brochure Duurzaam beleggen van pensioensfondsen of groepsverzekeringen Duurzaam van 9 to 5

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "brochure Duurzaam beleggen van pensioensfondsen of groepsverzekeringen Duurzaam van 9 to 5"

Transcriptie

1 brochure VOOR MILITANTEN VAN ACV, ABVV EN ACLVB - Duurzaam beleggen van pensioensfondsen of groepsverzekeringen flickr Duurzaam van 9 to 5 Een samenwerking van met de steun van 1

2 Deze brochure is een uitgave van Arbeid & Milieu vzw Edinburgstraat 26, 1050 Brussel Tel. 02/ uitgegeven in het kader van het project Duurzaam van 9 to 5, en in de eerste plaats bedoeld voor militanten en vormingsmedewerkers van het ABVV, ACV en ACLVB. Druk: De Wrikker Lay-out: Deze kaft en brochures zijn gedrukt op kringlooppapier. Het binnenwerk wordt gedrukt met vegetale inkten. Arbeid & Milieu vzw geeft ook 3-maandelijks Arbeid & Milieu Magazine uit. Een jaarabonnement: 17,5 euro. Proefnummer of abonnement? Contacteer ons op 02/ of mail VU: Anton Gerits Edinburgstraat 26, 1050 Brussel 1 Motivatie Heel wat werknemers bouwen via hun werkgever of sector een aanvullend pensioen op, omdat ze aangesloten zijn hetzij bij een groepsverzekering, hetzij bij een pensioenfonds. Deze pensioensystemen worden tweede pijlerpensioenen genoemd. 1.1 Het moet zoveel mogelijk opbrengen De premies of bijdragen van deze pensioensystemen worden grotendeels belegd in aandelen en obligaties, met de bedoeling het geld te laten renderen. Bij de keuze van de beleggingen wordt doorgaans enkel naar factoren van rendement en risico gekeken. Daardoor is het best mogelijk dat de pensioengelden terecht komen bij ondernemingen die zich op maatschappelijk vlak allesbehalve verantwoord gedragen, bijvoorbeeld omdat ze betrokken zijn bij schendingen van mensenrechten of kinderarbeid. Nochtans is al veelvuldig aangetoond dat het rekening houden met duurzame criteria zeker niet ten nadele hoeft te gaan van het rendement. Slecht voorbeeld De Nederlandse Kankerliga die investeert in de tabaksproducent Philip Morris. 1.2 Laten vakbonden de eerste pijler los? De eis tot versterking van de 1 ste pijler blijft een syndicaal actiepunt, omdat: dit de meest solidaire pensioensvorm: via het herverdelingsmechanisme komt dit geld ten goede aan een grote groep mensen dit een rechtvaardige benadering is: de sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen 1.3 Ook interessant voor de werkgever Geen enkel bedrijf wil negatief in de media verschijnen. Daarom is het vanuit risicostandpunt verstandig dat de werkgever tracht om bij zo weinig mogelijk schandalen betrokken te worden. Door te kiezen voor duurzame investeringen, ook van pensioengelden, wordt dit risico natuurlijk verkleind. Gedurende jaren heeft bijvoorbeeld Siemens zich schuldig gemaakt aan corruptie, belastingsontduiking, aan het betalen van smeergeld en aan inbreuken op de arbeidswetgeving. Het kostte Siemens niet alleen 2,5 miljard euro aan boetes en gerechtskosten. Het bedrijf dreigde ook van de beurs in New York geschrapt te worden en geen overheidsopdrachten meer te mogen uitvoeren in de VS. Dit zou tot zware financiële problemen geleid hebben bij Siemens. Flickr 2 Ons pensioengeld wordt ingezet op het Casino van de beurs

3 Wist je dat... Werknemersafgevaardigden kunnen ertoe bijdragen dat (een deel van) de pensioengelden van hun bedrijf of sector duurzaam belegd worden. Deze brochure wijst hen daarbij de weg. 2 Wat kunnen werknemersafgevaardigden doen om hun pensioengelden duurzaam te laten beleggen? Hierbij moet een onderscheid worden gemaakt tussen tweede pijlerpensioenen op het niveau van de sector en op het niveau van de onderneming. 2.1 Sectorpensioenfondsen Voorbeelden: pensioenfonds van de Metaalsector Sectorpensioenfondsen zijn pensioenfondsen die worden opgericht voor een geheel van ondernemingen uit eenzelfde bedrijfstak of soms bedrijfstakken. Ze worden opgericht bij CAO, die meestal binnen het betrokken paritair comité wordt gesloten. Deze CAO bepaalt niet het concrete beleggingsbeleid, maar wel de beheersstructuur van het pensioenfonds. pensioenfonds van de Social Profit sector (in oprichting Sectorpensioenfondsen worden in principe paritair beheerd. De helft van de beheerders zijn dan afgevaardigdenvan de werknemers, en de andere helft zijn afgevaardigden van de werkgevers. Soms kan van die structuur worden afgeweken (bv. door het afwijken van de 50/50 verhouding of door het opnemen van onafhankelijke bestuurders), maar de vakbonden zullen altijd in de beheersorganen vertegenwoordigd zijn. Concreet betekent dit dat ze mee beslissen over het beleggingsbeleid van het sectorfonds. Het concrete beleggen van de gelden wordt meestal uitbesteed aan gespecialiseerde financiële instellingen, maar ook dan bepalen de beheerders van het sectorfonds de beleidslijnen voor die uitbesteding. Wanneer offertes worden opgevraagd bij financiële instellingen, kan best meteen vooropgesteld worden welke duurzame criteria er moeten worden nageleefd. De financiële instellingen zullen dan een offerte maken waarin van bij het begin rekening wordt gehouden met de duurzame criteria. In principe zal de prijs die hiervoor aangerekend wordt iets hoger zijn dan wanneer geen bijkomende criteria zouden worden opgelegd, maar in verhouding tot de te beheren gelden zal dit verschil doorgaans klein zijn. Als reeds een contract met een financiële instelling werd gesloten, dan kan dit natuurlijk niet zomaar veranderd worden. In dat geval moet worden gewacht tot het contract van bepaalde tijd afloopt. Een contract van onbepaalde tijd kan worden opgezegd, overeenkomstig de bepalingen van het contract. Wist je dat... Er bestaan twee soorten ondernemingspensioenen: ondernemingspensioenfondsen en groepsverzekeringen. 2.2 Ondernemingspensioenfondsen Vakbonden zijn niet altijd betrokken bij het beheer van ondernemingspensioenfondsen, dus moet eerst worden nagegaan of dit al dan niet het geval is. Er zijn vier situaties waarin paritair beheer verplicht is: 1. wanneer het pensioenplan een sociaal pensioenplan is; 2. wanneer de werkgever die onder een sectorplan valt, zelf het aanvullend pensioen organiseert; 3. wanneer het pensioenplan voorziet in een persoonlijke bijdrage van de werknemer; 4. wanneer een van de ondernemingen die een gemeenschappelijk pensioenfonds hebben, voldoet aan een van deze voorwaarden. In deze vier gevallen gelden dezelfde principes als voor sectorpensioenfondsen. In alle andere gevallen beschikken de vakbonden slechts over een raadgevende stem via de ondernemingsraad (of een ander overlegorgaan indien het eerste niet bestaat). Maar dan nog is de werkgever verplicht om via de overlegorganen informatie te geven over het pensioenfonds. Zo moet de werkgever de overlegorganen vooraf om advies vragen bv. wanneer hij het pensioenreglement wil wijzigen of de financiering van het pensioenplan wil veranderen. Bij die gelegenheid kunnen de werknemersvertegenwoordigers aandringen op het opnemen van duurzame criteria. 2.3 Groepsverzekeringen KMO s beschikken meestal niet over een pensioenfonds. Als ze al een aanvullend pensioen aanbieden aan hun werknemers, doen ze dat via een groepsverzekering. In het contract dat de werkgever sluit met de verzekeringsmaatschappij staat meestal niet hoe het geld van de premies precies moeten worden belegd. Nochtans belet niets de werkgever om te vragen dat er ook duurzame criteria worden opgenomen. De 3

4 Flickr Zowel voor een bestaande als voor een nog af te sluiten groepsverzekering kunnen de vakbondsvertegenwoordigers druk uitoefenen via de syndicale onderhandelingen of in de overlegorganen (bv. in die gevallen waar een voorafgaand advies vereist is). Uitzonderlijk is de werkgever ook verplicht een toezichtscomité op te richten dat toezicht houdt op de groepsverzekering. Dit toezichtscomité moet elk jaar worden geïnformeerd over het beleggingsbeleid, via het zogenaamde transparantieverslag. Investeren in clustermunitie is bij wet verboden in België meeste verzekeringsmaatschappijen zullen dit ook probleemloos kunnen doen, al rekenen ze er misschien een beperkte meerkost voor aan. Eens het verzekeringscontract afgesloten is zal het niet eenvoudig zijn om alsnog duurzame criteria op te nemen, maar het is het proberen waard. Er zijn drie gevallen waarin een toezichtscomité moet worden opgericht: 1. wanneer het pensioenplan een sociaal pensioenplan is; 2. wanneer de werkgever die onder een sectorplan valt, zelf het aanvullend pensioen organiseert; 3. wanneer een pensioenplan gemeenschappelijk is aan verschillende ondernemingen. Dat de werknemers een persoonlijke bijdrage voor de groepsverzekering betalen, zorgt er dus niet voor dat ze meer inspraak krijgen! De werknemers kunnen wel altijd zelf het transparantieverslag opvragen. 3 Hoe kunnen pensioengelden duurzaam worden belegd? 4 Er zijn allerlei vormen van duurzaam beleggen denkbaar, en men kan daarin zeer ver gaan. Bij het beleggen van pensioengelden wordt echter de nadruk gelegd op risicobeperking om de pensioenuitkeringen veilig te stellen, en daarbij is het noodzakelijk dat er in een breed en divers gamma van bedrijven kan worden belegd. Het opleggen van al te veel criteria die het aantal in aanmerking komende bedrijven sterk zouden verminderen is dus niet aangewezen. Uit volgende mogelijkheden kan je als beheerder een keuze maken: 3.1 Meer transparantie Een eerste stap bestaat erin om als werknemers inzage te krijgen in de huidige beleggingsportefeuille van je pensioenfonds of groepsverzekering. Transparantie is een ethisch minimum: als klant heb je het recht om te weten waarin je belegt. Als je dan eenmaal die lijst in handen hebt, kan je deze laten nakijken door specialisten uit je vakbond. De verantwoordelijke van de dienst internationale relaties heeft een vrij goed zicht op de vakbondsvriendelijkheid van multinationale bedrijven, en zal al snel kunnen aanduiden of er bedrijven of landen in zitten waar minstens een reukje aan zit. 3.2 Negatieve criteria Hierbij worden bedrijven die betrokken zijn bij bepaalde activiteiten, uitgesloten. Voorbeelden zijn kernenergie, wapenproductie, dierproeven, genetische manipulatie, tabak, de productie van milieugevaarlijke stoffen, en gokken. Het screenen van bedrijven op betrokkenheid bij deze criteria zal ofwel door de vermogensbeheerder zelf worden gedaan, ofwel door een gespecialiseerde onderzoeksorganisatie. Opgelet: het beleggen in producenten van antipersoonsmijnen en clustermunitie is bij wet verboden in België, dus dat hoeft niet expliciet als criterium te worden opgenomen. Op 2 juli keurde het Belgische Parlement unaniem een wet goed die investeringen in wapens met verarmd uranium verbiedt. 3.3 Naleving van normen Hierbij wordt door de screeningsorganisatie nagegaan of bedrijven betrokken zijn bij ernstige controverses in verband met de naleving van normen. Indien dit het geval is dan wordt het bedrijf uitgesloten. Voor de hand liggende normen zijn de basisconventies van de Internationale Arbeidsorganisatie (vrijheid van vereniging, recht op collectief overleg, kinderarbeid, dwangarbeid en non-discriminatie), maar er kan ook gescreend worden op controverses in verband met andere thema s, zoals milieuvervuiling of belastingontduiking. Ook hier kan de screening zowel door de vermogensbeheerder zelf of door een gespecialiseerde organisatie gedaan worden. Ook de vakbonden zelf kunnen hier als centra van deskundigheid een rol spelen. Een speciaal aandachtpunt is hier dat er een procedure

5 flickr Walmart neemt het niet altijd even nauw met de arbeidsrechten moet worden vastgelegd om te beslissen of een bepaalde controverse ernstig genoeg is om een bedrijf uit te sluiten. Deze beslissing kan genomen worden door een speciaal daarvoor in het leven geroepen commissie, maar ze kan ook genomen worden door een overleg- of beheersorgaan, of ze kan worden uitbesteed aan de screeningorganisatie. Goed voorbeeld: Total wordt uit een aantal beleggingsfondsen geweerd omwille van zijn afwezigheid in Birma. De internationale metaalvakbond voert al jaren lang actie tegen Toyota in de Filippijnen. Ondanks aanbevelingen van de IAO blijft het bedrijf de rechten van de vakbonden manifest schenden. Op 6 juni 2006 werd Wal Mart uitgesloten uit het Noorse pensioenfonds voor het systematisch schenden van mensen- en arbeidsrechten. te stellen aan de leveranciers). Als het engagement tot positieve resultaten leidt dan kan het pensioenfonds of de groepsverzekering gewoon blijven investeren in de aandelen. Als het engagement geen resultaat heeft, dan kan het bedrijf alsnog worden uitgesloten. Engagement kan best worden uitgevoerd door een gespecialiseerde organisatie. Goed voorbeeld: Na kritiek op de arbeidsomstandigheden bij toeleveranciers verbonden Nike en Adidas er zich toe om samen met stakeholders toe te zien op de naleving van wettelijke normen Nike heeft een dialoog opgezet met alle stakeholders 3.4 Engagement Deze Engels term wil zeggen dat bedrijven gescreend worden op controverses, zoals hierboven, maar in plaats van een bedrijf dat betrokken is onmiddellijk uit te sluiten, wordt contact opgenomen met het bedrijf en wordt namens de beleggers aangedrongen dat het beleid verbeterd wordt. Het voordeel hiervan is dat er extra druk kan worden uitgeoefend op het bedrijf (bv. om vakbonden te erkennen of om bepaalde sociale eisen 5

6 Flickr 6 Ons pensioengeld komt ook gedeeltelijk op de beurs terecht

7 3.5 Minder risicovolle activa Maar een meer fundamentele keuze om duurzamer te beleggen zou er ook in kunnen bestaan om het algemene beleggingsbeleid bij te sturen. Gezond risicobeheer is ook een ethisch criterium. Pensioenfondsen moeten op elk moment in staat zijn hun verplichtingen na te komen. Ze moeten zich niet als speculanten gedragen. Aandelen zijn riskanter dan obligaties, overheidsobligaties zijn minder riskant dan bedrijfsobligaties, beleggingen in vreemde munt riskanter dan in euro. Van de zogenaamde gestructureerde producten (bv. de herverpakte Amerikaanse hypothecaire leningen) weten we nu dat het risico nauwelijks in te schatten is. Dat goed risicobeheer geen luxe is, bewijzen de cijfers voor 2007 en In 2007 haalden de pensioenfondsen een rendement van 0,7 procent was nog veel slechter. De waarde van de pensioenfondsen daalde met 20 procent. Ter vergelijking: een groepsverzekering bracht in à 4 procent op. Het verschil in rendement kan voor 2007 en 2008 verklaard worden door het grotere risico profiel van pensioenfondsen (meer aandelen). Door het grotere risico worden aandelen aanbevolen voor beleggen met een lange-termijnperspectief. Wat blijkt echter uit een rendementsanalyse van de voorbije 20 jaar? Groepsverzekeringen halen een hoger rendement (gemiddeld rendement in procent per jaar). Periode Pensioenfonds Groepsverzekering jaar jaar jaar jaar jaar Waarom zou er bijvoorbeeld niet meer geld van pensioenfondsen geïnvesteerd kunnen worden in obligaties, niet alleen van beursgenoteerde bedrijven, maar ook van overheden? Dat op zich zal al leiden tot minder risico s. 4 Goed voorbeeld 4.1 Noors overheidspensioenfonds Het Noors overheidspensioenfonds is een enorm groot fonds, een van de grootste van de wereld, en wordt hoofdzakelijk gespijsd door de opbrengst van de petroleum en de gasreserves van Noorwegen. Dit fonds hanteert een aantal ecologische en andere criteria, waardoor de kans kleiner wordt dat het pensioengeld terecht komt bij vuile wapens, mensenrechtenschendingen en ernstige milieuvervuilers. Het aantal effectieve uitsluitingen blijft echter zeer beperkt in verhouding tot de duizenden bedrijven waarin wordt belegd. Momenteel zijn er 26 bedrijven uitgesloten, de meeste omwille van de productie van controversiële wapens (kernwapens, anti-persoonsmijnen, clustermunitie). Slechst twee bedrijven werden uitgesloten omwille van schendingen van mensen- en arbeidsrechten: Vedanta Resources, een Brits mijnbouwbedrijf, en het Amerikaanse Wal Mart. 4.2 Portfolio21 Dit is een engagement -systeem waarbij verschillende beleggingsinstellingen (voornamelijk verzekeringsreserves en pensioenfondsen) hun krachten bundelen voor het screenen van bedrijven en het organiseren van engagement op basis van schendingen van de basisconventies van de IAO. Door de samenwerking tussen verschillende beleggers worden de kosten zeer beperkt gehouden. Elk pensioenfonds en elke verzekeringsportefeuille die zich akkoord verklaart met het reglement kan bij Portfolio21 aansluiten. Meer informatie: 4.3 Het Vlaamse Zorgfonds Het Vlaamse Zorgfonds beheert de bijdragen in het kader van de Vlaamse zorgverzekering. In november 2002 besloot het Zorgfonds te beleggen volgens de Ethibel criteria. Er kan dus enkel belegd worden in aandelen, bedrijfs- en overheidsobligaties die opgenomen zijn in de investeringsregisters van Ethibel. Ethibel selecteert die bedrijven die zich binnen hun sector het meest verantwoord gedragen. Tevens worden er een aantal uitsluitingscriteria gehanteerd: wapens, gokken, tabak en nucleaire energie. De selectie wordt gemaakt door een externe commissie bestaande uit experts op het vlak van mensen- en arbeidsrechten, milieuzorg en deugdelijk bestuur. Het Zorgfonds belegt vooral in overheidsobligaties. Meer informatie: wvg.vlaanderen.be/juriwel/ zorgverzekering/zorgfonds.htm 7

8 5 Zelf sparen/beleggen Het beleggingsbeleid van je pensioenfonds of groepsverzekering bijsturen is een syndicale uitdaging, die je waarschijnlijk niet onmiddellijk met resultaat zal beloond zien. Het is een werk van lange adem. Intussentijd kan je wel zelf aan de slag om je geld duurzamer te sparen of beleggen. Netwerk Vlaanderen vzw promoot het anders omgaan met geld. De organisatie voert campagne tegen onverantwoorde en schadelijke investeringen van banken en pleit voor duurzame investeringen die bijdragen aan een mens- en milieuvriendelijke samenleving. Forum ETHIBEL is een onafhankelijk adviesbureau dat het Maatschappelijk Verantwoord Investeren in België en in Europa ondersteunt. Forum ETHIBEL moedigt daartoe de dialoog aan tussen bedrijven, overheden, vakbonden, NGO s en beleggers, die zij als betrokken partners beschouwt. Getuigenissen André Langenus: Het organiseren van een pensioenfonds in de Social-profit sectoren met meer dan werknemers vergt de nodige aandacht. Niet alleen om de hoegrootheid van de bedragen, maar zeker omdat deze sectoren bijna volledig draaien op overheidsfinanciering. Om deze reden, maar meer nog omdat de sector intrinsiek overtuigd is van ethische normen en waarden, moeten wij ons zelfs de vraag niet stellen al of niet ethisch te beleggen. Het is een vanzelfsprekendheid. Nathalie Diesbecq: ACV-Metaal gaat voor duurzaam beleggen in al zijn aspecten en in de meest ruime zin. Wij zijn altijd voorstander geweest van een duurzaam beleid dat in de eerste plaats gericht is op een stabiele en gezonde financiële opbouw van onze reserves. Dit sluit van meet af aan uit dat wij investeren in moeilijk te traceren financiële producten. Dit is een houding die wij van in het begin (anno 2001) reeds hebben gehanteerd en hebben weten op te leggen aan onze vermogensbeheerders. Vaak is het zo dat ondernemingen die niet duurzaam te werk gaan ook vaak een loopje nemen met basisafspraken in zake sociale bescherming van de werknemers. In die zin zijn ondernemingen en internationale groepen die begaan zijn met dit debat ook meestal voorstander van de zogenaamde IFA s. Dit zijn International Framework Agreements. Wellicht kan dit aspect een element worden in de duurzaamheidsdoorlichting van deze ondernemingen en internationale concerns. In de toekomst wensen wij actief meer aandacht te besteden aan dit aspect door binnen de organen van het Pensioenfonds Metaal OFP een werkbaar voorstel uit te werken dat kan gehanteerd worden bij de selectie van en of het aanhouden van de huidige vermogensbeheerders. Wij zien de brochure rond duurzaam beleggen van pensioenfondsen of groepsverzekeringen dan ook als zeer positief initiatief tegemoet. André Langenus, Federaal secretaris Social Profit BBTK Nathalie Diesbecq, medewerker studiedienst ACV 8 6 Meer weten? 6.1 Arbeid en Milieu Op onze website kan je op de pagina over het project Duurzaam van 9 to 5 doorklikken naar de pagina over Duurzaam beleggen, waar alle informatie over dit thema gebundeld is. 6.2 Screeningorganisaties In België is er maar één onafhankelijke screeningorganisatie: Vigeo, zie Daarnaast zijn er in België wel een aantal banken die hun in-house screeningteams hebben, maar die zijn altijd direct gelinkt aan een bank en dus minder onafhankelijk. ook Triodos Bank, een duurzame bank, heeft een eigen in-house screeningdienst.

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Sociaal sectoraal pensioenstelsel Transparantieverslag 2008

Sociaal sectoraal pensioenstelsel Transparantieverslag 2008 Sociaal sectoraal pensioenstelsel Transparantieverslag 2008 1. Welke instellingen komen tussenbeide in het beheer van uw aanvullend pensioen? De inrichter van het sociaal sectoraal pensioenstelsel voor

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 Conform artikel 42 van de Wet betreffende de Aanvullende Pensioenen (WAP) vindt U hierna het jaarlijks verslag dat informatie verstrekt over het door Pensio TL uitgevoerde beheer

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

DEEL 2. THEMATISCHE VERGADERING. 1. Tweedepensioenpijler contractuele medewerkers

DEEL 2. THEMATISCHE VERGADERING. 1. Tweedepensioenpijler contractuele medewerkers Algemene vergadering vzw Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten DEEL 2. THEMATISCHE VERGADERING 1. Tweedepensioenpijler contractuele medewerkers Alain Vaes - Ethias Marc De Dobbeleer - Belfius Insurance

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Petercams Benadering van controversiële activiteiten

Petercams Benadering van controversiële activiteiten Petercams Benadering van controversiële activiteiten 07/03/2013 Controversiële activiteiten Februari 2012 1/8 Controversiële activiteit: een activiteit die aanleiding geeft tot discussie of polemiek. De

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES. nr. 21. de dato. 11 september 2007

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES. nr. 21. de dato. 11 september 2007 ADVIES nr. 21 de dato 11 september 2007 Gelet dat de commissie voor aanvullende pensioenen, samengesteld krachtens art. 53 van de Wet van 28 april 2003 betreffende de aanvullende pensioenen en het belastingstelsel

Nadere informatie

Bijlage 1 bij Circulaire WAP nr. 7 over de regels betreffende het paritair beheer en het toezichtscomité INHOUD

Bijlage 1 bij Circulaire WAP nr. 7 over de regels betreffende het paritair beheer en het toezichtscomité INHOUD Toezicht op de pensioeninstellingen en de binnenlandse verzekeringsondernemingen Bijlage 1 bij Circulaire WAP nr. 7 over de regels betreffende het paritair beheer en het toezichtscomité * In de tekst moeten

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2009 - II

Eindexamen m&o havo 2009 - II Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 8. Beleggingsvereniging De Toekomst heeft als doel door middel van scholing, advies en het uitwisselen van ervaringen er toe bij te dragen

Nadere informatie

De premies die de tijdelijke handelsvennootschap (THV) DIB-Ethias Lokale Contractanten ontvangt, worden op verscheidene manieren beschermd:

De premies die de tijdelijke handelsvennootschap (THV) DIB-Ethias Lokale Contractanten ontvangt, worden op verscheidene manieren beschermd: Welke zekerheden en garanties werden er ingebouwd in de groepsverzekering van de tweede pijler voor de contractuele personeelsleden van de lokale besturen? De premies die de tijdelijke handelsvennootschap

Nadere informatie

Update@Work Februari 2014 Nummer 2 Jaargang 10

Update@Work Februari 2014 Nummer 2 Jaargang 10 Update@Work Februari 2014 Nummer 2 Jaargang 10 Uitkering van de verzekerde overlijdensprestaties: nalatenschap versus de wettelijke erfgenamen? Gevolgen voor de 2de pijler. Door de wet van 13.1.2012 1

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland 1. Doelstellingen en uitgangspunten De doelstellingen van het vermogensbeleid van Greenpeace Nederland zijn: minimaal het instandhouden van de reële waarde

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk NN Prestatie Pensioen Een pensioen van deze tijd Het Nederland van nu verwacht openheid van zaken en neemt graag zélf beslissingen. Zeker als het om de financiële

Nadere informatie

RegioBank Doelbeleggen

RegioBank Doelbeleggen RegioBank Doelbeleggen Denkt u erover om te beleggen? En wilt u hierbij gemak en niet meer risico lopen dan bij u past? Dan is Doelbeleggen de oplossing voor u. Met Doelbeleggen beleggen onze experts uw

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Persconferentie 3 maart 2015. Jaaroverzicht 2014 Zoom op schadeverzekeringen en natuurrampen De groepsverzekering in de lagerente-omgeving

Persconferentie 3 maart 2015. Jaaroverzicht 2014 Zoom op schadeverzekeringen en natuurrampen De groepsverzekering in de lagerente-omgeving Persconferentie 3 maart 2015 Jaaroverzicht 2014 Zoom op schadeverzekeringen en natuurrampen De groepsverzekering in de lagerente-omgeving 1 03/03/2015 Agenda Resultaten en markante feiten 2014 Antonio

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk NN Prestatie Pensioen 2 Een pensioen van deze tijd Het Nederland van nu verwacht openheid van zaken en neemt graag zélf beslissingen. Zeker als het om de financiële

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Datum: 2015 Versie : 1 Inhoud 1. Introductie...3 2. Uitgangspunten...3 3. Beleggingsbeginselen...5 Bijlage 1: Versiebeheer

Nadere informatie

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN Beleggingsstatuut JULI 2015 1. ALGEMENE RICHTLIJNEN 1.1. Statutaire doelstelling De Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, zich beroepend op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

3. Tweede pijler : algemeenheden

3. Tweede pijler : algemeenheden 3. Tweede pijler : algemeenheden 15 Wat is het belang van een aanvullend pensioen? Het is de bedoeling om het wettelijk pensioen aan te vullen en, in het bijzonder voor de kaderleden, de levensstandaard

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten Wat waren in 2013 de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten voor aangesloten werkgevers en deelnemers bij pensioenfonds StiPP? We hebben ze voor u op een rij gezet in deze verkorte versie van het jaarverslag

Nadere informatie

Een Crossborder in Pensioenfonds in België Vragen & Antwoorden Informatief hieruit kunnen geen rechten worden ontleend.

Een Crossborder in Pensioenfonds in België Vragen & Antwoorden Informatief hieruit kunnen geen rechten worden ontleend. 1. Wat is een Crossborder IORP? Een Crossborder in Pensioenfonds in België Sedert 2003 staan Europese richtlijnen toe dat grensoverschrijdende pensioenfondsen worden opgericht binnen de Europese Unie.

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Sicav naar Luxemburgs recht

Sicav naar Luxemburgs recht Sicav naar Luxemburgs recht Best Choice Best Choice is een selectie van fondsen die spe ciaal werd samengesteld voor wie vandaag flexibel en verstandig wil beleggen. Best Choice werd opgericht onder de

Nadere informatie

VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN

VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN De groei- en concurrentiestrategie van RENAULT is gebaseerd op vakmanschap, kwaliteit en aantrekkelijkheid van producten, tevredenheid van klanten,

Nadere informatie

Investeren met Impact

Investeren met Impact 1 Investeren met Impact 2 Hoe uw vermogen financieel én maatschappelijk kan renderen. 3 Vergrijzing: 19,2% van de Belgische bevolking zal in 2020 ouder zijn dan 65 (vandaag is dat 17,9%). 1 Milieu: 6%

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Werk maken van werkbaar werk

Werk maken van werkbaar werk Comité Vlaams ABVV 6 maart 2012 Resolutie Werk maken van werkbaar werk Voor een goed begrip Kwaliteit van arbeid is al lang een vakbondseis. We hebben het tegenwoordig over werkbaar werk. Werkbaarheid

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Pensioenplan voor de arbeiders van de baksteensector

Pensioenplan voor de arbeiders van de baksteensector Pensioenplan voor de arbeiders van de baksteensector www.federale.be www.baksteen.be Voorwoord Eind 2011 werd een sectoraal pensioenplan ingevoerd voor de arbeiders van de baksteensector. Met dit sectorpensioenplan

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

De gewijzigde WAP-garantie in een notendop

De gewijzigde WAP-garantie in een notendop Binnen de Groep van tien werd op 14 oktober 2015 een compromis bereikt over de herziening van de wettelijke rendementsgarantie op de aanvullende pensioenen. De rendementsgarantie zal voortaan worden berekend

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID Providence Capital NV Meerweg 7, 1405 BA Bussum Postbus 286, 1400 AG Bussum Nederland T +31 (0)35 6926 750 F +31 (0)35 6926 740 info@providencecapital.eu www.providencecapital.eu ProvCapBussum VERANTWOORD

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2014. We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2014. We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2014 Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf We gaan met goed vertrouwen de onderhandelingen in De kosten per deelnemer blijven stijgen. Een pensioenverhoging zit er de komende jaren

Nadere informatie

Bijlage HAVO. management & organisatie management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. tevens oud programma.

Bijlage HAVO. management & organisatie management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. tevens oud programma. Bijlage HAVO 2009 tijdvak 2 tevens oud programma management & organisatie management & organisatie Informatieboekje 947-0251-a-HA-2-b Formuleblad Voor de beantwoording van de vragen 5, 22, 23, 26 en 27

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen?

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? MeDirect Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? Goeiedag Bij MeDirect zijn wij ervan overtuigd dat iedereen

Nadere informatie

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger 1 Inleiding Sinds een aantal jaren stellen we vast dat heel wat gemeenten en steden inzetten op eerlijke handel en duurzame ontwikkeling.

Nadere informatie

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen 1 Introductie 1.1 Inleiding Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen ( de Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting

Nadere informatie

1 BNP PARIBAS FORTIS AG INSURANCE SMART INVEST BON SRI EUROPE AANKONDIGING VAN CERTIFICATIE Aan de intekenaars, Aan het publiek, Forum ETHIBEL vzw i werd aangesteld door AG Insurance SA en BNP Paribas

Nadere informatie

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management Individuen, organisaties, bedrijven en landen worden met steeds meer langetermijnuitdagingen geconfronteerd. Economische groei

Nadere informatie

Prof. Eddy Wymeersch Seminarie CBFA-BVPI 18 november 2010

Prof. Eddy Wymeersch Seminarie CBFA-BVPI 18 november 2010 Prof. Eddy Wymeersch Seminarie CBFA-BVPI De wettelijke regeling W. 27 oktober 2006 Bestuursorgaan, minstens 2 personen in college, doch in de regel meer Betrokken bestuurders en onafhankelijken meerderheid

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Tot slot leest u in hoofdstuk 6 over Generali als onderdeel van de Generali Group.

Tot slot leest u in hoofdstuk 6 over Generali als onderdeel van de Generali Group. Inleiding Uw geld is in goede handen Als u uw geld aan ons toevertrouwt, dan kunt u erop vertrouwen dat wij daar verstandig en verantwoord mee omgaan. Wij moeten natuurlijk altijd voldoende geld (vermogen)

Nadere informatie

BEDACHTZAME EN GEDIVERSIFIEERDE VASTGOEDBELEGGINGEN

BEDACHTZAME EN GEDIVERSIFIEERDE VASTGOEDBELEGGINGEN BEDACHTZAME EN GEDIVERSIFIEERDE VASTGOEDBELEGGINGEN OGEO FUND selecteert en houdt in haar portefeuille een belangrijk vastgoedaanbod (maximum 25%) dat is samengesteld uit projecten met een nettorendement

Nadere informatie

Van transparantie naar ketenbeheer

Van transparantie naar ketenbeheer Nieuwe focus VBDO voor duurzaam beleggen Van transparantie naar ketenbeheer Tekst: Simone Lensink Als aandeelhouder transparantie vragen over de socialeen milieuprestaties van beursgenoteerde ondernemingen.

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Financiële resultaten 2007. Communicatiepanel. magazine. Verkort jaarverslag. Transparant Duidelijk laten zien wat je doet

Financiële resultaten 2007. Communicatiepanel. magazine. Verkort jaarverslag. Transparant Duidelijk laten zien wat je doet Vroeger Jaargang 3, nummer 2, juni 2008 of Later magazine Transparant Duidelijk laten zien wat je doet Verkort jaarverslag Financiële resultaten 2007 Communicatiepanel Inhoudsopgave Doorzichtig en helder

Nadere informatie

start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering

start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering 2 > Zelf > Beleggingsmix > Life > Actief > Maatschappelijk > Wie > Bijlage > Bijlage > Bijlage de Reaal Vermogensverzekering afgestemd op risico Cycle: beginnen

Nadere informatie

Collectieve arbeidsovereenkomst van 23 december 2014 betreffende de invoering van een gemeenschappelijk fonds voor de gepensioneerden op 1 maart 2015

Collectieve arbeidsovereenkomst van 23 december 2014 betreffende de invoering van een gemeenschappelijk fonds voor de gepensioneerden op 1 maart 2015 Collectieve arbeidsovereenkomst van 23 december 2014 betreffende de invoering van een gemeenschappelijk fonds voor de gepensioneerden op 1 maart 2015 Tussen: - ING België nv, met maatschappelijke zetel

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

De waarheid over de notionele intrestaftrek

De waarheid over de notionele intrestaftrek De waarheid over de notionele intrestaftrek Februari 2008 Wat is de notionele intrestaftrek? Notionele intrestaftrek, een moeilijke term voor een eenvoudig principe. Vennootschappen kunnen een bepaald

Nadere informatie

U denkt aan pensioensparen.

U denkt aan pensioensparen. U denkt aan pensioensparen. Welke formule past bij u? 1. Pensioensparen 3 1.1 Hoe bouwt u een mooi pensioen op? 3 1.2 Drie pijlers voor een stevig pensioen 3 1.3 Waarom pensioensparen? 4 1.4 Wie kan ervan

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Campagne tegen Wapenhandel - mei 2008 Conclusies: veel pensioenfondsen hebben inmiddels een opgesteld zo'n beleid beperkt zich vaak tot enkele

Nadere informatie