AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN"

Transcriptie

1 AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE HANDREIKING VOOR ZORGGROEPEN

2 Deze handreiking is opgesteld in samenwerking met: COLOFON InEen Leden van InEen kunnen dit document voor eigen gebruik vrijelijk kopiëren en bewerken. Anderen kunnen daarvoor een verzoek indienen bij InEen, via

3 INHOUDSOPGAVE 1 Aan de slag met intercollegiale consultatie 2 Doel van intercollegiale consultatie en deze handreiking Opbouw van deze handreiking 2 Aan de slag met ICC! 3 Hoe ziet het proces van ICC er uit? Stap 1: Oriëntatie van de onderwerpen Stap 2: Keuze maken met wie je wilt vergelijken Stap 3: vaststellen wie, wat wanneer Stap 4: voorbereiding van consultatie Stap 5: houden van een bijeenkomst of onderlinge werkbezoeken Stap 6: evaluatie van het proces Werkblad 1: voorbeeld draaiboek ICC bijeenkomst 6 Werkblad 2: Overzicht van mogelijke vragen 7 Werkblad 3: Voorbeeld van een evaluatieopzet 8 Verdieping 1: Wat zijn mogelijkheden met intercollegiale consultatie? 9 Intercollegiale toetsing Intervisie Verdieping 2: Overzicht van de verschillende gespreksmethodieken 10 Verdieping 3: Voorbeeld draaiboek intervisie 11 InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 1/14

4 1 AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE Ineen besteedt met de leden veel aandacht aan onderlinge vergelijking. In netwerkbijeenkomsten worden de vorderingen op het gebied van kwaliteitsbeleid en KKK s onderling besproken. Via de website wordt relevante informatie gedeeld. Met de vragenlijst zelfevaluatie en de bestaande rapportages Transparante Ketenzorg beschikken we over benchmark gegevens op medisch inhoudelijke resultaten en het kwaliteitsbeleid. Een logisch daarop volgende stap is het introduceren van intercollegiale consultatie (ICC). Deze handreiking biedt ondersteuning aan zorggroepen bij het onderling vergelijken en leren van het kwaliteitsbeleid. Doel van intercollegiale consultatie en deze handreiking Het doel van ICC is het uitwisselen en leren van de inspanningen en resultaten van andere zorggroepen zodat je als zorggroep effectiever en efficiënter in staat bent het kwaliteitsbeleid en daarmee de KKK s te implementeren. Met deze handreiking biedt InEen de zorggroepen een werkbaar model voor onderlinge vergelijking en leren van elkaar. Opbouw van deze handreiking 1 Handreiking intercollegiale consultatie Aan de slag met ICC! 2 Werkbladen ICC 3 Verdiepingsinformatie over ICC InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 2/14

5 2 AAN DE SLAG MET ICC! Hoe ziet het proces van ICC er uit? Er zijn voor ICC veel verschillende gradaties denkbaar. In deze handreiking lichten we de zes stappen van ICC kort toe. Voor verdere handvatten en verdieping verwijzen we naar de werkbladen en de verdiepingsinformatie. Stap 6: evaluatie Stap 1. oriëntatie onderwerpen Stap 5: ICC Stap 2: keuze collega zorggroep Stap 4: Voorbereiding van consultatie Stap 3: vaststellen wie wat wanneer Stap 1: Oriëntatie van de onderwerpen Bepaal voor welke onderwerpen uit het kwaliteitsbeleid (voor welke KKK s) het interessant zou zijn om deze te vergelijken met een andere zorggroep. De resultaten van de zelfevaluatie kunnen hierbij een handig hulpmiddel zijn. Bedenk daarbij ook goed wat het doel is dat je wilt bereiken met de ICC. Wat moet de vergelijking met andere zorggroepen opleveren? Wil je inspiratie opdoen bij andere zorggroepen over een specifiek thema? Of zou je over meerdere thema s eens in gesprek willen gaan met een collega zorggroep? Tip De handreiking ICC gaat met name in op het organiseren van werkbezoeken en het houden van onderlinge vergelijking en leergesprekken. Het is mogelijk dat u met uw zorggroep en uw collega zorggroepen in aansluiting daarop overweegt een verdere verdieping aan te brengen. Daarvoor zijn zeer uiteenlopende mogelijkheden. In verdieping 1 vind je een overzicht van de overige mogelijkheden. InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 3/14

6 Stap 2: Keuze maken met wie je wilt vergelijken Bedenk vervolgens met wie je wilt gaan vergelijken. Dit kan op verschillende manieren: Op basis van de resultaten uit de feedbackrapportage van de zelfevaluatie kun je er voor kiezen jezelf te vergelijken met een andere zorggroep die op een specifieke KKK verder gevorderd is. Tip Het zou helemaal mooi zijn als je ook iets kan brengen naar deze zorggroep. Op welk thema/ welke KKK zijn jullie juist weer verder gevorderd? Als je zowel iets kan brengen als halen bij je partner dan heb je een mooie basis voor de ICC. Als je als zorggroep al goed voor ogen hebt aan welke kenmerken jullie partner voor de ICC moet voldoen dan is het ook mogelijk specifiek te zoeken naar een geschikte partner op een bepaald terrein (Dit kan bijvoorbeeld via informatie uit De Eerstelijns, congrespresentatie, bespreken met InEen / Vilans, etc.). Ook kan het in sommige gevallen interessant zijn te kiezen voor een zorggroep die een zelfde grootte, werkomgeving of preferente zorgverzekeraar kent. Hierdoor kan het wellicht makkelijker zijn een band en vertrouwelijke sfeer te creëren. Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede ICC. Stap 3: vaststellen wie, wat wanneer Spreek met elkaar af hoe het proces van ICC er uit komt te zien: Welke bijeenkomst(en) en/of werkbezoek(en) gaan er plaatsvinden? Wanneer, op welke locatie? Met welke deelnemers? Hoe ziet de agenda van deze bijeenkomsten/het bezoeken er in grote lijnen uit? En hoe ga je het proces van ICC achteraf evalueren? Stap 4: voorbereiding van consultatie In sommige gevallen is het belangrijk de consultatie goed voor te bereiden door je in te lezen in documenten als jaarplannen, projectinformatie over de invoering van de KKK s, feedbackrapportages van de vragenlijst, tevredenheidsonderzoeken, etc. Het is echter ook goed mogelijk om de ICC in eerste instantie zo laagdrempelig mogelijk te organiseren. Bedenk in dat geval van tevoren in ieder geval welke vragen relevant zijn in het gesprek met een collega zorggroep. In werkblad 2 is een overzicht opgenomen van mogelijke (algemene) vragen. Kies hieruit vooraf enkele vragen of gebruik deze vragen als inspiratie om zelf relevante vragen te formuleren voor de bijeenkomst of het werkbezoek. Tip Verschillende methodes kunnen helpen structuur aan te brengen tijdens de bijeenkomsten of bezoeken. In verdieping 2/3 is een overzicht opgenomen van de verschillende mogelijke methodieken. Stap 5: houden van een bijeenkomst of onderlinge werkbezoeken Tijdens de bijeenkomst of werkbezoeken is het belangrijk dat vragen als: wat je komt bespreken InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 4/14

7 en bekijken, wanneer je dat nabespreekt en vooral hoe je dat doet, voor alle betrokkenen helder zijn beantwoord. Naast heldere wederzijdse verwachtingen is ook een sfeer van vertrouwelijkheid en veiligheid een vereiste voor een succesvolle ICC. In werkblad 1 is een voorbeeld draaiboek opgenomen voor een ICC bijeenkomst. Tip In sommige gevallen kan het helpen met een externe gespreksleider te werken of een inhoudelijke spreker/deskundige uit te nodigen over een onderwerp. Stap 6: evaluatie van het proces Door na de bijeenkomst met elkaar te evalueren wat goed ging en wat minder goed ging, wordt een mooie basis gelegd voor toekomstige ICC- bijeenkomsten. In werkblad 3 is een voorbeeld van een evaluatieopzet opgenomen. Deze kan door alleen de procesbegeleider of door meerdere betrokkenen worden ingevuld. InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 5/14

8 WERKBLAD 1: VOORBEELD DRAAIBOEK ICC BIJEENKOMST Hieronder vind je een voorbeeld draaiboek voor ICC-bijeenkomsten. Gebruik eventueel de vragen van werkblad 2 als gespreksleidraad voor verdere verdieping. Om een goed gesprek te kunnen houden is het fijn als de groep uit 4-6 mensen bestaat. Stap Omschrijving Tijdsindicatie Stap 1 Kennismaken: kent iedereen elkaar? 10 min Korte toelichting aanwezigen en algemene kenmerken zorggroep Eventueel afspreken wie kort verslag maakt Stap 2 Rondje terugblik zelfevaluatie: 10 min Wat heeft het proces zelfevaluatie opgeleverd? Stap 3 Verdieping: op één KKK of thema 30 min Wat gaat goed op gebied van deze KKK? Waar ben je trots op? Wat vind je lastig? Welke vragen heb je? Wat is je ambitie op deze KKK? Wat wil je in 2015 oppakken? Tip: noteer ieders vragen op een flap Stap 4 Brainstorm: hoe kan iedere zorggroep een stapje verder komen op 30 min deze KKK? Wat is nodig om een volgende stap te zetten? Welke ervaringen en tips zijn er in de groep? Welke hulpbronnen/websites/producten zijn bruikbaar? Wie zou kunnen helpen? Wat zijn do s en don ts? Tip: maak het concreet, houd het praktisch en klein Stap 5 Evaluatie: Hoe heeft ieder het gesprek ervaren? Wat neem je mee naar huis? Wat zijn leerpunten? 10 min 1,5 uur InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 6/14

9 WERKBLAD 2: OVERZICHT VAN MOGELIJKE VRAGEN Hieronder vind je een overzicht van mogelijke (algemene) vragen die tijdens de ICCbijeenkomsten als gespreksleidraad kunnen worden gebruikt. Kies hieruit vooraf enkele vragen of gebruik deze vragen als inspiratie om zelf relevante vragen te formuleren voor de bijeenkomst of het werkbezoek. Algemeen Hoe ga je om met uitkomsten van de benchmark, zelfevaluatie en/of CQ index? Wat gaat erg goed bij jullie? Waar ben je trots op? Kun je een voorbeeld/toelichting geven? Producten laten zien? Op welke KKK s is verdere ontwikkeling wenselijk? Hoe zijn jullie hiermee bezig? Wat heb je nodig van anderen? Welke tips heb je aan andere zorggroepen? Welke hulpbronnen/websites/producten zijn bruikbaar? Naar aanleiding van de zelfevaluatie In hoeverre is er in jouw zorggroep draagvlak voor het werken met de zelfevaluatie? Worden de resultaten herkend in jouw zorggroep? Waar liggen de ambities; welke KKK s wil je gaan ontwikkelen? Heeft de ander daar al ervaring mee? Hoe bepaal je acties en prioriteiten? Komen deze ambities / acties overeen met de acties die in de zorggroep al gepland stonden? Hoe verwerken jullie resultaten van de zelfevaluatie in jullie jaarplan? Hoe informeren/betrekken jullie patiënten bij jullie ambities? Hoe informeren/betrekken jullie de zorgverzekeraar, gemeenten, inspectie? Naar aanleiding van casuïstiek/knelpunten Waarom loop je hierin vast? Wat heb je al geprobeerd? Wat zouden andere zorggroepen doen in deze situatie? Hoe zouden we dit het beste kunnen oppakken? Waar moeten we aandacht aan geven? Wat zijn mogelijke witte vlekken/risico s? Wat zijn do s en don ts? Wat moeten we vooral wel doen en wat niet? Wat vraagt dat van wie? Hoe betrekken we deze mensen? Hoe kregen we draagvlak? Hoe zorgen we voor versnelling? InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 7/14

10 WERKBLAD 3: VOORBEELD VAN EEN EVALUATIEOPZET Datum : Plaats : Soort bijeenkomst : Aanwezig : Naam inbrenger & besproken onderwerpen: Ik ben erg tevreden over: Ik ben minder tevreden over: Leerpunten voor de groep zijn: Leerpunten voor mij zijn: InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 8/14

11 VERDIEPING 1: WAT ZIJN MOGELIJKHEDEN MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE? Intercollegiale consultatie bied je de mogelijkheid om te leren met en van collega zorggroepen. In consultatie leer je van collega zorggroepen door elkaar te ondersteunen bij eigen werkvragen. De handreiking ICC gaat met name in op het organiseren van werkbezoeken en het houden van onderlinge vergelijking en leergesprekken. Het is mogelijk dat je met jouw zorggroep en collega zorggroepen in aansluiting daarop overweegt een verdere verdieping aan te brengen. Daarvoor zijn zeer uiteenlopende mogelijkheden, meer of minder toetsend. We noemen hier twee voorbeelden: Intercollegiale toetsing; Intervisie Hieronder beschrijven we kort deze verschillende mogelijkheden. Intercollegiale toetsing Intercollegiale toetsing heeft als doel het bevorderen en bewaken van de professionele werkwijze van zorggroepen. De zorggroep vergelijkt zijn handelen met dat van collega zorggroepen en bespreekt normen en richtlijnen. Bijvoorbeeld door na te gaan of het handelen in overeenstemming is met de Kritische Kwaliteits Kenmerken en de beroepscode. Intervisie Intervisie heeft tot doel iemands professionaliteit te vergroten. Kwaliteitsmedewerkers/bestuurders bespreken bijvoorbeeld met collega s van andere zorggroepen ervaringen en vraagstukken. Het gaat er bij intervisie met name om dat de zorggroep de kans krijgt met behulp van collega zorggroepen te reflecteren op zijn eigen handelen en denken. In verdieping 2 vind je een overzicht van verschillende gesprekstechnieken voor intervisie. In verdieping 3 vind je een voorbeeld draaiboek voor intervisie. InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 9/14

12 VERDIEPING 2: OVERZICHT VAN DE VERSCHILLENDE GESPREKSMETHODIEKEN Methodes zorgen vooral voor een strakke procedure tijdens de intervisie, zodat het gesprek structuur krijgt. Elke methode (bv tienstappenmethode, U-wegmethode, roddelmethode, dominante ideeënmethode, probleemoplossende methode enzovoorts) bestaat uit verschillende fasen. In tabel 1 zie je een overzicht van verschillende intervisiemethoden, waaruit je een keuze kunt maken welke het beste past bij jouw situatie. Meer informatie over de verschillende methoden kun je vinden in het boek van Erik de Haan Leren met collega s (Erik de Haan, 2001): Tabel 1. Overzicht van ICC-methoden Het accent op de inhoud Leren en onderzoeken Vragen naar aanleiding van problemen die zich hebben voorgedaan, vragen over de werkwijze en de aanpak Leren van successen Grensgebied Inhoud-persoon Incidentenmethode 9-staps Intervisie Successen vertellen, juist toe te passen bij een gevoel van teleurstelling Zoeken naar oplossingen voor een speciaal probleem Grensgebied inhoud persoon, het eigen optreden en de vaardigheid daarin Het accent op de persoon Roddelmethode Dieptevragen op de persoon gericht Clinicmethode Concrete gesprekken, vragen rondom vaardigheid en gedrag InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 10/14

13 VERDIEPING 3: VOORBEELD DRAAIBOEK INTERVISIE Stap Omschrijving Tijdsindicatie Stap 1 Vraagintroductie 5 min. Inbrenger introduceert zijn vraag en geeft een beknopte toelichting. Deze hoeft niet op flip-over geschreven te worden. Stap 2 Formuleren en inventariseren van vragen 10 min. Groepsleden formuleren voor zichzelf maximaal drie vragen. Alle vragen worden op een flip-over geschreven. Stap 3 Waarderen van de vragen 5 min. Inbrenger waardeert elke vraag als warm (W), neutraal (N) of koud (K), afhankelijk van de mate waarin de vraag de essentie van zijn ingebrachte vraag raakt. De waarderingen worden achter de vragen genoteerd. Stap 4 Beantwoorden van de vragen 10 min. Inbrenger beantwoordt kort en krachtig alle gestelde en genoteerde vragen, onafhankelijk van de gegeven waardering. Stap 5 Formuleren en beantwoorden van aanvullende vragen 10 min. Groepsleden kunnen aanvullende vragen stellen die direct door de inbrenger worden beantwoord. Deze vragen hoeven niet op flipover geschreven te worden. Stap 6 Probleemdefinitie door groepsleden 10 min. Groepsleden formuleren elk voor zich het probleem van de inbrenger: Mijn probleem is.. Alle probleemdefinities inventariseren op de flip-over. Stap7 Waarderen van de probleemdefinities 5 min. Inbrenger waardeert elke probleemdefinitie als warm (W), neutraal (N) of koud (K). Stap 8 Probleemdefinitie door inbrenger 5 min. Inbrenger formuleert nu zelf zijn probleem: Mijn probleem is Stap 9 Adviseren 15 min. Groepsleden geven hun adviezen en suggesties. Stap 10 Evaluatie 10 min. Inbrenger en groepsleden kijken terug op de consultatie: Wat heeft het de inbrenger opgeleverd? Hoe zijn de groepsleden met hun rol omgegaan? Benodigde tijd 85 min. InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 11/14

14 InEen AAN DE SLAG MET INTERCOLLEGIALE CONSULTATIE 12/14

INTERVISIE- SCHATKIST

INTERVISIE- SCHATKIST leren & ontwikkelen Intervisie schatkist blz. 1 van 25 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 Wat is intervisie?... 3 Wat is de werkwijze in de intervisie?... 3 De spelregels van intervisie...

Nadere informatie

Handleiding focusgroep onderzoek

Handleiding focusgroep onderzoek Handleiding focusgroep onderzoek In deze handleiding komt aan de orde: 1. wat een focusgroep is; 2. wanneer een focusgroep onderzoek bruikbaar is; 3. plaats van het focusgroep onderzoek in de verbeter

Nadere informatie

Een schrijfwijzer om succesvolle interventies schriftelijk overdraagbaar te maken

Een schrijfwijzer om succesvolle interventies schriftelijk overdraagbaar te maken Een schrijfwijzer om succesvolle interventies schriftelijk overdraagbaar te maken Dit is een uitgave van het Samenwerkingsverband effectieve interventies. Auteurs: Marijke Booijink, Christine Kuiper, Gery

Nadere informatie

Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat?

Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat? Meegaan in de veranderende werkelijkheid, kan ik dat? Dilemma's bij dementie. Handleiding voor het gesprek met mantelzorgers. In een viertal films vertellen 10 mantelzorgers over 4 dilemma's die spelen

Nadere informatie

Moeten we het rijbewijs al afpakken?

Moeten we het rijbewijs al afpakken? Moeten we het rijbewijs al afpakken? Dilemma's bij dementie. Handleiding voor het gesprek met mantelzorgers. In een viertal films vertellen 10 mantelzorgers over 4 dilemma's die spelen bij de zorg voor

Nadere informatie

Bureau Onderzoek Gemeente Groningen, oktober 2005

Bureau Onderzoek Gemeente Groningen, oktober 2005 Hoe werk jij? Methodiekontwikkeling bij de dienst SOZAWE Jeanine Vosselman Monique Beukeveld Bureau Onderzoek Gemeente Groningen, oktober 2005 Bureau Onderzoek heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling

Nadere informatie

Koppen bij elkaar! Handleiding voor intercollegiaal overleg in de verzorging

Koppen bij elkaar! Handleiding voor intercollegiaal overleg in de verzorging Koppen bij elkaar! Handleiding voor intercollegiaal overleg in de verzorging Sting, maart 2008 Koppen bij elkaar! Handleiding voor intercollegiaal overleg in de verzorging. Tekst: Ineke Bakx, Rineke Sturm,

Nadere informatie

Colofon. Vereniging NOV, april 2012

Colofon. Vereniging NOV, april 2012 In veilige handen Hoe begeleid ik vrijwilligersorganisaties bij het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag? Voor steunpunten en ondersteuners Colofon Tekst: Saskia Daru, Ronald Hetem, Wendela

Nadere informatie

Handen en voeten aan beoordelen. handreiking invoering beoordelingssysteem in het hbo

Handen en voeten aan beoordelen. handreiking invoering beoordelingssysteem in het hbo Handen en voeten aan beoordelen handreiking invoering beoordelingssysteem in het hbo Inleiding In de cao voor het Hoger Beroepsonderwijs hebben cao partijen afspraken vastgelegd over de invoering van

Nadere informatie

Bouwstenen voor een goed gesprek

Bouwstenen voor een goed gesprek Bouwstenen voor een goed gesprek Handreiking participatie binnen de prestatievelden 7, 8 en 9 van de Wmo colofon Colofon Dit is een uitgave van Panteia in samenwerking met de Werkplaats Maatschappelijke

Nadere informatie

Van evalueren kun je leren

Van evalueren kun je leren Van evalueren kun je leren Voorwoord Wie zich bezighoudt met cliëntenparticipatie doet er goed aan om van tijd tot tijd stil te staan bij de praktijk van dat moment. Cliëntenparticipatie is niet iets wat

Nadere informatie

Suzanne Beek, Arie van Rooijen & Cees de Wit. Samen. kun je meer dan alleen. Educatief partnerschap met ouders in primair en voortgezet onderwijs

Suzanne Beek, Arie van Rooijen & Cees de Wit. Samen. kun je meer dan alleen. Educatief partnerschap met ouders in primair en voortgezet onderwijs Suzanne Beek, Arie van Rooijen & Cees de Wit Samen kun je meer dan alleen Educatief partnerschap met ouders in primair en voortgezet onderwijs Colofon Deze brochure is één van de opbrengsten van een project

Nadere informatie

Leerpakket Wmo Competenties. Hoe word ik meer zichtbaar en ga ik op mensen af?

Leerpakket Wmo Competenties. Hoe word ik meer zichtbaar en ga ik op mensen af? Leerpakket Wmo Competenties Hoe word ik meer zichtbaar en ga ik op mensen af INHOUDSOPGAVE 1. Introductie van de competentie 3 2. Teamopdrachten 5 1. Netwerkanalyse 5 2. Pitch jouw organisatie naar de

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM)

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) ~ 7 ~ Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen

Nadere informatie

Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst

Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst Bijlage A De handleiding van de verrichtingenlijst 10 voor Toekomst De Verrichtingenlijst 10 voor Toekomst Handleiding Leger des Heils Noord Augustus 2010 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Verrichtingenlijst

Nadere informatie

Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost

Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost Stade Advies Utrecht, mei 2008 Lous Brouwer in opdracht van i.s.m.

Nadere informatie

Het kan ook anders. Zes benaderingen van werkdruk bij het Rijk

Het kan ook anders. Zes benaderingen van werkdruk bij het Rijk Het kan ook anders Zes benaderingen van werkdruk bij het Rijk belasting belastbaarheid Het kan ook anders Zes benaderingen van werkdruk bij het Rijk: Factor tijd Roostermanagement Activiteitenanalyse Resultaatgericht

Nadere informatie

Bondgenoten in de decentralisaties

Bondgenoten in de decentralisaties Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties Invulling geven aan het transformatieproces en de coalitieaanpak TransitieBureau Begeleiding in de Wmo Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties TransitieBureau

Nadere informatie

Op weg naar een duurzame sportvereniging

Op weg naar een duurzame sportvereniging Op weg naar een duurzame sportvereniging 1 Inhoud Inleiding... 4 De fasen op een rij... 10 1. Dromen... 11 1.1 Het begint met een droom... 11 1.2 Mandaat van bestuur en leden... 12 1.3 Wijs verantwoordelijke(n)

Nadere informatie

PROJECTEVALUATIE FOCUS OP WERK

PROJECTEVALUATIE FOCUS OP WERK PROJECTEVALUATIE FOCUS OP WERK GGz Eindhoven Caroline Place en Harry Michon Trimbos-instituut, Utrecht 2013 Colofon Financiering Dit onderzoek is onderdeel van en financieel mogelijk gemaakt door het Programma

Nadere informatie

Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw. De klant centraal bij financieel dienstverleners

Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw. De klant centraal bij financieel dienstverleners Leidraad zorgvuldig adviseren over vermogensopbouw De klant centraal bij financieel dienstverleners Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn

Nadere informatie

Aan de slag met de RI&E. Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen

Aan de slag met de RI&E. Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen Aan de slag met de RI&E Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen EEN RI&E Een RI&E? Als ondernemer wil ik graag geld verdienen, maar ik wil later geen werknemers tegen

Nadere informatie

Faciliteren van kenniskringen Concepten, vaardigheden en instrumenten

Faciliteren van kenniskringen Concepten, vaardigheden en instrumenten Faciliteren van kenniskringen Concepten, vaardigheden en instrumenten Kessels & Smit, The Learning Company Januari 2001 Samenstelling en bewerking: Jeannet Kant Cees Sprenger In opdracht van: Hogeschool

Nadere informatie

Aan het werk met nieuwe collega s

Aan het werk met nieuwe collega s TIP: dit is een interactieve pdf, onderstreepte woorden in de tekst zijn aanklikbaar en verwijzen naar extra informatie. Aan het werk met nieuwe collega s Een handreiking Inhoud Inleiding Binnenkort komt

Nadere informatie

Draaiboek voor een ouderavond over pesten in het basisonderwijs

Draaiboek voor een ouderavond over pesten in het basisonderwijs Draaiboek voor een ouderavond over pesten in het basisonderwijs Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 Pesten in het basisonderwijs... 3 2. Organisatie van de ouderavond... 4 2.1 Wat is een goed moment?... 4

Nadere informatie

Aan de slag met de RI&E. Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen

Aan de slag met de RI&E. Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen Aan de slag met de RI&E Een stap-voorstap handleiding voor ondernemers die geen risico willen lopen EEN RI&E Een RI&E? ALS ONDERNEMER WIL IK GRAAG GELD VERDIENEN, MAAR IK WIL LATER GEEN WERKNEMERS TEGEN

Nadere informatie

Niemand kan het. alleen!

Niemand kan het. alleen! Niemand kan het alleen! 1 Niemand kan het alleen! 2 1 Voorwoord In Nederland werken we met veel partijen hard aan de toekomst van de jeugd. We bouwen aan goed onderwijs, toegankelijke jeugdzorg, jeugdbeleid

Nadere informatie

Participatie in zicht

Participatie in zicht Participatie in zicht Gemeenten, jeugdigen, ouders en jeugdzorgcliënten in de transitie jeugdzorg 2013 Renske van der Gaag Rob Gilsing Jodi Mak Participatie in zicht Gemeenten, jeugdigen, ouders en jeugdzorgcliënten

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

DE HERSTEL SPECIAL. De route naar herstelondersteunende zorg: wat werkt en wat niet

DE HERSTEL SPECIAL. De route naar herstelondersteunende zorg: wat werkt en wat niet DE HERSTEL SPECIAL De route naar herstelondersteunende zorg: wat werkt en wat niet Een speciale uitgave in het kader van herstel en gelijkwaardig burgerschap i.s.m. de SBWU Colofon Ellen de Haan GGZ Nederland,

Nadere informatie