Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september Reflex

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september 2014. Reflex"

Transcriptie

1 Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september 214 Reflex

2 Redactioneel Energie is overal De lamp die ons huis verlicht. De koelkast die voorkomt dat ons voedsel snel bederft. De mobiele telefoon die ons verbindt met andere mensen. De auto die ons naar onze vakantiebestemming brengt. Colofon Reflex is een uitgave van ExxonMobil in de Benelux, afdeling Public and Government Affairs. Adres Graaf Engelbertlaan 75, 4837 DS Breda Postbus 1, 483 AA Breda Of het nou gaat om mobiliteit, communicatie of welk onderdeel van ons dagelijks leven ook: zonder energie zijn we nergens. Door de vanzelfsprekendheid waarmee energie ons omringt, zijn we al snel geneigd te vergeten hoe bijzonder het eigenlijk is dat we er voortdurend over kunnen beschikken. Energie neemt, zonder dat we het beseffen, een onvervangbare plek in ons leven in. En die plek wordt steeds groter. De wereldwijde energieconsumptie ligt inmiddels 25 keer hoger dan in 18. Nieuwe, geavanceerde technologieën zorgden er in de loop der jaren voor dat de vraag naar kolen, olie, gas en elektriciteit voortdurend bleef toenemen. Tegelijkertijd namen ook de energie-efficiëntie én onze welvaart enorm toe. De komende decennia zal de wereldwijde behoefte aan energie alleen maar verder groeien, zo maakt onze eigen Outlook for Energy duidelijk (zie pagina 12). Dé uitdaging tot 24 is om niet alleen tegemoet te komen aan die groeiende energiebehoefte, maar ook om de wereldwijde levensstandaard op peil te houden en emissies zoveel mogelijk te beperken. Met hoogwaardige technologieën, slimme innovaties en intensief wetenschappelijk onderzoek komt ExxonMobil tegemoet aan die uitdaging. Onze nieuwe corporate branding heet niet voor niets Energy lives here. Energie is overal. Met die gedachte in het achterhoofd blijven wij werk maken van slimme, hoogwaardige oplossingen voor de energievoorziening van de toekomst. Mirjam de Leeuw P.S. Met de introductie van de nieuwe corporate branding hebben wij ook Reflex gerestyled. Wij zijn benieuwd wat u ervan vindt! 8 Investeren tegen de stroom in Nieuwe fabrieksunit voor raffinaderij Antwerpen. 12 Outlook for Energy De 214 update van ExxonMobil s langetermijnvisie op energie. 18 Interview Pieter Timmermans over het energie- en klimaatbeleid van het VBO Verantwoordelijk uitgever in België Remko Kruithof ExxonMobil Petroleum & Chemical BVBA Polderdijkweg, 23 Antwerpen Hoofdredactie Mirjam de Leeuw Redactie Textuur, Tilburg Redactie Franstalige versie Marina Cols Fotografie Willem Blauw, Stefan Dewickere, ExxonMobil e.a. Vormgeving Mervyn Hall, GPB Media Druk SMG-Groep Voor het (gedeeltelijk) overnemen van artikelen is toestemming van de redactie nodig. Het maken van fotokopieën is toegestaan voor educatieve doeleinden, alsook voor informatieverspreiding binnen organisaties. Aan de teksten in dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend. Exxon Mobil Corporation heeft vele verbonden maatschappijen, waarvan vele de namen ExxonMobil, Exxon, Esso en Mobil bevatten. Gemakshalve en voor alle eenvoud worden deze termen evenals termen zoals maatschappij, bedrijf, onze, wij en zijn/haar soms gebruikt als verkorte verwijzing naar specifieke aangeloten ondernemingen of groepen. Dit doet evenwel geen afbreuk aan de onafhankelijkheid van de verschillende juridische entiteiten. Reflex wordt kosteloos verspreid onder geïnteresseerden in ExxonMobil in de Benelux. Een pdf-versie is beschikbaar op: 2 Reflex sept. 214

3 Energie speelt een onmisbare rol in het dagelijks leven en bij economische en sociale vooruitgang. Dat is de centrale boodschap achter de nieuwe corporate branding van ExxonMobil: Energy lives here. We staan er niet vaak bij stil, maar energie speelt elke dag een cruciale rol in ons leven. Van airconditioning en verwarming tot de auto waarin we rijden, van het opladen van elektrische apparatuur tot het conserveren en bereiden van voedsel: zonder energie zou de maatschappij in haar huidige vorm snel tot stilstand komen. Pas als de energie die we gebruiken om wat voor reden dan ook tijdelijk wegvalt, valt op hoe alom- tegenwoordig energie is en hoe normaal we het zijn gaan vinden dat zij altijd en overal voorradig is. Reflex 214 3

