezen gekregen door de ICANN, de internationale organisatie voor zogeheten top level domains. Sterker nog: als ik naar ga, word ik door onze machtige vrienden uit Silicon Valley verwezen naar de Nederlandse homepage Banaal nationalisme, het gevoel van Nederlanderschap en het indelen van de wereld in naties, staat of valt bij de prikkels die wij krijgen en die het vergeten verleden van de intocht van de natiestaten steeds weer produceren. Denk aan de Nederlandse vlag op elk overheidsgebouw, nationale feestdagen, nationale sportteams. Het zien en meemaken van deze reproducties, zoals Billig het uitlegt, zorgen ervoor dat wij ons Nederlands blijven voelen, hoewel de natiestaat an sich niet meer zo zichtbaar is we staan niet dagelijks met vlaggen te zwaaien, en zingen zelden het volkslied. Maar we weten wel heel goed wanneer we dat moeten doen, en doen het dan ook en masse. De reproducties blijven ons herinneren aan het feit dat we tot een bepaalde natie behoren en zijn daarin bijzonder effectief. Het feit dat ik Michael Billig in het begin van dit artikel introduceerde en gelijk categoriseerde als Brits, iets wat echt helemaal niets met zijn werk of ideeën te maken heeft, is je waarschijnlijk niet opgevallen. Dit zegt veel. Wij delen de wereld automatisch op in natiestaten. Dit is op het eerste gezicht niet zo gek, want de wereld zoals wij die nu kennen bestaat staatkundig ook voor een groot deel uit natiestaten, maar we zijn dit relatief nieuwe idee gaan zien als de indeling. Natie is echter niet een eeuwige en onveranderlijke categorie, maar het product van ingewikkelde processen in de Europese geschiedenis. Is het slecht dat wij dit nu aanhouden als de categorische indeling van de wereld? Niet per se. Maar het kan nooit kwaad om te beseffen dat de indeling van de wereld zoals wij die nu kennen, heel erg relatief is. Ik zeg: doen. EuroVisie februari

14 Elke dag pindakaas Voor veel mensen staat een nieuw jaar voor nieuwe kansen. Zij zien het begin van 2014 dan ook met frisse moed tegemoet. Maar hoe zit het met de huishoudens die het wat minder breed hebben in Nederland? Die volgens Nederlandse begrippen in armoede leven. Hoe ziet 2014 er voor hun uit? Maitrie Ramautar Allereerst: wat houdt armoede in Nederland nou eigenlijk in? Kan je in Nederland wel arm zijn? Het beeld van de arme Nederlander voldoet misschien niet aan het stereotype beeld van een arm Afrikaans kind met rondzwermende vliegen om zich heen, maar er is wel degelijk sprake van armoede. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) definiëren armoede allebei op een andere manier. Het CBS beschrijft de lage inkomensgrens als criterium voor armoede. Deze grens bevat een vast koopkrachtbedrag en wordt elk jaar aangepast aan de prijsontwikkeling. Het SCP hanteert een niet-veel-maar-toereikend-criterium. Dit bedrag is gebaseerd op de minimale levensvereisten in Nederland. Hierbij moet je denken aan voedsel, kleding, wonen en sociale participatie en bedraagt 1042 per maand. Mensen onder deze grens kunnen bepaalde uitgaven niet zomaar doen. Het beeld voldoet misschien niet aan het stereotype beeld van een arm Afrikaans kind met rondzwermende vliegen om zich heen, maar er is wel degelijk sprake van armoede in Nederland Bijstandsuitkeringen liggen onder dit niveau. In 2012 was volgens het niet-veel-maar-toereikend-criterium maar liefst 7,6 procent van de bevolking arm. Ongekend hoog voor de laatste jaren, maar het bleef nog onder de beruchte armoedepiek van Toen bedroeg het armoedepercentage 8,6. Als je echter naar de jaren voor de economische crisis van 2008 kijkt, zie je ook hoge armoedepercentages. Toch ligt het totale aantal armen in 2012 maar liefst 39 procent hoger dan bijvoorbeeld in Dit komt door de toegenomen bevolking. Er zijn meer monden te voeden in Nederland, en er komen er steeds meer bij. In 2013 zou de armoede naar 7,7procent gestegen zijn, maar in 2014 wordt een daling van 0,3 procent verwacht. Kinderen Wat opvalt, is dat vooral kinderen de dupe zijn van de armoede, en 65-plussers het minst. Minderjarigen maken 32 procent uit van de armen, terwijl zij slechts 21 procent van de totale Nederlandse bevolking vormen. Het gaat hierbij voornamelijk om de kinderen afkomstig uit gezinnen met drie of meer kinderen. Van de volwassen in de leeftijd van jaar valt 8,5 procent onder arme Nederlanders. Dit komt door de stijgende kosten die kinderen met zich meebrengen en de hierdoor minder gewerkte uren. Wanneer die kinderen eindelijk het huis uit zijn en niet meer hoeven te profiteren van hun ouders, zie je dat ook terug in de cijfers. Het armoedepercentage vermindert namelijk vanaf 45 jaar. Ook zijn Nederlandse 65-plussers het minst vaak arm, vergeleken met hun leeftijdgenoten in andere ontwikkelde landen (1,4 procent in Nederland tegenover 13 procent in andere landen). Mensen met een niet-westerse achtergrond blijken het vaakst arm te zijn. Laat Wilders het maar niet horen Ook ligt het armoedepercentage hoger bij westerse migranten uit nieuwe EU-lidstaten als Bulgarije en Roemenië. Maar hier is het totale aantal migranten niet erg hoog, waardoor het absolute aantal armen ook meevalt. 14

15 Meeste last Jaar Armoedepercentage Welke delen van Nederland kun je maar het beste mijden als je niet geconfronteerd wil worden met de arme sloebers? De gemeenten die het meeste last hebben van de armoede, zijn Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. In deze steden wonen veel mensen die ofwel werkloos zijn, ofwel slecht betaald worden. Eén op de vijf armen woont in deze gebieden. In de arme groep gaat maar liefst 46 procent van het inkomen op aan woonlasten. Dit klinkt uitwonende studenten maar al te bekend in de oren. Zodra de studiefinanciering is gestort, volgen er een paar glorieuze dagen waarin er allemaal speculaties plaatsvinden over het geldoverschot. Tot de huur wordt afgeschreven, dan grijpt iedereen weer naar de pot pindakaas , , , , , , ,7* ,4* * = verwachte cijfers Bron: Armoedesignalement 2013 CBS/SCP Mijd Amsterdam of Rotterdam voortaan als je niet geconfronteerd wil worden met arme sloebers : één op de vijf armen woont in de grootste steden Nu is de economische crisis voor iedereen natuurlijk een pijnlijke steek in de portemonnee geweest. De werkloosheid steeg en de koopkracht daalde, dus dan is het niet gek dat de armoede hierdoor ook stijgt. Volgens verwachtingen zal de armoede dan ook dalen zodra de economie zich herstelt en de werkloosheid terugdringt. Desondanks zal er een kleine groep overblijven die vooralsnog in armoede zal verkeren. Dit is de groep die al jarenlang een structureel tekort aan inkomen heeft. Vooral alleenstaande ouders hebben hier last van. Hun kinderen groeien op in armoede, buiten hun schuld om. Dit is een probleem dat niet zomaar toe te schrijven is aan de economische recessie, maar een flinke maatschappelijke aanpak nodig heeft. Want zeg nou zelf, elke dag pindakaas eten wil toch niemand? EuroVisie februari

16 Umeå Genoeg pogingen tot Europees begrip en verbroedering Waar de Nederlandse overheid zich financieel terugtrekt als steunpilaar voor cultuur, springen Europese initiatieven uit de grond. Onderling vertrouwen wordt op uiteenlopende manieren opgebouwd door de Europese Unie. Suzanne Elias Riga (Letland) en Umeå (Zweden), de twee Europese Culturele Hoofdsteden van 2014 Riga Culturele tips uitwisselen kan een uitkomst zijn op een dood moment tijdens een borrel of verjaardag. Geliefde boektitels en films zijn altijd welkom. De recordbezoekersaantallen van het verbouwde Rijksmuseum aan het Museumplein in Amsterdam gaan waarschijnlijk hand in hand met gesprekken over deze nieuwe Nederlandse trots. Het culturele aanbod is enorm en er is voor iedere leeftijdscategorie en interessegroep wel een specifieke aanrader, van modetentoonstellingen over de little black dress van Coco Chanel tot molenmusea, biermusea en persoonlijke collecties. De emoties rondom cultuurbezuinigingen lopen hoog op. Veel Nederlanders zijn het erover eens dat een divers cultureel aanbod belangrijk is, maar voor veel anderen is het juist het eerste gebied waar bezuinigingen noodzakelijk zijn. Het kan geen kwaad de kabinetsplannen en visie een keer concreet te bekijken. De site van de Rijksoverheid meldt dat er wordt toegewerkt naar een sterke cultuursector die minder afhankelijk wordt van de overheid. Daarbij blijft de overheid zorgen voor een sterke cultuursector in Nederland door financiële ondersteuning te bieden aan (om het concreet te houden een hele opsomming) podiumkunsten (muziek, theater en dans), musea, beeldende kunst, film, letteren, architectuur, design, nieuwe media, cultuureducatie, amateurkunst en bibliotheken. De speerpunten voor de periode zijn cultuureducatie, vernieuwing en talent, ondernemerschap en internationalisering. Ondernemerschap houdt in dat cultuurinstellingen steeds meer een eigen manier moeten vinden om het financiële gat te dichten dat ontstaat doordat de overheid zich deels terugtrekt. Het speerpunt internationalisering dwingt ons breder te kijken dan Nederland: we maken deel uit van een Europese Unie die bol staat van de verscheidenheid in plaats van eenheid. Cultuur kan een goede softe manier zijn om verschillende landen en daarmee culturen te verbroederen, die samen beslissingen nemen zonder dat de burgers zich daadwerkelijk verbonden voelen met elkaar. Op het moment dat de burger denkt dat hij opgeslokt wordt in een Europese Unie die hij niet als zijn eigen beschouwt, kan het zo zijn dat hij zijn eigen cultuur juist meer aangrijpt uit irritatie of ongenoegen op bestuurlijk niveau. De Europese Unie stimuleert (en subsidieert) daarom cultuurverbroedering en interculturele dialoog. Volgens de website europa.nu werken ongeveer 8,5 miljoen inwoners in Europese cultuursectoren, waarmee het belangrijke bronnen van inkomsten en werkgelegenheid zijn. Het cultuurbeleid wordt vooral bepaald door de lidstaten. De rol van de EU is beperkt en richt zich onder andere op het verbeteren van de kennis en het verspreiden van de cultuur en de ge- 16

17 schiedenis van de Europese volkeren. Voorbeelden zijn: het in stand houden en beschermen van het cultureel erfgoed dat van Europees belang is, het uitwisselen van cultuur op niet-commerciële basis en het bewerkstelligen van een optimale situatie voor het concurreren van Europese culturele industrieën. In het Verdrag van Maastricht, de feitelijke geboorte van de Europese Unie, werd al vastgelegd dat de Europese Unie culturele samenwerking tussen lidstaten probeert te bevorderen, zonder de lidstaten tot beleidswijzigingen te dwingen. Tussen 2007 en 2013 had de Europese Unie een budget van 400 miljoen euro om dit te verwezenlijken. Daarnaast wordt er 500 miljoen euro per jaar uitgegeven aan culturele ontwikkeling, vooral in armere regio s van de Europese Unie. We maken deel uit van een Europese Unie die bol staat van de verscheidenheid in plaats van eenheid Al zullen sommige studenten Europese Studies hun hart ophalen in een biermuseum, zijn de culturele voorbeelden op studiegebied ook leuk om aan te stippen. Als eerste voorbeeld: sinds 1985 worden er jaarlijks Europese culturele hoofdsteden aangewezen, om te benadrukken hoe divers Europese cultuur is. In 2014 zijn het Umeå in Zweden en Riga in Letland. Steden worden niet zozeer gekozen om hun culturele betekenis, maar vooral ook om culturele plannen voor het aanstaande jaar. Verder bestaat sinds 2012 het European Cultural Heritage Label, dat wordt toegekend aan locaties die de Europese geschiedenis, identiteit en de waarden van de Europese Unie symboliseren om zo Europese identiteit naar voren te brengen. In Nederland hebben in 2013 het Vredespaleis in Den Haag en Kamp Westerbork het label toegewezen gekregen. Een project van het Europees Parlement is het House of European History. In dit museum in Brussel wordt bezoekers bijgebracht hoe de EU tot stand is gekomen en zich heeft ontwikkeld tot de hedendaagse situatie. Hierbij heeft het volgens de ontwikkelaars een brede historische blik en neemt het alle interpretaties in ogenschouw. Een voorbeeld: de tentoonstelling is vertaald in alle 24 officiële talen van de EU, omdat ook de talen tot cultuuruitingen behoren. Het doel is om een belangrijk onderdeel te worden van het culturele aanbod in Brussel met een politiek, sociaal, economisch en cultureel perspectief. Om het toegankelijk te maken voor alle burgers, is de toegang gratis. Kritiek gaat echter op dat het House of European History zich in Brussel bevindt: daar bevinden alle Europese instituties zich al. Toegang mag gratis zijn, de reis erheen niet. Opinieartikelen sug- gereren een reizende tentoonstelling, waarmee veel meer burgers bereikt worden. Maar voorlopig blijft het zes verdiepingen tellende museum waar het is. Iets heel anders dan dit stilstaande museum is het International Network of Cinemas for the Circulation of European Films, opgericht in Ook dit netwerk ontvangt subsidie van de EU en heeft als doel om films over of uit een Europees land in een ander Europees land te vertonen en zo onderling begrip te vergroten. Dit wordt onder andere gedaan door bioscopen te financieren, een jaarlijkse conferentie te organiseren (in november 2013 in Athene) en European Cinema Awards uit te reiken. Ook hier is weer een label te verdienen: het Europa Cinemas Label. Het wordt uitgereikt op een bijzonder moment voor een film, zoals bij vertoning op een groot festival. Het is een groot netwerk, alleen al in Amsterdam doen er acht bioscopen mee, zoals Bioscoop het Ketelhuis, EYE en het Cinecenter. Ook in de rest van Nederland - dus niet alleen de grote steden - hebben bioscopen zich aangesloten. De Europese Unie stimuleert en subsidieert cultuurverbroedering en interculturele dialoog Deze voorbeelden geven aan dat de EU bezig is Europese culturele banden te versterken en een gevoel van Europees-zijn te creëren. Cultuur is simpelweg een logischere bron van verbroedering dan de Europese single market. Het blijft wachten op het moment dat burgers uit alle Europese landen deze culturele instellingen willen bezoeken, en niet alleen bezoekers die al geïnteresseerd zijn in of bekend zijn met Europa dat doen. We moeten daarbij niet uit het oog verliezen dat in het Rijksmuseum eeuwenoude schilderijen hangen, en bijvoorbeeld de Europese vlag pas sinds 1986 het symbool is van de lidstaten. Cultuuruitingen hebben tijd nodig om te integreren in de samenleving, en de tijd zal leren of het nuttig is om die integratie te stimuleren op Europees niveau. Voor nu is het voor wie geïnteresseerd is in Europa in ieder geval de moeite waard het culturele aanbod te bekijken én degenen die er weinig voor voelen een keer mee te nemen. Het huis van de Europese Geschiedenis, een gepland museum in Brussel EuroVisie februari

18 Het is maar een spelletje Sport verbroedert. Het beeld dat de teams na de wedstrijd nog graag samen bijpraten met een kopje koffie in de kantine is een beeld dat voetbalverenigingen graag uitdragen. Bovendien zou het goed zijn voor de opvoeding van kinderen: zij leren immers verlies te innen en vervolgens de tegenstander te feliciteren. Daarnaast is het ook nog eens goed voor je lichaam. Ik moet eerlijk toegeven, ik weet redelijk wat van het spel, maar blijf ook een vrouw. Een voetbalkenner zal ik nooit worden. Het kan daarom aan mij liggen, maar ik zie vooral geweld en haat. Rebecca Honing B egin november stonden de kranten er vol mee. Celtic-fans Deze voorbeelden geven aan hoe weinig verbroedering er kan zijn maakten een rotzooi van Amsterdam na de verloren Cham- tussen clubs. En het ligt vaak niet eens aan de spelers, die zich meest- pions League-wedstrijd. Acht agenten raakten gewond en al goed weten te gedragen tegenover de verwensingen van de sup- de stad was toen ik er de volgende dag doorheen liep een puinhoop. porters van de andere club, maar het zijn vooral de voetbalfans die Zelf vonden de fans dat ze een legitieme verklaring hadden voor dit zich misdragen. Met name in de jaren 80 en 90 was hooliganisme geweld, zij zouden uitgedaagd zijn door Ajaxsupporters, die voor- in Europa erg aanwezig. Het was niet meer dan normaal dat er na werpen naar de Schotten gooiden en het stadion van Celtic kapot de wedstrijd werd afgesproken op een onbewoond terrein om te hadden gemaakt tijdens de uitwedstrijd voordat zij naar Amsterdam knokken, waarbij soms ook soms ook doden vielen. De straffen zijn kwamen. Bovendien werden de supporters in Amsterdam belaagd. streng geworden om dit bizarre geweld te bestrijden: stadionverbo- Erg verbroederend was deze wedstrijd dus niet. En hier blijft het niet den, meldplicht bij de politie tijdens wedstrijden, zelfs gevangenis- bij. Regelmatig zie ik het programma Hooligans met acteur Danny straffen. Het is niet zeldzaam dat deze straffen worden gehanteerd. Dyer op RTL7 voorbij komen. Een programma geheel gericht op Maar zelfs met deze maatregelen is het nog haat en nijd tussen clubs hooliganisme. Het vertelt verhalen van hooligans van de ene club, en hun supporters. Ik vraag me af hoe dit zal gaan tijdens het WK die hooligans van de andere clubs willen vernietigen. Het klassieke in Brazilië straks. Staan de Oranjesupporters dan ook te knokken beeld van kale mannen met honkbalknuppels en vlindermessen die met Duitsers? andere mannen met wapens proberen te verwonden wordt bevestigd in dit programma. Voetbal wordt zelfs soms gebruikt als poli- Ik besluit eens navraag te doen bij mijn mannelijke vrienden en col- tiek spel. Dat gebeurde onlangs nog, bij Dan Mori, een Israëlische lega s. Zij hebben immers een sterkere mening over voetbal dan ik speler bij eredivisionist Vitesse. De Verenigde Arabische Emiraten zelf heb. Zij stellen dat nationaal voetbal inderdaad zorgt voor riva- zien Israël niet als land en weigerden toegang aan Mori. De club liteit en haat tussen clubs. Zij strijden om grote schalen en bekers en ging in Abu Dabi op trainingskamp maar moest nu zonder Mori die, volgens mijn mannelijke panel, zijn vaak het allerbelangrijkst vertrekken. voor de clubs en spelers. Zij geven toe, voetbal is in die zin misschien 18

19 niet zo verbroederend. Maar vooral internationale toernooien, zoals het EK of WK, zijn verbindend. Lange Frans en Baas B rapten het al: maar wanneer Oranje speelt, iedereen erbij hoort. Dan is er even geen haat, geen gekibbel of vijandigheid tussen clubs. Dit heeft te maken met het feit dat clubsupporters vaak minder gevoel hebben bij Oranje en de echte hooligans bemoeien zich dan minder met de gekte. Maar het heeft ook zeker te maken met een soort gevoel van verbondenheid. Het nationalisme komt naar boven en iedereen is Oranjesupporter, of je nou in Amsterdam of Rotterdam woont. En ontken het maar niet, ook jij stond tijdens de vorige WK-finale in je oranje brulshirt, met geschminkte vlaggetjes op je wangen te juichen en misschien heb je zelfs stiekem een beetje gehuild na het laatste fluitsignaal. Ik heb me persoonlijk nog nooit meer Nederlands gevoeld. Het hele WK lang heb ik gejuicht en geknuffeld met complete vreemden. Íederéén was op dat moment mijn vriend. Suzanne Elias En ook tussen landen is er vriendschap te zien. Zoals bijvoorbeeld Nederland en Ierland. Zij vieren vaak samen overwinningen en betreuren elkaars verlies. We hebben allemaal de foto s en filmpjes gezien van de hossende supporters door de Zuid-Afrikaanse straten en van feesten op straat. Iedereen hoort erbij. Als ik op onderzoek uitga, vind ik dan ook niet veel informatie over rellen tijdens grote kampioenschappen, op een knokpartij hier en daar. De site Onsoranje.nl, de organisatie die de Oranjegekte voorziet van kaarten, informatie, producten en diensten, staat vol met kippenvelverhalen. Zo schijnen de Nederlandse supporters overal te worden gerespecteerd en soms zelfs nagedaan om onze gekke uitdossingen en ultieme steun aan ons elftal. Wij schijnen zelfs zo populair te zijn, dat bij een verloren wedstrijd van Nederland door Tsjechië, de Tsjechische spelers applaudisseerden voor de support die wij hadden gegeven. Als dat geen verbroedering is De emotie loopt hoog op bij voetbal en daarom willen supporters nogal eens uit de bocht vliegen. Grappen maken, liedjes over elkaar zingen of elkaar een beetje uitdagen na de wedstrijd moet naar mijn mening best kunnen. Maar het moet nooit zover gaan dat mensen elkaar letterlijk dood willen slaan of miljoenen aan schade creëren in de stad. Ik snap niet waar dit soort geweld vandaan komt. Het is voor mij ook ondenkbaar, dat mannen zo veel emotie voelen bij een wedstrijd. Ik zal wel weer een typische vrouw zijn, maar het enige waar ik aan kan denken als ik verhalen over dit soort geweld hoor, is de zin die je nooit tegen een voetballiefhebbende man moet zeggen: Ach, het is toch allemaal maar een spelletje? Feyenoordhooligan Yoeri Kieviets verwierf landelijke bekendheid door zijn boek over de hooligancultuur EuroVisie februari

20 Alle reden vom Wetter Joep Leerssen / Hoogleraar Europese Studies Het weer in Ierland is, laten we maar zeggen, wisselvallig. Buitjes, wolkenvelden, regenbogen, regen zonder bogen en dan weer een buitje gevolgd door wisselende bewolking. De mensen raken er dan ook niet over uitgepraat. Hoeveel tijd en collectieve menskracht de Ieren aan meteorologisch gezever hebben verspild is onvoorstelbaar. Om die reden heb ik in ons Iers vakantiehuisje een affiche opgehangen uit mijn linkse studententijd in Duitsland, nu 40 jaar geleden. Knalrood, met zware letters: Alle reden vom Wetter ( iedereen praat over het weer ). Dan de norse koppen van het communistisch driemanschap: Marx, Engels en Lenin. En daaronder in nòg zwaardere koeien-van-letters: WIR NICHT. De ironie is aan de gemiddelde Ierse huisgast niet besteed, denk ik, maar à la. Nu zijn we net aangekomen in Toronto, waar ik mijn sabbatical ga doorbrengen. Het weer was, laten we maar zeggen, frisjes. Enkele tientallen graden onder nul, met een snijdende wind rechtstreeks uit Alaska. Het vliegveld ging vlak na onze aankomst op slot, en dat doen ze hier in Canada toch niet gauw. Mijn vrouw en ik kennen dat nog uit onze studietijd, we waren hier 30 jaar geleden. Ik heb de sneeuwlaarzen al aan en het is een feest van herkenning: adem die in je snor en baard bevriest, de lucht kurkdroog gevriesdroogd met strakke kleuren en om de haverklap word je statisch opgeladen, met een schokje als je een deurklink vastpakt. Maar wat nieuw is: Alle reden vom Wetter. Niet alleen op de weather channels, nee, alle media gaan wall-to-wall over één enkel ding: The Big Freeze. Hoe koud het is in de buitenwijken, op de uitvalswegen, hoe koud het was vanochtend vroeg en hoe koud het nu is en over 3 uur, en de wind chill factor, en bla en bla en bladibla. Het valt me eerlijk gezegd een beetje tegen van de Canadezen. Ik had ze in herinnering als een stoïcijns en verstandelijk volk dat zonder veel omhaal van woorden wist wat ze moesten aanvangen met beren, sneeuwstormen, elanden en ijsbergen. Een soort arctische survival-padvinders, maar dan volwassen. Dit weerkundig geblaat lijkt me zeer on-canadees. Het lijkt wel... Iers... of Nederlands... of Amerikaans. 30 jaar geleden hoorde dit weer bij wat je van de winter kon verwachten. Meer dan een korte opmerking ( Cold one today, eh? Yeh, she s nippy ) zou er toentertijd niet aan zijn verspild. Wat is er veranderd in die drie decennia? Drie hypotheses. 1. Ze zijn er niet meer aan gewend. In de tussentijd zijn de winters milder geworden, ook in Canada, en een ouderwetsche winter zoals in de jaeren dat ik nog een jongmensch was, dat valt ze nu (excusez le mot) koud op het dak. 2. De samenleving is veranderd. Er zijn nu meer immigranten uit landen waar dit soort kou ongewoon is, en die nieuwe bevolkingsgroepen moeten nog (excusez le mot) acclimatiseren. 3. De media slaan ook hier toe met hun hysterische roeptoeter-verslaggeving. Weather channels en breaking news-banners zijn iets van de laatste decennia; en dit is weer iets om tot sensatie op te blazen, en de kijker mee te hypnotiseren ( more updates on the extreme weather conditions right after these messages ). Waarschijnlijk is het alledrie samen. Klimaatverandering, globalisering, en de hysterisering van de publieke sfeer door de ADHDmedia: het gebeurt overal. Á propos: de slogan Alle reden vom Wetter; WIR NICHT was door de Socialistische Studentenbond gejat van een reclamecampagne van de Deutsche Bahn, die er prat op ging dat hun treinen altijd op tijd liepen, ongeacht het weer. Kom daar nu eens om - en dan vooral in Nederland! Hartelijke groet uit Toronto, en sterkte met de winterdienstregelingen van de NS... 20

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. In het najaar van 1996 ontdekt de buitenlandse pers het poldermodel. Er verschijnen lovende artikelen

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR PERSBERICHT ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR Inlichtingen bij Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 of Dr. S.J.M. Hoff

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Koningsdagonderzoek 2013

Koningsdagonderzoek 2013 Koningsdagonderzoek 2013 Publicatiedatum: 26-04- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 23 t/m 26 april 2013, deden 2300 jongeren mee (onder wie 828 middelbare scholieren). De uitslag

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

Framing the Other. Opdrachtenblad

Framing the Other. Opdrachtenblad Framing the Other Ilja Kok & Willem Timmers 2013 25 minuten (film), 13 minuten (interview) http://framingtheother.wordpress.com/ 1 Kijkopdracht 1. Titel hoofdstuk Toeriste Nell maakt foto van Mursi Nadonge

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014 Inlichtingen bij PERSBERICHT Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Republiek of monarchie?

Republiek of monarchie? Project: 7159 In opdracht van het Nieuw Republikeins Genootschap drs. Lonneke van Oirschot drs. Jeroen Slot dr. Willem Bosveld Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

Toeristisch bezoek aan Leiden 2006-2014

Toeristisch bezoek aan Leiden 2006-2014 Beleidsonderzoek & Analyse BOA Feitenblad draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming Toeristisch bezoek aan Leiden 2006-2014 1. Inleiding Al vele jaren laat Leiden het onderdeel Toeristisch

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Consumentenvertrouwen in Amsterdam

Consumentenvertrouwen in Amsterdam Consumentenvertrouwen in Amsterdam Hoe wordt het vakantiegeld dit jaar besteed? In opdracht van: Het Parool Projectnummer: 14054-2 Carine van Oosteren Merel van der Wouden Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen 25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4 Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen Het is alweer ruim twee jaar geleden, dat Mario Draghi een verdere verdieping van de crisis in Europa afwendde. Hij deed dat

Nadere informatie

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014 Onderzoek: Armoede Publicatiedatum: 6-3- 2014 Over dit onderzoek Het onderzoek is een driehoeksmeting bestaande uit een online enquête met zowel open als gesloten vragen, en een asynchrone online focusgroep

Nadere informatie

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING 3 ONDERZOEKSREEKS NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek

Nadere informatie

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking 3 onderzoeksreeks NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek bewustzijn

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur 1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur GESPREK MET DE MINISTER-PRESIDENT, NA AFLOOP VAN DE MINISTERRAAD, OVER DE VOORJAARSNOTA EN DE KONINKLIJKE FAMILIE Nederland

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2012. Arabisch CSE BB. tijdvak 1 woensdag 30 mei 13.30 15.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-BB 2012. Arabisch CSE BB. tijdvak 1 woensdag 30 mei 13.30 15.00 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-BB 2012 tijdvak 1 woensdag 30 mei 13.30 15.00 uur Arabisch CSE BB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Dames en heren, Het thema van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

April 2013. Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek

April 2013. Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek April 2013 Beste allemaal, Burgemeester Aboutaleb op bezoek Wat een geweldige feestweek! De hele week heeft in het teken gestaan van de kroning van prins Willem Alexander tot Koning van ons land. Maandagmorgen

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Onderzoek Leraren en pesten

Onderzoek Leraren en pesten Onderzoek Leraren en pesten 8 oktober 2015 Over het onderzoek Dit online onderzoek, in samenwerking met 7Days, werd gehouden van 29 september tot en met 6 oktober. Er deden 912 middelbare scholieren mee.

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur,

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Aan de leden van de commissie cultuur Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 8 november 2012, Amsterdam Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Op 21 november 2012 staat

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6%

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6% P E R S B E R I C H T Dexia N.V., Rogierplein 11, B-1210 Brussel / 1, Passerelle des Reflets, Paris-La Défense 2, F-92919 La Défense Cedex Rekeningnr. : 068-2113620-17 - RPR Brussel BTW BE 0458.548.296.

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De heilige koe Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2. Nederlanders

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX Examen VMBO-GL en TL - COMPEX 2008 tijdvak 1 woensdag 28 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Financieel bewustzijn kun je leren

Financieel bewustzijn kun je leren Financieel bewustzijn kun je leren prinses máxima 10 VERZEKERD! nummer 2, december 2010 Ze zet zich al jarenlang in voor een toegankelijke financiële sector. Sinds kort heeft ze er een nieuwe functie

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie