Nederlandse samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse samenvatting"

Transcriptie

1 Nederlandse samenvatting Tegenwoordig benadrukken toonaangevende economen het belang van kredietinstrumenten die toegankelijk zijn voor brede lagen van de bevolking. De Peruviaan Hernando De Soto hamert daarbij op het belang van een institutioneel raamwerk dat het afsluiten van hypotheken mogelijk maakt. Om aan te geven waar het daarbij in veel Derde Wereldlanden misgaat, zet hij deze af tegen de Verenigde Staten, waar in de negentiende eeuw al een institutioneel raamwerk werd gecreëerd dat brede lagen van de bevolking de mogelijkheid bood hypotheken af te sluiten. Daarbij was een belangrijke taak voor de overheid weggelegd, die door regulering en registratie van eigendomsrechten op onroerend goed de kredietwaardigheid van grondeigenaren vergrootte. De Soto meent dat Amerikanen daardoor gemakkelijk geld konden lenen om vervolgens in de economie te investeren, en economische groei aan te zwengelen. Dit argument lijkt aan kracht te winnen als het op West Europa worden toegepast. Hier ging de eerste fase van economische groei, in de Late Middeleeuwen ( ), al gepaard met de opkomst van kapitaalmarkten die zowel de publieke als private sector de mogelijkheid bood grote sommen geld te lenen op hypotheek. In deze studie staat de opkomst van deze kapitaalmarkten in het graafschap Holland centraal. Daarbij worden kapitaalmarkten vooral als abstracte institutionele raamwerken gezien, die de kredietwaardigheid van debiteuren vergroten door de risico s die crediteuren lopen te minimaliseren en onkosten te beperken. Deze zienswijze is ontleend aan de Nieuwe Institutionele Economie, een wetenschappelijke school die betoogt dat het vooral de structuur van de markt is, en de daaruit voortvloeiende transactiekosten, die bepalend is voor economische groei. De markt is dus geen neutraal element, maar een institutie met een grote invloed op de risico s, mogelijkheden en kosten van economisch verkeer. Vooral de kapitaalmarkt is afhankelijk van marktstructuren die het risico en de potentiële onkosten van de crediteur beperken. Omdat deze structuren worden gecreëerd en onderhouden door publieke en private organisaties, hebben politieke en sociale structuren een grote invloed op de vorming van marktstructuren en economische ontwikkeling. 192

2 In het laatmiddeleeuwse graafschap Holland kwamen kapitaalmarkten op die toegankelijk waren voor de staat, allerlei publieke en private instellingen, en brede groepen van de bevolking. Zij maakten de accumulatie van kapitaal mogelijk, boden investeerders de kans hun spaargeld te beleggen en gaven een impuls aan de geldeconomie, en droegen zo bij aan de opbloei van de Hollandse economie vanaf de veertiende eeuw. Drie elementen staan centraal in deze studie: de structuur van de kapitaalmarkt, de politieke en sociale context waarbinnen deze gecreëerd werd, en het functioneren van de markt. Aangezien transacties op de kapitaalmarkt behoren tot de meest gecompliceerde in het economisch verkeer is het geen wonder dat deze in de late middeleeuwen gefaciliteerd werden door de langzaam ontluikende staat, die ondanks tegenstand van edellieden en clerici, in de late middeleeuwen een monopolie op het gebied van rechtspraak, wetgeving en ordehandhaving wist te verwerven. Grafelijke ambtenaren werden met autoriteit bekleed en vormden een serieus overheidsapparaat; vooral schouten dienden intensief samen te werken met lokale gemeenschappen om het hoofd boven water te houden. Op lokaal niveau werd staatsvorming duidelijk beïnvloed van bovenaf, door het overheidsapparaat, en van onderop, door de onderdanen. Dit overheidsapparaat vormde het fundament van de kapitaalmarkt: publieke hoven boden onderdanen de mogelijkheid civiele geschillen aan te kaarten, die behandeld werden onder toezicht van de onafhankelijke schout. Over uitspraken kon men altijd in beroep gaan bij beroepshoven. De lokale autoriteitsfiguren opereerden als onafhankelijke elementen; indien dit niet het geval was, konden zij aangeklaagd worden. Hoewel corruptie welig tierde en de rechtsgang voor sommigen eenvoudigweg te duur was, bood dit overheidsapparaat onderdanen voldoende handgrepen om de in beginsel riskante transacties op de kapitaalmarkt uit te voeren. De wetenschap dat er voldoende mogelijkheden waren een civielrechtelijk geschil aan te spannen bij publieke hoven, eventueel in hoger beroep te gaan, of met assistentie van de schout beslag te leggen op het goed of de persoon van een wanbetaler, bracht velen ertoe lijfrenten en losrenten te verhandelen. 193

3 Hoewel de overheid erin slaagde een vrijwel uniforme staatsinrichting te creëren, bleek een actieve economische politiek met betrekking tot de kapitaalmarkt vaak te hoog gegrepen. De precieze structuren voor de kapitaalmarkt verschilden van plaats tot plaats en droegen vaak slechts een zwakke grafelijke signatuur. Pas in de zestiende eeuw slaagden de keizers Karel V en Filips II erin hun economische politiek tot in de steden en dorpen door te voeren en wetgeving te homogeniseren, overigens zonder de bestaande structuren wezenlijk te veranderen. De staat leverde niet alleen de juridische structuur die het fundament van de kapitaalmarkt was, zij was eveneens een grote afnemer van renten. Vanaf de dertiende eeuw participeerden de graven van Holland in kapitaalmarkten in de Lage Landen, soms op eigen kracht, maar veel vaker met behulp van de publieke sector. Individuele steden verkochten renten in de Zuidelijke Lage Landen en hypothekeerden daartoe het publieke lichaam van de stad. Al in de dertiende eeuw gingen Hollandse en Zeeuwse steden daarbij samenwerkingsverbanden aan. Vooral in de vijftiende eeuw groeide de publieke schuld explosief: steden zowel individueel als opererend in collectieven, dorpen en uiteindelijk zelfs de Staten van Holland verkochten renten. Daarbij werden in een vroeg stadium al de instrumenten gebruikt die de Amerikaanse historicus James Tracy ziet als de typische kenmerken van de zestiende-eeuwse financiële revolutie : collectieve verantwoordelijkheid voor de betaling van renten, de toewijzing van grafelijke belastingen als onderpand en een bovenlokale organisatie van publieke schuld. Het revolutionaire karakter van de ontwikkelingen in de zestiende eeuw dient daarom afgewezen te worden: wat er werkelijk gebeurde was een brede toepassing van financieringstechnieken die al in de late middeleeuwen tot volle wasdom waren gekomen. De publieke sector creëerde de markstructuren die nodig waren om renten te kunnen verkopen. Een raamwerk dat het opstellen en de rechtskracht van contracten regelde vormde een belangrijke pijler van de kapitaalmarkt, zowel voor publieke instellingen als private personen. Het represaillerecht voorzag renteniers van de mogelijkheid een willekeurig lid van een publiek lichaam verantwoordelijk te houden voor publieke schuld en middels beslaglegging of gevangenneming compensatie te 194

4 verwerven voor achterstallige betalingen. Hoewel dit principe bij tijd en wijle een zware wissel trok op het economisch verkeer, was het verreweg het belangrijkste middel dat renteniers rechtszekerheid verschafte. Ook de straffen van het canonieke recht werden wel gebruikt om publieke lichamen tot betaling te dwingen. Tenslotte vereiste publieke schuld een organisatie bestaande uit tussenpersonen die zowel de verkoop als uitkering van renten faciliteerde. Cruciaal voor de kapitaalmarkt was vooral of de publieke sector erin zou slagen om de marktstructuren ook in tijden van tegenspoed ongemoeid te laten. Wanbetaling bracht renteniers ertoe het repressaillerecht toe te passen en dit kon het hele economisch verkeer platleggen. Geen wonder dat de publieke sector in geval van financiële problemen aanklopte bij de landsheer met verzoeken om uitstel van betaling. Vooral aan het einde van de vijftiende eeuw was dit een beproefd middel, dat misschien wel verlichting bracht, maar op lange termijn de kredietwaardigheid van de betrokken publieke lichamen schaadde. Over het algemeen zat het met die kredietwaardigheid wel goed: een toenemend aantal publieke lichamen verkocht renten, aanvankelijk vooral de grote steden, aan het begin van de vijftiende eeuw ook kleinere steden, en aan het einde van de eeuw zelfs een groot aantal dorpen. Aanvankelijk werden deze renten vooral verkocht in de rijke stedelijke centra in de Zuidelijke Lage Landen, maar vanaf het einde van de veertiende eeuw vonden publieke lichamen ook kopers in het Noorden en in Holland zelf zowel in de steden als op het platteland. De toenemende geografische spreiding van de publieke schuld zowel aan de kant van de verkopers als die van de kopers bewijst dat de structuur van de kapitaalmarkt in de late middeleeuwen al een hoog niveau bereikte. Omdat private instellingen en personen renten hypothekeerden op onroerend goed, waren zij deels afhankelijk van andere marktstructuren dan die van de publieke schuld. Ook deze werden aangeboden door de publieke sector, die beschikte over een virtueel monopolie op de vrijwillige rechtspraak, doordat zij degenen die transacties door het lokale bestuur lieten ratificeren een optimale rechtszekerheid boden. Contracten geratificeerd door edellieden, clerici of notarissen boden daarentegen een relatief lage rechtszekerheid, met als gevolg dat vrijwel alle transacties op de kapitaalmarkt werden 195

5 geratificeerd door het publieke lichaam van de plaats waar het gehypothekeerde goed gelegen was. Dit monopolie bood de publieke sector de mogelijkheid de kapitaalmarkt scherp in de gaten te houden, een indruk te krijgen van het belastbare vermogen van onderdanen, en zo belastingontduiking te voorkomen. Ook maakte zij van de gelegenheid gebruik economische politiek uit te voeren: zij sloot bepaalde groepen uit van economisch verkeer, voorkwam het doorverkopen van renten, en weigerde transacties met woekerrente te ratificeren. Tegelijkertijd trad de publieke sector op tegen fraude en verkleinde zo de transactiekosten van participanten op de kapitaalmarkt. Daarnaast bood de publieke sector optimale vormen van registratie in schepenbrieven en heemraadsbrieven. Dit waren contracten die ingebed waren in een helder juridisch raamwerk dat meestal op schrift was gesteld. Deze contracten waren ook nauw verbonden met instituties die rentekopers mogelijkheden boden het probleem van asymmetrische informatie het hoofd te bieden. Publieke hoven beschikten ook over informatie over de juridische status van het onderpand en konden de rentekopers een indruk geven van de kredietwaardigheid van renteverkopers. Bovendien bood ratificatie door de publieke sector renteniers de exclusieve mogelijkheid gebruik te maken van de parate executie, een snelle en goedkope vorm van beslaglegging op het verhypothekeerde onderpand. Ook de private kapitaalmarkt kende een explosieve groei in de late middeleeuwen. Complexe transacties, waarbij renten aan derden werden geschonken of doorverkocht, kwamen in de veertiende eeuw al veelvuldig voor, en geven aan dat renten niet langer gezien werden als een overeenkomst tussen twee personen, maar als abstracte en liquide investeringen. En hoewel de kwantitatieve toename van de transacties op de kapitaalmarkt lastig te bepalen is, kunnen we er vanuit gaan dat onroerend goed over het algemeen met renten belast was. Bronnen betreffende Edam en omstreken laten bovendien zien dat de niet alleen de meest vermogenden op de kapitaalmarkt actief waren; normatieve bronnen van elders in Holland lijken eveneens te wijzen op zorgen betreffende de hoge vlucht die de kapitaalmarkt nam en de gevolgen daarvan voor de zwakkeren in de samenleving. Dat de markt beter ging functioneren en de 196

6 transactiekosten daalden, bewijst de forse daling van de rentevoet, van 10% naar 6,25% tussen 1350 en De marktstructuren die in het laat middeleeuwse Holland gecreëerd werden, stelden de publieke en private sector in staat kapitaal te accumuleren door de verkoop van renten. De private kapitaalmarkt lijkt destijds al beter gefunctioneerd te hebben dan de gemankeerde kapitaalmarkten in de hedendaagse Derde Wereld. In Holland was het de publieke sector die deze transacties faciliteerde; tegelijkertijd wist zij met behulp van publieke kapitaalmarkten haar eigen positie te versterken. Enkele factoren die bijdroegen aan de creatie van de structuren van de kapitaalmarkt lijken in Holland in sterke mate vertegenwoordigd te zijn. Het graafschap was een proto-territoriale staat met een geringe invloed van adel en geestelijkheid; ondanks een hoge urbanisatiegraad bleef de invloed van de steden beperkt. Het gevolg was een homogene en evenwichtige maatschappij-inrichting zonder overlappende jurisdicties, of mogelijkheden door extra-economische maatregelen de kapitaalmarkt aan taxatie onderhevig te maken. De sterke publieke sector kanaliseerde de lokale politiek en maakte de vorming van goed functionerende marktstructuren mogelijk, zowel in de steden als op het platteland. Deze structuren bleven vrijwel ongemoeid in de zestiende en zeventiende eeuw, en werden in het Romeins-Hollands Recht opgenomen. De opkomst van de publieke schuld bood de publieke sector een sterke positie in onderhandelingen met de landsheer. Het bood vooral de Staten mogelijkheden tot politieke emancipatie, en maakte de publieke sector als geheel sterker. Tegelijkertijd dwong het de steden marktstructuren te creëren die zowel de publieke als private kapitaalmarkt verbeterden. De eerste aanzetten hiertoe werden al in de dertiende eeuw gezet: staatsvorming, opkomst van private en publieke kapitaalmarkten en emancipatie van de Staten waren nauw verbonden in een eeuwenlang voortschrijdend proces dat uiteindelijk uitmondde in de burgerlijke samenleving onder de Republiek. 197

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

EUROPEES PARLEMENT. Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««2009 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 13.6.2007 WERKDOCUMENT over diplomatieke en consulaire bescherming van de burgers van de Unie in

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Grensoversch rijdend zakendoen in de EU wordt steeds eenvoudiger

Grensoversch rijdend zakendoen in de EU wordt steeds eenvoudiger Grensoversch rijdend zakendoen in de EU wordt steeds eenvoudiger ONTDEK DE EU- MAATREGELEN DIE UW BEDRIJF HELPEN ACTIEF TE ZIJN OP DE INTERNE MARKT EN DIE GRENSOVERSCHRIJDENDE INNING VAN SCHULDEN VEREENVOUDIGEN

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Belangenbehartiging opdrachtgever. Beslaglegging.

Belangenbehartiging opdrachtgever. Beslaglegging. Belangenbehartiging opdrachtgever. Beslaglegging. Nadat klagers hun opdracht tot dienstverlening bij verkoop van hun woning resp. perceel grond hadden ingetrokken, is onenigheid ontstaan over de door hun

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

'D'Armoede is een seeck're staat'

'D'Armoede is een seeck're staat' 'D'Armoede is een seeck're staat' Armoede en armoedebeleid in de Nederlanden tussen 1400 en 1800 Lezing Hans Cools, Inspiratiedag Faro Armoede is... Gerbrand Adriaensz. Bredero (1585-1618) Lof van Armoede

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Geschiedenis van China

Geschiedenis van China Geschiedenis van China Periodes: Shang dynastie 1766 1046 v.chr. Zhou dynastie 1046 256 v.chr. Han 206 v. Chr. 220 n.chr. Tang dynastie 618 907 Song dynastie 960 1279 Ming dynastie 1368 1644 Qing dynastie

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009 9 De Nederlandsche Bank Statistisch Bulletin maart 29 Financiering via kapitaalmarkt moeilijker en duurder geworden Nederlandse ingezetenen hadden eind 28 voor het eerst meer dan eur 1. miljard aan schuldpapier

Nadere informatie

Scripting justice. Legal practice and communication in the late medieval law courts of Utrecht, York and Paris F.W.G.W.

Scripting justice. Legal practice and communication in the late medieval law courts of Utrecht, York and Paris F.W.G.W. Scripting justice. Legal practice and communication in the late medieval law courts of Utrecht, York and Paris F.W.G.W. Camphuijsen Samenvatting Vormen van rechtvaardigheid: juridische praktijk en communicatie

Nadere informatie

HET NOTARIAAT IN DE LAGE LANDEN (± )

HET NOTARIAAT IN DE LAGE LANDEN (± ) ARS NOTARIATUS CXVII HET NOTARIAAT IN DE LAGE LANDEN (± 1250-18) Opstellen over de geschiedenis van het notariaat in de Lage Landen vanaf de oorsprong tot in de negentiende eeuw Onder redactie van Prof.

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Respect voor klanten, partners en medewerkers

Respect voor klanten, partners en medewerkers Respect voor klanten, partners en medewerkers Service : een ander woord voor het respect dat een onderneming verschuldigd is aan haar klanten, medewerkers en partners. Voertuigbeglazing KERNCIJFERS (in

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting Criminaliteit en rechtshandhaving Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting In de jaarlijkse publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving bundelen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Tussen Rijn en Lek 1986 3. - Dl.20 3-20- Het waren deze elementen die, in balans, het karakter van dit land-schap bepaalden. Als straks de mens, door de ontginning van dit gebieddie balans verbreekt, zal

Nadere informatie

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Onderzoek door mr. J.M. Blanco Fernández en prof. mr. M. van Olffen (Van der Heijden Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen) in opdracht van het Wetenschappelijk

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Heerlijkheid ter Hoyen in Markegem

Heerlijkheid ter Hoyen in Markegem Heerlijkheid ter Hoyen in Markegem Een heerlijkheid is een bestuursvorm voortkomend uit een feodale onderverdeling van het overheidsgezag in de middeleeuwen. De centrale persoon van de heerlijkheid was

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Manage jouw eigen leven. economisch denken. Leerdoelencatalogus 2014/V1

Manage jouw eigen leven. economisch denken. Leerdoelencatalogus 2014/V1 Manage jouw eigen leven economisch denken Leerdoelencatalogus 2014/V1 International Centre of EBC*L Aichholzgasse 6 A-1120 Wien office@ebcl.eu www.ebcl.eu EBCL_LifeManagement_economisch_denken_Leerdoelencatalogus_V2

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EU - Contractenrecht A03 Brussel, 9 december 2010 MH/SL/AS A D V I E S over DE CONSULTATIE VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET EUROPEES CONTRACTENRECHT VOOR CONSUMENTEN

Nadere informatie

1. Procedure. 2. Feiten

1. Procedure. 2. Feiten Uitspraak NB Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 147 d.d. 10 augustus 2010 (mevrouw mr. E.M. Dil-Stork, voorzitter, mr. J.W.H. Offerhaus en mr. J.Th. de Wit) 1. Procedure De Commissie beslist

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS

FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS FRANCHISE & E-COMMERCE KANSEN VOOR FRANCHISEGEVER & FRANCHISENEMERS Exploderende groei E-commerce E-commerce is niet meer weg te denken uit onze economie. Al decennia lang is deze vorm van handelen via

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Amersfoort. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van de steden. Voorbeeld van stadsrechten

Amersfoort. De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van de steden. Voorbeeld van stadsrechten Onderzoeksvraag; Waardoor kregen mensen in de steden en op het platteland steeds meer vrijheid en kregen stedelingen steeds meer bestuursmacht? (VOGGP) ontwikkeling Dit deden ze bijvoorbeeld door de steden

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen SAMENVATTING Dit hoofdstuk is een samenvatting (de Samenvatting) van de essentiële kenmerken en risico s met betrekking tot de Uitgevende instelling(stichting administratie kantoor aandelen Triodos Bank),

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

BENOEMDE OVEREENKOMSTEN

BENOEMDE OVEREENKOMSTEN BENOEMDE OVEREENKOMSTEN 1. Koop De koop is een overeenkomst waarbij een partij (de verkoper) zich ertoe verbindt dat de eigendom van een zaak over te dragen aan een andere partij (de koper), die zich op

Nadere informatie

Toezicht en moraliteit.

Toezicht en moraliteit. Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ 10-11-2016 1 Moral sentiments in modern society Adam Smith (1723-1790) The Wealth of Nations (1776)

Nadere informatie

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 22 mei 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Datum: Betreft: Hoorzitting / rondetafelgesprek Evaluatie verhuurderheffing. Algemene reactie CPB op evaluatie verhuurderheffing

Datum: Betreft: Hoorzitting / rondetafelgesprek Evaluatie verhuurderheffing. Algemene reactie CPB op evaluatie verhuurderheffing CPB Notitie Aan: Commissie Wonen en Rijksdienst Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Johannes Hers Datum: 29-06-2016 Betreft: Hoorzitting

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie juridische zaken en interne markt. Voorstel voor een richtlijn (COM(2002) 13 C5-0049/2002 2002/0020(CNS))

EUROPEES PARLEMENT. Commissie juridische zaken en interne markt. Voorstel voor een richtlijn (COM(2002) 13 C5-0049/2002 2002/0020(CNS)) EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie juridische zaken en interne markt 29 augustus 2002 PE 319.691/16-27 AMENDEMENTEN 16-27 Ontwerpadvies (PE 319.691) Diana Wallis verbetering van de toegang tot de rechter

Nadere informatie

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen Samenvatting In dit proefschrift staat de vraag centraal waarom de gestandaardiseerde intelligentiemeting in Amerika zo'n hoge vlucht heeft genomen en tot zulke felle debatten leidt. Over dit onderwerp

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken.

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken. INLEIDING All Finance behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten. Dat kunnen schadeverzekeringen zijn of de complexe adviesproducten; kapitaal-, lijfrente-, risico-, arbeidsongeschiktheids-,

Nadere informatie

OPENBAAR FAILLISSEMENTSVERSLAG (EX ART. 73A FW)

OPENBAAR FAILLISSEMENTSVERSLAG (EX ART. 73A FW) OPENBAAR FAILLISSEMENTSVERSLAG (EX ART. 73A FW) Nummer : 6 Datum : 1 juli 2015 Gegevens onderneming : a. VOF Stomerij Zeekant, gevestigd te 1462 VM Middenbeemster aan de Bamestraweg 17; en haar vennoot:

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, ADVIES Nr 03 / 1999 van 27 januari 1999 O. Ref. : 10 / A / 98 / 030 / 10 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit tot regeling van de registratie van de berichten van collectieve schuldenregeling door

Nadere informatie

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND OPSTELLEN OVER (DE GESCHIEDENIS VAN) HET PRIVAATRECHT NAAR AANLEIDING VAN HET TWEEDE EEUWFEEST VAN HET WETBOEK NAPOLEON INGERIGT VOOR HET

Nadere informatie

A. Begrip en aard van het Internationaal Publiekrecht

A. Begrip en aard van het Internationaal Publiekrecht A. Begrip en aard van het Internationaal Publiekrecht Dit hoofdstuk is een inleiding op het internationaal publiekrecht. Er wordt ingegaan op de geschiedenis van het internationaal publiekrecht, de elementen

Nadere informatie

UIT geld en banken

UIT geld en banken Hoe ontstaat geld in de economie? Geld heb je nodig om spullen mee te kunnen kopen, zonder geld valt er niets te kopen, en als er te weinig geld is zitten mensen te wachten op geld voordat ze het uit kunnen

Nadere informatie

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst

Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst Persbericht 21 augustus 2014 Rabobank halfjaarcijfers 2014: 1,1 miljard euro nettowinst De Rabobank Groep boekte in het eerste halfjaar van 2014 een nettowinst van 1.080 miljoen euro. Het resultaat werd

Nadere informatie

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren 6XJJHVWLHVQDDUDDQOHLGLQJYDQGHYHUNHQQHQGHDQDO\VHdeel I: De Nederlandse Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) DNB hebben een verkennende analyse over Islamitisch financieren gepubliceerd.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt.

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt. Vaststellen beleggersprofiel Met de volgende vragen probeert Stichting Obligatiebeheer Noordenwind inzicht te krijgen in uw financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid ten

Nadere informatie

Geschiedenis PVK. Inleiding 2. Eerste vormen van Toezicht 2. 1923: toezicht op verzekeraars 3. 1952: toezicht op pensioenen 3. 2001: van vk naar pvk 4

Geschiedenis PVK. Inleiding 2. Eerste vormen van Toezicht 2. 1923: toezicht op verzekeraars 3. 1952: toezicht op pensioenen 3. 2001: van vk naar pvk 4 Geschiedenis PVK Inleiding 2 Eerste vormen van Toezicht 2 1923: toezicht op verzekeraars 3 1952: toezicht op pensioenen 3 2001: van vk naar pvk 4 Veranderingen in het toezicht en fusie met dnb 4 Inleiding

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Hoe kunnen we verklaren hoe international organisaties zijn opgezet en beslissingen maken? In dit proefschrift betoog ik dat een spanning tussen schaal en gemeenschap resulteert in het ontstaan van twee

Nadere informatie

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 12.6.2015 COM(2015) 289 final 2015/0129 (NLE) Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD waarbij Italië wordt gemachtigd een bijzondere maatregel toe te passen die afwijkt

Nadere informatie

Pitch formulier Small Cap Award: Aandeelhouders verkopen meerderheidsbelang in Salarisprofs aan Manpower

Pitch formulier Small Cap Award: Aandeelhouders verkopen meerderheidsbelang in Salarisprofs aan Manpower Pitch formulier Small Cap Award: Aandeelhouders verkopen meerderheidsbelang in Salarisprofs aan Manpower Wat is beste Small Cap Deal in de periode 1/11/2013 1/11/2014 (

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Workshop consumentenkredieten

Workshop consumentenkredieten Workshop consumentenkredieten Inspiratiedag financiële vorming Maandag 26 oktober 2015 Inhoud van de workshop I. Korte toelichting II. Concrete voorbeelden III. (Overmatige) schuldenlast IV. Vragen en

Nadere informatie

Dienstenwijzer Visie Verzekeringen

Dienstenwijzer Visie Verzekeringen Dienstenwijzer Visie Verzekeringen Deze dienstenwijzer wordt u aangeboden door Visie Verzekeringen. In deze dienstenwijzer zetten wij uiteen waar Visie Verzekeringen voor staat en welke diensten zij verricht.

Nadere informatie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie Twee eeuwen Openbaar Ministerie Met dank aan Napoleon Slechts drie jaar heerste Napoleon Bonaparte over Nederland. Toch heeft deze korte periode belangrijke sporen nagelaten in ons dagelijkse leven. Zo

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 600 bezoekers (2.800 2.200) 2 maximumscore

Nadere informatie

The Impact of the ECHR on Private International Law: An Analysis of Strasbourg and Selected National Case Law L.R. Kiestra

The Impact of the ECHR on Private International Law: An Analysis of Strasbourg and Selected National Case Law L.R. Kiestra The Impact of the ECHR on Private International Law: An Analysis of Strasbourg and Selected National Case Law L.R. Kiestra Samenvatting Dit onderzoek heeft als onderwerp de invloed van het Europees Verdrag

Nadere informatie

OPENBAAR. Extra vergadering commissie Burger d.d. 13 november 2006. Raadsvergadering d.d. 20 november 2006. Voorstel nr.: 132/06.

OPENBAAR. Extra vergadering commissie Burger d.d. 13 november 2006. Raadsvergadering d.d. 20 november 2006. Voorstel nr.: 132/06. OPENBAAR Opsteller: GGZ/VROM/AH/751 Extra vergadering commissie Burger d.d. 13 november 2006 Raadsvergadering d.d. 20 november 2006 Voorstel nr.: 132/06 Onderwerp: Bestuursovereenkomst Leiden-Oegstgeest

Nadere informatie

PROFESSIONEEL INCASSOBEHEER De gerechtelijke fase

PROFESSIONEEL INCASSOBEHEER De gerechtelijke fase PROFESSIONEEL INCASSOBEHEER De gerechtelijke fase 1 Een juridische procedure: is voor rekening en risico opdrachtgever kan een langdurig proces zijn wordt actieve inbreng van u verwacht De gerechtelijke

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

BTW OP VERKOOP VAN GROND

BTW OP VERKOOP VAN GROND BTW OP VERKOOP VAN GROND Sinds 1 januari 2011 is de verkoop van grond in bepaalde gevallen onderworpen aan btw in plaats van aan registratierechten. Dit is het geval wanneer een terrein dat bij een nieuw

Nadere informatie

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen 1. Inleiding De SERV werd op 3 november 2006 om advies

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Project lj1 Adaptability

Project lj1 Adaptability Auteur Mens en Maatschappij GG Laatst gewijzigd 23 February 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/72423 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context CRB 2016-0510 SR/LVN 03.02.2016 Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context 2 CRB 2016-0510 Overzicht groei sinds 1996 Onder invloed van de conjuncturele

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

de naamloze vennootschap WestlandUtrecht Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de naamloze vennootschap WestlandUtrecht Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-092 d.d. 19 maart 2015 (mr. R.J. Paris, voorzitter, drs. A. Adriaansen en mr. W.H.G.A. Filott mpf, leden en mr. F. Faes, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo II

Eindexamen geschiedenis havo II Dynamiek en stagnatie in de Republiek In de late middeleeuwen waren er weinig aanwijzingen voor de economische bloei van Holland in de zestiende eeuw. 2p 1 Geef aan: dat natuurlijke omstandigheden in de

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

4 Inhou.d. INTRO2 I RUiMTE I 1 I Het laat-romeinse Rijk I 2 I Germaanse invallen I 3 I Hoofdrolspelers rond de Middellandse Zee

4 Inhou.d. INTRO2 I RUiMTE I 1 I Het laat-romeinse Rijk I 2 I Germaanse invallen I 3 I Hoofdrolspelers rond de Middellandse Zee INTRO 1 I TIJD I 1 I Oe middeleeuwen in de tijd geplaatst I 2 I Oe middeleeuwen en beeldvorming I 3 I Oe middeleeuwen en de Europese identiteit INTRO2 I RUiMTE I 1 I Het laat-romeinse Rijk I 2 I Germaanse

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr (mr. A.M.T. Wigger, voorzitter en mr. P.G. Salvadori, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr (mr. A.M.T. Wigger, voorzitter en mr. P.G. Salvadori, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2016-358 (mr. A.M.T. Wigger, voorzitter en mr. P.G. Salvadori, secretaris) Klacht ontvangen op : 8 juli 2015 Ingediend door : Consument 1 en

Nadere informatie

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt Brussel, 23 Mei 2001 Bijna zes jaar nadat de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (de BFB-overeenkomst) werd opgesteld, werkt het ontbreken van

Nadere informatie

Terugblik op rapport uit 1960

Terugblik op rapport uit 1960 Terugblik op rapport uit 1960 Tegen het einde van de vijftiger en aan het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw kwamen de spaarzame onderzoeksrapporten van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek),

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Hierbij doe ik u de antwoorden op de vragen van het lid Van Hijum (CDA) over het Nederlandse goud toekomen.

Hierbij doe ik u de antwoorden op de vragen van het lid Van Hijum (CDA) over het Nederlandse goud toekomen. > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Reitsma-van Rooijen, M., Brabers, A.E.M., Jong, J.D. de. Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie