Delirium op de Intensive Care vaak gemist: klinische blik alleen is niet voldoende

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Delirium op de Intensive Care vaak gemist: klinische blik alleen is niet voldoende"

Transcriptie

1 Onderzoek Delirium op de Intensive Care vaak gemist: klinische blik alleen is niet voldoende Jonna F. van Eck van der Sluijs, Annemarie W. Oldenbeuving, Gerwin Roks en Joachim J.D. Tilanus ONDERZOEK Doel Het vergelijken van de sensitiviteit en specificiteit van een routinematige beoordeling (klinische blik) met een structurele beoordeling met een gevalideerde beoordelingsschaal voor de herkenning van een op de Intensive Care (IC). Opzet Observationele studie. Methode Gedurende hun IC-opname werden 103 patiënten dagelijks beoordeeld (tot maximaal 40 dagen) op de aanwezigheid van een met behulp van de Confusion assessment method for the intensive care unit (CAM-ICU). Tevens gaven de behandelaren aan of zij de patiënten of niet delirant vonden. Deze bevindingen werden vergeleken. Daarnaast werd bijgehouden of patiënten gefixeerd werden en of zich complicaties hadden voorgedaan, zoals autodetubatie of het zelf verwijderen van de blaaskatheter. Resultaten D e p at i ë nten we r d e n g e d u r e n d e 502 p at i ëntdag en b e o o r d e eld. C A M - ICU s co r e s w ar en p o si t ie f (n = 10 8), ne gat ie f (n = 235) of niet te beoordelen omdat de patiënt comateus was of diep gesedeerd (n = 159). De sensitiviteit van de beoordeling door de behandelaren was 45% in vergelijking met de CAM-ICU. De specificiteit was hoog (97%). Conclusie De diagnose wordt vaak gemist op de IC wanneer artsen alleen van hun klinische blik gebruik maken. Het routinematig gebruiken van een gevalideerde testmethode zoals de CAM-ICU kan hier waarschijnlijk verbetering in brengen. St. Elisabeth Ziekenhuis, Tilburg. Afd. Psychiatrie: drs. J.F. van Eck van der Sluijs, artsassistent psychiatrie; drs. J.J.D. Tilanus, psychiater. Afd. Intensive Care: drs. A.W. Oldenbeuving, neuroloog-intensivist. Afd. Neurologie: dr. G. Roks, neuroloog Contactpersoon: drs. J.J.D. Tilanus Het herkennen van een op de Intensive Care (IC) is lastig en er is discussie over hoe het beste opgespoord kan worden. 1 Twee Nederlandse studies toonden recent aan dat de diagnose vaak niet wordt herkend. In deze studies was de sensitiviteit van artsen respectievelijk 28 en 29%. 2,3 Hierbij werd de score van onderzoeksverpleegkundigen die gebruik maakten van een gevalideerde onderzoeksschaal als gouden standaard genomen. Een is een organisch-psychiatrische stoornis waarbij sprake is van acute verwardheid met een verminderde aandacht en stoornissen in cognitieve functies. 4 Aan de hand van de mate van alertheid van de patiënt wordt onderverdeeld in hypoactief (ook stil ), hyperactief en gemengd. 5 De incidentie van op de IC varieert in de literatuur van 16 tot 89%. 6 Deze grote spreiding hangt samen met verschillen in de onderzochte populatie, het type IC, de gebruikte meetmethode en de gehanteerde protocollen voor preventie en behandeling. Delirium op de IC is geassocieerd met langere ziekenhuisopname, meer complicaties, hogere mortaliteit, een hogere incidentie van cognitieve beperkingen bij ontslag uit het ziekenhuis en hogere kosten Het is van belang om snel te herkennen, zodat tijdig met therapie begonnen kan worden. 6 Die therapie bestaat in eerste instantie uit behandeling van het onderliggend lijden met daarbij niet-medicamenteuze maatregelen. Vaak krijgen NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290 1

2 ONDERZOEK patiënten ook symptomatische medicamenteuze therapie, al is dit vooral bij het stil controversieel. Zo is er bewijs voor het effect van haloperidol vanuit een gerandomiseerd, placebogecontroleerd onderzoek. 6 Screening The Society of Critical Care Medicine (SCCM) adviseert routinematige beoordeling op de aanwezigheid van. 12 In de praktijk maken IC-medewerkers echter nog weinig gebruik van de speciaal voor de IC ontwikkelde screeningsmethoden. 13,14 Er bestaan verschillende schalen voor het beoordelen van een op de IC. In deze studie hebben wij gebruik gemaakt van de Nederlandse gevalideerde versie van de Confusion assessment method for the intensive care unit (CAM-ICU). 15 Deze analyse begint met het bepalen van de mate van sedatie met de Richmond agitatie- en sedatieschaal (RASS), een beoordelingsschaal met een bereik van Als de patiënt wakker genoeg is (dat wil zeggen minimaal een reactie vertoont op verbale stimulatie, RASS -3), vindt vervolgens beoordeling plaats op aanwezigheid van met de CAM-ICU. Bij mechanisch beademde patiënten zonder neurologische pathologie heeft de CAM-ICU, afgenomen door twee onderzoeksverpleegkundigen, een sensitiviteit van % en een specificiteit van %, afgezet tegen de beoordeling door een geriater, psychiater of neuropsycholoog als gouden standaard. 16 Recent Nederlands onderzoek toont dat de CAM-ICU een betere sensitiviteit heeft dan de Intensive care screening checklist (ICDSC) wanneer deze worden toegepast op een IC (respectievelijk 64 en 43%). 3 Wij onderzochten of de dagelijkse klinische beoordeling door IC-artsen even goed was als beoordeling door een getrainde onderzoeker die gebruik maakt van de CAM- ICU. Daarnaast keken wij of er verband was tussen de CAM-ICU-score en hoe vaak patiënten gefixeerd werden en hoe vaak complicaties voorkwamen. Patiënten en methoden Deze studie is uitgevoerd in een groot topklinisch opleidingsziekenhuis met een IC op niveau 3. Het onderzoek vond plaats op 1 van de 2 IC-units en op de Medium Care afdeling (MC), elk met 8 bedden. Gedurende 10 weken includeerden wij alle patiënten die op deze MC- en IC-unit terecht kwamen en die de Nederlandse taal machtig waren. Wij excludeerden patiënten die alleen postoperatief een nacht ter observatie doorbrachten op de IC en patiënten die met ontslag gingen op het moment dat zij voor het eerst beoordeeld zouden worden. De geïncludeerde patiënten beoordeelden wij vervolgens van maandag tot en met vrijdag 1 maal per dag tot hun ontslag of tot maximaal 40 dagen na de eerste beoordeling. De patiënten werden beoordeeld op aanwezigheid van met de CAM-ICU door een hiervoor getrainde onderzoeker. In dit geval was dat een laatstejaars coassistent, getraind door een psychiater en een neuroloogintensivist. Alle beoordelingen vonden in principe plaats tussen 9:00 en 12:30 uur. Als een patiënt niet beschikbaar was voor evaluatie, bijvoorbeeld vanwege een operatie, deed de onderzoeker in de middag een nieuwe poging. De behandelaren kregen de uitkomst van deze beoordelingen niet te horen. Daarnaast vroegen wij op dezelfde dag aan de behandelaren - meestal arts-assistenten - of zij de indruk hadden dat de patiënt delirant was. Meestal vroegen wij dat na de visites en het multidisciplinair overleg, over het algemeen tussen 14:00 uur en 15:00 uur. Als er arts-assistent aanwezig was, gaf de dienstdoende intensivist de beoordeling. Dit was op twee dagen het geval. De behandelaars gebruikten structureel gevalideerd screeningsinstrument (zoals de CAM-ICU of de ICDSC) om tot hun oordeel te komen, maar gingen af op hun klinische blik. Van alle patiënten werd bijgehouden of zij gefixeerd werden en of zich complicaties hadden voorgedaan, zoals autodetubatie of het zelf verwijderen van de blaaskatheter. Het onderzoek werd goedgekeurd door de Medisch Ethische Toetsingscommissie van het St. Elisabeth Ziekenhuis. Statistische analyse Wij analyseerden de data met behulp van SPSS-software (versie 16.0, Chicago, VS). Continue data analyseerden wij met de t-test en discrete data met de χ 2 -toets. P-waardes < 0,05 beschouwden wij als significant. De diagnostische waarde van de beoordelingen door de behandelaren beschreven wij met de parameters sensitiviteit, specificiteit, positief voorspellende waarde en negatief voorspellende waarde. Voor een subgroepanalyse aan de hand van de mate van alertheid, onderscheidden wij met de RASS de volgende subgroepen: comateus (RASS -5 of -4), hypoactief (RASS -3 t/m 0) en hyperactief (RASS +1 t/m +4). Wij vergeleken de algemene kenmerken van de groep patiënten die op enig moment een hadden volgens de CAM-ICU met die van de groep patiënten die hadden volgens de CAM-ICU. Het onderzoeksdoel van deze studie was vast te stellen hoe vaak de diagnose wordt gemist; dus op hoeveel procent van de dagen. Daarom keken wij ook naar het aantal beoordelingen van alle patiënten. Hierbij willen we uitspraken doen over individuele patiënten, maar onderzoeken hoe vaak in de dagelijkse praktijk een wordt gemist. Deze resultaten hebben wij dus ongewogen geanalyseerd. Daarnaast hebben we de resultaten van de eerste beoordelingsdagen weergegeven. 2 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290

3 TABEL 1 Kenmerken van 103 patiënten op een afdeling Intensive Care / Medium Care bij wie met de CAM-ICU werd bepaald of zij een hadden kenmerk (n = 103) uitslag CAM-ICU (n = 34) (n = 69) p- waarde* gemiddelde leeftijd in jaren ,05 man; n (%) 54 (52,4) 15 (44,1) 39 (56,5) 0,24 APACHE-IV score bij opname ,10 mortaliteit; n (%) 18 (20,2) 5 (18,5) 13 (21,0) 0,75 beademd; n (%) 54 (52,4) 26 (76,5) 28 (40,6) 0,001 gemiddelde opnameduur ,40* op de IC in dagen gemiddelde totale opnameduur in dagen ,06 CAM-ICU = Confusion assessment method for the intensive care unit ; APACHE = Acute physiology and chronic health evaluation. * Een p-waarde 0,05 werd beschouwd als niet significant. t-toets. χ 2 -toets. Mortaliteit tijdens opname in het ziekenhuis. Opnameduur in het ziekenhuis. Resultaten Tijdens de 10 weken durende studieperiode waren 104 patiënten beschikbaar voor de studie. 1 patiënt werd geëxcludeerd vanwege een ernstige premorbide verstandelijke beperking. De kenmerken van deze patiënten staan in tabel 1. Herkenning van In werden de CAM-ICU-scores van 502 patiëntdagen genoteerd. De scores waren positief (n = 108), negatief (n = 235) of niet te beoordelen vanwege een RASS score die -4 was (n = 159). De sensitiviteit van de beoordeling door de behandelaren was 45% (tabel 2). De specificiteit was hoog, namelijk 97%. De sensitiviteit van de klinische beoordeling door de behandelaren was hoger op de dagen waarop patiënten een hyperactief hadden, dan op de dagen waarop zij een hypoactief hadden (respectievelijk 60 en 43%). Het aantal patiëntdagen met een hyperactief is echter te klein om hier conclusies uit te trekken (zie tabel 2). Voor de resultaten in tabel 2 gebruikten we alle dagelijkse beoordelingen van de 103 patiënten op 502 patiëntdagen. Dagelijkse beoordeling is essentieel omdat de klinische verschijnselen op een IC snel kunnen wisselen. Als extra informatie geven we in tabel 3 de resultaten weer van alle eerste beoordelingen van de patiënten. De ONDERZOEK TABEL 2 Sensitiviteit en specificiteit van het oordeel van de behandelaar over de diagnose bij patiënten op een afdeling Intensive Care/ Medium Care, onderverdeeld naar mate van alertheid. De CAM-ICU werd als gouden standaard beschouwd. oordeel behandelaar alertheid patiënt (n = 343) comateus* (n = 159) NTT hypoactief* (n = 326) hyperactief* (n = 17) (n) (n) sensitiviteit (95%-BI) 0,43 (0,33-0,53) 0,60 (0,32-0,88) 0,45 (0,36-0,55) specificiteit (95%-BI) 0,97 (0,95-0,99) 1,00 (0,20-1,00) 0,97 (0,95-0,99) positief voorspellende 0,85 (0,75-0,96) 1,00 (0,63-1,00) 0,88 (0,79-0,96) waarde (95%-BI) negatief voorspellende waarde (95%-BI) 0,81 (0,76-0,86) 0,25 (0,00-0,36) 0,79 (0,75-0,84) CAM-ICU = Confusion assessment method for the intensive care unit ; RASS = Richmond agitatie- en sedatieschaal; NTT = niet te testen. * Comateus: RASS-score -4; hypoactief: RASS-score -3-0; hyperactief: RASS-score +1; : RASS-score -3. In de hele studie werden de scores van 502 patiëntdagen genoteerd. Bij een RASS -4 is de CAM-ICU niet te beoordelen. NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290 3

4 ONDERZOEK TABEL 3 Sensitiviteit en specificiteit van het oordeel van de behandelaar over de diagnose bij patiënten op een afdeling Intensive Care / Medium Care, op de eerste dag van opname. De CAM-ICU wordt als gouden standaard beschouwd. oordeel behandelaar uitslag CAM-ICU op dag 1 (n = 72) (n) (n) sensitiviteit (95%-BI) 0,62 (0,31-0,92) specificiteit (95%-BI) 0,97 (0,92-1,00) positief voorspellende waarde (95%-BI) 0,80 (0,50-1,00) negatief voorspellende waarde (95%-BI) 0,92 (0,85-0,99) CAM-ICU = Confusion assessment method for the intensive care unit sensitiviteit was ook hierbij laag (62%), de specificiteit was hoog (97%). Omdat het hierbij om 1 beoordeling per patiënt gaat, is er risico dat de resultaten beïnvloed zijn door een eerdere beoordeling. In deze groep waren 31 patiënten comateus, 70 patiënten hypoactief en 2 patiënten hyperactief: we analyseerden dus de gegevens van 72 patiënten. Omdat hiervan slechts 2 patiënten hyperactief waren, maakten we onderscheid naar RASS-score. Complicaties en fixatie De prevalentie van complicaties, zoals het zelf verwijderen van een beademingstube, infuus of blaaskatheter, in de 24 h voor beoordeling was 5,6% (tabel 4). Complicaties kwamen vaker voor bij patiënten die volgens de CAM- ICU een hadden dan bij patiënten die dat niet hadden of bij patiënten die comateus waren (respectievelijk 15,7, 3,8 en 1,3%; p < 0,001). Dat er bij patiënten die comateus waren op het moment van beoordeling, toch complicaties voorkwamen, komt doordat wij keken naar complicaties in de 24 h voordat de beoordeling plaatsvond. Zo kon een patiënt s nachts een beademingstube hebben verwijderd, waarna hij dieper gesedeerd werd. Om complicaties te voorkomen, werden patiënten regelmatig gefixeerd; dat gold op 66,7% van de dagen dat patiënten delirant waren, op 23,0% van de dagen dat patiënten niet delirant waren en op 42,8% van de dagen dat patiënten een te lage RASS-score hadden om de score te bepalen (p < 0,001) (zie tabel 4). Beschouwing Deze studie toont aan dat het klinische oordeel van artsen op de IC onvoldoende sensitief is voor de identificatie van. De behandelaren misten meer dan de helft van de dagen waarop patiënten delirant waren, ofschoon het Hawthorne-effect vrij zeker is opgetreden. Dit effect houdt in dit geval in dat de deelnemers nauwkeuriger letten op, omdat zij weten dat ze meedoen aan een onderzoek (zij werden dagelijks naar hun bevindingen gevraagd). Deze resultaten zijn vergelijkbaar met eerder onderzoek, waarin een sensitiviteit van 29% en een specificiteit van 96% gevonden werden. 3 Hierbij scoorden de intensivisten en andere medisch specialisten beter dan de arts-assistenten: de sensitiviteit van hun oordeel was respectievelijk 63% en 14% en de specificiteit respectievelijk 100% en 93%. Een ander onderzoek toonde een sensitiviteit van 28% en een specificiteit van 100% voor de beoordeling door intensivisten. 2 Verpleegkundigen scoorden iets beter dan de intensivisten met een sensitiviteit van 35% en een specificiteit van 98%. Als gouden standaard werd in deze onderzoeken de beoordeling door onderzoeksverpleegkundigen genomen. Wij gebruikten als gouden standaard de beoordeling door een getrainde onderzoeker. In onze studie werd de beoordeling meestal gevraagd aan de arts-assistenten. Zij konden overleggen met verpleegkundigen, intensivisten en andere specialisten die bij de patiënt betrokken waren, tijdens visites en multidisciplinair overleg. Dat de behandelaren deze mogelijkheid hadden, kan een verklaring zijn voor de wat hogere sensitiviteit in ons onderzoek. In de dagelijkse praktijk is overleg ook gebruikelijk. In ons onderzoek werden zo patiënten op de MC als de IC meegenomen, in tegenstelling tot de andere onderzoeken waarin alleen IC-patiënten meededen. 2,3 Ook dit zou de wat hogere sensitiviteit in ons onderzoek kunnen verklaren. De CAM-ICU is speciaal ontwikkeld voor TABEL 4 Complicaties en fixatie van patiënten op een afdeling Intensive Care / Medium Care, onderverdeeld naar CAM-ICU-score* (n = 502) (n = 108) (n = 235) comateus p-waarde of diep gesedeerd (n = 159) fixatie; n (%) 194 (38,6) 72 (66,7) 54 (23,0) 68 (42,8) < 0,001 complicaties; n (%) 28 (5,6) 17 (15,7) 9 (3,8) 2 (1,3) < 0,001 CAM-ICU = Confusion assessment method for the intensive care unit * Als complicatie werd beschouwd: autodetubatie, het zelf verwijderen van een infuus of een blaaskatheter, etc. χ 2 -toets 4 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290

5 patiënten met wie verbale communicatie mogelijk is; daarom hebben wij gegevens verzameld over het percentage patiënten met wie verbale communicatie mogelijk was. Ons onderzoek heeft een aantal beperkingen. Delirium is een fluctuerend ziektebeeld terwijl we maar 1 keer per dag een score bepaalden. Het is mogelijk dat patiënten in de ochtend nog hadden volgens de CAM- ICU, maar op een ander moment. Ook kan het zijn dat patiënten al medicatie hadden gehad voordat zij beoordeeld werden, zoals haloperidol. Het zou dus beter zijn om patiënten meerdere malen per dag te beoordelen. Dit is mogelijk wanneer IC-verpleegkundigen tijdens iedere dienst de CAM-ICU uitvoeren. Het dagelijks afnemen van de CAM-ICU door verpleegkundigen is echter niet te vergelijken met het afnemen van de CAM-ICU door een onderzoeker. Er zal dus vervolgonderzoek nodig zijn om te bepalen wat het effect is van structureel gebruik van een screeningsintrument zoals de CAM-ICU door verpleegkundigen. Daarnaast is dit een kleine studie, uitgevoerd in 1 Nederlands ziekenhuis. De mortaliteit en opnameduur van de patiënten is echter vergelijkbaar met die in andere studies. 2 Deze studie is opgezet om te beoordelen hoe vaak de diagnose wordt gemist, niet om verbanden aan te tonen tussen en andere variabelen. Om de dagelijkse praktijk zo goed mogelijk in beeld te brengen hebben we patiënten geëxcludeerd op basis van ziektebeeld. Leerpunten Delirium komt veel voor op de Intensive Care; het heeft een ongunstige prognose. Het is van belang om snel te herkennen, zodat tijdig met therapie begonnen kan worden. The Society of Critical Care Medicine adviseert routinematige beoordeling op de aanwezigheid van ; in de praktijk wordt dit vaak niet gedaan. Een klinische blik is niet sensitief genoeg om de diagnose te stellen: meer dan de helft van de dagen waarop patiënten delirant zijn wordt gemist. Het routinematig gebruik van een gevalideerde testmethode zoals de Confusion assesment method for the intensive care unit (CAM- ICU) zou de herkenning van kunnen verbeteren. Gezien de hoge incidentie van op de IC, wat gepaard gaat met een hogere mortaliteit en morbiditeit, een grotere kans op slechter cognitief functioneren en hogere kosten, is onderzoek naar behandeling en preventieve maatregelen nodig. Vroege herkenning van het is hierin essentieel. Onze studie bevestigt de veronderstelling dat een klinische blik van een IC-arts alléén niet sensitief genoeg is om de diagnose te stellen. Momenteel wordt er gewerkt aan de invoering van de CAM-ICU op onze IC/MC en is een multidisciplinair delierteam operationeel. Verder onderzoek zal aan moeten tonen of de onderregistratie en onderherkenning van zal afnemen bij structureel gebruik van een screeningsinstrument zoals de CAM-ICU. Belangenconflict: gemeld. Financiële ondersteuning: gemeld. ONDERZOEK Conclusie Aanvaard op 22 april 2010 Citeer als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1290 > Meer op Literatuur 1 Pandharipande P, Cotton BA, Shintani A, et al. Motoric subtypes of in mechanically ventilated surgical and trauma intensive care unit patients. Intensive Care Med. 2007;33: Spronk PE, Riekerk B, Hofhuis J, Rommes JH. Occurrence of is severely underestimated in the ICU during daily care. Intensive Care Med. 2009;35: van Eijk MM, van Marum RJ, Klijn IA, de Wit WN, Kesecioglu J, Slooter AJ. Comparison of assessment tools in a mixed intensive care unit. Crit Care Med. 2009;37: American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 4th ed. Washington: American Psychiatric Press; Peterson JF, Pun BT, Dittus RS, et al. Delirium and its motoric subtypes: a study of 614 critically ill patients. J Am Geriatr Soc. 2006;54: van Eijk MM, Slooter AJ, Kesecioglu J, van der Mast RC. Delirium in the intensive care unit. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Ely EW, Shintani A, Truman B, et al. Delirium as a predictor of mortality in mechanically ventilated patients in the intensive care unit. JAMA. 2004;291: Thomason JW, Shintani A, Peterson JF, Pun BT, Jackson JC, Ely EW. Intensive care unit is an independent predictor of longer hospital stay: a prospective analysis of 261 non-ventilated patients. Crit Care. 2005;9:R Dubois MJ, Bergeron N, Dumont M, Dial S, Skrobik Y. Delirium in an intensive care unit: a study of risk factors. Intensive Care Med. 2001;27: NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290 5

6 ONDERZOEK 10 Milbrandt EB, Deppen S, Harrison PL, et al. Costs associated with in mechanically ventilated patients. Crit Care Med. 2004;32: Ely EW, Gautam S, Margolin R, et al. The impact of in the intensive care unit on hospital length of stay. Intensive Care Med. 2001;27: Jacobi J, Fraser GL, Coursin DB, et al. Clinical practice guidelines for the sustained use of sedatives and analgesics in the critically ill adult. Crit Care Med. 2002;30: Patel RP, Gambrell M, Speroff T, et al. Delirium and sedation in the intensive care unit: survey of behaviors and attitudes of 1384 healthcare professionals. Crit Care Med. 2009;37: Ely EW, Stephens RK, Jackson JC, et al. Current opinions regarding the importance, diagnosis, and management of in the intensive care unit: A survey of 912 healthcare professionals. Crit Care Med. 2004;32: Vreeswijk R, Toornvliet A, Honing MLH, et al. Validation of the Dutch version of the confusion assessment method (CAM-ICU) for screening in the intensive care unit. Neth J Crit Care. 2009;2: Ely EW, Inouye SK, Bernard GR, et al. Delirium in mechanically ventilated patients: validity and reliability of the confusion assessment method for the intensive care unit (CAM-ICU). JAMA. 2001;286: NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1290

3.3 Delirium. herkend wordt. Onduidelijk is in hoeveel procent het delirium niet, of niet volgens de gangbare richtlijnen, behandeld wordt.

3.3 Delirium. herkend wordt. Onduidelijk is in hoeveel procent het delirium niet, of niet volgens de gangbare richtlijnen, behandeld wordt. 3.3 Delirium Delirium is waarschijnlijk de meest voorkomende neuropsychiatrische stoornis in het algemeen en academisch ziekenhuis, met een prevalentie van 15 tot 50 procent bij opgenomen oudere patiënten.

Nadere informatie

Delirium protocol 2e versie (d.d. 25-07-2010) Pagina 2

Delirium protocol 2e versie (d.d. 25-07-2010) Pagina 2 Titel Delirium preventie en behandeling op de intensive care voor volwassen patiënten Datum vaststelling: juli 2010 Datum revisie: juli 2012 Verantwoording: Medische protocollencommissie intensive care

Nadere informatie

Het herkennen, voorkomen en behandelen van Delier op Intensive Care

Het herkennen, voorkomen en behandelen van Delier op Intensive Care Het herkennen, voorkomen en behandelen van Delier op Intensive Care Inleiding Delirium (delier) is een bewustzijnsstoornis met cognitieve veranderingen, ontwikkelt zich in korte tijd en kenmerkt zich door

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

Lichaamssamenstelling van Intensive Care patiënten. Willem Looijaard

Lichaamssamenstelling van Intensive Care patiënten. Willem Looijaard Lichaamssamenstelling van Intensive Care patiënten Willem Looijaard Disclosures Baxter Fresenius-Kabi 2 Dhr. X. Datum Spier 13 / 03 156,7 cm 2 21 / 03 154,2 cm 2 31 / 03 146,8 cm 2 05 / 04 136,3 cm 2 20

Nadere informatie

Inleiding tot de CAM-ICU Training Handleiding.

Inleiding tot de CAM-ICU Training Handleiding. Inleiding tot de CAM-ICU Training Handleiding. Onderzoek naar patiënten aan de beademingsapparatuur (Ely, N.Engl.J.Med, 1996) en in het bijzonder de twee onderzoeken bij oudere patiënten met respiratoir

Nadere informatie

Verslag multidisciplinair overleg

Verslag multidisciplinair overleg 2012 Verslag multidisciplinair overleg Renate Agterhof S1002628 Spaarne ziekenhuis 27-5-2012 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 2 1. Betrokken disciplines bij het MDO... 3 2. Belang van een MDO tussen de

Nadere informatie

What matters to you? IC nivo. National institutes of health, USA. Nivo van zorg. Nederland, CBO 2006 12-5-2015

What matters to you? IC nivo. National institutes of health, USA. Nivo van zorg. Nederland, CBO 2006 12-5-2015 Beeld van een Intensive care Internationale / locale kwaliteitseisen Intensive Care JJ Koeijers St. Elisabeth Hospitaal Internist-Intensivist-Acute geneeskundige 10-5-2015, quality of care Inhoud Intensive

Nadere informatie

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Om de herkenning van patiënten met depressieve stoornis in de eerste lijn te verbeteren wordt wel screening aanbevolen. Voorts worden pakketinterventies aanbevolen om de kwaliteit van zorg en de resultaten

Nadere informatie

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Lange termijn gevolgen van IC behandeling! Mathieu van der Jagt Intensive Care Volwassenen, Erasmus MC Rotterdam m.vanderjagt@erasmusmc.nl Er is meer dan

Nadere informatie

Dialyse dosis en tijdstip starten CRRT: onderzoekspresentatie. Petra de Vries Renal Practitioner i.o. Erasmus MC Rotterdam

Dialyse dosis en tijdstip starten CRRT: onderzoekspresentatie. Petra de Vries Renal Practitioner i.o. Erasmus MC Rotterdam Dialyse dosis en tijdstip starten CRRT: onderzoekspresentatie Petra de Vries Renal Practitioner i.o. Erasmus MC Rotterdam 13-5-2009 Inhoud presentatie Inleiding Aanleiding onderzoek Doelstelling en onderzoeksvragen

Nadere informatie

Pijn, agitatie en delier op de Intensive Care

Pijn, agitatie en delier op de Intensive Care Pijn, agitatie en delier op de Intensive Care Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is pijn, agitatie en delier? 1 Waarom wordt een patiënt hierop gescoord? 2 Hoe herkennen we pijn,

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

CHAPTER 8. Samenvatting

CHAPTER 8. Samenvatting CHAPTER 8 Samenvatting Samenvatting 8. Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie. Doel van dit proefschrift is om de kosten en effectiviteit van magnetische resonantie (MR) te evalueren indien

Nadere informatie

Een multidisciplinaire werkgroep heeft de richtlijn

Een multidisciplinaire werkgroep heeft de richtlijn Richtlijnen Herziene richtlijn 'Delier volwassenen en ouderen' Paul L.J. Dautzenberg, Marja L. Molag, Barbara C. van Munster, Sophia E.J.A. de Rooij, H.J. (Dika) Luijendijk en Albert F.G. Leentjens Op

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

NVIC Richtlijn Delirium op de Intensive Care

NVIC Richtlijn Delirium op de Intensive Care NVIC Richtlijn Delirium op de Intensive Care Versie 9 mei 2010 Namens de NVIC werkgroep delirium Dr P.E. Spronk, internist-intensivist (voorzitter), Gelre Ziekenhuizen, locatie Apeldoorn Drs M.M.J. van

Nadere informatie

Delirium Symptom Interview (DSI)

Delirium Symptom Interview (DSI) Delirium Symptom Interview (DSI) Albert MS, Levkoff SE, Reilly C, Liptzin B, Pilgrim D, Cleary PD, et al. The delirium symptom interview: an interview for the detection of delirium symptoms in hospitalized

Nadere informatie

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema (on)rust op de ICU Norinda Fennema disclosure anesthesioloog-intensivist Kennemer Gasthuis Haarlem principal investigator UltiSAFE 2006 ICM MiDEX 2012 JAMA pagina 2 (on)rust op de ICU sedatie slaap DELIER

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care

Delirium op de Intensive Care capita selecta Delirium op de Intensive Care M.M.J.van Eijk, A.J.C.Slooter, J.Kesecioglu en R.C.van der Mast Delirium is een veelvoorkomende aandoening op de Intensive Care (IC). Tussen de 16-89% van de

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Samenvatting 149 Dit proefschrift richt zich op symptomen van neonatale adaptatie (NA) na blootstelling aan selectieve antidepressiva (SA) in utero. Deze symptomen zijn meestal

Nadere informatie

Delirium: het syndroom intensief bekeken

Delirium: het syndroom intensief bekeken Delirium: het syndroom intensief bekeken Bart Van Rompaey PhD, MS, BN, Universiteit Antwerpen, Artesis Hogeschool Antwerpen 1. Beschrijving van het syndroom delirium Etymologisch is het woord delirium

Nadere informatie

VERPLEEGKUNDIGE ZORG. 3.2 Ondervoeding

VERPLEEGKUNDIGE ZORG. 3.2 Ondervoeding 3.2 Ondervoeding Het probleem van ziektegerelateerde ondervoeding in ziekenhuizen is al jaren bekend. De prevalentie is hoog (20-40 procent bij volwassenen en kinderen) en zonder systematische screening

Nadere informatie

At the end of the day : moeten we stoppen?

At the end of the day : moeten we stoppen? At the end of the day : moeten we stoppen? Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care Staken van ingestelde IC behandeling: waarom? Eerst definieren! Staken: stoppen van iets omdat bijvoorbeeld de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Addendum A 173 Nederlandse samenvatting Het doel van het onderzoek beschreven in dit proefschrift was om de rol van twee belangrijke risicofactoren voor psychotische stoornissen te onderzoeken in de Ultra

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

Titel. Delirium preventie en behandeling op de intensive care voor kinderen

Titel. Delirium preventie en behandeling op de intensive care voor kinderen Titel Delirium preventie en behandeling op de intensive care voor kinderen Datum vaststelling: 2015 Datum revisie: 2017 Verantwoording: Medische protocollencommissie intensive care Brondocument: Literatuurstudie,

Nadere informatie

Zijn we gedreven een protocol na te leven?

Zijn we gedreven een protocol na te leven? Zijn we gedreven een protocol na te leven? Protocol compliantie op de intensive care Anouk van der Sman IC verpleegkundige en Circulation Practitioner i.o. Reinier de Graaf Gasthuis (RdGG) te Delft 1 Inhoud

Nadere informatie

Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2)

Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2) Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2) In het artikel Wat kunnen we doen bij patiënten met een delier (acute

Nadere informatie

Diagnostiek en het gebruik van meetinstrumenten

Diagnostiek en het gebruik van meetinstrumenten 4. Diagnostiek en het gebruik van meetinstrumenten 4.1. VRAAGSTELLINGEN Voor dit hoofdstuk heeft de werkgroep gezocht naar antwoord op de volgende uitgangsvragen: Met behulp van welke instrumenten kan

Nadere informatie

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 WORKSHOP 21 ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 H.Tefsen, MANP verpleegkundig specialist hoofd-hals oncologie J. de Heij-van den Tweel, hoofd- hals/oncologieverpleegkundige

Nadere informatie

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 De informatie over deze CAP-code wordt opgesplitst in twee delen: (I) Betekenis: De betekenis van code 0 bij de Delirium-CAP. (II) Richtlijnen: De stappen

Nadere informatie

delier bij ouderen Delier bij ouderen Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module

delier bij ouderen Delier bij ouderen Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M77 van maart 2003. Om te kunnen begrijpen hoe de huisarts het beste kan omgaan

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument.

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 3. Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Doorgaan of stoppen op de ICU. A-J. Meinders, internist- intensivist

Doorgaan of stoppen op de ICU. A-J. Meinders, internist- intensivist Doorgaan of stoppen op de ICU A-J. Meinders, internist- intensivist Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Chapter 9 Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Samenvatting Samenvatting Depressie en angst klachten bij Nederlandse patiënten met een chronische nierziekte Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve

Nadere informatie

Zin en onzin van ICnazorg. J.G. van der Hoeven

Zin en onzin van ICnazorg. J.G. van der Hoeven Zin en onzin van ICnazorg J.G. van der Hoeven Kennelijk zijn we met zijn allen al voor.. It is recommended to invite patients who are mechanically ventilated for more than 2 days at a post-icu clinic between

Nadere informatie

Kindergeneeskunde. Kinderartsen:

Kindergeneeskunde. Kinderartsen: Kindergeneeskunde De kinderafdeling omvat de volgende onderafdelingen: Isolatie (Boxen) Grote kinderen en Kleuters (Algemeen) Medium Care Neonatale Intensive Care Unit (NICU) Dagbehandeling Poli Kindergeneeskunde

Nadere informatie

Last, but not least. De geriatrische patiënt op de SEH. Yvonne Schoon. Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen

Last, but not least. De geriatrische patiënt op de SEH. Yvonne Schoon. Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen Last, but not least De geriatrische patiënt op de SEH Yvonne Schoon Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen Epidemiologie Groeiende zorgconsumptie ouderen Prognose zorgconsumptie in regio Nijmegen Multimorbiditeit

Nadere informatie

Triage Risk Screening Tool (TRST)

Triage Risk Screening Tool (TRST) Triage Risk Screening Tool (TRST) Meldon (2003) Meetinstrument Triage Risk Screening Tool Afkorting TRST Auteur Meldon Onderwerp Functionele, mentale, psychosociale beoordeling Doelstellingen Meten van

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

What are we waiting for: doorlooptijden op de SEH

What are we waiting for: doorlooptijden op de SEH What are we waiting for: doorlooptijden op de SEH I.L. Vegting, N. Alam, K. Ghanes, O. Jouini, F. Mulder, M. Vreeburg, T. Biesheuvel J. van Bokhorst, P. Go, M.H.H. Kramer, G.M. Koole 2, P.W.B. Nanayakkara

Nadere informatie

Verdiepingssessie SCIL:

Verdiepingssessie SCIL: Studiedag Oog voor laag IQ 16-06-2017 Verdiepingssessie SCIL: Samenvatting prevalentie onderzoek in de algemene S-GGZ Korte presentatie van de SCIL Blik op de SCIL, instructie en SCIL uitslag: En nu? expertisecentrum

Nadere informatie

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Elise van Beeck Maatschappelijke Gezondheidszorg & Medische Microbiologie en Infectieziekten Erasmus MC Rotterdam Overzicht presentatie Introductie: waar is het

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

Doel Dit protocol heeft als doel een eenduidige werkwijze te beschrijven voor toepassen van sedatie, anxiolyse en analgesie door middel van Dexdor

Doel Dit protocol heeft als doel een eenduidige werkwijze te beschrijven voor toepassen van sedatie, anxiolyse en analgesie door middel van Dexdor Pagina 1 van 5 Auteur Dr. Birsak Intensivist Beoordelaar B. Dellen Intensivist Beoordelaar S. Blind Apotheker Beoordelaar Protocollencommissie IC/CCU IC/CCU verpleegkundigen Autorisator A. Borst Bedrijfsleider

Nadere informatie

Risicofactoren voor een delirium

Risicofactoren voor een delirium 3. Risicofactoren voor een delirium 3.1. VRAAGSTELLING In dit hoofdstuk heeft de werkgroep gezocht naar een antwoord op de volgende uitgangsvraag: Wat zijn de omstandigheden die de kans op het optreden

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Cardiovasculaire Beoordeling na Hypertensieve Afwijkingen van de Zwangerschap Hypertensieve zwangerschapscomplicaties rondom de uitgerekende datum zijn veelvoorkomende complicaties.

Nadere informatie

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte Samenvatting Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte in vergelijking met vrouwen die zwanger zijn van een eenling. Ongeveer 5-9% van de eenlingen wordt te vroeg

Nadere informatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie Delier en Revalidatie in de Thuissituatie VERENSO Jaarcongres, 25 november 2011 Anne Stroomer-van Wijk, sociaal geriater, Den Haag Stelling: Voor thuiswonende kwetsbare ouderen met een (doorgemaakt) delier

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dikkedarmkanker is een groot gezondheidsprobleem in Nederland. Het is de derde meest voorkomende vorm van kanker bij mannen en de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. In 2008

Nadere informatie

Dissectie van de A. carotis door een stomp trauma. Fanny Vuik Keuze Coassistent IC

Dissectie van de A. carotis door een stomp trauma. Fanny Vuik Keuze Coassistent IC Dissectie van de A. carotis door een stomp trauma Fanny Vuik Keuze Coassistent IC 17-09-2014 Inhoud. Casus Epidemiologie Indeling Pathofysiologie Kliniek Diagnostiek Therapie Conclusie Casus Man, 32 jaar.

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen Videofragment 1 de anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M77, herziene versie april 2014. Om te kunnen begrijpen hoe de huisarts het

Nadere informatie

Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015

Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015 Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015 Casus M: motorrijder versus ander voertuig, van motor gevlogen, helm losgeraakt I: verdenking hematothorax, hoofdwond

Nadere informatie

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Informatie voor patiënten F1037-3505 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Ondervoeding herkennen

Ondervoeding herkennen 18 TOEPASSING IN DE PRAKTIJK Ondervoeding herkennen in het Centrum voor Ouderengeneeskunde Amsterdam Vergelijking van instrumenten Janneke Schilp promovendus, afdeling Gezondheidswetenschappen, Vrije Universiteit

Nadere informatie

8.2 Ondervoeding. 72 Inspectie voor de Gezondheidszorg

8.2 Ondervoeding. 72 Inspectie voor de Gezondheidszorg 8.2 Ondervoeding Het probleem van ziektegerelateerde ondervoeding in ziekenhuizen is al jaren bekend. De prevalentie is hoog (20-40 procent bij volwassenen en kinderen) en zonder systematische screening

Nadere informatie

Exitscore Ready for discharge? Chulja Pek Verpleegkundig Specialist Obstructie Icterus 18 november 2014

Exitscore Ready for discharge? Chulja Pek Verpleegkundig Specialist Obstructie Icterus 18 november 2014 Exitscore Ready for discharge? Chulja Pek Verpleegkundig Specialist Obstructie Icterus 18 november 2014 c.pek@erasmusmc.nl Inhoud presentatie 1. Inleiding 2. Methode 3. Vraagstelling 4. Interim analyse

Nadere informatie

LECTORAAT ZORG & INNOVATIE IN PSYCHIATRIE. Risicofactoren, leefstijl en de mondzorg bij jong volwassenen na vroege psychose

LECTORAAT ZORG & INNOVATIE IN PSYCHIATRIE. Risicofactoren, leefstijl en de mondzorg bij jong volwassenen na vroege psychose LECTORAAT ZORG & INNOVATIE IN PSYCHIATRIE Risicofactoren, leefstijl en de mondzorg bij jong volwassenen na vroege psychose Symposium onderzoeksresultaten 2017 Sonja Kuipers, MSc MSW RN PhD-Student Zonder

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 195 NEDERLANDSE SAMENVATTING DEEL I Evaluatie van de huidige literatuur De stijgende incidentie van slokdarmkanker zal naar verwachting continueren in

Nadere informatie

Acutere zorg: meer drang- en dwangmiddelen? Afzondering en fixatie op een gesloten psychiatrische opnameafdeling

Acutere zorg: meer drang- en dwangmiddelen? Afzondering en fixatie op een gesloten psychiatrische opnameafdeling Acutere zorg: meer drang- en dwangmiddelen? Afzondering en fixatie op een gesloten psychiatrische opnameafdeling Promotor: Prof. Dr. Morrens, Prof. Dr. Schrijvers Coördinator: Marleen Claeys-Astrid Faelens

Nadere informatie

Meten is weten. ook. bij collum care

Meten is weten. ook. bij collum care Meten is weten ook bij collum care Presentatie door Leny Blonk nurse practitioner orthopedie Alysis zorggroep 1 Meten een dagelijkse bezigheid Leveren van maatwerk 2 Meten een dagelijkse bezigheid Om ons

Nadere informatie

HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN

HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN Ouderen in het ziekenhuis: wat weten we? Marieke J. Schuurmans Hoogleraar Verplegingswetenschap UMC Utrecht Lector Ouderenzorg Hogeschool Utrecht HOEVEEL MENSEN BREKEN ER PER

Nadere informatie

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Ellen Stikkelbroeck, Renal Practitioner i.o., VieCuri Venlo Inleiding Introductie CVVH in Venlo Onderzoek

Nadere informatie

Les cinq mots (5W) Meetinstrument Les cinq mots Afkorting. Beoordeling van de cognitieve functies

Les cinq mots (5W) Meetinstrument Les cinq mots Afkorting. Beoordeling van de cognitieve functies Les cinq mots (5W) Dubois, B., Touchon, J., Portet, F., Ousset, P. J., Vellas, B., and Michel, B. 9-11- (2002) "["The 5 Words": a Simple and Sensitive Test for the Diagnosis of Alzheimer's Disease]." Meetinstrument

Nadere informatie

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning symposium Vroegtijdige Zorgplanning 9 juni 2016 Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning dr. Anne Beyen Geriater RZ Heilig Hart Tienen Cure model : gevolgen voor (oudere)

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar

Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar Obesitas bij ortopedische ingrepen: challenge of contra-indicatie? Co-assistent: Philippe Leire Promotor: Dr. A. Kumar Kaart toenemende demografie obesitas The influence of obesity on total joint arthroplasty.

Nadere informatie

Validiteit van de delirium observatie screening schaal bij patiënten met niet-aangeboren hersenletsel in acute fase

Validiteit van de delirium observatie screening schaal bij patiënten met niet-aangeboren hersenletsel in acute fase Validiteit van de delirium observatie screening schaal bij patiënten met niet-aangeboren hersenletsel in acute fase G. Roodbol MScN MANP, Dr. I. Tendolkar, Dr. R. Donders, Dr. W. Dol, Dr. J. Peters. Met

Nadere informatie

jaarverslag 2008 Ziekenhuis 195 Gemaakt op:

jaarverslag 2008 Ziekenhuis 195 Gemaakt op: Ziekenhuis 195 Gemaakt op: 2009-04-14 2-29 Inleiding De cijfers in dit rapport zijn gebaseerd op de records die opgenomen zijn in de landelijke database. Voor 2008 zijn 2083 aangeleverd, waarvan 5 zonder

Nadere informatie

Samenvatting 21580_rietdijk F.indd :09

Samenvatting 21580_rietdijk F.indd :09 Samenvatting 21580_rietdijk F.indd 161 10-02-12 15:09 People at ultra high risk for psychosis Schizofrenie en aanverwante psychotische stoornissen hebben grote negatieve gevolgen voor het sociaal en psychisch

Nadere informatie

Inhoud. Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o.

Inhoud. Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o. Delier in de Geriatrische i Revalidatiezorg Carolien de Croon, Specialist Ouderengeneeskunde/ d Kaderarts GRZ i.o. Sireen Hendriks Franssen, Verpleegkundig Specialist i.o. UKON workshop 7 april 2016 Inhoud

Nadere informatie

Marlies Snoeck Medisch Spectrum Twente Ventilation Practitioner i.o. 12 oktober 2011

Marlies Snoeck Medisch Spectrum Twente Ventilation Practitioner i.o. 12 oktober 2011 Marlies Snoeck Medisch Spectrum Twente Ventilation Practitioner i.o. 12 oktober 2011 1 Inleiding Probleem-, Vraag-, Doelstelling Onderzoek Resultaten Conclusie en aanbevelingen Rol van Ventilation Practitioner

Nadere informatie

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008)

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) The Diabetes Numeracy Test (DNT) Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) Development and validation

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Jorrit Harms OSV: Dr. Kees van Boven Inhoud Achtergrond

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Chapter 11

Nederlandse samenvatting. Chapter 11 Nederlandse samenvatting Chapter 11 Chapter 11 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van een groot vragenlijstonderzoek over de epidemiologie van chronisch frequente hoofdpijn in de Nederlandse

Nadere informatie

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual Mini-COG Borson S, Scanlan J, Brush M, et al. (2000) The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual elderly. Meetinstrument Afkorting Auteur Onderwerp Doelstelling

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater

De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater De kunst(-fouten) van (neuro-) psychologisch onderzoek bij psychiatrische expertises WAA-JAARCONGRES

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Think sepsis! Namens de expertgroep sepsis Ingmar Waardenburg, huisarts Enter Jolein Huttenhuis, SEH-arts ZGT

Think sepsis! Namens de expertgroep sepsis Ingmar Waardenburg, huisarts Enter Jolein Huttenhuis, SEH-arts ZGT Think sepsis! Namens de expertgroep sepsis Ingmar Waardenburg, huisarts Enter Jolein Huttenhuis, SEH-arts ZGT Wat is - volgens u - sepsis? Wat is volgens u sepsis? Mijn definitie... Een septische patiënt

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

Bijlagen J. Wiersma et al., Neem de regie over je depressie, DOI / , 2015 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media

Bijlagen J. Wiersma et al., Neem de regie over je depressie, DOI / , 2015 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Bijlagen J. Wiersma et al., Neem de regie over je depressie, DOI 10.1007/978-90-368-1003-6, 2015 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media 50 neem de regie over je depressie Bijlage 1 Beloopstabel

Nadere informatie

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten: De richtlijn

Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten: De richtlijn Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten: De richtlijn Ingrid Arnold LUMC Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde Huisarts te Leiderdorp Dokter, ik ben zo moe. Vermoeidheid Hoofdpijn Buikklachten

Nadere informatie

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde SHELLEY METSELAAR AIOS SOZG Achtergrond Incidentie - 5-11 per 1000 per jaar 1 Diagnose - Combinatie kliniek, lab, X-thorax Sensitiviteit X-thorax 2 - Pneumonie +/-

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Early Warning & Rapid Response Systems

Early Warning & Rapid Response Systems Early Warning & Rapid Response Systems in search of the holy grail Dr. Joris Fuijkschot Algemeen kinderarts Symposium MUMC+ 22 oktober 2015 inhoud Wat weten we? Trends in outcome kinderreanimatie Wat doen

Nadere informatie

Geschiedenis en oorsprong van de Intensive Care zorg. Jozef Kesecioglu UMC Utrecht

Geschiedenis en oorsprong van de Intensive Care zorg. Jozef Kesecioglu UMC Utrecht Geschiedenis en oorsprong van de Intensive Care zorg Jozef Kesecioglu UMC Utrecht Ernstig zieke patiënten worden verpleegd in een apart gedeelte van een ziekenhuis, met speciale verpleegkundigeen medische

Nadere informatie

Het meten van angst: verpleegkundigen aan het woord!

Het meten van angst: verpleegkundigen aan het woord! Het meten van angst: verpleegkundigen aan het woord! H. Veldhuisen RN, MSc; D. Zweers RN, MSc; Prof. S. Teunissen RN PhD Diakonessenhuis Utrecht hveldhuisen@diakhuis.nl Angst Waarom meten? Zonder meten

Nadere informatie

Sepsis. Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige

Sepsis. Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige Sepsis Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige Inhoud Inleiding Sepsis Behandeling sepsis Hemodynamiek bij sepsis Onderzoek Resultaten

Nadere informatie

Polikliniek Intensive Care. L.Dawson 120309 internist-intensivist

Polikliniek Intensive Care. L.Dawson 120309 internist-intensivist Polikliniek Intensive Care L.Dawson 120309 internist-intensivist Inleiding De IC patiënt is complex: multi-orgaanfalen De overleving is verbeterd Post-IC patiënten hebben lichamelijke en psychosociale

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Staken van behandeling: wanneer?

Staken van behandeling: wanneer? Staken van behandeling: wanneer? dr Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care Staken van ingestelde IC behandeling: wanneer? Eerst definieren! Staken: stoppen van iets omdat bijvoorbeeld de indicatie

Nadere informatie

The Richmond Agitation Sedation Scale

The Richmond Agitation Sedation Scale The Richmond Agitation Sedation Scale (RASS) Sessler, C. N., Gosnell, M. S., Grap, M. J., Brophy, G. M., O'Neal, P. V., Keane, K. A., Tesoro, E. P., & Elswick, R. K. (2002) The Richmond Agitation-Sedation

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie