Monitor Financiële Sector

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitor Financiële Sector"

Transcriptie

1 Monitor Financiële Sector De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten Datum April 2009 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus BH Den Haag

2 Managementsamenvatting Aanleiding en doel De Nederlandse Mededingingsautoriteit (hierna: NMa) heeft in de afgelopen jaren vele tips, signalen en klachten ontvangen uit de auto(ruit)schadeherstelbranche over koppelverkoop, onredelijke voorwaarden, inkoopmacht, erkenningsregelingen, systemen voor schadecalculatie en de keuze van de verzekeraar voor inefficiënte schadeherstelbedrijven. De NMa beoogt door middel van deze marktanalyse marktpartijen meer inzicht te geven in de verhoudingen tussen verzekeraars en schadeherstellers op de markt voor schadehersteldiensten. Daarnaast maakt de NMa in dit document aan schadeherstellers, verzekerden, individuele verzekeraars en samenwerkingsverbanden van verzekeraars duidelijk of de gemelde gedragingen mededingingsbeperkend kunnen zijn. Met behulp van deze marktanalyse biedt de NMa aan de hiervoor genoemde marktpartijen handvatten waarmee zij hun individuele casus kunnen beoordelen. Schadesturing Cascoverzekeringen bieden consumenten dekking tegen het risico op schade aan hun voertuig. Verzekeringsmaatschappijen die deze producten aanbieden, vergoeden de kosten van herstel van de schade aan de auto van de verzekerde. Om de kosten van schade te verlagen, oefenen veel verzekeraars invloed uit op de keuze van de verzekerde voor een auto(ruit)schadeherstelbedrijf. Dit wordt schadesturing genoemd. De laatste jaren neemt de gestuurde schadestroom in verhouding tot de vrije schadestroom toe, doordat steeds meer verzekeraars gebruik maken van schadesturing. Volgens een aantal schadeherstellers dat niet in aanmerking komt voor gestuurde schade heeft dit tot gevolg dat zij failliet gaan. Bevindingen De onderzoeksbureaus EIM B.V. en Stratus marktonderzoek B.V. hebben een enquête uitgevoerd onder schadeherstelbedrijven waarmee de omvang van de totale schadestroom (de totale gerepareerde schade) in kaart is gebracht. Uit de enquête is gebleken dat met betrekking tot autoschade ongeveer 40% en op het gebied van ruitschade ongeveer 16% door (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars wordt gestuurd. Op basis van deze percentages concludeert de NMa dat nog steeds een aanzienlijk deel van de schade niet gestuurd wordt. Gezien de beperkte marktaandelen van individuele verzekeraars op de markt voor schadehersteldiensten is het niet aannemelijk dat zij op dit moment over een economische machtspositie beschikken. Tevens is gebleken dat de samenwerkingsverbanden van verzekeraars vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt niet beschikken over inkoopmacht. Immers, op basis van de door de NMa uitgevoerde enquête kan worden geconcludeerd dat het marktaandeel van Schadegarant, het grootste samenwerkingsverband van verzekeraars, slechts 10 15% bedraagt. Verzekeraars hebben commerciële vrijheid in hun beleid ten aanzien van schadeherstelbedrijven. Zo mogen zij bijvoorbeeld gebruik maken van schadesturing. De ontvangen meldingen bieden op grond hiervan op dit moment geen aanknopingspunten voor verder mededingingsrechtelijk onderzoek. Indien meer verzekeraars zich in de toekomst bij een samenwerkingsverband op het gebied van inkoop van schadehersteldiensten aansluiten of individuele verzekeraars gaan fuseren, kan dit mogelijk wel het geval zijn.

3 Inhoud 1 Inleiding Aanleiding en doelstelling Rol van de NMa Werkwijze Opbouw Marktbeschrijvingen De markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten Marktomvang Beschrijving van de marktverhoudingen De markt voor cascoverzekeringen Marktomvang Beschrijving van de marktpartijen Samenvatting hoofdstuk Mededingingsrechtelijke analyse van ontvangen meldingen Koppelverkoop Opleggen onredelijke voorwaarden door individuele verzekeraars Inkoopmacht van samenwerkingsverbanden van verzekeraars Erkenningsregelingen Systemen voor schadecalculaties Verzekeraars selecteren niet altijd de meest goedkope schadeherstelbedrijven Samenvatting hoofdstuk Conclusie...27

4 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doelstelling De NMa heeft in de afgelopen jaren diverse tips, signalen en klachten ontvangen uit de auto(ruit)schadeherstelbranche. Deze meldingen zijn afkomstig van schadeherstellers en verzekerden en hebben onder andere betrekking op het gedrag van schadeverzekeraars (hierna: verzekeraars) en de samenwerkingsverbanden waarin een aantal van deze verzekeraars participeert. De verzekeringssector had in 2008 voor de NMa prioriteit, onder meer omdat verzekeraars op verschillende manieren samenwerken, waarbij mogelijk concurrentieaspecten in het geding komen. Deze hoge prioritering in combinatie met een groot aantal meldingen van schadeherstellers en verzekerden over het gedrag van verzekeraars is voor de NMa aanleiding geweest om nader onderzoek te doen naar de verhoudingen tussen (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars en schadeherstellers. Het doel van deze marktanalyse is tweeledig. In de eerste plaats wil de NMa marktpartijen meer inzicht geven in de verhoudingen op de markt 1 voor auto(ruit)schadehersteldiensten (hierna: schadehersteldiensten). Daarnaast wil de NMa door middel van dit document aan schadeherstellers, verzekerden, individuele verzekeraars en samenwerkingsverbanden van verzekeraars duidelijk maken of de gemelde gedragingen mededingingsbeperkend kunnen zijn. De NMa beoogt hiermee aan de hiervoor genoemde marktpartijen handvatten te bieden waarmee zij hun individuele casus kunnen beoordelen. Met een cascoverzekering kunnen consumenten het risico op schade aan hun voertuig verzekeren. De verzekeraars vergoeden in het geval van schade de kosten van herstel van de schade aan de auto van de verzekerde. Om de schadelast te verlagen maken veel verzekeraars gebruik van schadesturing. Er is sprake van schadesturing indien verzekeraars invloed uitoefenen op de keuze voor de auto(ruit)schadeherstelbedrijven (hierna: schadeherstelbedrijven) waar de verzekerden de schade laten repareren. 2 Verzekeraars proberen de keuze van verzekerden voor een door de verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf te stimuleren door verzekerden naar geselecteerde bedrijven door te verwijzen, herstelkosten direct aan het schadeherstelbedrijf te betalen, een korting te geven op het eigen risico of vervangend vervoer aan te bieden. De laatste jaren neemt de gestuurde schadestroom in verhouding tot de vrije schadestroom toe, doordat een steeds groter aantal verzekeraars gebruik maakt van schadesturing. Volgens een aantal schadeherstellers heeft dit tot gevolg dat zij onder grote druk staan, omdat het voor niet-geselecteerde schadeherstelbedrijven moeilijk is om voldoende werk te genereren. Een aantal schadeherstellers heeft aan de NMa aangegeven dat dit tot gevolg heeft dat niet-geselecteerde schadeherstelbedrijven failliet gaan. Ondanks het feit dat de NMa 1 Het begrip markt wordt in dit document niet in de mededingingsrechtelijke zin gebruikt. Er is derhalve geen sprake van een mededingingsrechtelijk afgebakende relevante markt. 2 Naast verzekeraars maken leasemaatschappijen en fleetowners (beheerders van wagenparken, zoals verhuurbedrijven) gebruik van schadesturing. Men spreekt van een fleetowner als een bedrijf een wagenpark van enige omvang heeft. Dit begrip heeft betrekking op diegene die een wagenpark voor zijn bedrijfsdoeleinden gebruikt ongeacht de eigendomsstatus. De fleetowner kan dus de eigenaar of lessee zijn van het wagenpark. (Joosen, J. (2004). Autoleasing en wagenparkbeheer, vormen van externe dienstverlening, Kluwer B.V.) 1

5 zich bewust is van dit mogelijke gevolg van schadesturing, zal de NMa de ontvangen meldingen enkel analyseren op basis van haar bevoegdheden als toezichthouder ingevolge de Mededingingswet. De meldingen die de NMa in de afgelopen jaren heeft ontvangen, hebben betrekking op de volgende onderwerpen: Mogelijke koppelverkoop door verzekeraars. Volgens een aantal verzekerden en schadeherstellers worden verzekerden verplicht om in combinatie met een cascoverzekering tevens schadehersteldiensten bij een door de verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf af te nemen. Opleggen van onredelijke voorwaarden door individuele verzekeraars. Volgens een aantal schadeherstellers leggen individuele verzekeraars onredelijke reparatietarieven aan hen op. Inkoopmacht van samenwerkingsverbanden van verzekeraars. Volgens een aantal schadeherstellers hebben de samenwerkingsverbanden van verzekeraars inkoopmacht en kunnen de verzekeraars de schadeherstellers hierdoor onder druk zetten. Erkenningsregelingen. Verschillende brancheverenigingen hanteren erkenningsregelingen en verschillende (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars hanteren selectie-eisen. Een aantal schadeherstellers heeft bij de NMa geklaagd over het feit dat zij door deze erkenningsregelingen en selectie-eisen niet in aanmerking komen voor gestuurde schade. Schadecalculatiesystemen. Een aantal schadeherstellers heeft bij de NMa geklaagd over het feit dat verzekeraars afspraken maken over de prijzen voor onderdelen en reparatietijden. Tevens heeft een aantal consumenten geklaagd over het feit dat schadeherstellers afspraken maken over schadecalculaties. Keuze voor dure schadeherstelbedrijven. Volgens een aantal schadeherstellers selecteren verzekeraars niet altijd de goedkoopste schadeherstelbedrijven. 1.2 Rol van de NMa De NMa ziet toe op de naleving van de Mededingingswet (Mw). De Mededingingswet omvat het kartelverbod, het verbod op misbruik van een economische machtspositie en concentratietoezicht (toetsing van fusies en overnames). Hieronder zullen het kartelverbod en het verbod op misbruik van een economische machtspositie kort worden toegelicht. Het verbod op kartelafspraken is vastgelegd in artikel 6 Mw. Onder een kartel wordt onder andere verstaan het maken van prijsafspraken, het verdelen van de markt en het gezamenlijk bepalen van productiehoeveelheden. Ook andere gedragingen tussen marktpartijen die de normale onzekerheid over het gedrag van concurrenten wegnemen, kunnen in strijd zijn met artikel 6 Mw. Dergelijke afspraken kunnen immers de prikkels voor ondernemingen verminderen om efficiënt en vernieuwend bezig te zijn en leiden vaak tot hogere prijzen voor consumenten. Artikel 24 Mw verbiedt ondernemingen misbruik te maken van een economische machtspositie. Een onderneming heeft een machtspositie, indien de onderneming zich onafhankelijk van concurrenten, afnemers of leveranciers kan gedragen. Het hebben van een economische machtspositie is op zichzelf niet 2

6 verboden, maar misbruik van een dergelijke machtspositie is niet toegestaan. Mogelijke vormen van misbruik van een economische machtspositie zijn onder andere koppelverkoop, onredelijke voorwaarden en het hanteren van excessieve prijzen. 1.3 Werkwijze Om de ontvangen meldingen goed te kunnen beoordelen, is de NMa in 2008 een economisch onderzoek gestart naar de verhoudingen tussen (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars en schadeherstelbedrijven. In het kader van dit onderzoek heeft de NMa de onderzoeksbureaus EIM B.V. en Stratus marktonderzoek B.V. opdracht gegeven om een enquête onder schadeherstelbedrijven uit te voeren. Deze enquête had tot doel om de omvang van de schadestroom (de totale gerepareerde schade) in kaart te brengen. Tevens wilde de NMa door middel van deze enquête een beter beeld krijgen van de problemen die in de sector spelen. Ten behoeve van de enquête zijn vragenlijsten verstuurd naar alle schadeherstelbedrijven (2030 in totaal) die staan geregistreerd bij de Kamers van Koophandel (hierna: KvK) binnen de categorieën 1) reparatie van specifieke auto-onderdelen, 2) autospuiterijen en 3) autoplaatwerkerijen annex spuiterijen. 3 Daarnaast hebben 61 bedrijven die wel actief zijn in de branche, maar geen vragenformulier hadden ontvangen dit formulier alsnog aangevraagd. De vragenlijst is in totaal door 614 respondenten 4 ingevuld en geretourneerd. Bovendien is telefonisch een non-responsonderzoek gehouden onder bedrijven die niet hebben gereageerd op de enquête. Dit non-responsonderzoek had tot doel om te bepalen of de respons wel representatief is voor alle schadeherstelbedrijven. Dit bleek het geval te zijn. De meldingen die de NMa de afgelopen jaren heeft ontvangen komen sterk overeen met de reacties die de NMa naar aanleiding van de enquête heeft ontvangen en de problemen die schadeherstelbedrijven in gesprekken met de NMa schetsen. In dit document worden deze meldingen besproken. 1.4 Opbouw Dit document is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 worden de markt voor schadehersteldiensten en de markt voor cascoverzekeringen beschreven. 5 Aan de hand van deze marktbeschrijvingen zal de NMa meer inzicht verschaffen in de verhoudingen tussen (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars en schadeherstelbedrijven. Vervolgens zullen de door de NMa ontvangen meldingen worden besproken in hoofdstuk 3. Aan de hand van de ontvangen tips, signalen en klachten zal de NMa aan marktpartijen duidelijk maken of de gemelde gedragingen mededingingsbeperkend kunnen zijn. Dit document zal worden afgesloten met een conclusie in hoofdstuk 4. 3 Deze categorieën staan bij de Kamers van Koophandel geregistreerd binnen BIK-codes 50203, en Hoewel alle bij de KvK ingeschreven franchisenemers individueel zijn benaderd, hebben verschillende franchiseorganisaties voor alle aangesloten franchisenemers omzetgegevens aangeleverd. Hierdoor vertegenwoordigen de antwoorden op de enquête meer schadeherstellers, dan op basis van het exacte responsaantal blijkt.. 5 Zie voetnoot 1 3

7 2 Marktbeschrijvingen Op de markt voor motorrijtuigenverzekeringen bieden verzekeraars onder andere volledige en gedeeltelijke cascoverzekeringen 6 (hierna: cascoverzekeringen) aan consumenten aan. Indien de verzekerde een schade aan zijn auto oploopt, kan hij de schade laten herstellen door een schadeherstelbedrijf. Hierbij kan een verzekerde door zijn verzekeraar worden gestimuleerd om de schade bij één van de door de verzekeraar geselecteerde schadeherstelbedrijven te laten herstellen. Indien de verzekerde de schade aan zijn auto laat herstellen door een door zijn verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf dan is er sprake van gestuurde schade. Bij gestuurde schade fungeert de verzekeraar als vrager op de markt voor schadehersteldiensten in plaats van de verzekerde, aangezien de verzekeraar de schadehersteldiensten in dit geval inkoopt. De relatie tussen de markt voor cascoverzekeringen en de markt voor schadehersteldiensten kan worden weergegeven door middel van een (vereenvoudigde) 7 distributiekolom. Zie hiervoor figuur 1. Voor verzekeraars vormt de markt voor schadehersteldiensten de inkoopmarkt en de markt voor cascoverzekeringen de afzetmarkt. In dit hoofdstuk zullen beide markten worden beschreven. Figuur 1: Schematische weergave van de (vereenvoudigde) distributiekolom Schadeherstelbedrijf Verzekeraar Verzekerde consument Onverzekerde consument In paragraaf 2.1 zal de markt voor schadehersteldiensten worden beschreven. In paragraaf 2.2 zal worden ingegaan op de markt voor cascoverzekeringen. Dit hoofdstuk sluit af met een conclusie in paragraaf De markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten Autoschadehersteldiensten kunnen worden omschreven als alle reparatie- of herstelwerkzaamheden, inclusief de vervanging van onderdelen en accessoires, die aan een auto worden uitgevoerd. De NMa heeft in dit document apart gekeken naar de markt voor ruitschadehersteldiensten. De NMa heeft namelijk 6 Een eigenaar van een auto kan er voor kiezen om naast de verplichte WA-verzekering ook een cascoverzekering af te sluiten. Een cascoverzekering biedt een dekking voor bepaalde typen schade aan het voertuig van de verzekerde (gedeeltelijke cascoverzekering) of voor alle schade aan het voertuig van de verzekerde (volledige cascoverzekering). Een volledige cascoverzekering wordt ook wel een all risk verzekering genoemd. 7 In de praktijk nemen ook andere partijen, zoals fleetowners en leasemaatschappijen, schadehersteldiensten af. 4

8 afzonderlijke meldingen ontvangen van autoschadeherstellers en ruitschadeherstellers. Bovendien vindt ruitschadeherstel vaak plaats bij gespecialiseerde bedrijven en bestaan er aparte erkenningsregelingen voor ruitschadeherstelbedrijven vanuit FOCWA en Glasgarant. In deze marktanalyse laat de NMa in het midden of dit onderscheid een juiste afbakening van de relevante markt is (zie voor meer informatie voor afbakening van relevante markten onderstaand mededingingsrechtelijke kader). Mededingingsrechtelijk kader: Afbakening van de relevante markt 8 De NMa hanteert bij de beoordeling van mededingingsproblemen het begrip relevante markt. Hiermee wordt de markt bedoeld waarop de leveranciers van bepaalde producten met elkaar concurreren. Om de markt te definiëren wordt zowel naar de productdimensie als naar de geografische dimensie gekeken. Voor het vaststellen van de productmarkt is van belang of producten elkaar kunnen vervangen, dus of ze door de consument als alternatief worden gezien (vraagsubstitutie) of door aanbieders als alternatief kunnen worden aangeboden (aanbodsubstitutie). Alleen producenten van gelijke of gelijksoortige producten kunnen met elkaar in concurrentie treden. Wanneer verschillende producten in de ogen van consumenten geen substituten zijn, concurreren de leveranciers niet met elkaar en behoren de producten tot twee verschillende markten (tenzij andere leveranciers dezelfde producten op korte termijn ook kunnen gaan aanbieden). Voor het vaststellen van de geografische markt is het van belang van welke andere aanbieders een aanbieder concurrentiedruk ervaart. Een ondernemer produceert altijd in een bepaald geografisch gebied. Ondernemers die zich op grote afstand van elkaar bevinden, vormen doorgaans geen concurrentie voor elkaar. Welke afstanden hierbij van belang zijn, is sterk afhankelijk van de aard van het product en daarmee samenhangende factoren, zoals transportkosten. Mogelijk is de markt vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt als gevolg van aanbodsubstitutie ruimer en zou deze afgebakend moeten worden als de markt voor schadehersteldiensten waaronder ruitschadehersteldiensten. Dit zou het geval kunnen zijn wanneer autoschadeherstellers relatief eenvoudig ook ruitschades kunnen gaan repareren. De NMa heeft evenwel in het kader van deze marktanalyse geen uitgebreid onderzoek gedaan naar deze mogelijke aanbodsubstitutie. Een onderzoek naar aanbodsubstitutie zal nodig zijn als de marktaandelen van de (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars op de kleinst mogelijke markt zo hoog zijn dat nader onderzoek naar mogelijk mededingingsrechtelijke problemen nodig is. In paragraaf zal worden stilgestaan bij de omvang van de markt voor schadehersteldiensten. Paragraaf beschrijft de verhoudingen tussen verschillende marktpartijen op deze markt. 8 Zie hiervoor ook de bekendmaking van de Europese Commissie inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht, Pb C 372/5 van 9 december

9 2.1.1 Marktomvang Voor de beoordeling van de meldingen die de NMa heeft ontvangen, is het van belang om inzicht te hebben in de omvang van de markt voor schadehersteldiensten. De totale schadestroom, die bestaat uit de gerepareerde auto- en ruitschades, kan worden onderverdeeld in een gestuurde schadestroom en een vrije schadestroom. Bij schade die wordt gestuurd door verzekeraars kan een nader onderscheid worden gemaakt tussen schade die wordt gestuurd door verzekeraars met een eigen netwerk en schade die wordt gestuurd door een samenwerkingsverband van verzekeraars. Alle schade die niet wordt gestuurd, behoort tot de zogenaamde vrije schadestroom. De vrije schadestroom bestaat uit schade die wordt hersteld in opdracht van verzekerden die niet kiezen voor een door de verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf en uit schade die wordt hersteld in opdracht van niet-verzekerden of andere schadeherstelbedrijven. In figuur 2 is de onderverdeling van de totale schadestroom weergegeven. Figuur 2: Onderverdeling van de schadestroom Totale schadestroom Door verzekeraars gestuurde schade Lease-maatschappijen Fleetowners Vrije schadestroom Samenwerkingsverbanden van verzekeraars Verhaalbare schade die niet wordt gestuurd Verzekeraars met een eigen netwerk Verhaalbare schade waarbij sturing niet wordt geaccepteerd Niet-verhaalbare schade Door andere schadeherstellers uitbesteed werk Om inzicht te verkrijgen in de omvang van de verschillende componenten van de totale schadestroom op de markt voor schadehersteldiensten hebben EIM B.V. en Stratus marktonderzoek B.V. in opdracht van de NMa een enquête gehouden onder alle schadeherstelbedrijven (2030 in totaal) die staan geregistreerd bij de Kamers van Koophandel binnen de categorieën 1) reparatie van specifieke auto-onderdelen, 2) autospuiterijen en 3) autoplaatwerkerijen annex spuiterijen. In deze enquête is onder andere gevraagd naar 6

10 de omzetgegevens met betrekking tot autoschadeherstel en autoruitschadeherstel voor het jaar Uit de enquête is gebleken dat op basis van de omzetgegevens van respondenten over 2007 de omvang van de autoschadeherstelstroom ongeveer EUR 970 miljoen bedraagt en de omvang van de ruitherstelstroom rond de EUR 206 miljoen ligt. De omvang van de autoschadeherstelstroom is in overeenstemming met een inschatting van de autoschadeherstelstroom die kan worden gemaakt op basis van het aantal schadecalculaties dat wordt gemaakt in het Audatex-systeem. 9 In dit systeem wordt de omvang van de voertuigschade en het aantal voertuigschades voor een belangrijk deel vastgesteld. Het Audatex-systeem zal in paragraaf 3.5 nader worden toegelicht. Met behulp van het aantal Audatex-calculaties 10 kan het aantal schadegevallen dat wordt aangeboden bij autoschadeherstelbedrijven worden geschat. In 2007 zijn er Audatex-calculaties geregistreerd. De totale omvang van de in het Audatex-systeem gecalculeerde autoschade bedroeg in 2007 ongeveer EUR 940 miljoen. 11 Hierbij dient te worden opgemerkt dat niet alle gecalculeerde autoschade daadwerkelijk wordt hersteld. Tevens wordt niet alle autoschade in het Audatex-systeem gecalculeerd. 12 De gecalculeerde schadestroom omvat dus niet de werkelijke autoschadeherstelstroom, maar slechts een inschatting van de werkelijke autoschadeherstelstroom. FOCWA geeft aan dat de autoschadeherstelstroom na een aantal jaren van daling steeg in De oorzaak hiervan is mogelijk een verandering in het consumentengedrag: autobezitters lijken vaker dan in het verleden bereid een (cosmetische) schade aan hun auto te laten herstellen. De introductie van de bonus-malus bescherming op autoverzekeringen speelt hierbij mogelijk een rol. Door de bonus-malus bescherming zullen verzekerden een schade eerder claimen, omdat een claim niet onmiddellijk tot een hogere premie leidt. Uit gesprekken met marktpartijen is gebleken dat niet alle ruitschade in het Audatex-systeem wordt geregistreerd. Om deze reden kan er geen inschatting worden gegeven van de omvang van de ruitschadeherstelstroom op basis van het aantal Audatex-calculaties. De NMa heeft ook niet de beschikking over een andere bron waarmee de omvang van de ruitschadeherstelstroom kan worden geverifieerd Beschrijving van de marktverhoudingen In deze paragraaf wordt een beschrijving gegeven van de verhoudingen tussen aanbieders en vragers op de markt voor schadehersteldiensten. Eerst zal worden beschreven welke marktpartijen actief zijn op deze markt. Vervolgens zal er worden ingegaan op de verhoudingen tussen deze marktpartijen. 9 Audatex wordt gebruikt in 57 landen en is eigendom van Solera. Solera is sinds 2006 beursgenoteerd op de NYSE. ABZ is de distributeur van het Audatex-systeem in Nederland. 10 De Audatex calculaties omvatten: (i) Alle schades waarbij zowel de opdrachtgever als de schadehersteller akkoord zijn met het resultaat van de Audatex calculatie; (ii) Alle schades met onder andere de volgende oorzaken: eigen schades zonder volledige of gedeeltelijke casco dekking, innameschades bij lease, overige schades waarbij alleen of door een Audatex calculatie wordt gemaakt; (iii) Testcalculaties. 11 FOCWA jaarbericht 2007, online beschikbaar via 12 Naast het Audatex-systeem worden er ook andere calculatiesystemen in Nederland gebruikt. ERE van Eurotax wordt gehanteerd voor alle types calculaties. LS Advies heeft een calculatiesysteem (Smart Repair) ontwikkeld voor kleine reparaties. Diverse backoffice leveranciers (zoals Elbe Development) hebben handmatige calculatiesystemen ontwikkeld en er zijn verschillende partijen met een eigen systeem voor bepaalde types calculaties (zoals CED en Dispatch met een totaalverliescalculatie). Tevens hanteren sommige schadeherstelbedrijven een eigen systeem. Alhoewel nog niet actief in Nederland, heeft het schadecalculatiesysteem GT Motive in februari 2009 bekend gemaakt binnenkort op de Nederlandse markt te komen. Dit systeem wordt reeds jaren in Spanje gebruikt. 13 Zie voetnoot 11. 7

11 Aanbieders Op de markt voor schadehersteldiensten is een groot aantal aanbieders actief. Bij de Kamers van Koophandel stonden in 2008 ongeveer 2030 schadeherstelbedrijven geregistreerd. 14 Dit aantal is de afgelopen jaren licht gedaald. Uit de enquête die in opdracht van de NMa is uitgevoerd, is naar voren gekomen dat niet alle bij de KvK geregistreerde bedrijven (meer) actief zijn in de schadeherstelbranche. Aan de andere kant is gebleken dat diverse bedrijven die wel actief zijn in deze branche niet als zodanig bij de KvK zijn geregistreerd. Het aantal bij de KvK geregistreerde schadeherstelbedrijven geeft daarom slechts een indicatie van het werkelijke aantal schadeherstelbedrijven. De NMa beschikt niet over gegevens waarmee een uitsplitsing kan worden gemaakt tussen autoschadeherstelbedrijven en ruitschadeherstelbedrijven. Hoewel het totale aantal ruitschadeherstelbedrijven niet bij de NMa bekend is, blijkt onder meer uit het aantal leden van brancheverenigingen FOCWA en VASNED dat het hier al snel om enkele honderden bedrijven zal gaan. In gesprekken die de NMa met verschillende marktpartijen heeft gevoerd, wordt dit beeld bevestigd. Tevens wordt in deze gesprekken aangegeven dat het aantal ruitschadeherstelbedrijven toeneemt. Vragers Uit figuur 2 blijkt dat verscheidene partijen schadehersteldiensten afnemen. In dit document zal de focus met name liggen op (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars, aangezien de meeste meldingen die de NMa heeft ontvangen betrekking hebben op het gedrag van deze partijen. In figuur 3 wordt een overzicht gegeven van de verzekeraars die deelnemen aan een samenwerkingsverband op het gebied van inkoop van schadehersteldiensten. Figuur 3: Deelnemers aan de samenwerkingsverbanden van verzekeraars Samenwerkingsverband Stichting Schadegarant (hierna: Schadegarant) Stichting Glasgarant (hierna: Glasgarant) Topherstel Deelnemers AEGON Schadeverzekering N.V. Algemene Zeeuwse Verzekering Maatschappij N.V. Delta Lloyd Schadeverzekering N.V. De Nederlanden van Nu Europeesche Verzekering Maatschappij N.V. Fortis ASR Fortis Corporate Insurance GENERALI schadeverzekering maatschappij nv De Goudse Verzekeringen Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V. Algemene Risico Verzekering Maatschappij Mercurius N.V. Proteq Schadeverzekeringen N.V. Reaal Verzekeringen RVS Schadeverzekeringen SNS Verzekeringen Aegon Schadeverzekeringen N.V. Algemene Zeeuwse verzekering Maatschappij N.V. Europeesche Verzekering Maatschappij N.V. Fortis ASR GENERALI schadeverzekering maatschappij nv De Goudse Verzekeringen Allianz Schadeverzekering N.V. AllSecur B.V. Erasmus Verzekeringen London Verzekeringen 14 Bedrijven met de volgende hoofdactiviteiten zijn hierin meegenomen: (1) reparatie van specifieke auto-onderdelen (BIK 50203, 460 bedrijven); (2) autospuiterijen (geen plaatwerk) (BIK , 320 bedrijven) en (3) autoplaatwerkerijen annex- spuiterijen (BIK , 1265 bedrijven). Bedrijven die stonden ingeschreven binnen de categorie reparatie van personenauto s zijn niet meegenomen in deze berekening, omdat het bij deze activiteit gaat om algemene reparatie en onderhoud van personenauto s en niet om schadeherstel. 8

12 Brancheorganisaties Uit de praktijk blijkt dat schadeherstellers zich bij meerdere brancheorganisaties kunnen aansluiten, waaronder FOCWA, VASNED en BOVAG. FOCWA is een branchevereniging van ondernemers die actief zijn in het carrosseriebedrijf. De aangesloten ondernemingen houden zich voornamelijk bezig met schadeherstel van auto's, bedrijfsvoertuigen, caravans, campers en motorfietsen en het bouwen van aanhangwagens en carrosserieën. De vereniging FOCWA kent drie secties: Carrosseriebouw, Schadeherstel en Aanverwante Bedrijven (of Specialisten). Binnen deze secties zijn verschillende vakgroepen actief. Binnen FOCWA voert elke sectie een eigen sectiebeleid. Iedere sectie stelt dan ook zelfstandige eisen vast voor lidmaatschap van de sectie. Ook de verschillende vakgroepen die actief zijn binnen een sectie hanteren eigen toelatingscriteria. Opgemerkt dient te worden dat een bedrijf lid kan zijn van één of meerdere secties/vakgroepen. Bij de sectie Schadeherstel van FOCWA zijn circa 1300 autoschadeherstelbedrijven aangesloten. Hiervan hebben ongeveer 900 bedrijven zich geconformeerd aan extra kwaliteitseisen 15 : de FOCWA Eurogarantbedrijven. De FOCWA Eurogarantbedrijven hebben vaak vaste samenwerkingscontracten met (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars. Bij de sectie Specialisten hebben zich circa 250 ruitschadeherstelbedrijven aangemeld. VASNED is een branchevereniging voor ruitschadeherstelbedrijven. VASNED kent ongeveer 40 leden en deze leden zijn (nagenoeg) alleen actief op het gebied van vervangen, repareren en modificeren van autoruiten en ruiten van andere voertuigen. BOVAG is een brancheorganisatie van ondernemers die zich met mobiliteit bezighouden. Naast schadeherstellers zijn vele andere ondernemers van deze brancheorganisatie lid. Verhoudingen op de markt In de enquête die in opdracht van de NMa is uitgevoerd, is gevraagd naar de omzetgegevens van schadeherstelbedrijven die actief zijn op het gebied van autoschadeherstel en ruitschadeherstel voor het jaar Op basis van deze omzetgegevens is een schatting gemaakt van de marktomvang verdeeld naar de gestuurde en de vrije schadestroom. In figuur 4 is deze onderverdeling gemaakt voor de markt voor autoschadehersteldiensten. Figuur 5 heeft betrekking op de markt voor ruitschadehersteldiensten. 15 Deze extra kwaliteitseisen hebben onder andere betrekking op het te gebruiken gereedschap, het pand en de bereikbaarheid van de schadeherstelbedrijven. 9

13 Figuur 4: Onderverdeling van de schadestroom op basis van omzet die verband houdt met autoschadehersteldiensten Totale schadestroom 100% Door verzekeraars gestuurde schade 40% Leasemaatschappijen 15% Fleetowners 5% Vrije schadestroom 40% Samenwerkingsverbanden van verzekeraars 10-20% Topherstel 0-5% Schadegarant 10-15% Verzekeraars met een eigen netwerk 20-30% Uit figuur 4 blijkt dat 40% van de autoschade wordt gestuurd door verzekeraars. De vrije schade is afkomstig van: 1) verzekerden die een cascoverzekering hebben afgesloten bij een verzekeraar die niet stuurt, 2) verzekerden die niet naar een door hun verzekeraar geselecteerd autoschadeherstelbedrijf zijn gegaan, 3) niet-verzekerden en 4) autoschadeherstellers die herstelwerkzaamheden hebben uitbesteed aan andere autoschadeherstellers. Over het algemeen zullen deze marktpartijen geen inkoopmacht hebben, aangezien zij autoschadehersteldiensten infrequent zullen afnemen en de kosten van individuele reparaties beperkt zijn. Bovendien zijn deze marktpartijen niet georganiseerd. Uit figuur 4 blijkt tevens dat van de door verzekeraars gestuurde autoschade 0-5% afkomstig is van Topherstel en 10-15% van Schadegarant. De verzekeraars met een eigen netwerk zijn verantwoordelijk voor het overige deel van de door verzekeraars gestuurde schadestroom. Het is op basis van het aantal individuele verzekeraars en samenwerkingsverbanden van verzekeraars dat schade stuurt en de marktaandelen van elk van deze partijen niet aannemelijk dat een van de individuele verzekeraars over een economische machtspositie beschikt en dat de samenwerkingsverbanden van verzekeraars vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt niet over inkoopmacht beschikken. 16 Hierop wordt in de paragrafen 3.2 en 3.3 teruggekomen. 16 Vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt is het onwaarschijnlijk dat samenwerkingsverbanden van verzekeraars inkoopmacht hebben, wanneer het gezamenlijke marktaandeel van de bij het samenwerkingsverband aangesloten partijen minder dan 15 % bedraagt. In paragraaf 3.3 wordt dit toegelicht. Zie ook de Richtsnoeren van de Europese Commissie inzake de toepasselijkheid van artikel 81 van het EG-verdrag op horizontale samenwerkingsovereenkomsten, pb C3/02 van 6 februari 2001, randnummer

14 Figuur 5: Onderverdeling van de schadestroom op basis van omzet die verband houdt met ruitschadehersteldiensten Totale schadestroom 100% Door verzekeraars gestuurde schade 16% Leasemaatschappijen 4% Fleetowners 1% Vrije schadestroom 79% Ook in het geval van ruitschade beschikt geen van de (samenwerkingsverbanden) van verzekeraars over inkoopmacht. Uit figuur 5 blijkt dat 16% van de ruitschade wordt gestuurd door verzekeraars De markt voor cascoverzekeringen In deze paragraaf wordt de markt voor cascoverzekeringen beschreven. Hoewel in dit document de markt voor schadehersteldiensten centraal staat, is het bij de analyse van de verhoudingen op deze markt ook relevant om naar de markt voor cascoverzekeringen te kijken. Gemeenschappelijke inkoop door samenwerkingsverbanden van verzekeraars kan namelijk zowel invloed hebben op de markt voor schadehersteldiensten als op de markt voor cascoverzekeringen. Indien de verzekeraars die participeren in een samenwerkingsverband op de markt voor cascoverzekeringen macht op de afzetmarkt hebben, is het onwaarschijnlijk dat voordelen die behaald worden met gezamenlijke inkoop worden doorgegeven aan de verzekerden. Bovendien is in dit geval de stimulans voor de samenwerkende verzekeraars groter om hun gedrag als verkopers op de markt voor cascoverzekeringen af te stemmen. Om deze redenen is het van belang om ook de markt voor cascoverzekeringen in beschouwing te nemen. De NMa heeft niet uitvoerig onderzocht of de markt voor cascoverzekeringen vanuit mededingingsrechtelijk oogpunt (zie paragraaf 2.1) een aparte relevante markt vormt. Aan de aanbodzijde kunnen de eigenschappen voor verschillende schadeverzekeringen dusdanig overeenkomen, dat verzekeraars op korte termijn verzekeringen kunnen gaan aanbieden die zij nog niet in hun assortiment voeren. Als gevolg van deze aanbodsubstitutie kunnen verschillende schadeverzekeringen tot dezelfde productmarkt behoren en zal de markt mogelijk ruimer zijn dan cascoverzekeringen. Onderzoek naar aanbodsubstitutie wordt van belang als op de kleinst mogelijke markt, de markt voor cascoverzekeringen, de marktaandelen van (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars zo hoog zijn dat nader onderzoek naar gedragingen van verzekeraars en eventuele mededingingsproblemen nodig is. In dat geval zal ook gekeken moeten worden naar concurrentiedruk van verzekeraars die het product nu nog niet aanbieden. 17 Opgemerkt dient te worden dat de verdeling van de totale schadestroom op de markt voor ruitschadehersteldiensten sterk wordt bepaald door de opgegeven verdeling van enkele grote schadeherstelbedrijven. In verschillende gesprekken die de NMa heeft gevoerd, is naar voren gekomen dat juist deze bedrijven vaak in aanmerking komen voor gestuurde schade. Echter, zelfs indien de omzet van deze partijen geheel als gestuurde schade wordt aangemerkt, wordt 63% van de totale ruitschadeherstelstroom gestuurd en 37% niet gestuurd. In dit geval wordt dus nog steeds een substantieel deel van de ruitschades niet gestuurd. 11

15 Deze paragraaf is als volgt opgebouwd. In paragraaf zal een inschatting worden gegeven van de marktomvang. In paragraaf zal worden beschreven welke partijen op deze markt actief zijn Marktomvang De totale omzet van de in Nederland werkzame verzekeraars op het gebied van cascoverzekeringen, gebaseerd op de bruto premie-inkomsten, bedroeg in 2007 ongeveer EUR 2,0 miljard. 18 In de tweede kolom van figuur 6 is aangegeven wat de totale bruto premie-inkomsten van individuele verzekeraars zijn. In de derde kolom zijn de marktaandelen van deze verzekeraars op basis van de geboekte premieomzet weergegeven. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de NMa doorgaans niet kijkt naar de omzet van individuele verzekeraars, maar naar de omzet op concernniveau. Het Eureko-concern (Achmea en Interpolis) is de grootste speler op de markt voor cascoverzekeringen met een marktaandeel rond 27% in Op een gedeelde tweede plaats staan Fortis (Fortis ASR Schadeverzekeringen en Europeesche Verzekeringen) en Allianz (Allianz schade en London Verzekeringen) met elk een marktaandeel dat rond de 10% ligt. De samenwerkende verzekeraars binnen Schadegarant en Topherstel hebben een gezamenlijk marktaandeel van respectievelijk circa 30% en 11% op de markt voor cascoverzekeringen. Het marktaandeel van Topherstel op de markt voor cascoverzekeringen is aanmerkelijk lager dan het marktaandeel van Schadegarant, omdat minder verzekeraars deel uitmaken van het samenwerkingsverband. Figuur 6: Marktaandelen cascoverzekeraars Nederland in Maatschappij Geboekte premies Marktaandelen Maatschappij Geboekte premies Marktaandelen casco ( 1000) casco (in %) casco ( 1000) casco (in %) 1 Achmea Schadeverzekeringen ,66 26 Avéro Achmea Benelux ,90 2 Interpolis Schadeverzekering ,57 27 HDI-Gerling Verzekeringen ,87 3 Fortis ASR Schadeverzekering ,38 28 Erasmus Schadeverzekering ,85 4 Allianz Schade ,92 29 Klaverblad Schade ,78 5 Univé Schade ,37 30 De Goudse Schade ,69 6 Delta Lloyd Schadeverzekering ,03 31 International Insurance Corporation ,33 7 Aegon Schadeverzekering ,45 32 Proteq Schadeverzekeringen ,30 8 UVM ,39 33 VGA Verzekeringen ,24 9 London Verzekeringen ,74 34 AIG Europe (Nederland) ,24 10 Reaal Schadeverzekeringen ,60 35 SOM ,24 11 Nationale-Nederlanden ,28 36 Klaverblad ovm ,21 12 Bovemij Schadeverzekering ,95 37 National Academic ,19 13 AXA Schadeverzekering ,87 38 DSM Schadeverzekering ,12 14 TVM Verzekeringen ,77 39 Algemene Zeeuwse ,11 15 Zurich Versicherung ,18 40 Ansvar Verzekeringsmij ,06 16 ABN Amro Schadeverzekering ,77 41 De Burcht ,05 17 Ohra Schadeverzekeringen ,65 42 De Nederlanden van Nu 898 0,05 18 ZLM Verzekeringen ,56 43 Neerlandia van ,05 19 Generali Schadeverzekering ,52 44 Mercurius Risico Verz. Mij ,03 20 Fortis Corporate Insurance ,25 45 VAN 426 0,02 21 Noordhollandsche van ,16 46 ING Insurance Services 91 0,00 22 Winterthur Verzekeringen ,11 47 Zevenwouden 85 0,00 23 Europeesche Verzekering ,02 48 Leeuwarder Onderlinge 73 0,00 24 RVS Schadeverzekering ,92 49 Malayan Insurance 69 0,00 25 VVAA Schadeverzekeringen ,91 18 AM Jaarboek 2008, Kluwer b.v., Deventer 19 Zie voetnoot 18 12

16 2.2.2 Beschrijving van de marktpartijen Aanbieders Uit figuur 6 blijkt dat er veel aanbieders actief zijn op de markt voor cascoverzekeringen. Schadeverzekeraars die expertise hebben ten aanzien van bepaalde schadeverzekeringsproducten kunnen deze kennis gebruiken om ook andere schadeverzekeringsproducten aan te bieden. Mogelijk kunnen schadeverzekeraars dan ook eenvoudig toetreden tot de markt voor cascoverzekeringen. 20 Bovendien hebben nieuwe vormen van distributie (bijvoorbeeld internet) de toetreding vereenvoudigd. De afgelopen jaren zijn onder meer de winkelketens HEMA en Kruidvat cascoverzekeringen gaan aanbieden. Vanuit de consument bezien zijn dit nieuwe spelers op de markt voor cascoverzekeringen, hoewel beide winkelketens slechts bemiddelen voor bestaande partijen. Daarnaast hebben verschillende verzekeraars 21 nieuwe dochterondernemingen opgericht. Ook deze dochterondernemingen kunnen vanuit het oogpunt van de consument worden gezien als nieuwe toetreders op de markt voor cascoverzekeringen. Vragers Cascoverzekeringen worden voornamelijk afgenomen door consumenten. Een individuele consument bepaalt maar voor een klein deel de vraag naar cascoverzekeringen van een individuele verzekeraar. Consumenten beschikken om deze reden niet over afnemersmacht. 2.3 Samenvatting hoofdstuk 2 Dit hoofdstuk heeft tot doel meer inzicht te geven in de verhoudingen op de markt voor schadehersteldiensten. Op deze markt bieden schadeherstellers hun diensten aan. (Samenwerkingsverbanden van) verzekeraars, leasemaatschappijen, fleetowners, verzekerden, nietverzekerden en andere schadeherstelbedrijven nemen schadehersteldiensten af. Uit de enquête die in opdracht van de NMa onder schadeherstellers is gehouden, is gebleken dat de schadestroom die verband houdt met autoschadehersteldiensten voor 40% bestaat uit schade die wordt gestuurd door verzekeraars. De schadestroom die verband houdt met ruitschadehersteldiensten bestaat voor 16% uit schade die wordt gestuurd door verzekeraars. Op basis van deze marktaandelen is het niet aannemelijk dat individuele verzekeraars over een economische machtspositie en samenwerkingsverbanden van verzekeraars over inkoopmacht beschikken op de markt voor autoschadehersteldiensten en ruitschadehersteldiensten. Tevens is in dit hoofdstuk de markt voor cascoverzekeringen beschreven. Op deze markt bieden individuele verzekeraars cascoverzekeringen aan consumenten aan. Aangezien een verzekeraar niet afhankelijk is van een individuele consument heeft de consument geen afnemersmacht. 20 Zaak 597/Schadegarant, besluit van de d-g NMa van 15 november Bijvoorbeeld Generali-dochter De Nederlanden van Nu, Erasmus-dochter NOWM en ING Insurance Services met Postbank Autoverzekeringen. 13

17 3 Mededingingsrechtelijke analyse van ontvangen meldingen In de afgelopen jaren heeft de NMa een groot aantal tips, signalen en klachten ontvangen over verschillende onderdelen van de markt voor schadehersteldiensten. Deze meldingen waren afkomstig van zowel schadeherstellers als consumenten en gaan zowel over gedragingen van (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars als over gedragingen van schadeherstelbedrijven. Ook uit de respons op de enquête die in opdracht van de NMa is uitgevoerd, is een aantal problemen naar voren gekomen. De meldingen kunnen worden ingedeeld in een zestal categorieën, te weten koppelverkoop (zie paragraaf 3.1), het opleggen van onredelijke voorwaarden door individuele verzekeraars (zie paragraaf 3.2), inkoopmacht van samenwerkingsverbanden van verzekeraars (zie paragraaf 3.3), erkenningsregelingen (zie paragraaf 3.4), systemen voor schadecalculatie (zie paragraaf 3.5) en de keuze van de verzekeraars voor relatief dure schadeherstelbedrijven (zie paragraaf 3.6). In dit hoofdstuk zal de NMa per categorie de ontvangen meldingen schetsen en duidelijk maken of de gemelde gedragingen mededingingsbeperkend kunnen zijn. Dit hoofdstuk zal worden afgesloten met een conclusie in paragraaf 3.7. Een algemene ontwikkeling die bij meerdere meldingen een rol speelt is dat de vrije schadestroom afneemt, doordat steeds meer verzekeraars schade sturen. Daarnaast heeft een aantal schadeherstelbedrijven de laatste jaren een lagere rating gekregen of is helemaal niet meer geselecteerd door een van de (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars. Hierdoor wordt de hoeveelheid werk per schadeherstelbedrijf dat zijn werk moet halen uit de vrije schadestroom steeds kleiner. De NMa signaleert dat dit voor schadeherstelbedrijven die niet door (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars zijn geselecteerd tot problemen kan leiden. Echter, de NMa kan en zal de meldingen die worden besproken in de volgende paragrafen slechts analyseren op basis van haar bevoegdheden als toezichthouder ingevolge de Mededingingswet. 3.1 Koppelverkoop Ontvangen meldingen In veel meldingen die de NMa de afgelopen jaren heeft ontvangen, wordt gesteld dat verzekeraars zich schuldig maken aan koppelverkoop. De verzekeraars koppelen volgens deze meldingen schadehersteldiensten aan cascoverzekeringen. In de meldingen wordt aangegeven dat verzekeraars verzekerden alleen doorverwijzen naar schadeherstelbedrijven die door de verzekeraar zijn geselecteerd. Tevens wordt in de meldingen aangegeven dat verzekerden een verhoogd eigen risico moeten betalen indien zij de schade aan hun auto laten herstellen door een niet-geselecteerd schadeherstelbedrijf. Analyse vanuit mededingingsperspectief Artikel 24 Mw omvat het verbod op misbruik van een economische machtspositie. Onderstaand kader geeft meer informatie over de manier waarop de NMa bepaalt of een onderneming misbruik maakt van een economische machtspositie. 14

18 Mededingingsrechtelijk kader: misbruik van een economische machtspositie 22 Volgens artikel 24 Mw is het voor ondernemingen verboden om misbruik te maken van een economische machtspositie (hierna: e.m.p.). Indien een onderneming over een e.m.p. beschikt kan de onderneming zich in belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten en afnemers gedragen. Het hebben van een economische machtspositie vormt op zichzelf geen probleem en is dan ook niet verboden. Alleen als een economische machtspositie ook wordt misbruikt is sprake van een overtreding van artikel 24 van de Mededingingswet. Voordat de NMa bepaalt of er sprake is van misbruik van een e.m.p. stelt de NMa eerst vast of een onderneming al dan niet een e.m.p. heeft. Voor de beantwoording van deze vraag zijn twee criteria belangrijk: de relevante markt en de economische positie op die markt. In het mededingingsrechtelijke kader in hoofdstuk 2 is uitgelegd hoe de NMa relevante markten afbakent. Als de relevante markt eenmaal is afgebakend, dan gaat de NMa als tweede stap na of de onderneming of ondernemingen in kwestie op de relevante markt een e.m.p. innemen. De marktstructuur is bij deze beoordeling met name van belang. Het marktaandeel vormt het vertrekpunt van de analyse of er sprake is van een e.m.p. Als blijkt dat een onderneming op de relevante markt een marktaandeel heeft van meer dan 40%, kan er sprake zijn van een e.m.p. Beneden dit marktaandeel wordt in beginsel aangenomen dat er geen sprake is van een e.m.p. Behalve naar marktaandeel wordt ook naar andere factoren gekeken om te bepalen of een onderneming al dan niet over een e.m.p. beschikt, zoals het aantal ondernemingen dat op de markt actief is en hun marktpositie. Als op basis van bovenstaande analyse is vastgesteld dat een onderneming een e.m.p. heeft, moet worden vastgesteld of de desbetreffende onderneming haar positie ook misbruikt. Er kunnen in beginsel twee vormen van misbruik worden onderscheiden. De eerste vorm kan worden getypeerd als uitbuiting. Dit zijn gedragingen waarbij de economische machtspositie wordt gebruikt om voordelen te behalen die in normale marktomstandigheden niet behaald zouden kunnen worden. De tweede vorm van misbruik is uitsluiting. Hierbij versterkt de onderneming haar eigen positie verder door die van haar concurrenten op een oneigenlijke manier te verzwakken of toetreding te bemoeilijken. Er is een grote diversiteit van gedragingen die misbruik kunnen opleveren. Voorbeelden van dergelijke gedragingen zijn: het rechtstreeks of indirect opleggen van onredelijke aan- of verkoopprijzen of van andere onbillijke voorwaarden (bijvoorbeeld te hoge, te lage of discriminerende prijzen) of het feit dat het sluiten van overeenkomsten afhankelijk wordt gesteld van het aanvaarden van bijkomende prestaties, die geen verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten (koppelverkoop). Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Ook andere gedragingen kunnen onder het begrip misbruik vallen. 22 Zie voor meer informatie de brochure Misbruik van een economische machtspositie van de NMa. Deze brochure is beschikbaar via 15

19 Er is sprake van koppelverkoop, wanneer een bepaald product alleen wordt verkocht in combinatie met een ander product, terwijl deze producten niet noodzakelijkerwijs aan elkaar gekoppeld hoeven te zijn. Het eerste product wordt in dit verband vaak het koppelende product genoemd, terwijl aan het tweede product wordt gerefereerd als het gekoppelde product. 23 Door koppelverkoop is de leverancier mogelijk in staat om de markt voor het gekoppelde product af te schermen. Dit kan de mate van concurrentie op de markt voor het gekoppelde product beperken, doordat andere aanbieders van het gekoppelde product door de productkoppeling mogelijk niet in staat zijn om hun product te verkopen. In de praktijk blijkt er op de markt voor schadehersteldiensten geen sprake te zijn van koppelverkoop. De verzekerde wordt immers niet verplicht om de schadehersteldiensten bij een door zijn verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf af te nemen. De verzekerde kan de schade ook laten herstellen door een niet-geselecteerd schadeherstelbedrijf. Zelfs als de verzekerde wel wordt verplicht om schade te laten herstellen bij een door zijn verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf, hoeft koppelverkoop niet verboden te zijn onder artikel 24 Mw. Zoals in het bovenstaande mededingingsrechtelijke kader uiteen is gezet, moet eerst worden bepaald of de verzekeraar beschikt over een economische machtspositie. Vervolgens moet worden onderzocht of er geen objectieve rechtvaardiging voor koppelverkoop bestaat. Uit de figuren 3 en 4 blijkt dat geen van de individuele verzekeraars op de markt voor schadehersteldiensten over een marktaandeel van meer dan 40% beschikt. Uit deze twee figuren blijkt tevens dat samenwerkingsverbanden van verzekeraars beschikken over een gecombineerd marktaandeel van maximaal 10-15%. De (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars beschikken in beginsel dus niet over een economische machtspositie. Een verdere analyse van het eventuele misbruikelijk gedrag van deze (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars is dan ook niet aan de orde. Gezien het feit dat er geen sprake is van een economische machtspositie, doe de NMa geen nader mededingingsrechtelijk onderzoek naar misbruik van een dergelijke positie. De (samenwerkingsverbanden van) verzekeraars hebben in beginsel contractsvrijheid. Zij mogen zelf bepalen welke schadeherstelbedrijven zij selecteren en ook is het toegestaan dat zij verzekerden alleen naar deze geselecteerde schadeherstelbedrijven doorverwijzen. Verzekeraars sturen verzekerden door hen bepaalde voordelen te bieden. Een voordeel dat in dit verband vaak wordt aangeboden is een lager eigen risico. Dat er een lager eigen risico geldt indien de verzekerde kiest voor een door de verzekeraar geselecteerd schadeherstelbedrijf lijkt in beginsel objectief gerechtvaardigd te zijn. Het is aannemelijk dat de verzekeraars schaalvoordelen realiseren door grote hoeveelheden schadehersteldiensten in te kopen bij een beperkt aantal schadeherstelbedrijven. Wanneer de verzekerde voor een niet-geselecteerd schadeherstelbedrijf kiest, lijkt het logisch dat hij niet van deze voordelen profiteert en hij niet voor een korting op het eigen risico in aanmerking komt. Uit meldingen die bij de NMa binnenkomen, blijkt dat verzekerden vaak pas worden geconfronteerd met de verplichte keuze voor een schadeherstelbedrijf op het moment dat zich daadwerkelijk een schadegeval 23 Zo was in de Microsoft-zaak van de Europese Commissie het Windows operating system het koppelende product en Windows Media Player het gekoppelde product. 16

20 voordoet. Sommige verzekerden geven aan dat zij hiervan niet op de hoogte zijn gesteld bij de afsluiting van de cascoverzekering. De NMa heeft geconstateerd dat deze voorwaarde wel in de polisvoorwaarden wordt genoemd. Er kan dan ook worden geconcludeerd dat sommige verzekerden hun polisvoorwaarden niet goed lezen. Daarnaast geeft een aantal verzekerden aan dat de keuze tussen schadeherstelbedrijven beperkt is, doordat de verzekeraar slechts een beperkt aantal schadeherstelbedrijven heeft geselecteerd. Ook hiervoor geldt dat de verzekerde bewuster kan kijken naar de door de verzekeraar opgestelde polisvoorwaarden als hij een verzekering afsluit. Overigens is hierbij ook een rol voor verzekeraars en tussenpersonen weggelegd. Zij zouden consumenten bij het afsluiten van een cascoverzekering nadrukkelijker op deze polisvoorwaarden kunnen wijzen. 3.2 Opleggen onredelijke voorwaarden door individuele verzekeraars Ontvangen meldingen Van schadeherstelbedrijven heeft de NMa een aantal meldingen ontvangen over het feit dat individuele verzekeraars aan schadeherstelbedrijven onredelijke voorwaarden opleggen. De verzekeraars oefenen volgens de meldingen druk uit op de schadeherstellers om schade tegen een onredelijk laag uurtarief te herstellen. Een aantal schadeherstellers geeft aan dat het hierdoor voor hen steeds lastiger wordt om winstgevend op de markt voor schadehersteldiensten te kunnen blijven opereren. Analyse vanuit mededingingsperspectief Uit de ontvangen meldingen blijkt dat schadeherstellers zich uitgebuit voelen door individuele verzekeraars. Uitbuiting is, zoals is beschreven in het mededingingsrechtelijke kader in paragraaf 3.1, een vorm van misbruik van een economische machtspositie en moet derhalve worden beoordeeld onder artikel 24 Mw. Zoals in paragraaf 3.1 is aangegeven, neemt de NMa aan dat individuele verzekeraars in beginsel niet over een economische machtspositie beschikken. Geen enkele verzekeraar heeft een marktaandeel dat boven de 40% ligt. Aangezien de individuele verzekeraars op dit moment niet over een economische machtspositie beschikken, doet de NMa geen nader mededingingsrechtelijk onderzoek naar misbruik van een dergelijke positie. Individuele verzekeraars mogen onderhandelen over voorwaarden en tarieven, ook als dit betekent dat het voor een aantal schadeherstellers lastiger wordt om winstgevend op de markt voor schadehersteldiensten te kunnen blijven opereren. Indien de marktaandelen van de individuele verzekeraars in de toekomst veranderen, zal eventueel moeten worden bezien of de individuele verzekeraars over een economische machtspositie beschikken. 3.3 Inkoopmacht van samenwerkingsverbanden van verzekeraars Ontvangen meldingen De NMa heeft de afgelopen jaren ook een aantal meldingen ontvangen over inkoopmacht van samenwerkingsverbanden van verzekeraars. Doordat verzekeraars samenwerken op het gebied van inkoop van schadehersteldiensten zouden de verzekeraars in staat zijn om onredelijke lage maximum uurtarieven op te leggen aan schadeherstellers. 17

De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten

De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten April 2009 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500 BH Den Haag Managementsamenvatting De Nederlandse Mededingingsautoriteit

Nadere informatie

NMa s STURINGSRAPPORT EEN KRITISCHE BESCHOUWING

NMa s STURINGSRAPPORT EEN KRITISCHE BESCHOUWING NMa s STURINGSRAPPORT EEN KRITISCHE BESCHOUWING Enkele kanttekeningen bij het rapport De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten (NMa april 2009) door Prof. Mr. J.A.Winter,

Nadere informatie

Een kritische beoordeling van het NMa rapport De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten

Een kritische beoordeling van het NMa rapport De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten Notitie datum onderwerp 25 mei 2009 Second Opinion aan van Vasned Prof. dr. J. Hinloopen (UvA) en Prof. dr. J.J.M. Theeuwes (SEO) Een kritische beoordeling van het NMa rapport De rol van verzekeraars op

Nadere informatie

Misbruik van een economische machtspositie

Misbruik van een economische machtspositie Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie Nederlandse Mededingingsautoriteit Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie De Mededingingswet stelt regels ten aanzien van:

Nadere informatie

Een kritische beoordeling van het NMa-rapport

Een kritische beoordeling van het NMa-rapport Een kritische beoordeling van het NMa-rapport Amsterdam, mei 2009 In opdracht van Vasned Een kritische beoordeling van het NMa-rapport De rol van verzekeraars op de markt voor auto(ruit)schadehersteldiensten

Nadere informatie

Convenant Administratiekosten

Convenant Administratiekosten Convenant Administratiekosten De vergoeding conform het convenant is verschuldigd voor nieuwe zaken en voor nog niet afgewikkelde zaken per 1 april 2005 en voor later toetreders geldt de datum van inschrijving

Nadere informatie

mw. J.M. Roos van Roon jroon@aegon.nl R. van Walsum Rene.van_Walsum@aig.com I. van der Mey vandermey@anker.nl

mw. J.M. Roos van Roon jroon@aegon.nl R. van Walsum Rene.van_Walsum@aig.com I. van der Mey vandermey@anker.nl Contactpersonen Regeling buitengerechtelijke kosten materieel Deelnemer Contactpersoon Mailadres ABN AMRO Schadeverzekering N.V. J.G. Russchen jaap.russchen@abnamroverzekeringen.nl ACE Insurance S.A.-N.V.

Nadere informatie

mw. J.M. Roos van Roon jroon@aegon.nl I. van der Mey vandermey@anker.nl

mw. J.M. Roos van Roon jroon@aegon.nl I. van der Mey vandermey@anker.nl Contactpersonen Regeling buitengerechtelijke kosten materieel Deelnemer Contactpersoon Mailadres ABN AMRO Schadeverzekering N.V. J.G. Russchen jaap.russchen@abnamroverzekeringen.nl ACE Insurance S.A.-N.V.

Nadere informatie

Tevredenheid Autoverzekeringen Verzekeringssite.nl en GfK

Tevredenheid Autoverzekeringen Verzekeringssite.nl en GfK Tevredenheid Autoverzekeringen Verzekeringssite.nl en GfK Agenda 1 Management Summary 2 Algemene tevredenheid 3 Beoordeling verzekeraar 4 Onderzoeksverantwoording 1 Management Summary Management Summary

Nadere informatie

Convenant Administratiekosten

Convenant Administratiekosten Convenant Administratiekosten De vergoeding conform het convenant is verschuldigd voor nieuwe zaken en voor nog niet afgewikkelde zaken per 1 april 2005 en voor later toetreders geldt de datum van inschrijving

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer 3747 / 18 Betreft

Nadere informatie

Monitor Financiële Sector:

Monitor Financiële Sector: Nederlandse Mededingingsautoriteit Monitor Financiële Sector: Notitie bij Sectorstudie Vastgoedfinanciering, SEO Economisch Onderzoek oktober 2011 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500

Nadere informatie

2010 PRIJZEN. Ongeacht Aantal sterren. Afspraak via internet bij de vestiging

2010 PRIJZEN. Ongeacht Aantal sterren. Afspraak via internet bij de vestiging (Februari 2010) Prijzen Marktleider Graag wil ik beginnen met de prijzen door te spelen die de marktleider (Carglass) rekent, die ondertussen op elke groene kaart is afgedrukt en waarnaar door bijna elke

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet. Nederlandse mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid van de Mededingingswet. Nummer /2949 Betreft

Nadere informatie

Convenant Administratiekosten

Convenant Administratiekosten Convenant Administratiekosten De vergoeding conform het convenant is verschuldigd voor nieuwe zaken en voor nog niet afgewikkelde zaken per 1 april 2005 en voor later toetreders geldt de datum van inschrijving

Nadere informatie

Aan de brochure kunnen geen rechten worden ontleend.

Aan de brochure kunnen geen rechten worden ontleend. De Mededingingswet stelt regels ten aanzien van: concurrentiebeperkende afspraken; misbruik van een economische machtspositie; concentraties van ondernemingen. Deze brochure bevat een toelichting op het

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1055-9810.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1055-9810.htm pagina 1 van 7 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 1055 /ABN AMRO Lease - KPN

Nadere informatie

Productkoppeling en overstapdrempels bij bancaire dienstverlening aan het MKB

Productkoppeling en overstapdrempels bij bancaire dienstverlening aan het MKB Productkoppeling en overstapdrempels bij bancaire dienstverlening aan het MKB Datum maart 2010 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500 BH Den Haag Inhoud Inhoud...1 1 Inleiding... 2 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0987-9808.htm. NMa, Mededingingswet

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0987-9808.htm. NMa, Mededingingswet pagina 1 van 5 BESLUIT NMa, Mededingingswet Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Datum: 14 augustus

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1169-9812.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1169-9812.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1169: Deutsche Babcock - Steinmüller

Nadere informatie

Marktanalyse Schadeherstelbranche

Marktanalyse Schadeherstelbranche Marktanalyse Schadeherstelbranche Presentatie ten behoeve van FOCWA congres Aart Willem Saly Jan Visser Nieuwegein, 9 oktober 2013 Introductie doel onderzoek FOCWA constateert dat de Schadeherstelbranche

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1069-9810.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1069-9810.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 1069/Low & Bonar-Waddington

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 2587/De Lage Landen - KPN Lease I. MELDING

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1139/CSS-CCN I. MELDING 1. Op 10 november 1998

Nadere informatie

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 16 april 2012.

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 16 april 2012. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-174 d.d. 12 juni 2012 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0890-9809.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0890-9809.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaak nr: 890/ECN - KEMA I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

AUTOVERZEKERINGEN BESCHRIJVING UITGEBREIDE PRIJSANALYSE

AUTOVERZEKERINGEN BESCHRIJVING UITGEBREIDE PRIJSANALYSE AUTOVERZEKERINGEN BESCHRIJVING UITGEBREIDE PRIJSANALYSE Marktconforme profielenset Een marktconforme profielenset bevat een selectie van klantprofielen die een realistisch beeld van de huidige markt geeft.

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. ZaakNummer 1678/BDO CampsObers-Walgemoed I. MELDING 1. Op 3 december

Nadere informatie

1 Verloop van de procedure

1 Verloop van de procedure Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 6561/207 Betreft zaak: Zaak 6561 - Automark B.V. / Carglass B.V. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit op de bezwaren

Nadere informatie

www.independer.nl 10-10-2006 1

www.independer.nl 10-10-2006 1 www.independer.nl 10-10-2006 1 Inkomen Hoger dan 50.000 euro Profiel bestaande hypotheek Verzekerd bedrag 200.000 op 1 levens Maatschappij premie maandpremie Looptijd 25 jaar Premie per maand Bouwfonds

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 2218/ Hofka + Sampermans - Stoof I. MELDING

Nadere informatie

BESLUIT. pagina 1 van 5. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\44304opb.htm

BESLUIT. pagina 1 van 5. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\44304opb.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Datum: 12 mei 1998 Nummer: 443/4.B95 Betreft:

Nadere informatie

BESLUIT. Zaaknummer 1060: Van Wieringen tegen Zorg en Zekerheid

BESLUIT. Zaaknummer 1060: Van Wieringen tegen Zorg en Zekerheid BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit tot afwijzing van een aanvraag tot het nemen van een besluit op grond van artikel 56, eerste lid, van de Mededingingswet.

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1271/Hillsdown - Jonker Fris I. MELDING 1.

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 2647/Thermo King - Grenco I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0797-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0797-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: Zaak nr. 794 / Libertel-Phones

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1257 / Airtours - Traveltrend I. MELDING 1.

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1267 / Danisco - Sidlaw I. MELDING 1. Op 5

Nadere informatie

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE VRAGEN OVER MEDEDINGING CONTACT INFORMATIE: Telefoon: 402080 of 402339 tst. 1080 Fax: 404834 E-mail: juridischezaken@yahoo.com Paramaribo, december 2011 Ministerie van

Nadere informatie

Samenvatting hypothekenonderzoek

Samenvatting hypothekenonderzoek Samenvatting hypothekenonderzoek De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft in 2011 onderzoek uitgevoerd naar de manier waarop hypotheekverstrekkers met elkaar concurreren op de Nederlandse hypotheekmarkt.

Nadere informatie

Benodigde documenten bij kapitaaloverdracht

Benodigde documenten bij kapitaaloverdracht Benodigde documenten bij kapitaaloverdracht Gaat u een lijfrentekapitaal oversluiten naar een Rabo ToekomstRekening of Rabo GoudenHanddrukRekening? Dan heeft de overdragende aanbieder altijd een ondertekend

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0425-9805.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0425-9805.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 425 / Internatio-Müller - Roderland

Nadere informatie

De echte motorverzekering van REAAL. Motorverzekering

De echte motorverzekering van REAAL. Motorverzekering Motorverzekering 2 De echte motorverzekering van REAAL Motorverzekering 3 4 De motorverzekering van REAAL Waarom een motorverzekering bij onze maatschappij? Het antwoord is heel eenvoudig: bij andere verzekeringsmaatschappijen

Nadere informatie

kan een gebruiker van een dergelijk systeem ook bij stroomuitval zijn dienstverlening voortzetten.

kan een gebruiker van een dergelijk systeem ook bij stroomuitval zijn dienstverlening voortzetten. Ons ACM/DM/2014/206276_OV kenmerk: Zaaknummer: 14.0487.53 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt naar aanleiding van een aanvraag tot een beschikking in de zin van artikel 56, lid 1, van de Mededingingswet.

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit inzake de toepasselijkheid van artikel 34 van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit inzake de toepasselijkheid van artikel 34 van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit inzake de toepasselijkheid van artikel 34 van de Mededingingswet. Zaaknummer 1314/SNS Reaal Groep - Abfin I. MELDING

Nadere informatie

Voor het geven van advies, het bemiddelen in en het begeleiden van verzekeringen en financiële producten maken wij kosten.

Voor het geven van advies, het bemiddelen in en het begeleiden van verzekeringen en financiële producten maken wij kosten. DE DIENSTVERLENING VAN ADVAS ADVIESGROEP U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van Advas Adviesgroep Eindhoven In deze brief leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden

Nadere informatie

De weg naar uw droomauto.

De weg naar uw droomauto. De weg naar uw droomauto. Inhoudsopgave Introductie Over ALPHERA Financial Services 2 Autofinanciering voor bedrijven ALPHERA Financial Lease 4 ALPHERA Executive Plan 4 Autofinanciering voor particulieren

Nadere informatie

Dekkingsoverzicht ASR Compleet Alles onder 1 DAK Pakket

Dekkingsoverzicht ASR Compleet Alles onder 1 DAK Pakket Dekkingsoverzicht ASR Compleet Dekking beperkt casco niet mogelijk voor auto s ouder dan 10 jaar Eigen risico voor beperkt casco en casco = 250,- per gebeurtenis Eigen risico voor bestuurders jonger dan

Nadere informatie

Informatie over de aard en reikwijdte van uw dienstverlening

Informatie over de aard en reikwijdte van uw dienstverlening Informatie over de aard en reikwijdte van uw dienstverlening Productsoort Onze adviseurs bieden u diensten op het gebied van: 1. hypotheken 2. levensverzekeringen 3. schadeverzekeringen 4. pensioenen.

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot afwijzing van een klacht.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot afwijzing van een klacht. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer: 5981/ 6 Betreft zaak: Consumentenbond vs Apple Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot afwijzing van een klacht.

Nadere informatie

Gedragscode mededingingsrecht DEX

Gedragscode mededingingsrecht DEX Gedragscode mededingingsrecht DEX Uitgangspunt Deze gedragscode beschrijft de manier waarop DEX omgaat met de regels van het mededingingsrecht. Hij is bedoeld als leidraad voor iedereen die betrokken is

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0094-9804.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0094-9804.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 94/13.B91 Betreft: Zaaknummer 94/Econosto

Nadere informatie

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 Over de NMa De Nederlandse Mededingingsautoriteit, kortweg NMa, ziet erop toe dat bedrijven op de vrije markt met elkaar

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0748-9806.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0748-9806.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 748 / Edon - Westergo 1. Op 14

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1924/Achmea Gak Holding I. MELDING 1. Op 17 mei 2000

Nadere informatie

Monitor Financiële Sector

Monitor Financiële Sector Monitor Financiële Sector De markt voor natura-uitvaartverzekeringen Datum 10 juni 2008 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500 BH Den Haag Inhoud 1. Inleiding p. 3 2. De markt voor natura-uitvaartverzekeringen

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1138-9811.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1138-9811.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 1138/Arriva-VEONN en Hanze

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer 3620/21 Betreft

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1064-9810.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1064-9810.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 1064/Friesland Coberco DF -

Nadere informatie

NL-206. ABN-Amro Schadeverzekering N.V. Postbus 10085 8000 GB ZWOLLE Telefoon: E-mail: +31 384968316 verkeer.particulier@abnamroverzekering en.

NL-206. ABN-Amro Schadeverzekering N.V. Postbus 10085 8000 GB ZWOLLE Telefoon: E-mail: +31 384968316 verkeer.particulier@abnamroverzekering en. NL-206 ABN-Amro Schadeverzekering N.V. Postbus 10085 8000 GB ZWOLLE Telefoon: E-mail: +31 384968316 verkeer.particulier@abnamroverzekering en.nl NL-198 ACE European Group Ltd. Postbus 8664 3009 AR ROTTERDAM

Nadere informatie

Productbeschrijving Delta/W Schadedossier versie 1.0

Productbeschrijving Delta/W Schadedossier versie 1.0 Delta/W Schadedossier Compleet en efficiënt Inleiding Delta/W Schadedossier is het backoffice pakket voor de schadehersteller die meer wil dan alleen calculeren. Delta/W Schadedossier heeft standaard uitgebreide

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJDE RICHTSNOEREN VOOR DE ZORGSECTOR: WAT MAG WEL EN WAT MAG NIET?

STAPPENPLAN BIJDE RICHTSNOEREN VOOR DE ZORGSECTOR: WAT MAG WEL EN WAT MAG NIET? STAPPENPLAN BIJDE RICHTSNOEREN VOOR DE ZORGSECTOR: WAT MAG WEL EN WAT MAG NIET? Markten laten werken. Dat is de missie van de NMa. De wet verbiedt ondernemingen niet om onderling afspraken te maken maar

Nadere informatie

Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging

Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging NEVI Zorgcongres Jeroen Braaksma & Marie-Louise Leijh-Smit Senior Inspecteurs, Directie Mededinging, Cluster Zorg Inhoud 1. Introductie NMa 2. Inkoopzijde

Nadere informatie

De zorgmakelaar: begeleiding van onderhandelingen tussen fysiotherapeuten en zorgverzekeraars

De zorgmakelaar: begeleiding van onderhandelingen tussen fysiotherapeuten en zorgverzekeraars De zorgmakelaar: begeleiding van onderhandelingen tussen fysiotherapeuten en zorgverzekeraars Marktwerking Als gevolg van de door de overheid gewenste marktwerking in de zorg is de regierol van de zorgverzekeraars

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Royaal autoverzekering

Klaverblad Verzekeringen. Royaal autoverzekering Klaverblad Verzekeringen Royaal autoverzekering Deze folder bevat een beperkte weergave van de polisvoorwaarden. Aan deze weergave kunnen geen rechten worden ontleend. Wilt u precies weten wat er onder

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER. Telefoon : (015) 3613494 : bezoek uitsluitend op afspraak

DIENSTENWIJZER. Telefoon : (015) 3613494 : bezoek uitsluitend op afspraak DIENSTENWIJZER Statutaire naam : Van der Ho-even & Partner Handelsnaam kantoor : Van der Ho-even & Partner Kantooradres : Boezemweg 2 d-e Postcode en vestigingsplaats : 2641 KH Pijnacker Telefoon : (015)

Nadere informatie

Verantwoording. In dit document wordt informatie gegeven over de vergelijking van zorgverzekeringen op Geld.nl.

Verantwoording. In dit document wordt informatie gegeven over de vergelijking van zorgverzekeringen op Geld.nl. Verantwoording Over Geld.nl Geld.nl gelooft dat je mensen in staat moet stellen om op een eenvoudige manier zelf de juiste financiële producten te kiezen. Mensen hebben over het algemeen een hekel aan

Nadere informatie

BESLUIT. 2. Bij besluit van 28 mei 2002 is de aanvraag om ontheffing van het verbod van artikel 6, eerste lid, Mededingingswet afgewezen.

BESLUIT. 2. Bij besluit van 28 mei 2002 is de aanvraag om ontheffing van het verbod van artikel 6, eerste lid, Mededingingswet afgewezen. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot ongegrondverklaring van het tegen zijn besluit van 28 mei 2002, kenmerk 2036/84,

Nadere informatie

Lijfrente: polishouders vergelijken niet en laten duizenden euro s liggen

Lijfrente: polishouders vergelijken niet en laten duizenden euro s liggen Lijfrente: polishouders vergelijken niet en laten duizenden euro s liggen Bezitters van een lijfrenteverzekering kunnen (tien)duizenden euro s besparen door aanbieders van lijfrente-uitkeringen goed te

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: Zaak nr. 891 / debitel-cellway

Nadere informatie

Nedasco Voordeelpakket Bedrijven

Nedasco Voordeelpakket Bedrijven Nedasco Voordeelpakket Bedrijven Nedasco Voordeelpakket Bedrijven De beste producten én pakketkorting Wilt u uw zakelijke klanten deskundig adviseren over bedrijfsrisico s? Biedt u ze graag gemak, overzicht

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0808-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0808-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 808 / Krasnapolsky - Golden Tulip

Nadere informatie

Algemene informatie. In dit document vindt u de volgende onderwerpen: Voor wie bemiddelen wij?

Algemene informatie. In dit document vindt u de volgende onderwerpen: Voor wie bemiddelen wij? Algemene informatie EZA verzekeringen is een financiële dienstverlener met een breed aanbod van diensten en producten. Een belangrijk onderdeel van onze dienstverlening is de verzekeringsbemiddeling. EZA

Nadere informatie

Aangesloten maatschappijen en producten

Aangesloten maatschappijen en producten Aangesloten maatschappijen en producten Datum: 18-08-2015 APLAZA-KOPPELINGEN 1. APLAZA TRANSACTIEPLATFORM 4 1.1 AEGON 4 1.2 ARAG 4 1.3 A.S.R. VERZEKERINGEN 5 1.4 AVÉRO ACHMEA 6 1.5 DE AMERSFOORTSE 6 1.6

Nadere informatie

Uw nieuwe Volkswagen verzekeren. Ontvang nu 250 CASH BACK!

Uw nieuwe Volkswagen verzekeren. Ontvang nu 250 CASH BACK! Uw nieuwe verzekeren Ontvang nu 250 CASH BACK! Uw nieuwe verzekeren? Sluit u nu een all risk verzekering af bij Financial Services, dan profiteert u van veel voordeel. Na het afsluiten van uw verzekering

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 49a Mededingingswet van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 49a Mededingingswet van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 49a Mededingingswet van de Mededingingswet. Nummer 5998 / 546.BT55

Nadere informatie

In deze paragraaf treft u de belangrijkste gegevens aan van de onderneming:

In deze paragraaf treft u de belangrijkste gegevens aan van de onderneming: Dienstenwijzer 2013 Inleiding. Op de activiteiten van Stengs Assurantie Management is de Wet Financiële Dienstverlening van toepassing. Eén van de eisen die uit deze wet volgt is dat wij u op tijd informeren

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

Achmea Schadeverzekeringen N.V., gevestigd te Apeldoorn, hierna te noemen Aangeslotene.

Achmea Schadeverzekeringen N.V., gevestigd te Apeldoorn, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-381 d.d. 20 oktober 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. C.E. du Perron en mr. E.M. Dil-Stork, leden en mr. I.M.L. Venker, secretaris)

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0439-9805.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0439-9805.htm pagina 1 van 7 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 439 / UPC-NUON 1. Op 16 april 1998

Nadere informatie

Stel & Toes Assurantiën

Stel & Toes Assurantiën Stel & Toes Assurantiën Dienstenwijzer Particulieren Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal.

Nadere informatie

Brochure klachten, tips, signalen en besluitaanvragen

Brochure klachten, tips, signalen en besluitaanvragen Brochure klachten, tips, signalen en besluitaanvragen NMa maart 2007 Inhoudsopgave 1 WAAROVER KAN IK KLAGEN BIJ DE NMA? 3 2 WAT KAN DE NMA DOEN? 3 3 DOET DE NMA ONDERZOEK NAAR ÁLLE OVERTREDINGEN VAN DE

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1410/BAM - Vissers/HOKA/ITS I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1311 / Nuts/Ohra - Noorder Kroon I. MELDING

Nadere informatie

Voorbeelden database analyses benchmark onderzoek intermediairs. Laurens van Graafeiland 20-10-2010

Voorbeelden database analyses benchmark onderzoek intermediairs. Laurens van Graafeiland 20-10-2010 Voorbeelden database analyses benchmark onderzoek intermediairs Laurens van Graafeiland 20-10-2010 1 Toegevoegde waarde Marktkennis Kennis van (eind)klanten Vergelijking met concurrenten Kennis over assurantietussenpersonen

Nadere informatie

De Voorzieningenrechter

De Voorzieningenrechter 64 De Voorzieningenrechter Rechtbank s-gravenhage, Rolnr.: 350691 / KG ZA 091455, LJN: BK8713 Trefwoorden: aansprakelijkheid toezichthouder, onjuist rapport, marktafbakening Met noot Jasper Stek en JL

Nadere informatie

Verantwoording. Volledigheid Zorgvergelijker Geld.nl

Verantwoording. Volledigheid Zorgvergelijker Geld.nl Verantwoording Met de Zorgvergelijker 2015 van Geld.nl kun je op basis van je specifieke zorgwensen bepalen welke zorgverzekering de beste dekking voor de laagste premie biedt. Alle data aangaande de voorwaarden

Nadere informatie

Allianz ASR Avero Delta Lloyd Nationale Nederlanden Casco:90.000 Casco:90.000 Casco:100.000 Casco:80.000 Casco:100.000. Casco:100.000 Bep.casco:80.

Allianz ASR Avero Delta Lloyd Nationale Nederlanden Casco:90.000 Casco:90.000 Casco:100.000 Casco:80.000 Casco:100.000. Casco:100.000 Bep.casco:80. Limiet in EUR. Standaard Catwaarde. Allianz ASR Avero Delta Lloyd Nationale Nederlanden Casco:90.000 Casco:90.000 Casco:100.000 Casco:80.000 Casco:100.000 Bep.casco:90.000 Bep.casco:20.000 Bep.casco:50.000

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37 van de Mededingingswet. Nummer 4666 / 4 Betreft zaak: 4666

Nadere informatie

Het Reaal Goed Geregeld Pakket

Het Reaal Goed Geregeld Pakket Welkom Marktontwikkelingen Het Voor de zekerheid Ondersteuning Welkom Ondersteuning Welke ondersteuning biedt Reaal? Reaal.nl/partners Ondersteuning bij de verkoop van producten en diensten. Actuele ontwikkelingen.

Nadere informatie

HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV

HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat uw bedrijf centraal. In deze dienstenwijzer

Nadere informatie

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding

Nadere informatie

Blik op blikschadeherstel

Blik op blikschadeherstel 2014 Branchebreed onderzoek naar onregelmatigheden bij reparatie van personenauto s Samenvatting en aanbevelingen Inhoud Samenvatting 3 Aanpak en opzet 3 Resultaten 3 Algemeen 3 Fraudevermoedens 4 Overige

Nadere informatie