4 Energy lives here De nieuwe corporate branding zal in de loop van de tijd naar de buitenwereld toe steeds zichtbaarder worden allereerst in de marketingcampagne die op 1 september van start gaat. Dynamiek Energie staat voor welvaart, vooruitgang en mogelijkheden. Vanuit deze gedachte lanceerde ExxonMobil dit jaar zijn nieuwe corporate branding Energy lives here. Met dit thema doelen wij niet alleen op de dynamiek van energie in de maatschappij, maar ook op de bijdrage van ExxonMobil daarbij, legt Remko Kruithof, directeur Public Affairs & Communicatie voor ExxonMobil Benelux, uit. Energie leeft iedere dag bij elke gebruiker, maar ook bij alle ExxonMobil-medewerkers, die dagelijks bezig zijn om de energie die de wereld nodig heeft veilig te leveren, en op een verantwoorde manier te helpen gebruiken. Onze brandstoffen, smeermiddelen en chemische bouwstenen geven mensen de energieproducten die ze nodig hebben om te leven. Kruithof maakt ook de koppeling naar overheidsbeleid: Wij vinden het belangrijk om dit thema onder de aandacht te brengen, omdat overheids beleid en wetgeving bepalend zijn voor de beschikbaarheid van energie voor consumenten, en voor de mogelijkheden voor bedrijven als ExxonMobil om te voorzien in de energiebehoefte. Marketingcampagne Zo laat de marketingcampagne zien hoe onze Esso-brandstoffen leuke ervaringen mogelijk maken via de reizen die mensen maken, vult Ann Rombouts, Marketing Communications Advisor bij Fuels Marketing, aan. Met voorbeelden van dagelijkse situaties is deze boodschap de komende maanden te zien in advertenties, radio- en tv-commercials en promotiemateriaal op de Esso-stations. Ook is de website in een nieuw jasje gestoken,. Alles ondersteund met een passende slogan: Waar mogen wij u naartoe brengen?. De marketingcampagne laat zien hoe Esso-brandstoffen leuke ervaringen mogelijk maken via de reizen die mensen maken. 4 Reflex sept. 214

5 Reflex 214 5

6 Europees energie- en klimaatbeleid voor 23 Zoeken naar de juiste balans Eerder dit jaar presenteerde de Europese Commissie haar klimaat- en energiedoelstellingen voor 23; tijdens de Europese top in oktober wordt een beslissing verwacht. ExxonMobil is het op hoofdlijnen eens met de gekozen insteek, maar ziet ook nog volop ruimte voor verbetering. De balans tussen milieuambities en economische belangen moet immers bewaard blijven. De Europese Commissie (EC) wil de uitstoot van broeikasgassen in 23 hebben teruggedrongen met 4% ten opzichte van het niveau van 199. Daarnaast moet in dat jaar minimaal 27% van de Europese energieconsumptie uit hernieuwbare bronnen afkomstig zijn. Verder blijft verbetering van energieefficiëntie een belangrijke rol spelen binnen het Europese beleid. Hiervoor werd in juli een aparte mededeling gelanceerd, waarin de Europese Commissie een doelstelling voorstelt van 3%. Het pakket zelf bevat geen specifieke doelstellingen. Het aangekondigde pakket bouwt voort op de huidige klimaat- en energiedoelstellingen voor het jaar 22. Die gaan uit van een aandeel hernieuwbare energie van 2%, een reductie van 2% van de uitstoot van broeikasgassen, en 2% verbetering van energie-efficiëntie. Eén hoofddoelstelling Het is goed dat op Europees niveau wordt nagedacht over klimaat en energie. En in vergelijking met de 22-doelstellingen vormen de nieuwe klimaat- en energiedoelstellingen een stap vooruit. Het is bovendien goed dat de Europese Commissie nu lijkt te kiezen voor één hoofddoelstelling, namelijk CO 2 -reductie. Daaruit blijkt dat de EC lering heeft getrokken uit de praktische uitwerking van de nu nog geldende 22-maatregelen. De afgelopen jaren is namelijk gebleken dat het weinig zin heeft en zelfs averechts kan werken om per lidstaat aparte en bindende doelstellingen te hanteren voor CO 2, hernieuwbare energie en energie- efficiëntie. Hernieuwbare energie en energie-efficiëntie kunnen middelen zijn om de CO 2 -uitstoot te verminderen, maar moeten geen doelen op zich zijn. Daarnaast heeft bijvoorbeeld de Europese raffinagesector te maken met extreem hoge energiekosten; bij sommige raffinaderijen maken die zelfs zo n 6% van de totale kosten uit. Raffinaderijen zijn dus al intrinsiek gemotiveerd om energie te besparen en te investeren in energieefficiëntie. Dat de EC alsnog met een voorstel komt voor een doelstelling voor energie-efficiëntie geeft dan ook het verkeerde signaal. Bindende, van bovenaf opgelegde doelstellingen zijn funest voor de toch al kwetsbare Europese concurrentiepositie. Bovendien bestaat in Nederland de neiging om strenge richtlijnen nog verder aan te scherpen. Ook op het vlak van de beschikbare energiebronnen wil ExxonMobil de markt zijn werk laten doen. Een gelijk speelveld, zonder subsidies, zorgt ervoor dat de meest effectieve en kostenefficiënte energietechnologieën worden gebruikt. Wereldwijde aanpak van CO 2 Alhoewel Exxonmobil het formuleren van één hoofddoelstelling voor CO 2 -reductie toejuicht, is het streefpercentage van 4% in 23 wel érg ambitieus. Het is geen sinecure om aan die doelstelling te voldoen. Bovendien heeft de Europese petrochemie sector in de laatste jaren al veel bereikt op het gebied van het reduceren van CO 2 - en andere industriële emissies. Zo behoren de Europese raffinaderijen tot de top van de wereld op het gebied van energie-efficiency en CO 2 prestaties. Daarbij daalt het Europese aandeel binnen de wereldwijde uitstoot al jaren gestaag. Europa is kortom al een mondiale voorloper en kan alleen niet het verschil maken. CO 2 -reductie zou dan ook in wereldwijd verband moeten worden aangepakt, in de vorm van een internationaal akkoord. Het eigen reductiedoel zou de EU vervolgens daarvan afhankelijk moeten maken. Anders dan de Nederlandse en Belgische regeringen, ziet ExxonMobil de doelstelling van 4% daarom niet als een minimum maar eerder 6 Reflex sept. 214

7 Wat vinden Nederland en België? als een maximum. De uiteindelijke beslissing zou ook afhankelijk moeten zijn van de verbintenissen die andere landen, buiten de EU, aangaan. Voorop moet staan dat de competitiviteit van de internationaal concurrerende industrie gewaarborgd blijft. Behoud van carbon leakagebescherming Carbon leakage is het fenomeen dat bedrijven hun productie verplaatsen naar buiten Europa, omdat daar geen kosten voor CO 2 worden gerekend. Om de concurrentiepositie van Europese bedrijven niet onnodig te schaden, wijst de EU CO 2 -rechten tot 22 deels gratis toe aan industriële sectoren die gevoelig zijn voor dit fenomeen. Om de concurrentiepositie en het gelijke speelveld van de energie-intensieve industrie te beschermen, dient de EC het huidige beleid na 22 voort te zetten. Het is erg belangrijk dat de internationaal concurrerende industrie competitief blijft. Carbonleakage bescherming is daar een essentieel onderdeel van. Verder is de EC van plan om de EUrichtlijn Brandstofkwaliteit die beoogd de broeikasgasuitstoot in de transportbrandstofketen te reduceren na 22 De Belgische regering gaf aan in grote lijnen positief te staan tegenover de voorgestelde maatregelen. België is voorstander van de doelstellingen voor CO 2 en hernieuwbare energie, maar miste in het voorstel vooral een doelstelling voor energie-efficiëntie. Het Nederlandse kabinet onderschrijft dat CO 2 -reductie centraal moet komen te staan in het Europese beleid. Wel noemt het kabinet het voorgestelde bindende doel van 4 procent emissiereductie een minimale uitkomst. Verder stemt het kabinet in met de doelstelling voor hernieuwbare energie voor de Europese Unie als geheel, al mag deze doelstelling het emissiehandelssysteem niet verstoren. Als het gaat om energiebesparing, kiest Nederland ervoor om de Europese doelstelling verder aan te scherpen. Tot slot is Nederland teleurgesteld dat de reductiedoelstelling binnen de EU-richtlijn Brandstofkwaliteit niet wordt voortgezet. niet te continueren. In tegenstelling tot het Nederlandse kabinet (zie kader) is Exxonmobil blij met dit voornemen. ExxonMobil is al lange tijd van mening dat de manier waarop de EC deze reductiedoelstelling wil bewerkstelligen niet uitvoerbaar is en ook de milieudoelstellingen niet zal behalen. Bovendien beïnvloedt zij de concurrentiepositie van de Europese raffinagesector negatief. Belangrijk om daarbij te benadrukken, is dat olie naar verwachting nog decennialang een cruciale rol blijft spelen binnen het Europese transport. In het personenvervoer zal elektrisch rijden een beperkte plaats krijgen; personenvoertuigen zullen naar verwachting steeds vaker hybride worden en daarmee olie producten als brandstof blijven gebruiken. In het het vracht- en scheepsvervoer is een blijvend dominante rol van olie producten nog evidenter. Ruimte voor verbetering Al met al is ExxonMobil niet ontevreden over de richting van de voorgestelde maatregelen. Tegelijkertijd zien we nog op diverse plekken ruimte voor verbetering. Idealiter heeft het maatregelenpakket de juiste balans tussen klimaatmaatregelen aan de ene kant en een sterke, competitieve Europese economie aan de andere. Die balans is er nu nog niet. ExxonMobil kijkt dan ook met spanning uit naar de besluitvorming. Reflex sept

8 Investeren tegen de stroom in Door overcapaciteit, toenemende wereldwijde concurrentie en strenge Europese wet- en regelgeving, staat de concurrentiepositie van de Europese raffinage- en chemiesector onder druk. Maar ExxonMobil blijft investeren en vergroot daarmee zijn concurrerentiekracht. 8 Reflex sept. 214

9 ExxonMobil investeert in Antwerpen en Rotterdam Begin juli kondigde ExxonMobil de bouw aan van een nieuwe Delayed Coker Unit (DCU) op de raffinaderij in Antwerpen. De nieuwe unit zal zware, hoogzwavelige restolie omzetten in schonere olieproducten en transportbrandstoffen, zoals gasolie voor de scheepvaart en diesel. Volgens ExxonMobil s Outlook for Energy blijft de vraag naar diesel voor vrachtwagens en ander commercieel transport in Europa in de komende decennia hoog (zie ook pagina 12). Met deze investering, van meer dan 1 miljard dollar, helpt de Antwerpse raffinaderij om tegemoet te komen aan de energiebehoefte in Europa. De investering beantwoordt daarbij aan het tekort aan industriële capaciteit om zware stookolie om te zetten in producten als diesel. Logische stap Na de warmtekrachtcentrale (28) en de ontzwavelingsinstallatie voor diesel (21), is de DCU opnieuw een enorme investering in de Antwerpse raffinaderij. Samen zijn ze goed voor meer dan 2 miljard dollar. In een tijd waarin de Europese raffinagesector onder druk staat is deze investering toch een logische stap, benadrukt Joost Van Roost, president-directeur van ExxonMobil in de Benelux. Er is sprake van overcapaciteit in Europa, maar dan gaat het vooral om benzine. Deze investering heeft betrekking op diesel, en in dat segment is geen sprake van een overschot. Sterker nog: veel diesel wordt nu nog geïmporteerd. Todd Sepulveda, raffinaderijdirecteur: Deze investering draagt positief bij aan het productaanbod van de Antwerpse raffinaderij en zorgt ervoor dat we de benodigde diesel en andere distillaten aan de Europese markt kunnen leveren. Energie-efficiëntie De aromatenfabriek in Rotterdam wordt momenteel uitgebreid met een zogenoemde liquid isoformer unit om de milieuprestaties en energie- efficiëntie van de fabriek verder te verbeteren. Deze installatie voor de productie van paraxyleen (een belangrijke grondstof voor de productie van onder meer polyester en petflessen) maakt gebruik van een innovatieve en gepatenteerde isomerisatietechnologie, die door ExxonMobil zelf werd ontwikkeld. Het jaarlijkse energieverbruik van de aromatenfabriek zal door de nieuwe unit sterk verminderen; vergelijkbaar met het energieverbruik van zo n 3. huishoudens. Ook neemt hierdoor de jaarlijkse CO 2 -uitstoot aanzienlijk af; equivalent aan circa 23. minder auto s op de Nederlandse wegen. Joost Van Roost: Met al deze investeringen draagt ExxonMobil zijn steentje bij om de sector concurrerend te houden. Maar wij kijken naar de overheden om hun verantwoordelijkheid te nemen op het vlak van regel geving. Die mag niet leiden tot onevenredige lastenverzwaring ten opzichte van het buitenland. Reflex sept

10 Bijpraten op locatie Regelmatig brengen politici en overheidsvertegenwoordigers een bezoek aan een van de locaties van ExxonMobil Benelux. Een goede gelegenheid om inzicht te bieden in ons werk en de dialoog aan te gaan over relevante (beleids)kwesties. Ook de afgelopen maanden ontvingen we een aantal delegaties op onze raffinaderijen in Antwerpen en Rotterdam. Politieke stage Politieke stages vormen een platform voor ondernemingen en politici om meer te weten te komen over elkaars werkomgeving. In dit kader bracht het Belgische parlementslid Willem- Frederik Schiltz energiespecialist namens de Open Vld een werkbezoek aan de raffinaderij in Antwerpen. Tijdens het bezoek ging Schiltz in gesprek met diverse medewerkers van de raffinaderij en van ExxonMobil Benelux over onder meer veiligheid en de concurrentiepositie van de Europese petrochemische industrie; onderwerpen waar Schiltz ook als districts schepen in het Antwerpse districtsbestuur regel matig mee te maken heeft. Concurrentiepositie onder druk De Botleksite van ExxonMobil in Rotterdam vormde dit voorjaar het decor voor een werkbezoek van twee VVDparlementariërs: René Leegte (woordvoerder Energie) en Remco Dijkstra (woordvoerder Klimaat). Veiligheid, energieefficiëntie en de productie van schone brandstoffen waren belangrijke onderwerpen van gesprek. Tevens werd uitgebreid stilgestaan bij de Europese concurrentiepositie, die door diverse oorzaken (concurrentie uit andere werelddelen, ongelijk milieubeleid) onder druk staat. Namens ExxonMobil lichtten Sjoerd Gaanderse (manager van de aromaten fabriek) en raffinaderijdirecteur Harro van de Rhee toe hoe ook strenge Europese weten regelgeving de competitiviteit (negatief) beïnvloedt. Tot slot kregen de Tweede Kamerleden een rond leiding over het geïntegreerde Rotterdamse fabrieksterrein. 1 Reflex sept. 214

11 Amerikaans bezoek Het Antwerp Chapter van AmCham Belgium (de vertegenwoordiging van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in België) bracht eind juni een bezoek aan de Antwerpse raffinaderij. President-directeur Joost Van Roost van ExxonMobil Benelux en raffinaderijdirecteur Todd Sepulveda praatten de deel nemers bij over onder meer de bedrijfs geschiedenis, energieefficiëntie en toekomstige ontwikkelingen binnen onze energievoorziening. Na een tour over het raffinaderijterrein volgde een lunch met de Amerikaanse ambassadeur Denise Campbell Bauer. Reflex sept

12 Outlook for Energy Een blik op 2 Hoe ziet de wereld er in 24 uit? En welke consequenties heeft dat voor onze energievoorziening? Jaarlijks brengt ExxonMobil een update uit van de Outlook for Energy, onze langetermijnvisie op energie. 12 Reflex sept. 214

13 4 Todd Onderdonk Senior Energy Advisor Corporate Strategic Planning Bill Colton Global Vice President Corporate Strategic Planning ExxonMobil hecht belang aan een open dialoog over energie, en licht zijn Outlook for Energy graag toe aan beleidsmakers, politici en andere stakeholders. Todd Onderdonk, Senior Energy Advisor bij de afdeling Corporate Strategic Planning van ExxonMobil, kwam dit jaar naar België om de Energy Outlook te presenteren aan hooggeplaatste vertegenwoordigers van het Belgische bedrijfsleven, brancheorganisaties en overheden. In Nederland gaf Bill Colton, Global Vice President Corporate Strategic Planning, uitleg over de Energy Outlook aan een VVD-delegatie en aan de deelnemers van een hiervoor georganiseerd seminar van Instituut Clingendael. President-directeur Joost Van Roost van ExxonMobil Benelux plaatste de besproken cijfers en ontwikkelingen bij beide gelegenheden in een Belgisch/Nederlandse en Europese context, met aandacht voor onder meer het energiebeleid van de EU en de Europese concurrentiepositie. Reflex sept

14 Outlook for Energy Een blik op 24 Toenemende verstedelijking stuwt de energievraag De wereldwijde energievraag zal in 24 zo n 35% hoger liggen dan in 21. De helft van die groei komt voor rekening van China en India, die wereldwijd de hoogste bevolking hebben en waar de welvaart hard groeit. Daarnaast komt de extra vraag naar energie vooral uit de tien sterkst groeiende landen: Brazilië, Indonesië, Saudi-Arabië, Iran, Zuid-Afrika, Nigeria, Thailand, Egypte, Mexico en Turkije. In de VS en andere OECD-landen blijft de energievraag tot 24 ongeveer gelijk, door toenemende energie-efficiëntie en een relatief langzame bevolkingsgroei. Global energy demand Quadrillion BTUs 75 Rest of world 6 India 45 China De energiebehoefte wordt uitgedrukt in BTU (British Thermal Unit), waarbij één BTU gelijk staat aan ongeveer 29 kilowattuur. De verwachting is dat energiebesparingen in 24 oplopen tot 5 biljard BTU. Dat komt vooral door moderne technologie: efficiëntere voertuigen en machines, nieuwe bouw-, productie- en energieproductieprocessen, en slimme methoden voor brandstof- en energiemanagement Key growth OECD* *Mexico and Turkey included in key growth Commercieel transport stuwt de vraag naar diesel Toenemende economische activiteit en de daaruit voortvloeiende goederenstromen zorgen ervoor dat de energievraag voor commercieel transport (per vrachtwagen, vliegtuig, schip en trein) tussen 21 en 24 naar verwachting toeneemt met 7%. Vloeibare brandstoffen blijven het populairst - vanwege de combinatie van prijs, beschikbaarheid, het feit dat ze gemakkelijk te vervoeren zijn, en de hoge energiedichtheid. Vooral de vraag naar diesel (inclusief biodiesel) en kerosine stijgt sterk, met 75%. Hoewel het aantal lichte voertuigen (personenauto s, bestelwagens en SUV s) in 24 meer dan verdubbelt ten opzichte van 21, zullen deze voertuigen veel brandstofeffiënter zijn. Naar verwachting zal zo n 35% van de lichte voertuigen hybride zijn, wat betekent dat ze nog altijd diesel of benzine zullen gebruiken als brandstof. Transportation demand by sector Millions of oil-equivalent barrels per day 75 Rail Marine Aviation 5 Heavy duty 25 De verwachting is dat gas een grotere rol gaat spelen als brandstof voor commercieel transport. Toch blijft het aandeel van gas nog bescheiden, met een aandeel van 5% binnen alle transportbrandstoffen (21: 1%). Light duty Reflex sept. 214

15 Aardgas wordt de belangrijkste bron voor elektriciteitsopwekking Wereldwijd neemt het elektriciteitsverbruik tussen 21 en 24 toe met 9%. Een hogere levensstandaard, toenemend internetgebruik en andere informatietechnologiën zijn belangrijke oorzaken van de stijging. Waren kolen in 21 met 45% nog de belangrijkste bron voor elektriciteitsopwekking, in 24 is dat nog maar 3%. Het aandeel van aardgas neemt daarentegen sterk toe, met ongeveer 8%. Daarmee neemt aardgas de hoofdrol van kolen over. Verder verwachten we dat het aandeel van kernenergie verdubbelt en dat het aandeel hernieuwbare energie (vooral afkomstig uit wind en waterkracht) met 15% toeneemt. Global electricity supply by fuel Thousands of terawatt hours 4 3 Gas 2 Coal De verschuiving van kolen naar gas, kernenergie en hernieuwbare energie als bronnen voor elektriciteitsopwekking, draagt aanzienlijk bij aan de verwachte afname van energie-gerelateerde CO 2 -emissies tot Nuclear Wind and solar Other renewables Oil CO2-uitstoot daalt Marktwerking en klimaatpolitiek hebben een belangrijke impact op energie-gerelateerde CO2-uitstoot in vele delen van de wereld. wna decennia van groei, verwachten we dat de wereldwijde energiegerelateerde CO2-emissies rond 23 zullen stabiliseren en vervolgens tot 24 geleidelijk zullen dalen. Ondanks het stijgende energieverbruik. Energy-related CO2 emissions Billion tonnes 4 Hoewel het nog onduidelijk is, gaan we ervan uit dat regeringen geleidelijk aan strengere regels zullen invoeren om uitstoot van broeikasgassen te verminderen. In de loop van de tijd zullen steeds meer energiebesparende technologieën en middelen toegepast worden en de CO2-uitstoot per hoeveelheid energieverbruik zal afnemen Asia Pacific Middle East Africa Latin America Russia/Caspian Europe North America Reflex sept

16 Meer energie uit recente bronnen Hoewel de productie van conventionele olie tussen 21 en 24 naar verwachting langzaam afneemt, wordt dit ruimschoots gecompenseeerd door toenemende productie uit recente energiebronnen, waaronder diepwater, oliezanden en schalie-olie ( tight oil ). De energievoorziening uit (meer dan 4 meter) diep water zal met meer dan 15% toenemen tussen 21 en 24, uit oliezanden met bijna 3%, en energie uit schaliegas met meer dan 1.%. De productie van liquids uit recente bronnen groeit het snelst in niet-opec landen. In 24 zal ongeveer 45% van de wereldwijde energievoorziening uit liquids uit OPEC-landen komen (4% in 21). Als gevolg van technologische ontwikkelingen zullen nieuwe bronnen in 24 meer dan 4% van de energie uit liquids leveren. Het grootste aandeel komt van NGL s, dat met 8% toeneemt. NGL s zoals ethaan, propaan en butaan worden gewonnen uit aardgas. Global liquids supply by type Millions of oil-equivalent barrels per day Biofuels Oil sands Tight oil Deepwater Other NGLs Conventional crude and condensate Fossiele brandstoffen blijven een dominante rol spelen binnen de energievoorziening Ook in 24 is olie de voornaamste wereldwijde energiebron. Vooral door het toenemend commercieel transport stijgt de vraag met ongeveer 25% ten opzichte van 21. De grootste groei komt echter voor rekening van gas; ten opzichte van 21 groeit de vraag met zo n 65%, waarmee het aandeel van gas binnen de mondiale energiemix groeit naar meer dan 25%. De verwachting is dat de vraag naar kolen nog stijgt tot 225, waarna deze in de jaren daarna daalt. In 24 hebben kolen een aandeel van minder dan 2% binnen de wereldwijde energiemix (tegenover 25% in 21). Het aandeel van kernenergie verdubbelt, en ook het aandeel van hernieuwbare energiebronnen (vooral waterkracht, zon en wind) neemt toe. Gezamenlijk zullen ze in 24 voor 2% aan de energiemix bijdragen. Liquids and natural gas net Liquids exports and natural by region gas net exports by Energy mix continues to evolve Quadrillion BTUs % 1.7% North America 35 Liquids 6 Natural gas MBDOE BCFD % Latin America 35 Liquids 6 Natural gas Reflex sept %.4% Oil Gas Coal Nuclear Biomass 5.9% 2.% Solar Wind Biofuels Hydro Geo

17 Schaliegas en LNG blijven de aardgasmarkt hervormen Natural gas production by type Billion cubic feet per day De productie van schaliegas in Noord-Amerika en de groei van de wereldwijde LNG-markt zullen naar verwachting een belangrijke rol spelen in de uitbreiding en hervorming van de aardgasvoorziening in de komende decennia. Volgens de IEA komt ongeveer 4% van de nog beschikbare gasvoorraden uit onconventionele bronnen. In de periode 21 tot 24 komt ongeveer 65% van de aardgastoename uit onconventionele bronnen (o.a. schaliegas, tight gas en steenkoolgas). In 24 neemt onconventioneel gas een derde van de mondiale aardgasproductie voor zijn rekening. Het volume LNG zal verdrievoudigen en zal in 24 in ongeveer 15% van de wereldwijde vraag naar aardgas voorzien. Noord-Amerika en Rusland/Kaspisch zeegebied zullen de twee grootste aardgasproducerende regio s blijven. Zowel Asia-Pacific, Afrika als Latijns-Amerika zullen hun aardgasproductie naar verwachting meer dan verdubbelen tussen 21 en Unconventional Conventional Rest of world Asia Pacific North America Handel blijft belangrijk voor de wereldenergiemarkt Ook in 24 wordt aan de helft van de wereldwijde vraag naar olie voldaan via de wereldwijde energiehandel. Het handelsvolume van gas stijgt sterk en is in 24 tweeënhalf keer groter dan in 21. Het gros van deze groei komt voor rekening van vloeibaar gas (Liquid Natural Gas). region Europa en Azië-Pacific zijn ook in 24 de belangrijkste importeurs van energie, terwijl het Midden-Oosten en Rusland en de Kaspische regio de voornaamste energie-exporteurs blijven. Alle regio s profiteren in 24 van toegang tot de wereldmarkt en toegenomen handelsmogelijkheden. Europe 35 Liquids 6 Natural gas Russia/Caspian 35 Liquids 6 Natural gas Middle East 35 Liquids 6 Natural gas Africa 35 Liquids 6 Natural gas Asia Pacific 35 Liquids 6 Natural gas Reflex sept

18 Het energie- en klimaatbeleid is een belangrijk speerpunt voor het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO). Bij monde van Gedelegeerd Bestuurder Pieter Timmermans pleit de werkgevers organisatie voor een realistisch energiebeleid, dat het Europese concurrentievermogen niet onnodig schaadt. Een level playing field met andere continenten is een absolute must. Pieter Timmermans, Gedelegeerd Bestuurder van het Verband van Belgische Ondernemingen (VBO): Het heeft geen zin om een naïeve voorloper te zijn Vanuit het hoofdkantoor in hartje Brussel, nabij het Centraal Station, behartigt het VBO de belangen van circa 5. Belgische bedrijven. De werkgeversorganisatie maakt zich sterk voor een gezond ondernemings- en investeringsklimaat. Sinds 212 staat Pieter Timmermans aan het hoofd van het VBO. Hoe kijkt hij aan tegen zaken als de Belgische concurrentiepositie en het energie- en klimaatbeleid? Het VBO vertegenwoordigt meer dan 5. Belgische ondernemingen, onderverdeeld in sectoren. Is het niet lastig om sectoren te vertegenwoordigen die elkaars concurrent zijn? Met 5. ondernemingen in veertig verschillende branches is ons ledenbestand inderdaad erg divers. Industrie, diensten en bouw, multinationals en kleine ondernemingen, internationaal en lokaal opererende bedrijven: natuurlijk is het soms lastig om al die bedrijven op één lijn te krijgen. Zeker in economisch lastige tijden kiezen sommige bedrijven sneller voor hun eigen belang, maar over het algemeen lukt het ons goed om consensus te bereiken. Het besef leeft gelukkig dat je in de lobby en het sociaal overleg een stuk sterker staat als je met één stem kunt spreken richting overheid en vakbonden. Daarbij stellen we onszelf voortdurend de vraag: waar liggen ondernemers wakker van? Momenteel richten we ons vooral op thema s als de Belgische concurrentiepositie, de arbeidsmarkt en mobiliteit. En uiteraard op klimaat en energie. Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Wat kan Europa, en meer specifiek een klein als België, nog zelf bijdragen? Onze cijfers laten zien dat het aandeel van Europa in de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen tussen 199 en 213 daalde van 19 naar 11 procent. Onze verwachting is dat dit in 23 nog maar zo n 4 à 5 procent zal zijn. Europa is daarmee wereldwijd een absolute voorloper. Op zich valt het te prijzen dat Europese politici graag het voortouw nemen. Alleen hebben we de indruk dat de nadruk nu wel erg eenzijdig ligt op het klimaatbeleid. 18 Reflex sept. 214

19 Er moet een mondiaal energiebeleid komen, waarbij alle wereldeconomieën worden betrokken. Reflex sept

20 Het is noodzakelijk dat Europa een strategie ontwikkelt voor het behoud en de verdere ontwikkeling van de industrie. Toponderhandelaar Pieter Timmermans (Ninove, 1964) volgde in de zomer van 212 Rudi Thomaes op als de Gedelegeerd Bestuurder van het VBO. Sinds 1998 was Timmermans al verbonden aan het VBO als directeur-generaal. In die hoedanigheid was hij jarenlang verantwoordelijk voor het overleg met de sociale partners en maakte hij in België naam als toponderhandelaar. Daarvóór was hij onder meer adviseur van de toenmalige Belgische Minister van Begroting en huidig Europees President, Herman van Rompuy. De balans is zoek: belangrijke andere doelstellingen als competitiviteit en bevoorradingszekerheid dreigen nu onder te sneeuwen. Probleem met het Europese klimaatbeleid is bovendien dat andere grote economieën nog lang niet zover zijn. Dat is niet alleen problematisch voor het oplossen van klimaatverandering, het is bovendien funest voor de Europese concurrentiepositie. Natuurlijk is het goed om ambitie te tonen, maar het heeft geen zin om een naïeve voorloper te zijn. Wat is er volgens het VBO wel nodig? Er moet één mondiaal energiebeleid komen, waarbij alle wereldeconomieën worden betrokken. 2 Reflex sept. 214

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Onze energie, onze toekomst

Onze energie, onze toekomst Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 15, uitgave juni 2015 Onze energie, onze toekomst Redactioneel Innoveren voor nu én later Hoe ontwikkelt onze energievoorziening zich? Het is een vraag

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Jeroen de Joode Schaliegasbijeenkomst provincie Noord-Brabant s-hertogenbosch, 27 september 2013 www.ecn.nl Hoofdboodschap Rol gas in NL energiesysteem

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 1 B BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Jan Haers 2 juli 2014 Vleva en SAR-Minaraad Overzicht Energiebeleid op Europese Raad Tijdens het Griekse voorzitterschap Prioriteiten van het Italiaanse

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 Nr. 470 BRIEF

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen 28/09/2015 Kees van der Leun Klimaat raakt al ontwricht bron: John Mason, skepticalscience.com bron: Guardian 2 100% duurzaam? Energie-efficiëntie

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

De evolutie van de olieprijs in de context van de energiemarkten DEEL 1

De evolutie van de olieprijs in de context van de energiemarkten DEEL 1 De evolutie van de olieprijs in de context van de energiemarkten DEEL 1 September 2006 Eric Raets Portfolio Manager Energy and Cyclical Sectors Active Equity Fund Management KBC Asset Management Inhoud

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

CIR-Isolatie Raad vzw

CIR-Isolatie Raad vzw 15 de ISOLATIEDAG energetisch renoveren bestaande gebouwen Georges Timmermans gti@skynet.be CIR-Isolatie Raad vzw koepel Belgische isolatiesector Duurzame Bouwsystemen 1 CIR-Isolatie Raad vzw jaarlijkse

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s,

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s, Speech door staatssecretaris Dijksma van Milieu op de Klimaatsessie over burgerluchtvaart en zeescheepvaart tijdens de gezamenlijke Informele Transport- en Milieuraad op 15 april 2016. Geachte commissarissen,

Nadere informatie

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11.

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Monsieur le Président Directeur-General de GdF Suez, Geachte Gouverneur, Geachte Burgemeester,

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 China, globalisering en milieuproblematiek Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 Economisch Socio-cultureel Politiek Milieu Globalisering Globaal milieubeleid in een notendop Sinds 1972 op internationale agenda

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag Voorzitter van de SER T.a.v. de heer dr. A.H,G, Rinnooy Kan Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Eric van den Heuvel 18 maart 2015 Presentatie tijdens het Truck van de Toekomst evenement - Hardenberg Inpakken

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar Strategische Marketing Planning Shell Ferenc Franke Rick Molenaar Shell Missie, Visie, Waardestrategie Marktafbakening Interne analyse SWOT Externe analyse Impact Inhoudsopgave De Oorsprong van de schelp

Nadere informatie

Energietechnologieën

Energietechnologieën pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: over IEA (2008) Energietechnologieën Scenario s tot 2050 Samenvatting en details: GreenFacts Context - Het toenemende energiegebruik dat aan de huidige economische

Nadere informatie

CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie

CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie Stijn Santen International KiVi-Niria lezing Sectie petroleum techniek Den Haag, Nederland 28 Juni 2005 Inhoud Introductie economische groei, energie

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Schaliegas in Europa Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Agenda Introductie schaliegas Wat is het eigenlijk & hoe wordt het gewonnen Wat zijn de risico s De Schaliegas Revolutie

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie VNPI Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie Onderscheid en gemeenschappelijkheid 2 Sinds 1999 is de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI) actief als belangenbehartiger en woordvoerder

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015 CO 2 -update H1 2014 versie 2, 16 maart 2015 INLEIDING De belangrijkste milieu-impact van Beelen is haar CO 2 -uitstoot. Daarom hebben wij reeds in 2011 reductiedoelstellingen voor onze CO 2 -uitstoot

Nadere informatie

Opdracht Beroepsoriëntatie

Opdracht Beroepsoriëntatie Opdracht Beroepsoriëntatie Sector: Offshore Auteur: Henk Yip Groep: WP11a2 Periode: Blok 1.1 Datum: Woensdag 16 oktober 2013 De Haagse Hogeschool Werktuigbouwkunde Voorwoord Ik ben Henk Yip, ik ben een

Nadere informatie

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten.

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten. Ecofys Perskit Ecofys Experts in Energy Inleiding Ecofys is al meer dan 25 jaar een toonaangevend internationaal consultancybedrijf in energie en klimaatbeleid. De visie van Ecofys is "sustainable energy

Nadere informatie

Den Haag 26 februari 2007

Den Haag 26 februari 2007 Zijne Excellentie Mr. dr. J.P. Balkenende Minister-President Ministerie van Algemene Zaken Binnenhof 20 2513 AA DEN HAAG Briefnummer 07/10.419/FG/NG Den Haag 26 februari 2007 Excellentie, Het voorstel

Nadere informatie

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews WWViews C/o The Danish Board of Technology Antonigade 4 DK-1106 Copenhagen K Denemarken Tel +45 3332 0503 Fax +45 3391 0509 wwviews@wwviews.org www.wwviews.org

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 509 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG Silvie Myngheer 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven Fédération Belge

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport Standard Eurobarometer EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie Najaar 2010 Nationaal Rapport Nederland Representation of the European Commission to Netherlands Inhoud Inleiding Context

Nadere informatie

CO 2 en energiereductiedoelstellingen

CO 2 en energiereductiedoelstellingen CO 2 en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 N.G. Geelkerken Site Manager International Paint (Nederland) bv Januari 2011 Inhoud 1 Introductie 3 2 Co2-reductie scope 4 2.1. Wagenpark 4 3 Co2-reductie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 18 april 2011

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 18 april 2011 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Bureau Europa Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Postadres

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie