Vergelijking analyse-methoden, ter bepaling van natrium, kalium, calcium en magnesium in oppervlaktewater

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vergelijking analyse-methoden, ter bepaling van natrium, kalium, calcium en magnesium in oppervlaktewater"

Transcriptie

1 Vergelijking analyse-methoden, ter bepaling van natrium, kalium, calcium en magnesium in oppervlaktewater ICP-AES tov "traditionele" methoden door: Marcel Kotte maart 1999 Werkdocumentn : 99.73X

2 INHOUDSOPGAVE I. INLEIDING 2 2. AANPAK 2 3. VERGELIJKINGANALYSEKARAKTERISTIEKEN 2 4. TOETSING VAN DE VERGELIJKBAARHEID TUSSEN DE ANALYSES 3 4. l BESCHRIJVING VAN DE GEKOZEN TOETSING TOETSINGSWAARDE UITSCHIETERS 4 5. ANALYSEKARAKTERISTIEKEN EN TOETSINGSRESULTATEN 4 6. BESPREKINGRESULTATEN ANALYSEKARAKTERISTIEKEN Detectiegrenzen Herhaalbaarheid Recovery TOETSINGSRESULTATEN Z-scores Uitschieters 5 7. CONCLUDERENDE OPMERKINGEN 6 8. LITERATUUR-OPGAVE 7 BIJLAGE I: ANALYSEKARAKTERISTIEKEN 8 BIJLAGE 2: TOETSINGSRESULTATEN 9 BIJLAGE 3: GRAFISCHE WEERGAVE VAN DE GEGEVENS A-G

3 1. Inleiding Binnen het IMLA worden natrium en kalium gemeten mbv vlamfotometrie, calcium en magnesium worden gemeten mbv vlam-aas. Omdat de mogelijkheid bestaat deze elementen tevens te meten met een methode voor de ICP-AES, is in dit rapport geprobeerd een onafhankelijke uitspraak te doen over de vergelijkbaarheid tussen de beide methoden (de "traditionele" methoden) voor de bepaling van de eerder genoemde elementen en de methode voor de ICP-AES. Dit rapport moet leiden tot een (persoonlijk) oordeel over de mogelijkheid tot het al dan niet overgaan naar bepaling van de elementen met de ICP- AES. 2. Aanpak Er is, om een vergelijking te maken tussen de "traditionele" methoden en de atoom-emissie spectrometrische bepaling, gebruik gemaakt van geanalyseerde resultaten verricht door de afdeling IMLA. De volgende gegevens zullen in dit rapport worden meegenomen: a. analysekarakteristieken van de "traditionele" methoden vergeleken met de analysekarakteristieken van de ICP-AES, b. een toetsing van de oppervlaktewatergegevens geanalyseerd op beide methoden, c. een toetsing met verwerping van eventuele uitschieters. Manier van aanpak in dit rapport is afgeleid van een eerder verschenen rapport [1]. De indeling van dit rapport zijn voor zover mogelijk conform dit eerder verschenen rapport. De gekozen toetsingsmethode zal kort worden uitgelegd. De gebruikte gegevens zullen in tabellen en grafieken worden weergegeven. 3. Vergelijking analysekarakteristieken In dit verslag is een aantal kenmerken vergeleken met elkaar. Het gaat hierbij om: a. detectiegrenzen, b. herhaalbaarheid, en c. recovery

4 4. Toetsing van de vergelijkbaarheid tussen de analyses 4.1 Beschrijving van de gekozen toetsing Hieronder volgt een korte beschrijving van de reden van de gekozen toetsing. Deze toetsing is ook gebruikt in het reeds eerder genoemde rapport [1]. De toetsing die gebruikt wordt is beschreven in het rapport "Accreditatie-programma Bouwstoffenbesluit" [2]. In dit rapport staan de vergelijkingen, die hieronder volgen, hierbij moet vermeld dat met vergelijking 1 de z-waarde bepaald wordt en dat met vergelijking 2 de s Iolejs wordt bepaald. y _ ^i.aes ~ *TRAIi r,, 4- -, I' I "**.I'M waarbij W = v2*4+2x/?sz v xc 2 [2] Hierbij is c : X TRAD Sci 5 : 1-5 V (".5 detectiegrens rrad ) RSD els : de geeiste binnenlabreproduceerbaarheid Als de waarde onder of dicht bij de detectiegrens zit zal de eerste factor in s tieis zwaarwegend zijn. Gaat de waarde hoger worden zal de invloed van de detectiegrens steeds minder mee gaan tellen en wordt uiteindelijk vrijwel verwaarloosbaar. De geeiste RSD els is (voorlopig) door het laboratoriumhoofd van IMLA gestelt op 5 %. Er zal ook een berekening worden gegeven over een RSD van 1% en 2%. Wat betreft de detectiegrens is gekozen gebruik te maken van de detectiegrenzen afkomstig van de "oude" methode (detectiegrens-rraj,). De gegevens worden in bijlage 2 weergegeven per element. 4.2 Toetsingswaarde De gelijkwaardigheid (,ed Y.\ gereduceerde Chi-kwadraat) wordt als volgt vastgesteld [2,3]: "d..2 E* Y = M ^ 179 [3], n waarbij n het aantal metingen voorstelt.

5 De afzonderlijke z-waarden zullen tevens in klassen van.5 grafisch worden weergegeven (zie bijlage 3). 4.3 Uitschieters Bij de bepaling van de z-score is gekeken naar uitschieters. De manier waarop de uitschieters zijn bepaald is overgenomen van Krachten [3], biz 51 bovenaan. In dit rapport is een standaarddeviatie van alle z- scores bepaald. Bij een gevonden z-score die groter is dan ± 3s wordt de waarde verworpen. 5. Analysekarakteristieken en toetsingsresultaten De resultaten zijn weergegeven in bijlage 1 en Bespreking resultaten 6.1 Analysekarakteristieken Detectiegrenzen Zoals te zien is in tabel 1 (bijlage 1), zijn de detectiegrenzen van de bepaling met de vlamfotometer en de vlam-aas lager dan de detectiegrenzen van de ICP-AES. Dit is te verklaren door het feit dat de detectiegrenzen van de ICP-AES bepaald zijn aan de hand van onverdunde praktijkmonsters. Van deze monsters was bekend dat ze een lage concentratie (Na, K, Ca, Mg) hebben. Waarschijnlijk liggen de werkelijke detectiegrenzen onder de hier weergegeven waarden, misschien zelfs onder die van de vlamfotometrische cq vlam-aas bepaling. Gekozen is om met de hier weergegeven grenzen te werken omdat deze ruimschoots voldoende laag zijn om praktijkmonsters met nauwkeurigheid te meten Herhaalbaarheid Voor natrium wordt een hogere waarde gevonden voor de herhaalbaarheid voor de bepaling mbv de ICP- AES, dan met de vlamfotometer. Dit betekent dat bij herhaalde metingen van een monster in een serie een grotere spreiding zal optreden Recovery Vergelijking van de recovery van monsters gemeten mbv ICP-AES met de reeds vastgelegde gegevens van de prestatiekenmerken van de vlamfotometer, laat zien dat de recovery bij beide technieken voldoende is.

6 6.2 Toetsingsresultaten Data staan in bijlage Z-scores De verschillende z-scores zijn berekend zoals beschreven in 4.1 (vergelijking 1 en 2). Opgemerkt moet dat de bepaling van calcium en magnesium op meerdere manieren is gebeurd. Zo is magnesium, op de ICP-AES, bepaald met en zonder toevoeging van interne standaard. Calcium is, op de ICP-AES, bepaald met en zonder toevoeging van interne standaard en bepaald met en zonder standaardadditie op de AAS. Alle combinaties van gegevens zijn met elkaar vergeleken, ook de gegevens bepaald met de AAS van calcium met en zonder standaardadditie. Zoals blijkt uit tabel 4 (bijlage 2) is het voor de bepaling van natrium en kalium geen enkel probleem om over te gaan van vlamfotometer naar ICP-AES. De gelijkwaardigheid ligt in alle gevallen onder de waarde uit vergelijking 3. Voor bepaling van calcium worden goede resultaten verkregen wanneer de metingen gedaan met de ICP- AES, gedaan na toevoeging van interne standaard, worden vergeleken met de metingen gedaan mbv de AAS na standaardadditie. Zoals blijkt uit tabel 4, zijn alleen de resultaten van de Ca-bepaling gedaan met vlam-aas en ICP-AES gelijkwaardig wanneer gebruik wordt gemaakt van standaardadditie. Hetzelfde geldt waarschijnlijk voor de Mg-bepaling. Dit is te verklaren door het feit dat de gelijkwaardigheid onvoldoende is wanneer de resultaten van de bepaling van Ca met en zonder additie op de vlamfotometer met elkaar vergeleken worden. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de recovery onvoldoende is op de vlam-aas voor calcium. Waarschijnlijk geldt dit ook voor de bepaling van magnesium (dit blijkt niet uit de tabel 4). Hier is Mg niet bepaald na standaardadditie Uitschieters Na toetsing van de gegevens is gebleken dat geen uitschieters, tussen de verschillende z-scores, aanwezig zijn.

7 7. Concluderende opmerkingen Zoals duidelijk blijkt uit tabel 4 kan overgegaan worden tot meting van natrium en kalium op de ICP- AES. Voor het meten van calcium en magnesium, zonder standaardadditie, geldt dat beide methoden niet gelijkwaardig aan elkaar zijn. Wanneer de resultaten van de bepaling van calcium, met en zonder standaardadditie, op de vlam-aas, met elkaar worden vergeleken, blijkt de recovery op de AAS niet goed te zijn. Er zijn geen problemen met de recovery wanneer gemeten wordt op de ICP-AES. Na correctie voor het verlies van het calciumsignaal (mbv standaardadditie) zijn de analysemethoden wel met elkaar vergelijkbaar. Verwacht wordt dat de recovery van magnesium op de AAS ook slecht is. Hoewel niet getest, wordt verwacht dat analyse van magnesium, op de AAS (na standaardadditie) en ICP-AES gelijkwaardige resultaten oplevert. Over het algemeen kan gesteld worden dat over gegaan kan worden tot meting van Na, K, Ca en Mg mbv de ICP-AES.

8 8. Literatuur-opgave 1. ICP-MS als alternatieve methode voor de analyse van metalen in oppervlaktewater, 2 januari 1999, Brouwer, R.de, Miermans, C.J.H., Maaskant, J.F.N, RIZA afdeling IMLA. 2. Accreditatie-programma Bouwstoffenbeslnit onderdeel Grond; document nr. AP4, mei 1997; Statistiek voor de chemische praktijk. Dr. J. Krachten, Vakgroep Analytische Scheikunde, Universiteit van Amsterdam, 1996, Hoofdstuk 1.

9 Bijlage 1: Analysekarakteristieken tabel l: Detectiegrenzen element Detectiegrenzen (in mg/l) ICP-AES' Vlamfoto-AAS b Natrium Kalium Calcium Magnesium l.o O.l l.o a. De analysekarakteristieken voor de ICP-AES zijn bepaald aan de hand van praktijkmonsters. b. De detectiegrenzen van de vlamfotometrische methode zijn bepaald volgens W tabel 2. Herhaalbaarheid element Herhaalbaarheid (in mg/l) Herhaalbaarheid ICP- AES t.o.v. Huidig methode Natrium Kalium Calcium Magnesium ICP-AES Vlamfotometer (slechter/beter/gelijk) slechter beter beter beter tabel 3. Juistheid element Juistheid Juistheid t.o.v. (% recovery) Huidig methode ICP-AES Vlamfotometer/ ((on-)voldoende) Vlam-AAS Natrium voldoende Kalium voldoende Calcium voldoende Magnesium voldoende

10 Bijlage 2: Toetsingsresultaten Gelijkwaardigheid label 4: Gelijkwaardigheid, bij verschillende standaarddeviaties. oppervlaktewatermonsters voor vergelijking Element aantal Aantal monsters < detectiegrens,.y (n) (in %) RSD 5% RSD 1% RSD 2% meting ICP-AES tov detectiegrens ICP-AES meting vlamfotometer/vlam-aas tov detectiegrens Kalium Natrium Calcium Ca (1S) C Ca (IS+Add) d Ca (Add) d Ca(±AddopAAS) d nvt nvt Magnesium o Mg (IS)' c. IS staat voor: toevoeging van interne standaard aan de monsters die bepaald zijn met de ICP-AES. d. Add staat voor: standaardadditie. Dit is gebeurd met de monsters die bepaald zijn met de vlam-aas.

11 Bijlage 3: Grafische weergave van de gegevens z-k«r«(ia Maura), lad. aitbijlm so i I S 2 IS 1 s. II. Natrium 7 7? 7 V /...if (in Maura), incl. uilbijlrrs -NlMW SO 4S IS 1 5 Calcium (met interne standaard) -nlttw rimolwl 3 7 7? 7 V z-scores (in k.«ssea), incl. uitbtjtrri

12 SD Calcium (geen interne standaard) 45 4 t - relitid" atnoluul V z-icorn (ia Maura), ind. mrhijlrrs Calcium (met interne standaard (ICP-AES) en na standaardadditie (AAS)) -rel/mcf attoluai 7 9 v V i-scorn (ia klaura). ind. uilbijltrs 1 so 4> M J3 3 li 2 Calcium (geen interne standaard, wel standaardadditie (AAS)) -rclalief 1 absoluut io S '4 4 ' * r -' zstom (ia Maura), iacl ailbijlen II

13 1 9 SO o 7 Calcium met additie IS calcium zonder addilic ~^C j 9 7 V 7 z-scores (in klassrn), incl. uitbijter. -ralam Magnesium (met interne standaard) IS rdauof so, IS 1 5 a _ 3 Magnesium (geen interne standaard) ^ V 7 V /-scores (in kluscnl. incl. Hiibijlrrs -relatief - absoluut

14 Magnesium (met interne standaard) 1 z-scores berekend bij RSD = 1% 9 1 f» t 6 A a. 5 1 «1 3 / \ 2 / \ 1 J!- A \ 3 7 "' ';' 7?? V A z-scores (in klassen). incl. uitbijters abaoluui 55 Magnesium (geen interne standaard) z-scores berekend bij RSD = 1% -relaurf ' absoluut 5 A z-scores (in klassen I. incl. uilbijten i)

15 Sprcidingstabcl Kalium 45 4 y-1.1 Jx^ > ICP-AES ( Lineair (ICP-AES) Sprcidingstabcl Natrium ICP-AES Lineair (ICP-AES) Spreidingstabel Calcium (IS) y v- so 6 4 ICP-AES Uneair (ICP-AES) 2 ( SO

16 Spreidingstabel Calcium 12 1 y= l.4852v > ICP-AES Lineair (ICP-AES) 2 ( SO Spreidingstabel Calcium (IS+additie) 12-1 y-l.336x. 8 6 * «* 4> li i'-ai.s Lineair (ICP-AES) 4 * 2 ( Spreidingstabel Calcium (additie) y-l.lusx, w* t\y * «. ICP-AES Lineair (ICP-AES) 4 2 <

17 Spreidingstabel Magnesium (IS) 25 2 y-l.lotlx,» 15 1 ICP-AES Lineair (ICP-AES) 5 ^ () Spreidingstabel Magnesium / ^ ^4< y=l I933x. ; «ICP-AES Lineair (ICP-AES) 5 o ( Spreidingstabel Ca (additie) vs Ca loo 9 So 7 JO J- 4n 4> V'1-AASadd Lineair (VI-AASadd) " ' 2 1. o -H SO 6 7 8

ICP-MS als alternatieve methode voor de analyse van metaien in oppervlaktewater

ICP-MS als alternatieve methode voor de analyse van metaien in oppervlaktewater ICP-MS als alternatieve methode voor de analyse van metaien in oppervlaktewater Rend de Brouwer Kees Miermans John Maaskant 20 januari 1999 Werkdocumentnr: 99.0 LjX 1. Inleiding: IMLA analyseert metaien

Nadere informatie

De bepaling van Chroom in oppervlaktewater; ICP-MS vergeleken met GFAAS

De bepaling van Chroom in oppervlaktewater; ICP-MS vergeleken met GFAAS Ministerie van verkeer en waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling/RIZA De bepaling van Chroom in oppervlaktewater; ICP-MS

Nadere informatie

Validatie van conserveringstermijn van nitriet en nitraat+nitriet in oppervlaktewater en afvalwater Waterschap Groot Salland Oktober 2003

Validatie van conserveringstermijn van nitriet en nitraat+nitriet in oppervlaktewater en afvalwater Waterschap Groot Salland Oktober 2003 Validatie van conserveringstermijn van nitriet en nitraat+nitriet in oppervlaktewater en afvalwater Oktober 2003 Pagina 1 van 8 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 4 3. Beschrijving

Nadere informatie

Stel je meet calcium bij 423 nm met een acethyleen-lucht vlam van 2400 K. Hoe groot is dan de verhouding N 1/N 0?

Stel je meet calcium bij 423 nm met een acethyleen-lucht vlam van 2400 K. Hoe groot is dan de verhouding N 1/N 0? Hoofdstuk 10 Atomaire emissiespectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Stel je meet calcium bij 423 nm met een acethyleen-lucht vlam van 2400 K. Hoe groot is dan de verhouding N 1/N 0? h: 6,626 10-34 Ts c: 2,998

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek werd capillair bloed

Nadere informatie

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16 modulus strepen: uitkomst > 0 Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n 10 ttest ( x ) 105 101 3,16 n-1 4 t test > t kritisch want 3,16 >,6, dus 105 valt buiten het BI. De cola bevat niet significant

Nadere informatie

Methoden voor de bepaling van elementen

Methoden voor de bepaling van elementen Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Versie maart 2013 WAC/III/B De volgende analysemethoden kunnen gebruikt worden voor het bepalen van elementen in water. Voor de conservering

Nadere informatie

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Barbarossastraat

Nadere informatie

Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water

Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water RIZA Hoofdafdeling Informatie en Meettechnologie Laboratorium voor anorganische analyse Hoofd IMLA:

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek werd capillair bloed

Nadere informatie

Rapportage van emissiemetingen

Rapportage van emissiemetingen Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage te leveren aan het waarborgen, ontwikkelen,

Nadere informatie

b een oxiderende vlam te verkrijgen? Een oxiderende vlam bevat meer zuurstof dan voor de verbranding nodig is. Dus: meer zuurstof (lucht) toevoeren.

b een oxiderende vlam te verkrijgen? Een oxiderende vlam bevat meer zuurstof dan voor de verbranding nodig is. Dus: meer zuurstof (lucht) toevoeren. Hoofdstuk 9 Atomaire absorptie spectrometrie (AAS) bladzijde 1 Opgave 1 Wat wordt bedoeld met absorptielijn en emissielijn? Als we het over AAS hebben: het spectrum van een element bestaat uit licht van

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing / Date du dernière adaption MET-FLVVT-096

Nadere informatie

Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode

Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode RIZA Hoofdafdeling Informatie en Meettechnologie Laboratorium

Nadere informatie

Onderzoeksrapport van validatie van conserveringstermijn van totaal en vrij cyanide in grond.

Onderzoeksrapport van validatie van conserveringstermijn van totaal en vrij cyanide in grond. Onderzoeksrapport van validatie van conserveringstermijn van totaal en vrij cyanide in grond. Analytico Milieu B.V. November 2003 INHOUDSOPGAVE 1. SAMENVATTING... 3 2. INLEIDING.. 4 3. BESCHRIJVING PROEFOPZET.

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem. Inleiding. Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem. Inleiding. Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem I. NAUWKEURIGHEID De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform ISO 15197. Inleiding Het doel van deze

Nadere informatie

Statistiek. Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1.

Statistiek. Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1. Statistiek Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1. M.C. de Brouwer M.C.J. Langen Laboratorium van de ziekenhuisapotheek Midden-Brabant Maria ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5 5042 AD

Nadere informatie

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1 Hoofdstuk 7 Analytische spectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Oranje en groen licht vallen op een prisma (onder dezelfde hoek en in dezelfde richting). Welke kleur wordt het sterkst gebroken? Hoe korter de

Nadere informatie

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Michel van Son NMi Van Swinden Laboratorium B.V. Afdeling MDKV+CH Datum: 22 juni 2007 Rapportcode: S-CH.07.11 De werkzaamheden die worden beschreven

Nadere informatie

Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid?

Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid? Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid? De p90 onzekerheid staat in het kader van de garantieregeling voor aardwarmte

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem. Inleiding I. NAUWKEURIGHEID. Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem. Inleiding I. NAUWKEURIGHEID. Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek

Nadere informatie

11. Deelopdracht 8: Invloed stress op gezondheid

11. Deelopdracht 8: Invloed stress op gezondheid 11. Deelopdracht 8: Invloed stress op gezondheid Om te kijken naar een verband tussen stress en een ander gezondheidsaspect is er een vragenlijst afgenomen bij de mensen die de stresstest gedaan hebben.

Nadere informatie

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van Extra Opgaven 1. Een persoon doet een HIV-test. Helaas is de uitslag positief. De test is echter niet perfect. De persoon vraagt zich af wat de kans is dat hij nu ook echt HIV heeft. Gegeven is: de kans

Nadere informatie

april 2003 Validatie ringonderzoek VGK en VAK in afvalwater

april 2003 Validatie ringonderzoek VGK en VAK in afvalwater april 2003 Validatie ringonderzoek VGK en VAK in afvalwater April 2003 Validatie ringonderzoek VGK en VAK in afvalwater 2002 Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT... 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...1 3 LINEARITEIT...2 4 JUISTHEID EN HELHAARBARHEID...5 4.1 Juistheid... 5 4.2 Juistheid van meervoudige analyses van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM)... 5 4.3

Nadere informatie

Tabel 1 van 2. Organische parameters - overig Q chemisch zuurstofverbruik (CZV) mg/l

Tabel 1 van 2. Organische parameters - overig Q chemisch zuurstofverbruik (CZV) mg/l Tabel 1 van 2 Monsterreferenties monster-1 = uw monsterreferentie nr. 1 monster-2 = uw monsterreferentie nr. 2 monster-3 = uw monsterreferentie nr. 3 Opgegeven bemonsteringsdatum : Onbekend Onbekend Onbekend

Nadere informatie

Standaardcondities FAAS

Standaardcondities FAAS Universiteit Utrecht Faculteit Bètawetenschappen Departement Scheikunde Scheikunde Practicum R.J. Baars, J.J. Hermans juli 29 Zilver Ag 328.683 nm (primaire lijn) lucht/acetyleen, 4 L/h, 7 mm -5 mg/l.2542

Nadere informatie

Annex: Tabellen behorende bij de analyses consumptiedatabanken

Annex: Tabellen behorende bij de analyses consumptiedatabanken Verkennend beleidsgericht onderzoek m.b.t. sociale stratificatie in aankoop en consumptie van voedingsmiddelen, de impact daarvan op de volksgezondheid en de mogelijkheden om deze sociale stratificatie

Nadere informatie

Meten en experimenteren

Meten en experimenteren Meten en experimenteren Statistische verwerking van gegevens Een korte inleiding 6 oktober 009 Catherine De Clercq Statistische verwerking van gegevens Kursus statistiek voor fysici door Jorgen D Hondt

Nadere informatie

Klantonderzoek: statistiek!

Klantonderzoek: statistiek! Klantonderzoek: statistiek! Statistiek bij klantonderzoek Om de resultaten van klantonderzoek juist te interpreteren is het belangrijk de juiste analyses uit te voeren. Vaak worden de mogelijkheden van

Nadere informatie

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Type validatie Type de validation Verantwoordelijke (Naam en functie)

Nadere informatie

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers Research Centre for Education and the Labour Market ROA Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2014/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1 Hoofdstuk 8 UV-VIS spectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Welke kleur heeft een stof die: a blauw licht absorbeert? Complementaire kleur: oranje. b paars licht absorbeert? Complementaire kleur: geel. c blauw

Nadere informatie

Implementatie en validatie ICP-AES, IRIS INTREPID II XDL DUO

Implementatie en validatie ICP-AES, IRIS INTREPID II XDL DUO Ministerie van Verkeer en Waterstaat Implementatie en validatie ICP-AES, IRIS INTREPID II XDL DUO Deel II: Ce, La, Nd, Pr, Sa, Tl, Pb, Cu en W in afvalwater Wietske de Haan Werkdocument: 2004.165X RIZA-IMLA,

Nadere informatie

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef.

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef. Practicum 1: Meetonzekerheid in slingertijd Practicum uitgevoerd door: R.H.M. Willems Hoe nauwkeurig is een meting? Onderzoeksvragen Hoe groot is de slingertijd van een 70 cm lange slinger? Waardoor wordt

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10)

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) en Tentamen Inleiding Experimentele Fysica voor Combi s (3NA10) d.d. 31 oktober 2011 van 9:00 12:00 uur Vul de

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10)

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10) d.d. 30 oktober 2009 van 9:00 12:00 uur Vul de presentiekaart

Nadere informatie

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-055 I-MET-FLVVT-055 BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Opgesteld

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. Wiskunde A 1,2

Correctievoorschrift HAVO. Wiskunde A 1,2 Wiskunde A, Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 0 00 Tijdvak Inzenden scores Uiterlijk juni de scores van de alfabetisch eerste tien, maar bij voorkeur vijftien kandidaten per

Nadere informatie

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Eric van der Swaluw & Hans Verboom, Centrum voor Milieu Monitoring (CMM),

Nadere informatie

STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. Inleiding

STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. Inleiding statistiek STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. M.C. de Brouwer M.C.J. Langen 1 2 Laboratorium van de ziekenhuisapotheek Midden-Brabant, Maria ziekenhuis,

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel januari 2014 van 14:50 17:00 uur

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel januari 2014 van 14:50 17:00 uur TECHISCHE UIVERSITEIT EIDHOVE Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel januari 014 van 14:50 17:00 uur Gebruik van dictaat, aantekeningen en laptop computer is niet toegestaan Gebruik van (grafische)

Nadere informatie

Meten en experimenteren

Meten en experimenteren Meten en experimenteren Statistische verwerking van gegevens Een korte inleiding 3 oktober 006 Deel I Toevallige veranderlijken Steekproef Beschrijving van gegevens Histogram Gemiddelde en standaarddeviatie

Nadere informatie

Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2014

Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2014 Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2014 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Data... 1 3. Uitgangspunten bij het risicomodel... 1 3.1 Bepaling van groepen binnen het so en vso... 1 3.2 Scores op de indicatoren...

Nadere informatie

SPECTROFOTOMETRISCHE BEPALING VAN HET ORGANISCH KOOLSTOFGEHALTE IN BODEM

SPECTROFOTOMETRISCHE BEPALING VAN HET ORGANISCH KOOLSTOFGEHALTE IN BODEM SPECTROFOTOMETRISCHE BEPALING VAN HET ORGANISCH KOOLSTOFGEHALTE IN BODEM 1 DOEL EN TOEPASSINGSGEBIED Deze methode beschrijft de spectrofotometrische bepaling van het organisch koolstofgehalte in bodem

Nadere informatie

Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief

Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief STATUS VERHUIZING Zoals in de vorige nieuwsbrief is aangegeven, beëindigt de analyse-activiteiten per 1 januari 2015 op de locatie Almelo. De monsternemers die werkzaam

Nadere informatie

Methoden voor de bepaling van elementen

Methoden voor de bepaling van elementen Compendium voor analyse van water februari 2012 Pagina 1 van 8 WAC/III/B De volgende analysemethoden kunnen gebruikt worden voor het bepalen van elementen in water. Voor de conservering en behandeling

Nadere informatie

Validatie van de conserveringstermijn van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) in bodem definitief

Validatie van de conserveringstermijn van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) in bodem definitief Validatie van de conserveringstermijn van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) in bodem definitief R001-0464953EBA-D01 Verantwoording Titel Validatie van de conserveringstermijn van polycyclische

Nadere informatie

ORS. LEK EN LINGE POSTBUS AL CULEMBORG

ORS. LEK EN LINGE POSTBUS AL CULEMBORG ORS. LEK EN LINGE POSTBUS 461 4 AL CULEMBORG Onderstaand rapport is gebaseerd op de afnamegegevens van de groep kandidaten "M6mo6" die uw school na afname van het centraal schriftelijk examen aan Cito

Nadere informatie

Werken met de SCi-547 en SCi-548. Jody Schinkel, Suzanne Spaan, Ko den Boeft, Jan Tempelman

Werken met de SCi-547 en SCi-548. Jody Schinkel, Suzanne Spaan, Ko den Boeft, Jan Tempelman Werken met de SCi-547 en SCi-548 Jody Schinkel, Suzanne Spaan, Ko den Boeft, Jan Tempelman Inhoud presentatie 1. Doel van de protocollen 2. Inhoud protocollen Hoe meten / analyseren? Waarom registreren?

Nadere informatie

Expert of geen expert: QBase en MUSE nu ook voor semen Frans A.L. van der Horst Klinisch chemicus

Expert of geen expert: QBase en MUSE nu ook voor semen Frans A.L. van der Horst Klinisch chemicus Expert of geen expert: QBase en MUSE nu ook voor semen Frans A.L. van der Horst Klinisch chemicus 9 juni 2015 SKML congres 2015 SEMEN rondzending Stukje Historie: 1994 eerste SALON rondzending vanuit Meander

Nadere informatie

Notitie deelnemers klankbordgroep DOT honorariumcomponent medisch specialisten. Definitieve verdeling FTE. 1. Inleiding

Notitie deelnemers klankbordgroep DOT honorariumcomponent medisch specialisten. Definitieve verdeling FTE. 1. Inleiding Notitie deelnemers klankbordgroep DOT honorariumcomponent medisch specialisten Definitieve verdeling FTE 1. Inleiding In dit memo beschrijft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de definitieve verdeling

Nadere informatie

GETAL& RUIMTE. Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007

GETAL& RUIMTE. Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007 Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007 Havo A deel 1 begint met het niet-examenonderwerp Statistiek (was hoofdstuk 4). Al snel wordt de grafische rekenmachine ingezet en ook bij de andere

Nadere informatie

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd 2007-2008 Modeloplossing Opmerking vooraf: Deze modeloplossing is een heel volledig antwoord op de gestelde vragen. Om de maximumscore op een vraag

Nadere informatie

ACT Algemene Intelligentie

ACT Algemene Intelligentie Rapport Datum ACT Algemene Intelligentie Voor u ligt het rapport van de ACT Algemene Intelligentie. Door middel van subtests zijn uw cognitieve capaciteiten gemeten. Allereerst wordt uw totaalscore weergegeven.

Nadere informatie

Foutenleer 1. dr. P.S. Peijzel

Foutenleer 1. dr. P.S. Peijzel Foutenleer 1 dr. P.S. Peijzel In dit hoofdstuk zal een inleiding in de foutenleer gegeven worden. Foutenleer is een onderdeel van statistiek dat gebruikt wordt om een uitspraak te kunnen doen over fouten

Nadere informatie

Toelichting rapportages Entreetoets 2014

Toelichting rapportages Entreetoets 2014 Toelichting rapportages Entreetoets 2014 Cito verwerkt de antwoordbladen en berekent de scores van de leerlingen. In tweevoud ontvangt u automatisch de papieren leerlingprofielen op school; één voor de

Nadere informatie

Principe Maken van een Monte Carlo data-set populatie-parameters en standaarddeviaties standaarddeviatie van de bepaling statistische verdeling

Principe Maken van een Monte Carlo data-set populatie-parameters en standaarddeviaties standaarddeviatie van de bepaling statistische verdeling Monte Carlo simulatie In MW\Pharm versie 3.30 is een Monte Carlo simulatie-module toegevoegd. Met behulp van deze Monte Carlo procedure kan onder meer de betrouwbaarheid van de berekeningen van KinPop

Nadere informatie

Examenvragen: Analytische chemie

Examenvragen: Analytische chemie Voorbeeld 1 : 1. Geleidbaarheidsmetingen Na 2 SO 4 / BaAc 2 Schets verloop van de titratiecurve en verklaar het verloop a.h.v. formules van geleidbaarheid Welke titratiecurve zal men krijgen wanneer deze

Nadere informatie

BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS

BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria 2015/I-MET-055/LAB/FLVVT BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Versie 05 In toepassing vanaf 30/04/2015 Verantwoordelijke

Nadere informatie

Implementatie van totaal stikstof en organisch, anorganisch en totaal koolstof met de NC 2500 element analyzer.

Implementatie van totaal stikstof en organisch, anorganisch en totaal koolstof met de NC 2500 element analyzer. Implementatie van totaal stikstof en organisch, anorganisch en totaal koolstof met de NC 2500 element analyzer. RIZA Hoofdafdeling Informatie en Meettechnologie. Laboratorium voor algemene analyse. Laboratorium-hoofd

Nadere informatie

UITWERKING BEREKENING PRESTATIEANALYSE SECTOR SPECIAAL ONDERWIJS 2016

UITWERKING BEREKENING PRESTATIEANALYSE SECTOR SPECIAAL ONDERWIJS 2016 UITWERKING BEREKENING PRESTATIEANALYSE SECTOR SPECIAAL ONDERWIJS 2016 INHOUD 1 Inleiding 3 2 Data 4 3 Uitgangspunten bij de prestatieanalyse 5 3.1 Bepaling van groepen binnen het so en vso 5 3.2 Scores

Nadere informatie

SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN

SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN FAVV DG LABORATORIA LABO: FLVVG SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN Analysemethode Techniek Voeding - Kwantitatieve bepaling van calcium, kalium, magnesium, natrium en fosfor met ICP-OES na microgolfontsluiting

Nadere informatie

Het gebruik van het blancheerrendement als indicator voor het verwerkingsrendement.

Het gebruik van het blancheerrendement als indicator voor het verwerkingsrendement. Het gebruik van het blancheerrendement als indicator voor het verwerkingsrendement. Een statistische onderbouwing voor bemonstering van partijen champignons. P.C.C. van Loon Praktijkonderzoek Plant & Omgeving

Nadere informatie

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1

DieselMotorEmissie. Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH. In samenwerking met. rps.nl 1 DieselMotorEmissie een vergelijk van analysemethoden RPS Advies In samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond Marc Lurvink, Arbeidshygiënist RAH Marc Houtzager rps.nl 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Doel 3. DME

Nadere informatie

Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische en HPLC bepaling van natamycine.

Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische en HPLC bepaling van natamycine. Lnh. 80 Additieven Verslag 80G18 80.61 Daturn 1980-11- 10 Pr.nr. 7.476 Project: Method en voor het aantonen en bepalen van schimmelwerende middelen. Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische

Nadere informatie

Je kunt al: -de centrummaten en spreidingsmaten gebruiken -een spreidingsdiagram gebruiken als grafische weergave van twee variabelen

Je kunt al: -de centrummaten en spreidingsmaten gebruiken -een spreidingsdiagram gebruiken als grafische weergave van twee variabelen Lesbrief: Correlatie en Regressie Leerlingmateriaal Je leert nu: -een correlatiecoëfficient gebruiken als maat voor het statistische verband tussen beide variabelen -een regressielijn te tekenen die een

Nadere informatie

PTA wiskunde A HAVO Belgisch Park cohort

PTA wiskunde A HAVO Belgisch Park cohort Inleiding Tijdens het afleggen van het examen (schoolexamen en centraal examen) is het aan de kandidaat toegestaan de volgende hulpmiddelen te gebruiken: een liniaal met millimeterverdeling een geodriehoek

Nadere informatie

Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2015

Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2015 Uitwerking berekening Risicomodel sector SO 2015 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Data... 1 3. Uitgangspunten bij het risicomodel... 1 3.1 Bepaling van groepen binnen het so en vso... 1 3.2 Scores op de indicatoren...

Nadere informatie

ISO 9612-2009. Een nieuwe norm voor het meten van geluid op de arbeidsplaats NVVA 2009

ISO 9612-2009. Een nieuwe norm voor het meten van geluid op de arbeidsplaats NVVA 2009 ISO 9612-2009 Een nieuwe norm voor het meten van geluid op de arbeidsplaats Overzicht Vervanging NEN 3418 Inhoud van 9612: Overeenkomsten en verschillen met 3418 3 methoden: selectie en inhoud Meetonzekerheid

Nadere informatie

Rapportage Ervaringsonderzoek WOT's

Rapportage Ervaringsonderzoek WOT's Rapportage Ervaringsonderzoek WOT's Versie 5.0.0 Drs. J.J. Laninga December 2015 www.triqs.nl Voorwoord Met genoegen bieden wij u hierbij de rapportage aan over het uitgevoerde ervaringsonderzoek naar

Nadere informatie

vandaag is Annie twee jaar jonger dan Ben en Cees samen

vandaag is Annie twee jaar jonger dan Ben en Cees samen Hoofdstuk I Lineaire Algebra Les 1 Stelsels lineaire vergelijkingen Om te beginnen is hier een puzzeltje: vandaag is Annie twee jaar jonger dan Ben en Cees samen over vijf jaar is Annie twee keer zo oud

Nadere informatie

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Naam auteur(s) Nijenhuis, N Vakgebied Natuurkunde Titel Wiskunde bij Natuurkunde: de afgeleide Onderwerp Wiskunde natuurkunde transfer Opleiding Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Wat is nieuw? 4) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur

Wat is nieuw? 4) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur Wat is nieuw? 1) Nieuwe verpakking ) Nieuwe productomschrijving 3) Nieuwe doseerlepel ) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur 5) Nieuwe gebruiksaanwijzing (herzien voor JBL AquaDur,

Nadere informatie

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen

Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Vitamine D Hoog gedoseerde voedingssupplementen Begin 2016 heeft de NVWA verschillende meldingen ontvangen waarin de NVWA gewezen werd op het feit dat er voedingssupplementen met vitamine D op de Nederlandse

Nadere informatie

Analyses voor wijnbouwers in het labo van Inagro

Analyses voor wijnbouwers in het labo van Inagro Analyses voor wijnbouwers in het labo van Inagro Inagro, de site: Proefhoeve biologische productie Gabriëlstraat CKCert Plasstraat Witloof Laboratorium Hoofdgebouw Afdeling tuinbouw open lucht Ieperseweg

Nadere informatie

Resultaten van de patiënten enquête 2010

Resultaten van de patiënten enquête 2010 FYSIO HUIS patiënten enquête Resultaten patiëntenenquête Fysiohuis Resultaten van de patiënten enquête Inleiding In het kader van de doelstelling van het kwaliteitsjaarplan van om inzicht te krijgen in

Nadere informatie

Een alternatieve GHG analyse

Een alternatieve GHG analyse Een alternatieve GHG analyse Drs. D.H. Edelman, Ir. A.S. Burger 1 Inleiding Nederland raakt steeds voller. Daardoor wordt er op steeds meer locaties gebouwd die eerdere generaties bestempelden als niet

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent

Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data Marnix Van Daele MarnixVanDaele@UGentbe Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Numerieke beschrijving van data p 1/31 Beschrijvende

Nadere informatie

Meten en experimenteren

Meten en experimenteren Meten en experimenteren Statistische verwerking van gegevens Een korte inleiding 5 oktober 007 Catherine De Clercq Statistische verwerking van gegevens Kursus statistiek voor fysici door Jorgen D Hondt

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt In deze notitie wordt een beeld geschetst van de recente ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt. De notitie is als volgt ingedeeld: 1. Samenvatting 2. Achtergrond

Nadere informatie

LANDSEXAMEN HAVO

LANDSEXAMEN HAVO Eamenprogramma WISKUNDE A H.A.V.O. LANDSEXAMEN HAVO 2017-2018 1 Het eindeamen Het eindeamen bestaat uit het centraal eamen en het commissie-eamen. Het centraal eamen wordt afgenomen in één zitting van

Nadere informatie

SECTIE : Anorganische chemie VALIDATIERAPPORT. microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190)

SECTIE : Anorganische chemie VALIDATIERAPPORT. microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190) VALIDATIERAPPORT Analysemethode Voeding - Kwantitatieve bepaling van aluminium met ICP-OES na microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190) Techniek Microgolfontsluiting - ICP-OES Matrix / matrixgroep Levensmiddelen:

Nadere informatie

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Voor u ligt een nieuwe analyse Keuzegids 2015 d.d. 5-11-2014. Deze vernieuwde analyse is tot stand gekomen wegens een grote rectificatie op de Keuzegids 2015 d.d.

Nadere informatie

Vergelijkend akoestisch onderzoek bermverharding type M (Meander) Ing. Z.A.J. Lok A.G.M. Wolbert Dr. Ir. Y.H. Wijnant 18-12-2012

Vergelijkend akoestisch onderzoek bermverharding type M (Meander) Ing. Z.A.J. Lok A.G.M. Wolbert Dr. Ir. Y.H. Wijnant 18-12-2012 Vergelijkend akoestisch onderzoek bermverharding type M (Meander) Ing. Z.A.J. Lok A.G.M. Wolbert Dr. Ir. Y.H. Wijnant 18-12-2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Meetmethode 3 Gebruikte apparatuur 4 Meetopstelling

Nadere informatie

Ruw eiwit met Kjeldahl of Dumas. 5 December 2013

Ruw eiwit met Kjeldahl of Dumas. 5 December 2013 VNA Studienamiddag Ruw eiwit met Kjeldahl of Dumas 5 December 2013 Programma Introductie Vanuit labo-perspectief Bipea-resultaten 3 leveranciers stellen zich aan u voor Pagina1 DSM Nutritional Products

Nadere informatie

Berekening en correctie indicatoren leerresultaten

Berekening en correctie indicatoren leerresultaten Berekening en correctie indicatoren leerresultaten Normering resultaten 1. Het onderbouwrendement Het onderbouwrendement wordt berekend door van elke leerling het verschil te nemen tussen de verwachte

Nadere informatie

Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013. dr. Brenda Casteleyn

Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013. dr. Brenda Casteleyn Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013 dr. Brenda Casteleyn dr. Brenda Casteleyn www.keu6.be Page 2 1. Theorie Met spreiding willen we in één getal uitdrukken hoe verspreid de gegevens zijn: in hoeveel

Nadere informatie

ONDERWIJSRESULTATENMODEL 2017 ISD INSTRUCTIE

ONDERWIJSRESULTATENMODEL 2017 ISD INSTRUCTIE ONDERWIJSRESULTATENMODEL 2017 ISD INSTRUCTIE Inspectie van het Onderwijs Maart 2017 ISD Instructie ORM 2017 1/20 ISD Instructie ORM 2017 2/20 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Resultatenoverzicht... 6 2.1

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

Lesbrief hypothesetoetsen

Lesbrief hypothesetoetsen Lesbrief hypothesetoetsen 00 "Je gaat het pas zien als je het door hebt" Johan Cruijff Willem van Ravenstein Inhoudsopgave Inhoudsopgave... Hoofdstuk - voorkennis... Hoofdstuk - mens erger je niet... 3

Nadere informatie

DISCREPANTIES TUSSEN DE CIJFERS OP HET SCHOOLEXAMEN EN HET CENTRAAL EXAMEN IN DE PERIODE 2004-2006

DISCREPANTIES TUSSEN DE CIJFERS OP HET SCHOOLEXAMEN EN HET CENTRAAL EXAMEN IN DE PERIODE 2004-2006 DISCREPANTIES TUSSEN DE CIJFERS OP HET SCHOOLEXAMEN EN HET CENTRAAL EXAMEN IN DE PERIODE 24-26 een inspectierapport Utrecht, juli 27 1. Aanleiding en onderzoeksvraag Het examen in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel november 2016 van 14:30 16:30 uur

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel november 2016 van 14:30 16:30 uur TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Eindtoets Experimentele Fysica 1 (3A1X1) - Deel 2 11 november 2016 van 14:30 16:30 uur DIT DEEL VAN DE EINDTOETS BESTAAT UIT 6 OPGAVEN LET OP: ER ZITTEN 2 BIJLAGEN BIJ

Nadere informatie

Onderzoek Meertalig primair onderwijs

Onderzoek Meertalig primair onderwijs Onderzoek Meertalig primair onderwijs Inspectie van het Onderwijs, april 2005 Naar aanleiding van vragen uit de Tweede Kamer heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de Inspectie van het

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1 Hoofdstuk 17 Potentiometrie bladzijde 1 Opgave 1 Stel dat we twee referentie-elektroden in een oplossing dompelen en de spanning meten, hoe groot is dan de spanning tussen de onderstaande combinaties?

Nadere informatie

Validatierapport. Validatie van de bepaling van minerale olie in afvalwater m.b.v. GC-FID.

Validatierapport. Validatie van de bepaling van minerale olie in afvalwater m.b.v. GC-FID. RIJKSWATERSTAAT Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling Validatierapport Validatie van de bepaling van minerale olie in afvalwater m.b.v. GC-FID. Documentnummer 2001.035X

Nadere informatie

Uitwerking 2010-A practicum gat geleidingsband en valentieband in halfgeleider

Uitwerking 2010-A practicum gat geleidingsband en valentieband in halfgeleider Uitwerking 010-A practicum gat geleidingsband en valentieband in halfgeleider Gebruikte thermistor: zie http://be.farnell.com/betatherm/100k6a37i/thermistor-ntc/dp/970798 Opletten bij meten: analoge thermometers

Nadere informatie

Berekening van de groei en patroon van de natuurlijke mijtval uit een bijenvolk. Henk Kok Austerlitz, 2017 Februari 11 DDB Voorjaarsbijeenkomst

Berekening van de groei en patroon van de natuurlijke mijtval uit een bijenvolk. Henk Kok Austerlitz, 2017 Februari 11 DDB Voorjaarsbijeenkomst Berekening van de groei en patroon van de natuurlijke mijtval uit een bijenvolk Henk Kok Austerlitz, 2017 Februari 11 DDB Voorjaarsbijeenkomst Selectie op varroa resistentie Een idee om varroa resistentie

Nadere informatie

Hoeveel vertrouwen heb ik in mijn onderzoek en conclusie? Les 1

Hoeveel vertrouwen heb ik in mijn onderzoek en conclusie? Les 1 Hoeveel vertrouwen heb ik in mijn onderzoek en conclusie? Les 1 1 Onderwerpen van de lessenserie: De Normale Verdeling Nul- en Alternatieve-hypothese ( - en -fout) Steekproeven Statistisch toetsen Grafisch

Nadere informatie