Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld"

Transcriptie

1 Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld Van geld volgt de zorg naar zorg volgt geld Minister Schippers staat in haar interview met Medisch Contact (nr. 38, 22 september 2016) stil bij de voorgang van de substitutie van de tweede naar de eerste lijn. Ze constateert dat de huidige aanpak niet werkt en dat de substitutie naar de eerste lijn is gestokt. Ik zou zeggen: nog steeds niet goed op gang is gekomen. Ze wil nu geld verschuiven van de tweede naar de eerste lijn. Van geld volgt de zorg naar zorg volgt geld, want dan komt het vanzelf tot stand. Ik denk dat het inderdaad een belangrijke impuls zal geven aan de substitutie als VWS taakstellend geld overhevelt van het budget van de tweede lijn naar het budget van de eerste lijn. Dat hebben we tenslotte ook gezien bij de ouderenzorg en bij de GGZ: forse kortingen in de intramurale zorg hebben geleid tot beddenreductie en het verschuiven van patiënten naar de eerste lijn en naar de eigen woonomgeving. Voorbeelden van afgedwongen substitutie door budgetmaatregelen. Ook met het overhevelen van budget zal substitutie niet vanzelf tot stand

2 komen Maar ik denk niet dat het daarmee vanzelf tot stand komt. Budgettair misschien wel, maar niet in de feitelijk zorgverlening. De ervaringen in de ouderenzorg en de GGZ leren, dat zo n budgetmaatregel van bovenaf een paardenmiddel is met de nodige ongewenste neveneffecten: gemeenten die er nog niet klaar voor zijn, gebrek aan ambulante GGZ-zorg in de eerste lijn, etc. Als de ontvanger van de gesubstitueerde zorg in dit geval de eerste lijn er nog niet klaar voor is, dan vallen er patiënten tussen wal en schip. Voorwaarden voor succesvolle substitutie: meer dan geld alleen In mijn column Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in schets ik de obstakels die de oorzaak zijn van het moeizame verloop van substitutie. In de column 6 voorwaarden voor succesvolle substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn noem ik als voorwaarden voor succesvolle substitutie: De eerste lijn moet er klaar voor zijn De eerste lijn en medisch specialisten moeten goed samenwerken Het ziekenhuis moet een goede visie hebben op haar eigen toekomstige profiel De financiering van de eerste lijn moet extra zorg in de eerste lijn structureel faciliteren Het ziekenhuis moet financieel gefaciliteerd worden in het verminderen van omzet Patiënten moeten goed worden betrokken bij het veranderingsproces Met alleen het overhevelen van budget van de tweede naar de eerste lijn wordt aan voorwaarde 4 voldaan (en misschien aan voorwaarde 5, afhankelijk van de overgangsmaatregelen). De andere voorwaarden zijn daarmee nog niet ingevuld. De eerste lijn ontwikkelt zich in de goede richting en organiseert zich steeds beter en kan daardoor inderdaad meer zorg opvangen. Maar het verloop van deze ontwikkeling is zeer verschillend in de verschillende regio s in Nederland. Lang niet overal is de eerste lijn al voldoende uitgerust om de eenvoudige

3 tweedelijnszorg over te nemen. Succes van substitutie is afhankelijk van de regio In regio s met een sterke, hechte zorggroep, waar huisartsen en andere eerstelijns zorgaanbieders een groot commitment hebben om samen te werken en nieuwe zorg te organiseren, zijn veel mogelijkheden voor substitutie. Zo n zorggroep is een gelijkwaardige gesprekspartner voor het ziekenhuis, de omliggende gemeenten en de zorgverzekeraars en kan namens de aangesloten zorgaanbieders bindende afspraken maken. De aangesloten zorgaanbieders richten hun zorgprocessen conform afspraak in en de patiënt kan rekenen op een goed zorgcontinuüm tussen de eerste en de tweede lijn. In andere regio s, waar niet zo n sterke zorggroep is, of waar de zorggroep onvoldoende mandaat heeft van de aangesloten zorgaanbieders (m.n. huisartsen), wordt het moeilijk om tot afspraken te komen. Je zult dan zien dat sommige huisartsen en andere eerstelijns zorgaanbieders uit eigen initiatief zorg kunnen en willen overnemen van het ziekenhuis, maar andere zorgaanbieders niet. Voor het ziekenhuis is dat een lastig werkbare situatie. Stel je voor dat een cardioloog per patiënt moet bekijken of de nazorg door de eerste lijn of door het ziekenhuis moet worden gedaan; dat wordt al gauw onwerkbaar. Alleen budgetoverheveling als de eerste lijn er klaar voor is Een budgetmaatregel vanuit VWS is op zich een goed idee, maar zou wel vergezeld moeten gaan met een ontwikkelingstraject van de eerste lijn. Je zou bijvoorbeeld dat budget alleen kunnen overhevelen naar organisaties die aan een aantal criteria voldoen: voldoende omvang, voldoende samenwerkingsvermogen, voldoende deelname van eerstelijns zorgaanbieders, voldoende mandaat van de aangesloten zorgaanbieders, voldoende niveau van ICT en gegevensuitwisseling,

4 voldoende resultaatgerichtheid. De eerste lijn wordt dan uitgedaagd zich te ontwikkelen naar een krachtige organisatie of een krachtig samenwerkingsnetwerk en krijgt dan het budget voor substitutie overgeheveld vanuit de tweede lijn. Accountable Care Organizations Een andere suggestie is om in navolging van Obamacare in de Verenigde Staten een nieuwe organisatievorm te stimuleren: de Accountable Care Organization. Dit zijn organisaties die de integrale verantwoordelijkheid voor de kwaliteit, de patiënttevredenheid en de kosten op zich nemen voor een bepaalde groep patiënten over de eerste en de tweede lijn heen. Het woord accountable spreekt mij erg aan. In mijn column De Nederlandse zorg lijkt op een Arubaanse geit beschrijf ik dat op dit moment eigenlijk geen enkele partij echt aanspreekbaar is op de kwaliteit, de patiënttevredenheid èn de kosten van de gezondheidszorg in Nederland. Een Accountable Care Organization neemt deze verantwoordelijkheid wel op zich en laat zich daar ook financieel op afrekenen. Accountable Care Organizations zijn organisaties van zorgaanbieders. In ieder geval eerstelijns zorgaanbieders, maar in veel gevallen ook tweedelijns zorgaanbieders. Deze organisaties richten de zorgprocessen voor een specifieke groep patiënten over alle lijnen heen zo goed en efficiënt mogelijk in. Ze sluiten contracten met verzekeraars (of Medicare in de VS) op basis van kwaliteitscriteria en resultaatafhankelijke financiële vergoedingen en verdelen de opbrengsten onder de aangesloten zorgaanbieders. Soms hebben de afspraken het karakter van een shared savings contract, waarbij bereikte kostenverlagingen worden verdeeld over de zorgaanbieders en de verzekeraars. Soms wordt een vast bedrag per patiënt afgesproken (capitation fee) waarbinnen de ACO het volledige financiële risico draagt. In alle gevallen moeten vooraf afgesproken doelen worden behaald op het gebied van kwaliteit en patiënttevredenheid. De ervaringen wijzen uit dat de Accountable Care Organizations hogere kwaliteit en lagere zorgkosten weten te realiseren dan de traditioneel gefinancierde Pay For Performance zorgaanbieders. Het concept slaat goed aan: in de Verenigde Staten zijn in minder dan 5 jaar zo n 700 Accountable Care Organizations ontstaan die zorg aanbieden aan 23 miljoen inwoners. Zie The Impact of Accountable Care Origins and Future of Acountable Care Organizations.

5 Kansen voor ziekenhuizen? De ontwikkeling van Accountable Care Organizations biedt ook interessante kansen voor ziekenhuizen: in de VS is 28% van de ACO s geïnitieerd vanuit het ziekenhuis, 37% vanuit de eerste lijn en 35% vanuit beide. Zeker in regio s in Nederland waar de eerste lijn matig is georganiseerd liggen mogelijkheden voor ziekenhuizen om de organisatie van ACO s op zich te nemen. En in regio s met sterke eerstelijns zorggroepen zijn vormen van partnerschap goed denkbaar. Voer je adres in om op de hoogte te blijven van nieuwe Inzichten Voer je adres in om je in te schrijven op dit blog en meldingen te ontvangen van nieuwe berichten. adres Abonneren

6 7 redenen dat onderhandelingen in de zorg soms zo lastig zijn en wat je er aan kunt doen Het zorginkoopseizoen is al weer een tijdje geopend. Zorgaanbieders onderhandelen met zorgverzekeraars, gemeentes en zorgkantoren over de zorg voor Welke zorg kan worden geleverd en hoeveel? Aan welke eisen moet die zorg voldoen en wat moet allemaal worden geregistreerd en verantwoord? Gaat het om een jaarcontract of wordt er een meerjarige afspraak gemaakt? En niet onbelangrijk welke prijs of welk budget wordt afgesproken? Het zijn onderhandelingen die van groot belang zijn voor zowel de zorgaanbieders als de zorginkopers. En ze verlopen soms nogal moeizaam. Dat komt onder andere door de grote wederzijdse verschillen tussen de onderhandelende partijen. Ik heb een aantal van deze verschillen op een rijtje gezet: Verschil in taal Verschil in passie Verschil in kennis Verschil in mandaat Verschil in belangen Verschil in aandacht Verschil in afhankelijkheid 1 Verschil in taal Zorgaanbieders spreken een heel andere taal dan zorgverzekeraars. Wat voor zorgaanbieders het budget of de inkomsten zijn, is voor een zorgverzekeraar de schadelast. En gemeenten hebben weer een heel ander vocabulair. Gemeenten bedoelen met de eerste lijn zichzelf of de sociale wijkteams. Terwijl met de term eerste lijn in de zorgwereld al jarenlang de huisartsen en andere paramedische zorgaanbieders wordt bedoeld. Simpele verschillen in taal zijn een weerspiegeling van verschillen in denken en cultuur. Het kan dus even duren voordat je begrijpt wat je onderhandelingspartner eigenlijk bedoelt.

7 Tip 1: Het belangrijkste is dat je je hiervan bewust bent. Realiseer je dat het niet vanzelfsprekend is dat de ander begrijpt wat jij bedoelt en andersom. Vraag regelmatig wat de ander bedoelt. Parafraseer regelmatig: Ik begrijp dat je bedoelt dat. 2 Verschil in passie Als zorgaanbieder heb je vaak een grote passie bij de zorg en bij het helpen van patiënten. In onderhandelingen met zorgverzekeraars of gemeenten merk je dan soms dat zij die passie niet in dezelfde mate delen. Daar kun je teleurgesteld en verontwaardigd over zijn en de andere een gebrek aan betrokkenheid verwijten. Dit is een begrijpelijke emotie, maar niet erg productief en ook niet helemaal terecht. De andere kant van de tafel zit ook gewoon zijn of haar werk te doen en heeft vaak de taak om vanuit een beperkt budget voldoende zorg in te kopen van goede kwaliteit. Dit verschil in beleving speelt met name in de gezondheidszorg wel vaak een rol en maakt het soms moeilijk om tot een zakelijk bevredigend resultaat te komen. Tip 2: Accepteer dat dit verschil in passie er kan zijn. Verwijt dat de ander niet, dat heeft niet zoveel zin. Je kunt wel investeren in de relatie met je onderhandelingspartner door hem/haar bijvoorbeeld eens uit te nodigen voor een werkbezoek of iets dergelijks. Vaak wordt dat op prijs gesteld. Probeer je daarnaast ook te verplaatsen in de belevingswereld en de verantwoordelijkheden en belangen van je onderhandelingspartner. Win-win oplossingen komen pas tot stand als je wederzijds kunt meedenken met elkaars belangen. 3 -Verschil in kennis Zorgaanbieders weten in de regel veel meer van de zorg dan de zorginkopers bij gemeenten, zorgverzekeraars of zorgkantoren. Zorgverzekeraars hebben wel medisch adviseurs in dienst en investeren wel in deskundigheid, maar kunnen nooit het kennisniveau van een zorgaanbieder bijhouden. Zorginkopers hebben overigens wel vaak overzicht over meerdere zorgaanbieders, waardoor ze wel kunnen vergelijken en benchmarken. Dit inzicht hebben zorgaanbieders dan vaak weer niet. Het verschil in kennis kan leiden tot frustratie bij de zorgaanbieder

8 ( Begrijpt-ie nu nog niet hoe het zit en hoe het werkt? ) en tot onzekerheid en argwaan bij de inkoper ( Klopt dat argument wel, word ik niet belazerd? ). Beide zijn ingrediënten voor moeizame onderhandelingen. Tip 3: Investeer in elkaars kennis. Een deskundige onderhandelingspartner is beter dan een onderhandelingspartner die jouw aanbod niet op waarde kan schatten. Als er onzekerheid en argwaan blijft over de inhoudelijke feiten kun je ook een door beide partijen vertrouwde derde (trusted third party) inschakelen om de inhoudelijke discussie te objectiveren. 4 Verschil in mandaat Het gebeurt nogal eens dat er een zorginkoper aan de onderhandelingstafel zit die eigenlijk geen ruimte heeft om af te wijken van zijn of haar inkoopkader, ook als daar objectief goede redenen voor zijn. Vaak verschilt het niveau in hiërarchie tussen de zorgaanbiedersdelegatie en de zorginkopersdelegatie nogal. Zelden heeft de raad van bestuur van een zorgaanbieder een gesprek op strategisch niveau met de raad van bestuur van een zorgverzekeraar of met de wethouder van een gemeente. Tip 4: Stel aan het begin van de onderhandelingen meteen vast met welk mandaat de andere partij aan tafel zit. Als het delegatieniveau van de ander te laag is, kijk dan of je zelf ook delegatieniveaus in kunt bouwen. Ga bij voorkeur niet met het hoogste niveau aan tafel zitten als de andere partij onvoldoende mandaat heeft. Escaleer desnoods naar hogere niveaus binnen de organisatie van je onderhandelingspartner. 5 Verschil in belang De belangen tussen de onderhandelende partijen kunnen op het eerste gezicht nogal uiteenlopen. Een zorginkoper roept al gauw het beeld op vooral op prijs in te kopen. Een zorgaanbieder lijkt vaak vooral op volumegroei aan te sturen. Als beide partijen hier stevig stelling in betrekken kan het even duren voordat er vruchtbare gesprekken gevoerd worden. Het wordt dan armpje drukken in plaats van samen naar oplossingen zoeken.

9 In de zorg kun je geen onderhandelingen winnen. Er is altijd weer een volgende ronde. Onderhandelingen in de zorg hebben echter een belangrijk kenmerk: je komt elkaar elk jaar weer tegen. Je kunt dit jaar een wedstrijd winnen, maar als dat leidt tot blijvende frustraties bij je onderhandelingspartner krijg je daar vroeg of laat last van. Tip 5: Zoek naar de belangen achter de ingenomen posities. Wat zijn de wensen, zorgen, prioriteiten enz. van de ander? Kijk niet alleen naar de korte termijn, maar betrek ook de langere termijn in de onderhandelingen. Zoek naar gezamenlijke belangen op de langere termijn en redeneer van daaruit terug naar de stappen die op korte termijn genomen moeten worden. 6 Verschil in aandacht Een grote zorgverzekeraar kan moeilijk het gesprek aangaan met 4500 individuele huisartsenpraktijken. Zelfs met 100 ziekenhuizen wordt het al lastig om alle ziekenhuizen evenveel aandacht te geven. Andersom kan een grote regionale GGZ-instelling niet met elke gemeente even uitgebreid aan tafel zitten. Deze verschillen in aandacht kunnen frustrerend zijn, zeker als de onderhandelingen voor de ene partij belangrijker zijn dan voor de ander. Soms zullen zorgverzekeraars of gemeenten uit efficiëntieoverwegingen de inkoop uitvoeren door een modelcontract aan te bieden. Wat bij de zorgaanbieder dan het gevoel oplevert van tekenen bij het kruisje. Tip 6: Een aantal voorbereidende gesprekken in een onderhandelingsproces zou je samen kunnen doen met andere verwante aanbieders. Je zou bijvoorbeeld met alle fysiotherapeuten in een regio om tafel kunnen met een zorgverzekeraar. Zo maak je het efficiënt voor beide partijen. De finale onderhandelingen doe je dan individueel, maar veel (zorg)inhoudelijke afstemming kan gezamenlijk. Je kunt ook proberen een bijzonder aanbod te ontwikkelen, wat voor de andere partij de moeite waard is om aandacht aan te geven zorg dat je opvalt en eruit springt!

10 7 Verschil in afhankelijkheid Kan ik mij permitteren om geen contract te sluiten met mijn onderhandelingspartner? Een belangrijke vraag die je je tijdens onderhandelingen moet stellen is: Kan ik mij permitteren om geen contract te sluiten met die ander?. Als jij je dat kunt permitteren en de ander niet, dan heb je een sterke onderhandelingspositie. Je loopt gewoon van tafel als de uitkomsten van de onderhandelingen je niet bevallen. Het komt in de zorg nogal eens voor dat deze verhoudingen niet in evenwicht zijn. Een individuele fysiotherapeut kan zich niet permitteren om geen contract te sluiten met de dominante zorgverzekeraar in zijn of haar regio. Een zorgverzekeraar kan zich niet permitteren om geen contract te sluiten met een groot ziekenhuis waarvan de helft van de patiënten bij hem zijn verzekerd. Tandartsen lukt het al jaren om zonder contracten met zorgverzekeraars hun declaraties vergoed te krijgen. Huisartsen halen een groot deel van hun inkomen uit producten waarvoor geen contracteerverplichting geldt; verzekeraars moeten ook zonder contract het inschrijftarief en de consulttarieven vergoeden. Ook komt het veel voor dat beide partijen op elkaar zijn aangewezen. Een grote gemeente kan niet om een jeugdzorginstelling heen die een bijzondere categorie jongeren bedient. Andersom heeft die jeugdzorginstelling het contract met die grote gemeenten ook hard nodig. Zulke situaties nodigen uit om te werken aan een langere termijn relatie, waarin partnership en gelijk gerichte belangen centraal staan. Tip 7: Analyseer per product/markt combinatie hoe de afhankelijkheidsverhoudingen liggen. Waar kun je je permitteren om geen contract te sluiten en waar niet? Analyseer dit ook vanuit het standpunt van je onderhandelingspartner. Heeft die jou nodig of niet? Dit geeft een goed inzicht in de onderhandelingsverhoudingen. Als je sterk afhankelijk bent van de ander en de ander niet van jou, zoek dan naar manieren om je aanbod unieker en waardevoller te maken voor de ander. Of zoek naar schaal in de onderhandelingen; probeer (binnen mededingingsregels) samen met anderen op te trekken die in hetzelfde schuitje zitten.

11 Maak niet meer ruzie dan nodig is. Inzicht in deze verschillen kan al helpen om de onderhandelingen beter te laten verlopen. Mijn motto bij spannende onderhandelingen is: Maak niet meer ruzie dan nodig is. Ik zie vaak dat door misverstanden en slechte communicatie vooral slecht luisteren partijen ruzie krijgen over dingen die niet nodig zijn. Met een beetje inzicht in elkaars positie en belangen had dat voorkomen kunnen worden, waardoor je je kunt richten op de zaken die écht belangrijk zijn. Voer je adres in om op de hoogte te blijven van nieuwe Inzichten Voer je adres in om je in te schrijven op dit blog en e- mailmeldingen te ontvangen van nieuwe berichten. adres Abonneren De Nederlandse zorg lijkt op een Arubaanse geit Wie is in Nederland ècht verantwoordelijk

12 voor de zorg? Ik vraag me regelmatig af wie in Nederland nu eigenlijk ècht verantwoordelijk is voor de zorg. En dan bedoel ik: concreet aanwijsbare partijen die de integrale verantwoordelijkheid op zich nemen voor de kwaliteit, toegankelijkheid en kosten van de zorg en zich daarover aanspreekbaar opstellen. En die vervolgens ook in staat zijn om deze verantwoordelijkheid waar te maken. Zijn er organisaties aan te wijzen die deze verantwoordelijkheid integraal dragen en ook daadwerkelijk kunnen waarmaken? Ik heb ze niet kunnen vinden. Ja, op het allerhoogste niveau misschien het ministerie van VWS. Maar het ministerie heeft geen zeggenschap over de feitelijke uitvoering en is sterk afhankelijk van de partijen in het zorgveld om haar verantwoordelijkheid waar te maken. En deze veldpartijen zijn geen van allen integraal verantwoordelijk voor kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg: Zorgaanbieders zoals huisartsen, ziekenhuizen, GGZ instellingen, etc. zijn elk verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun deel van de zorg, maar niet voor het geheel en niet of maar zeer beperkt voor de kosten van de zorg. Veel professionals vinden het onwenselijk en lastig als kostenafwegingen een rol spelen bij de zorgverlening; de kwaliteit zou immers het leidende principe moeten zijn. Tekenend is dat in de ideeën over het Nationaal Zorgfonds door veel zorgaanbieders enthousiast ontvangen de verantwoordelijkheid voor de zorgkosten geheel ontbreekt. Het lijkt wel of de bomen weer de hemel ingroeien en gefantaseerd wordt over een zorgstelsel waarin budgetbeperkingen geen rol meer spelen. Zorgverzekeraars spelen de rol van hoeder van de betaalbaarheid ; zij hebben er belang bij om de zorgkosten binnen de perken te houden omdat ze anders verlies lijden of hun premies moeten verhogen waardoor ze verzekerden verliezen. Dit belang is overigens relatief: als de zorgkosten voor alle verzekeraars evenveel stijgen zullen alle premies ongeveer evenveel omhoog gaan, waardoor geen verzekeraar klanten kwijtraakt. Een zorgverzekeraar kan maar beperkt verantwoordelijkheid dragen voor de kwaliteit van de zorg. Ze kunnen kwaliteitseisen een rol laten spelen bij de zorginkoop, maar dit wordt bemoeilijkt doordat de kwaliteit van zorgaanbieders nog onvoldoende meetbaar en transparant is. Patiënten en consumenten hebben een dubbel en soms tegengesteld

13 belang. Op het moment dat iemand patiënt wordt is de kwaliteit en de toegankelijkheid van de zorg erg belangrijk en mogen de kosten geen rol spelen in het verlenen van zorg. En voor gezonde burgers die geen zorg consumeren is vooral van belang dat de zorgkosten zo laag mogelijk zijn en zich vertalen in een lage premie. Geen van de spelers in de zorgdriehoek van zorgaanbieders zorgverzekeraars (zorg)consumenten is dus integraal verantwoordelijkheid voor de kwaliteit, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid van de zorg. Daarmee doet de zorg mij denken aan de Arubaanse geit: De Arubaanse geit Ik reed eens met een vriend van mij over het eiland Aruba en het viel mij op dat daar veel geiten los op straat liepen. Ik vroeg hem van wie die geiten toch waren. Dat ligt er aan, zei hij, Als ze gevoerd moeten worden dan zijn ze van niemand, maar als jij er nu één aanrijdt dan zijn ze van iedereen. Dat is het beeld van de Nederlandse zorg: niemand is ècht verantwoordelijk. Organisatieprincipes Als je een organisatie inricht gelden daarvoor een aantal principes: Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van elk organisatieonderdeel moeten in evenwicht zijn met elkaar. Elk onderdeel moet beschikken over de informatie en de mensen en middelen die nodig zijn voor het uitvoeren van de taken waarvoor ze verantwoordelijk zijn. De verantwoordelijkheid voor de resultaten probeer je zo laag mogelijk in de organisatie te beleggen. De gedachte hierachter is dat de mensen die in het veld werken het beste weten wat klanten willen en de verantwoordelijkheid en de handelingsruimte moeten hebben om hun klanten goed te bedienen. Voor de belangrijkste resultaten probeer je de verantwoordelijkheden eenduidig bij één eenheid te beleggen. Als je met deze principes in de hand naar de inrichting van de gezondheidszorg

14 kijkt, zou je verwachten dat er op lokaal of regionaal niveau organisaties te vinden zijn die voldoen aan deze criteria. Helaas is dit niet het geval; verantwoordelijkheden zijn versnipperd en geen van de spelers heeft zicht op het geheel. Obamacare en de Accountable Care Organization Daarom is het interessant om eens naar de Verenigde Staten te kijken. Daar is door Medicare een nieuwe organisatievorm geïntroduceerd: de Accountable Care Organization. In Nederland kijken we een beetje neer op Amerikaanse toestanden in de zorg, maar dat wil niet zeggen dat we niets kunnen leren van hun innovaties. Want de Accountable Care Organizations zijn nu juist neergezet om de ongebreidelde groei van de zorgkosten in Amerika af te remmen en tegelijkertijd de kwaliteit en de toegankelijkheid te verhogen. Wat is een Accountable Care Organization Zo n Accountable Care Organization kent drie kernprincipes (zie Wikipedia): Het zijn organisaties van zorgaanbieders met een sterke basis in de eerste lijn, die verantwoordelijk en afrekenbaar zijn op de kwaliteit en de kosten per patiënt over het hele continuüm van zorg. De betalingen zijn gekoppeld aan kwaliteitsverbeteringen en verlaging van de zorgkosten. Betrouwbare en steeds betere prestatiemetingen vormen de basis voor verbeteringen en waarborgen de de kostenverlagingen worden bereikt door verbeteringen van de zorg (en dus niet ten koste van de kwaliteit van de zorg). De Accountable Care Organizations zijn geworteld in de eerste lijn (deelname van huisartsen was overigens op vrijwillige basis), maar werken meestal intensief samen met een ziekenhuis of met medisch specialisten. Patiënten worden betrokken bij de zorgverlening van de ACO s doordat ze kunnen participeren in de besluitvormingsprocessen. Medicare is de grootste financier, maar ook andere verzekeraars kunnen

15 meedoen in de financiering en een gezamenlijke afspraken maken. Eerste resultaten van de Accountable Care Organizations Na de invoering van Obamacare heeft Medicare een proef gedaan met 32 Accountable Care Organizations, die na 2 jaar een kostenontwikkeling lieten zien van 0.3% ten opzicht van 0.8% elders in dezelfde periode. 19 van de 32 ACO s lieten kostenreducties zien, 10 zijn er afgehaakt. De proef ACO s maakten samen een winst van $76 miljoen, 2 ACO s leden samen een verlies van $4 miljoen. De kostenreducties kwamen vooral door minder ziekenhuisopnames en heropnames. Het concept van de Accountable Care Organization wordt nu verder ingevoerd en gestimuleerd door Medicare. Wie wordt de eerste Accountable Care Organization van Nederland? Het concept van de Accountable Care Organization is interessant omdat het organisaties zijn van professionals, in de regio dichtbij de burger die integraal verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit, de toegankelijkheid en de kosten van de zorg. Met een focus op transparantie van kwaliteit en van kosten en participatie van patiënten. Daarmee zou deze vorm een oplossing kunnen zijn voor Arubaanse geit die de Nederlandse zorg nu is waar niemand echt integraal verantwoordelijk is. In de Nederlandse verhoudingen zijn verschillende vormen van Accountable Care Organizations denkbaar: Een samenwerkingsverband van een ziekenhuis met een sterk georganiseerde multidisciplinaire eerstelijnsorganisatie in dezelfde regio. Deze zouden samen een ACO kunnen vormen, sterk investeren in transparantie van kwaliteit en kosten, en een contract sluiten met de verzekeraars op basis van kwaliteitsverbeteringen en shared savings, waarbij ze een deel van de gerealiseerde kostenverlagingen zelf mogen houden. Een sterk georganiseerde ketenzorggroep die voor de chronische zorg

16 een ACO vormt en zich verantwoordelijk en afrekenbaar maakt op alle kosten van de chronische patiënten dus ook de tweedelijnskosten die samenhangen met diabetes (oogheelkunde, amputaties), COPD (excacerbaties), etc. Ook hier begint het met het transparant maken van kwaliteit en van kosten zowel de kosten in de eerste als in de tweede lijn van de chronische patiënten. Een (combinatie van) ouderenzorgorganisatie(s) en eerstelijnsorganisaties die in een regio een groot marktaandeel heeft in zowel de eerste lijn (wijkverpleegkunde) als de tweede lijn (intramurale zorg en revalidatiezorg). Zo n ouderenzorgorganisatie zou een integrale prijs per oudere inwoner kunnen afspreken met verzekeraars en gemeenten en zo een ACO vormen voor een afgebakende groep ouderen. Ik ben benieuwd naar de eerste echte Accountable Care Organization in Nederland. Wie steekt z n vinger op? Of bent je er al mee bezig of ken je goede voorbeelden? Deel het met anderen door te reageren op deze blog. Voer je adres in om op de hoogte te blijven van nieuwe Inzichten Voer je adres in om je in te schrijven op dit blog en meldingen te ontvangen van nieuwe berichten. adres Abonneren

17 6 voorwaarden voor succesvolle substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn gaat niet vanzelf. In een eerdere blogpost Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in heb ik beschreven welke obstakels er zijn om substitutie voor elkaar te krijgen. Gelukkig is het mogelijk om deze obstakels te overwinnen. In deze blogpost sta ik stil bij zes voorwaarden die moeten worden vervuld om substitutie succesvol tot stand te brengen. 1. De eerste lijn moet er klaar voor zijn Als de eerste lijn niet in staat of bereid is de eenvoudiger ziekenhuiszorg uit te voeren, dan houdt het op. Dat is de patiënt aangewezen op het ziekenhuis. De eerste lijn zal er voor moeten zorgen dat: individuele huisartsen niet onnodig doorverwijzen naar het ziekenhuis, de huisartsen zich gezamenlijk organiseren om afspraken te maken met het ziekenhuis en met zorgverzekeraars over substitutie, de huisartsen rondom een ziekenhuis samen optrekken en op een uniforme manier de te substitueren zorg aanpakken, huisartsen voor bepaalde verrichtingen gaan verwijzen naar naar collegahuisartsen (soms naar kaderartsen, soms naar huisartsen met specifieke kennis en vaardigheden), goed geregistreerd wordt welke zorg uit het ziekenhuis wordt overgenomen en in welke mate er minder wordt verwezen naar het ziekenhuis, waar nodig wordt meegewerkt aan de kwaliteitsregistratie systemen van het ziekenhuis. 2. De eerste lijn en medisch specialisten

18 moeten goed samenwerken De ervaring is dat, als geld geen rol speelt, huisartsen en medisch specialisten prima kunnen bepalen welke zorg er naar de eerste lijn kan en welke zorg echt in het ziekenhuis moet blijven. Specialisten en huisartsen kunnen op basis van zorginhoudelijke afwegingen transmurale afspraken maken, waar afspraken over overdracht van en naar ziekenhuis en eerste lijn, onderlinge consultatie en kwaliteitsmetingen onderdeel van uitmaken. De ervaring leert, dat alleen het maken van afspraken niet voldoende is. Op veel plaatsen in Nederland zijn op papier mooie transmurale afspraken gemaakt, die in de praktijk onvoldoende worden nageleefd door medisch specialisten en/of huisartsen. Het is dus van belang om ook een implementatietraject te organiseren, waarin de afgesproken werkwijze wordt ingevoerd. Ook zal de naleving van de afspraken van tijd tot tijd moeten worden gemonitord en desnoods bijgestuurd. Om professionals vanuit de inhoud met elkaar afspraken te laten maken, moet het geld wel geregeld zijn. Het is primair de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar, het ziekenhuisbestuur en het medisch specialistisch bedrijf (MSB) om de financiële randvoorwaarden goed te regelen, zodat de zorgprofessionals onderling optimale afspraken kunnen maken over de juiste zorg op de juiste plek. 3. Het ziekenhuis moet een goede visie hebben op haar eigen toekomstige profiel Een ziekenhuis dat vanuit korte termijn eigenbelang naar substitutie kijkt, zal de neiging hebben om substitutie als een bedreiging te zien. Het ziekenhuis raakt immers omzet kwijt die vaak ook nog eens een goed rendement heeft. Een ziekenhuis dat meer vanuit visie naar de toekomst kijkt, zal zich richten op haar eigen toegevoegde waarde en zich niet vastklampen aan zorg die ook of zelfs beter door de eerste lijn kan worden uitgevoerd. Een heldere visie op een toekomstvast profiel van het ziekenhuis, gericht op de ontwikkeling van de behoefte aan complexere zorg, geeft het ziekenhuis een perspectief van waaruit gericht ingezet kan worden op substitutie. Het goed samenwerken met de eerste lijn, onder andere op het gebied van substitutie, kan dan een versterking van de adherentie van het ziekenhuis opleveren.

19 Dat kan betekenen dat op korte termijn de omzet van het ziekenhuis afneemt, maar op langere termijn de continuïteit van het ziekenhuis gewaarborgd is door de ontwikkeling van een sterk profiel en de focus op de dingen waar het ziekenhuis goed in is. 4. De financiering van de eerste lijn moet extra zorg in de eerste lijn structureel faciliteren Als de eerste lijn extra werk moet doen, dan moet daar ook een vergoeding tegenover staan die reëel is. En als van de eerste lijn wordt verwacht dat ze investeert in personeel en in apparatuur en huisvesting, dan is het redelijk om deze financiering een structureel, meerjarig karakter te geven. Daarbij kan een deel van de financiering afhankelijk worden gemaakt van de daadwerkelijk gerealiseerde substitutie (in segment 3) en is het redelijk om een deel vooraf te financieren, omdat het soms even duurt voordat de substitutie ook daadwerkelijk ontstaat, dan wel meetbaar is. Het ligt op de weg van zorgverzekeraars om hiervoor een financieringsarrangement aan te bieden dat zowel stimulerend is voor de eerste lijn als doelmatig is de premiebetaler moet wel waar voor z n geld krijgen. Technisch zijn er geen belemmeringen; de financieringsstructuur van de eerste lijn, met de segmenten 1, 2 en 3, biedt voldoende mogelijkheden. 5. Het ziekenhuis moet financieel gefaciliteerd worden in het verminderen van omzet Als er zorg verdwijnt uit het ziekenhuis, raakt het ziekenhuis inkomsten kwijt, terwijl ze wel met de kosten blijft zitten. Kosten van personeel, apparatuur, huisvesting, ICT, enzovoorts. Het is van belang dat het ziekenhuis wordt gefaciliteerd door de zorgverzekeraars in een geleidelijke afbouw van deze kosten. Anders gaat het meewerken aan substitutie direct ten koste van het rendement en eventueel van de continuïteit van het ziekenhuis en je kunt van ziekenhuisbestuurders niet vragen daar enthousiast aan mee te werken. Dit kan in verschillende vormen. De zorgverzekeraar zou de transitiekosten apart kunnen

20 financieren, maar kan ook kiezen voor een model van shared savings, waarbij het ziekenhuis een deel van de afgebouwde zorgkosten nog een tijdje vergoed krijgt. Een ander punt is dat de case-mix van het ziekenhuis verandert. De eenvoudiger zorg verdwijnt langzamerhand naar de eerste lijn en het aantal complexere behandelingen neemt relatief toe. Op dit moment lijkt het zo te zijn dat op eenvoudiger behandelingen meer rendement wordt gemaakt dan op complexere behandelingen. Als de eenvoudiger behandelingen dan verdwijnen, blijft het ziekenhuis zitten met de minder of niet renderende complexere zorg. Het ziekenhuis zal dan z n kostprijsberekeningen moeten aanpassen en kostendekkende tarieven vragen voor de complexere behandelingen en de zorgverzekeraar zal hiervoor dus (soms) meer moeten gaan betalen. 6. Patiënten moeten goed worden betrokken bij het veranderingsproces Nivel hanteert in haar rapport Ruimte voor substitutie? de volgende definitie: Substitutie is het vervangen van een (deel van een) bestaande voorziening door een (deel van een) andersoortige voorziening waarbij de oorspronkelijke functie vervult blijft en wel voor een vergelijkbare patiëntenpopulatie. Dat betekent dat de kwaliteit van de zorg er bij substitutie er zeker niet op achteruit mag gaan, anders is geen sprake van substitutie maar van verschraling. De zorg die naar de eerste lijn wordt gesubstitueerd zal veelal wel goedkoper zijn, dichterbij geleverd worden en niet van het eigen risico af gaan. Dit lijken allemaal voordelen voor de patiënt, maar toch is het een groot risico dat patiënten de gesubstitueerde zorg zien als minder kwalitatief zeker, en liever door een medisch specialist willen worden behandeld. Het is daarom van groot belang om patiënten te betrekken bij de substitutieprojecten, zodat voortdurend kan worden meegewogen wat patiënten belangrijk vinden en op welke manier met patiënten gecommuniceerd moet worden over de gesubstitueerde zorg. Deze communicatie moet bij voorkeur gezamenlijk worden gedragen door de eerste lijn, het ziekenhuis en de medisch specialisten, zodat uit deze gezamenlijke benadering blijkt dat de kwaliteit voorop

21 staat en goed geborgd is. Zie de communicatie over het anderhalvelijnscentrum in Drachten voor een mooi voorbeeld van patiëntenvoorlichting. Ik ben benieuwd naar jullie reactie op deze voorwaarden. Als je aanvullingen hebt of opmerkingen, reageer dan graag! Voer je adres in om op de hoogte te blijven van nieuwe Inzichten Voer je adres in om je in te schrijven op dit blog en meldingen te ontvangen van nieuwe berichten. adres Abonneren Substitutiemonitor Rapportage afsprakenmonitor 2016 De rapportage van de substitutieafspraken voor het jaar 2015, opgesteld door KPMG in opdracht van Zorgverzekeraars Nederland. Uit de managementsamenvatting van het rapport: Substitutie van zorg omvat zowel het verplaatsen van zorg van de tweede naar de eerste lijn als het voorkomen van zorg in de tweede lijn. Partijen in de zorg zien substitutie als een middel om zorg dicht bij huis e n kostenefficie nt te

22 leveren. Substitutie van tweede lijns zorg naar de eerste lijn is daarom opgenomen binnen de bestuurlijke akkoorden eerste lijn en medisch specialistische zorg voor Om inzicht te verkrijgen in de mate waarin zorg gesubstitueerd wordt is er een monitoringsinstrument ontwikkeld. Het doel van de afsprakenmonitor 2016 is om een up-to-date beeld te geven van de nieuwe en gerealiseerde substitutieafspraken ten opzichte van de substitutieafspraken in het kalenderjaar Hiermee verkrijgen partijen inzicht in de voortzetting en eventuele uitbreiding van de substitutieafspraken in het kalenderjaar Peildatum voor deze meting is 15 april Deze rapportage beschrijft de resultaten van de afsprakenmonitor De afsprakenmonitor 2016 laat zien dat circa de helft van de gerapporteerde substitutieafspraken uit de editie juli 2015 van de afsprakenmonitor reeds lijkt te zijn gerealiseerd en dat de substitutiebeweging wordt doorgezet in Toon het rapport Substitutiemonitor Rapportage afsprakenmonitor juli 2015 De rapportage van de substitutieafspraken voor het jaar 2015, opgesteld door KPMG in opdracht van Zorgverzekeraars Nederland. Managementsamenvatting van het rapport: Substitutie van zorg van de tweede naar de eerste lijn is opgenomen binnen de bestuurlijke akkoorden eerste lijn en medisch specialistische zorg voor Om eventuele verschuivingen tussen financie le kaders mogelijk te

23 maken is inzicht nodig in de opvulling van de totale kaders en de invloed van substitutie hierop. In de bestuurlijke akkoorden eerste lijn en medisch specialistische zorg is daarom afgesproken dat er een monitoringsinstrument wordt ontwikkeld. Deze rapportage beschrijft de resultaten van de afsprakenmonitor juli Als onderdeel van de afsprakenmonitor juli 2015 is de verwachte schadelast voor de 2015 in kaart gebracht voor de medisch specialistische zorg, geestelijke gezondheidszorg, huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg. Deze verwachte schadelast betreft een prognose en kent nog onzekerheden. De verwachte schadelast voor 2015 zoals aangeleverd door de zorgverzekeraars valt voor huisartsenzorg en geestelijke gezondheidszorg binnen de beschikbare kaders voor Voor multidisciplinaire zorg valt de verwachte schadelast niet binnen het beschikbare kader. Het beschikbare kader voor medisch specialistische zorg in 2015 is medio 2015 naar beneden bijgesteld (onder andere door bijgestelde indexeringscijfers), met deze bijstelling valt de verwachte schadelast voor medisch specialistische zorg 0,1% buiten het beschikbare kader. Uit de afsprakenmonitor juli 2015 blijkt dat op peildatum 1 juli 2015 voor 61,2 miljoen aan substitutieafspraken is gemaakt binnen huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg. Dit is een verhoging ten opzichte van de 45,3 miljoen substitutieafspraken die ten tijde van de ex-ante afsprakenmonitor begin 2015 zijn gemaakt en werden verwacht. Meer specifiek, van de 61,2 miljoen aan substitutieafspraken is voor 15,3 miljoen substitutieafspraken gemaakt specifiek voor huisartsenzorg en voor 13,9 miljoen specifiek voor multidisciplinaire zorg. Voor 32,1 miljoen zijn afspraken gemaakt die niet verder toegewezen zijn aan huisartsenzorg of multidisciplinaire zorg. Het interne budget medisch specialistische zorg bij verzekeraars is de belangrijkste financieringsbron voor substitutie naar zowel huisartsenzorg als multidisciplinaire zorg. Naast het inzicht in de financieringsbronnen, is ook inzicht gegeven in vrijgespeelde gelden in medisch specialistische zorg en geestelijke gezondheidszorg door afspraken over substitutie naar huisartsenzorg en medisch specialistische zorg. Zorgverzekeraars geven aan dat er in de medisch specialistische zorg en geestelijke gezondheidszorg in totaal 63,8 miljoen

24 vrijgespeeld wordt door het maken van afspraken over substitutie naar huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg. In totaal hebben zorgverzekeraars 48,9 miljoen vrijgespeeld door substitutieafspraken in medisch specialistische zorg en 14,9 miljoen in geestelijke gezondheidszorg. Deze vrijgespeelde gelden in de medisch specialistische zorg en geestelijke gezondheidszorg, worden niet geheel overgeheveld naar huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg. In medische specialistische zorg wordt 51% van de vrijgespeelde gelden gei nvesteerd in huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg en in de geestelijke gezondheidszorg 56%. Deze bevindingen zijn conform de hypothese dat substitutie van zorg besparingen kan opleveren. Kanttekening is, dat in dit onderzoek niet is uitgevraagd of en zo ja hoe de rest van het vrijgespeelde bedrag is ingezet. Tot slot: zorgverzekeraars geven aan dat de beweging van substitutie is ingezet en in de toekomst verder voortgezet zal worden. Zorgverzekeraars verwachten dat deze afspraken zullen leiden tot verdere verschuivingen van zorg en budget. Toon het rapport Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in Het lijkt zo n goed idee: relatief eenvoudige zorg verplaatsen van het ziekenhuis naar de eerste lijn. In de praktijk komt deze substitutie echter maar moeizaam tot stand. In deze blog analyseer ik hoe dat komt.

25 In een serie volgende blogs ga ik dieper in op deze oorzaken. Daarbij zal ik ook een aantal oplossingsrichtingen aandragen die kunnen helpen om substitutie op gang te krijgen. De voordelen van substitutie Verplaatsing van eenvoudige zorg van het ziekenhuis naar de eerste lijn (substitutie) lijkt een voor de hand liggende oplossing voor het beheersen van de zorgkosten. Voor veel eenvoudige ziekenhuiszorg is immers de dure infrastructuur van het ziekenhuis helemaal niet nodig en de huisarts of een eerstelijnsverpleegkundige kan deze zorg ook uitvoeren. De voordelen hiervan lijken duidelijk: De zorg wordt dichterbij geleverd; de patiënt hoeft niet naar het ziekenhuis maar kan dicht bij huis worden geholpen door een huisarts of een verpleegkundige. Deze zorg valt niet onder het eigen risico. De totale kosten van de gezondheidszorg worden er lager van. Een huisarts kan dezelfde behandeling vaak een stuk goedkoper uitvoeren dan een ziekenhuis. Toch valt het in de praktijk tegen hoeveel van deze substitutie tot stand komt. Uit de substitutiemonitor van zorgverzekeraars voor het jaar 2015 blijkt dat het totale bedrag aan gesubstituteerde zorg van de ziekenhuizen naar de eerste lijn in ,9 miljoen bedroeg. Op een totaalbedrag van 20,5 miljard aan ziekenhuiskosten stelt dit nog niet veel voor (0,12%). En let wel: het gaat hier om gecontracteerde substitutie-afspraken en nog niet om daadwerkelijk gerealiseerde substitutie. In de praktijk kan het dus nog verder tegenvallen. Oorzaken van achterblijvende substitutie De oorzaken hiervoor zijn divers en liggen zowel in de belangen van de verschillende betrokken partijen als in de techniek van de financiering van de zorg. Huisartsen Laten we eens beginnen met de huisartsen. Als zorg wordt verplaatst van het

26 ziekenhuis naar de eerste lijn betekent dat vaak, dat huisartsenpraktijken het drukker krijgen. Soms is dat de huisarts zelf, soms kan de huisarts een deel van de zorg door gekwalificeerd personeel laten doen (verpleegkundigen, praktijkondersteuners). Dat betekent dat de huisarts meer personeel in dienst moet nemen en eventueel de praktijkruimte moet uitbreiden. Een huisarts kan deze investeringen alleen maar doen als daar extra toekomstvaste inkomsten tegenover staan. Dat betekent dus extra budget en bij voorkeur meerjarige overeenkomsten voor de extra uit te voeren werkzaamheden. Huisartsen hebben slechte ervaringen met extra budget, want als dat leidt tot een overschrijding van het budgettaire kader van de eerste lijn, dreigt een budgetkorting vanuit VWS, iets dat in het verleden al eens tot veel commotie en frustratie heeft geleid. Sommige huisartsen zien in substitutie een interessante verrijking van hun vak en een maatschappelijke opgave om patiënten zoveel mogelijk in de eerste lijn te helpen. Anderen zijn beducht voor de extra werkbelasting die het met zich meebrengt, naast alle andere taken die op de huisarts afkomen. Deze verschillende opvattingen onder huisartsen maken substitutie vanuit het ziekenhuis wel lastiger; om zorg echt over te dragen vanuit het ziekenhuis naar de eerste lijn, is het van belang dat alle huisartsen in een ziekenhuisregio deze zorg overnemen. Dit betekent dat de huisartsen in een ziekenhuisregio zich gezamenlijk moeten organiseren op de substitueren zorg. Vaak vergt dat enige coördinatie en samenwerking. Deze coördinatietaak kan worden opgepakt door de zorggroepen, die nu vooral de ketenzorg organiseren. Deze zorggroepen moeten dan wel voldoende mandaat van de aangesloten huisartsen krijgen om bindende afspraken te maken met het ziekenhuis. VWS VWS op haar beurt juicht substitutie toe en heeft daar ook ruimte voor gecreëerd in het hoofdlijnenakkoord met de eerste lijn: er kan budget worden verschoven van het budgettaire kader ziekenhuizen naar het budgettaire kader eerste lijn, mits aangetoond is dat deze werkzaamheden ook daadwerkelijk zijn verschoven naar de eerste lijn en niet meer door het ziekenhuis worden uitgevoerd en dat daardoor de kosten van het ziekenhuis ook verlaagd zijn. Dit aantonen moet worden gedaan door de zorgverzekeraars: die moeten kunnen aangeven dat zij dankzij substitutie minder zorg hebben gecontracteerd met de ziekenhuizen en daardoor budget hebben vrijgespeeld dat kan worden overgeheveld naar de eerste lijn. Hier komt de eerder genoemde substitutiemonitor naar voren: dat is

27 het instrument waarmee zorgverzekeraars het totaal aan gesubstitueerde tweedelijnszorg rapporteren aan VWS. Zorgverzekeraars De zorgverzekeraars zijn voorstanders van substitutie, omdat daarmee de zorgkosten kunnen worden verlaagd met behoud van kwaliteit. Zorgverzekeraars zijn echter allergisch voor dubbel betalen ; een grote zorg voor hun is dat de extra werkzaamheden in de eerste lijn duidelijk meetbaar zijn en dus door hun moeten worden betaald, terwijl de werkzaamheden in het ziekenhuis niet zichtbaar en meetbaar afnemen en dus niet kunnen worden vertaald in een lager contract met het ziekenhuis. Dan betalen ze dus dubbel: aan de eerste lijn en aan het ziekenhuis. De contractering met het ziekenhuis over substitutie wordt bemoelijkt door een aantal factoren: De contractering van zorgverzekeraars met ziekenhuizen gaat over heel veel meer dan alleen over substitutie. Tussen onderwerpen als dure geneesmiddelen, verschuiving van zorg tussen ziekenhuizen, profielkeuzes van ziekenhuizen, toepassing van nieuwe technologieën, etc. is substitutie een klein onderwerp. Het gaat ook maar over een paar procent van het hele ziekenhuisbudget. Er staat tijdsdruk op de jaarlijkse onderhandelingen: een zorgverzekeraar moet rondom half november publiceren met welke ziekenhuizen zij heeft gecontracteerd. Als dan de keus moet worden gemaakt tussen een deal met het ziekenhuis voor half november versus nog een paar weken dooronderhandelen over substitutie, valt de keus als snel op de deal per half november en sneuvelt substitutie als separaat onderwerp. Substitutie is technisch lastig te meten door de registratiemethodiek bij zowel de huisartsen als bij de ziekenhuizen. Huisartsen registreren consulten, waaruit niet zichtbaar wordt welke behandeling precies is uitgevoerd, en een beperkt aantal verrichtingen (M&I s). De ziekenhuizen declareren DBC s, die worden afgeleid van de verrichtingen die de artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis uitvoeren. Verrichtingen die worden overgeheveld van het ziekenhuis naar de eerste lijn zijn vaak niet eenduidig te herleiden tot de DBC s van het ziekenhuis; het betreft van een onderdeeltje van de totale behandeling, bijvoorbeeld wondzorg of nazorg. De enige manier om te zien of een bepaalde verrichting niet meer in het ziekenhuis worden gedaan, is om te kijken in de verrichtingen

28 administratie van het ziekenhuis. En daarvoor is de medewerking van het ziekenhuis nodig, en die is niet vanzelfsprekend. Ziekenhuizen Substitutie van zorg naar de eerste lijn is niet direct in het belang van de ziekenhuizen. Substitutie heeft vaak betrekking op de wat eenvoudiger verrichtingen, waarop verhoudingsgewijs meer winst wordt gemaakt dan op de complexere behandelingen. Het ziekenhuis verliest hiermee zijn feeders en behoudt de bleeders, waardoor het rendement daalt of de prijzen van de complexere behandelingen omhoog moeten. Bovendien moet het ziekenhuizen de kosten afbouwen van de zorg die wordt verplaatst: personeel, apparatuur, ICT, huisvesting, etc. Al met al geen aantrekkelijk perspectief, dus waarom zouden ziekenhuizen van harte meewerken aan substitutie? Patiënten En last but not least, wat vinden patiënten van substitutie? In het algemeen juichen patiëntenvertegenwoordigers maatregelen toe die helpen bij het beheersen van de zorgkosten, dus ook substitutie. Maar wat vindt een individuele patiënt ervan, als het om zijn/haar eigen behandeling gaat? Die heeft maar één belang: de beste zorg krijgen en wil niet vanwege financiële afwegingen de weg naar het ziekenhuis geblokkeerd zien. Als substitutie het imago krijgt van goedkopere zorg dan zullen individuele patiënten hier niet warm voor lopen. Alleen als de kwaliteit voorop staat en wordt uitgedragen door zowel de huisarts als door de medisch specialisten in het ziekenhuis, dan zal de patiënt gevoelig zijn voor argumenten als zorg dichtbij en het niet belasten van het eigen risico. Kortom, een complexe lijst van obstakels. Inderdaad roeien tegen de stroom in. Toch is het niet onmogelijk om tot substitutie te komen. De komende blogs zal ik er verder op ingaan hoe substitutie tot een succes kan worden gemaakt. Herken je je in deze problematiek? Heb je suggestie hoe we die kunnen oplossen of zelfs succesvolle voorbeelden? Laat het me graag weten, dan kan ik daar in komende blogs op ingaan.

Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in

Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn: roeien tegen de stroom in Het lijkt zo n goed idee: relatief eenvoudige zorg verplaatsen van het ziekenhuis naar de eerste lijn. In de praktijk komt

Nadere informatie

De Nederlandse zorg lijkt op een Arubaanse geit

De Nederlandse zorg lijkt op een Arubaanse geit De Nederlandse zorg lijkt op een Arubaanse geit Wie is in Nederland ècht verantwoordelijk voor de zorg? Ik vraag me regelmatig af wie in Nederland nu eigenlijk ècht verantwoordelijk is voor de zorg. En

Nadere informatie

7 redenen dat onderhandelingen in de zorg soms zo lastig zijn en wat je er aan kunt doen

7 redenen dat onderhandelingen in de zorg soms zo lastig zijn en wat je er aan kunt doen 7 redenen dat onderhandelingen in de zorg soms zo lastig zijn en wat je er aan kunt doen Het zorginkoopseizoen is al weer een tijdje geopend. Zorgaanbieders onderhandelen met zorgverzekeraars, gemeentes

Nadere informatie

Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld

Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld Minister Schippers, voor substitutie is meer nodig dan zorg volgt geld Van geld volgt de zorg naar zorg volgt geld Minister Schippers staat in haar interview met Medisch Contact (nr. 38, 22 september 2016)

Nadere informatie

Tegengestelde beweging aan ambities Bestuurlijk Akkoord eerste lijn 2014-2017

Tegengestelde beweging aan ambities Bestuurlijk Akkoord eerste lijn 2014-2017 Tweede Kamer der Staten-Generaal Leden van de Vaste Kamercommissie van VWS T.a.v. de heer drs. A.J. Teunissen Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum 7 november 2014 Uw kenmerk - Ons kenmerk 2014/528318/EK/MN

Nadere informatie

Substitutiemonitor Rapportage afsprakenmonitor juli 2015

Substitutiemonitor Rapportage afsprakenmonitor juli 2015 Substitutiemonitor Rapportage afsprakenmonitor juli 2015 Managementsamenvatting 2 1 Inleiding 3 1.1 Afsprakenmonitor brengt substitutieafspraken in beeld 3 1.2 Afsprakenmonitor juli 2015 om concreter beeld

Nadere informatie

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol?

Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijns zorg Hoe maak je het succesvol? Anderhalvelijnszorg Combinatie generieke eerstelijnszorg en specialistische tweedelijnszorg - Generalistische invalshoek : uitbreiding geïntegreerde eerstelijns

Nadere informatie

Overzicht Financiering eerste lijn

Overzicht Financiering eerste lijn Overzicht Financiering eerste lijn Wat gaan we doen? Terugblik inventarisatie ZonMw onder 22 praktijkprojecten Overzicht financieringsbronnen Goed voorbeeld In dialoog met Waarom deze workshop? Quickscan

Nadere informatie

Datum Doorkiesnummer Behandeld door «ZV_SC_SIGNEDON 088 222 40 40 Zorginkoop Huisartsenzorg

Datum Doorkiesnummer Behandeld door «ZV_SC_SIGNEDON 088 222 40 40 Zorginkoop Huisartsenzorg «CM_USER_LONGTITLE» «CM_USER_FULLNAME» «CM_PRACTICE_STREET» «CM_PRACTICE_NUMBER»«CM_PRACTICE_ EXTRA» «CM_PRACTICE_ZIPCODE» «CM_PRACTICE_CITY» Postbus 640 7500 AP ENSCHEDE www.menzis.nl/huisarts Zorgverlenernummer:

Nadere informatie

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 31016 Ziekenhuiszorg Nr. 623 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Hierbij

Nadere informatie

Samen regionale afspraken maken. o OWZ o Zorgvernieuwing o Substitutie. Oktober Proces en voorwaarden

Samen regionale afspraken maken. o OWZ o Zorgvernieuwing o Substitutie. Oktober Proces en voorwaarden Samen regionale afspraken maken o OWZ o Zorgvernieuwing o Substitutie Oktober 2015 Proces en voorwaarden Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Rollen van de regiotafel 3. Inrichting van de regiotafel a) Wat is

Nadere informatie

Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer?

Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer? Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer? Geert Groenenboom, senior manager zorginkoop eerste lijn Achmea Divisie Zorg & Gezondheid 14 juni

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3406 Vragen van de leden

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Uitwerking Module sociale infrastructuur binnen bekostiging wijkverpleging

Uitwerking Module sociale infrastructuur binnen bekostiging wijkverpleging Uitwerking Module sociale infrastructuur binnen bekostiging wijkverpleging Menzis en gemeenten hebben binnen de werkgroep wijkverpleging (binnen de Werkagenda Menzis, gemeenten en regio s) besproken op

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 mei 2015 Betreft Kamervragen. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 mei 2015 Betreft Kamervragen. Geachte Voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Uw huisarts uit de regio Berlicum, Rosmalen, Empel en Den Bosch

Uw huisarts uit de regio Berlicum, Rosmalen, Empel en Den Bosch Het aantal patiënten met chronische zorg zoals diabetes, COPD en andere chronische ziektebeelden neemt toe. Dit vraagt om een beter gestructureerde organisatie van de gezondheidszorg. Uw huisarts uit de

Nadere informatie

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA Financiering van gezondheidszorg Jaap Doets consultant VVAA Het Nederlandse zorgstelsel Zorgstelsel -Collectief gefinancierde wettelijk vastgelegde zorg aanspraak -vraagsturing -prestatiebekostiging -maatschappelijke

Nadere informatie

Eerste resultaten substitutiemonitor 2015 Uitkomsten van de ex-ante afsprakenmonitor 2015

Eerste resultaten substitutiemonitor 2015 Uitkomsten van de ex-ante afsprakenmonitor 2015 Eerste resultaten substitutiemonitor 2015 Uitkomsten van de ex-ante afsprakenmonitor 2015 Maart 2015 Inhoud 1 Managementsamenvatting 2 2 Inleiding 4 2.1 Substitutie kan effect hebben op de financiële kaders

Nadere informatie

Iets meer Evidence Based Management in de zorg graag!

Iets meer Evidence Based Management in de zorg graag! Iets meer Evidence Based Management in de zorg graag! Evidence Based Medicine is inmiddels een vanzelfsprekendheid voor professionals in de gezondheidszorg: het streven om beslissingen te nemen op basis

Nadere informatie

Samengesteld op 30 maart 2016

Samengesteld op 30 maart 2016 Samengesteld op 30 maart 2016 Zorginkoopbeleid 2017 Zorginkoopbeleid Zorg en Zekerheid 2017 In dit stuk vindt u de missie en visie van Zorg en Zekerheid op de inkoop van zorg. Het inkoopbeleid voor de

Nadere informatie

Beleidsdocument 2012-2016

Beleidsdocument 2012-2016 Beleidsdocument 2012-2016 uw zorg, onze zorg Inhoudsopgave 1. Voorwoord...3 2. Zorggroep de Bevelanden...4 3. Waar staat Zorggroep de Bevelanden voor (Missie, Visie en Doelstellingen)...4 4. Uitwerking:

Nadere informatie

Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg

Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg Nederlandse Zorgautoriteit Postbus 3017, 3502 GA Utrecht Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg Geachte dr. E.A.A.

Nadere informatie

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012 De zorg verandert, het werk van de CRA ook? 1 Paulien Nieuwendijk april 2012 Waar gaan we het over hebben? 1. De zorgmarkt hoe ziet die markt eruit? 2. De stijging van de zorgkosten 3. Kostenbeheersing;

Nadere informatie

Enquête zorgcontractering geriatrische revalidatiezorg 2015

Enquête zorgcontractering geriatrische revalidatiezorg 2015 Enquête zorgcontractering geriatrische revalidatiezorg 2015 De vragenlijst start met algemene vragen rondom de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) in 2014. De vragen over de zorgcontractering 2015 vindt

Nadere informatie

Ketenzorg inleiding. Ph.E. de Roos

Ketenzorg inleiding. Ph.E. de Roos Ketenzorg inleiding Ph.E. de Roos Waarom ketenzorg Vormen van financiering KOP tarief, hoe en wat Aanpak ketenzorg CVRM en HF Spelers in CVRM en HF keten Workshop VRM en HF Discussie en vragen Agenda Waarom

Nadere informatie

Bijeenkomst Blauwe Zorg Zorginnovatie en kwaliteit Ab Klink. 28 juni 2016

Bijeenkomst Blauwe Zorg Zorginnovatie en kwaliteit Ab Klink. 28 juni 2016 Bijeenkomst Blauwe Zorg Zorginnovatie en kwaliteit Ab Klink 28 juni 2016 Onze maatschappelijke rol Wij zijn één van de regisseurs in het stelsel. Samen met zorgaanbieders en patiënten realiseren we de

Nadere informatie

Welke items spelen een rol

Welke items spelen een rol COPD Ketenzorg Wat is ketenzorg? ketenzorg zorg waarin de verschillende schakels van zorgverlening op elkaar zijn afgestemd, zodat een samenhangend aanbod ontstaat, gericht op de behoeften van de patiënt

Nadere informatie

AGENDA. Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen

AGENDA. Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen OUDERENZORG AGENDA Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen Zorggebruik op Agis data Het zorggebruik van 65+ Agis

Nadere informatie

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF ZEKERHEID EN PERSPECTIEF Toekomstvisie Huisartsenposten 2011-2015 Voor de patiënt die buiten de reguliere praktijktijden acuut zorg nodig heeft is de huisartsenpost bereikbaar en beschikbaar. Daarnaast

Nadere informatie

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg

Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg Aanvulling op inkoopbeleid Huisartsenzorg en Multidisciplinaire zorg 2015-2016 Ingangsdatum 1 januari 2016 Inkoopbeleid huisartsen en multidisciplinaire zorg De afgelopen jaren is de zorgvraag in Nederland

Nadere informatie

De rol van de praktijkondersteuner in de Ketenzorg

De rol van de praktijkondersteuner in de Ketenzorg De rol van de praktijkondersteuner in de Ketenzorg Wie van jullie is er onderdeel van een zorggroep? Archiatros Begrippen Effect op de POH Tips voor de POH Archiatros Facilitaire dienstverlener met name

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 4 november 2011 Betreft Kamervragen. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 4 november 2011 Betreft Kamervragen. Geachte Voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

VGE-congres 2012 Duurzaamheid zorguitgaven. Ketenfinanciering. Erik Schut. Goede coördinatie zorgverlening steeds belangrijker, als gevolg van:

VGE-congres 2012 Duurzaamheid zorguitgaven. Ketenfinanciering. Erik Schut. Goede coördinatie zorgverlening steeds belangrijker, als gevolg van: VGE-congres 2012 Duurzaamheid zorguitgaven Ketenfinanciering Erik Schut 2 Ketenfinanciering: waarom? Goede coördinatie zorgverlening steeds belangrijker, als gevolg van: toename chronische ziekten toename

Nadere informatie

NZa Vragenlijst uitvoeringstoets integrale tarieven 2015

NZa Vragenlijst uitvoeringstoets integrale tarieven 2015 NZa Vragenlijst uitvoeringstoets integrale tarieven 2015 De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het verzoek ontvangen een uitvoeringstoets

Nadere informatie

Chemie in de zorg: evolutie of schepping? Joop Raams, Lucas Fraza, huisartsen, 29 juni 2012

Chemie in de zorg: evolutie of schepping? Joop Raams, Lucas Fraza, huisartsen, 29 juni 2012 Chemie in de zorg: evolutie of schepping? Joop Raams, Lucas Fraza, huisartsen, 29 juni 2012 01 02 Chaostheorie: verbindingen komen vanzelf tot stand op de meest 02 aangepaste wijze. Scheppingstheorie:er

Nadere informatie

MIDDELEN MANAGEMENT: HOE ORGANISEER IK MIJN FINANCIËN. Judith van Duren

MIDDELEN MANAGEMENT: HOE ORGANISEER IK MIJN FINANCIËN. Judith van Duren MIDDELEN MANAGEMENT: HOE ORGANISEER IK MIJN FINANCIËN Judith van Duren GROTE VERSCHILLEN TUSSEN AANBIEDERS 50% ketenzorg is tevreden over 47% geeft aan dat er onderhandeld kan worden 45% tevreden CVRM

Nadere informatie

Rapportage afsprakenmonitor 2016

Rapportage afsprakenmonitor 2016 Rapportage afsprakenmonitor 2016 In opdracht van Zorgverzekeraars Nederland Juli 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Managementsamenvatting 3 1 Inleiding 6 1.1 Afsprakenmonitor 2016 brengt substitutieafspraken

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ. in de. praktijk

Generalistische Basis GGZ. in de. praktijk Generalistische Basis GGZ in de praktijk Hans Kamsma, 28 augustus/11 september 2013 De Geschiedenis De kosten voor de GGZ waren sinds 2002 meer dan verdubbeld. De zorg was niet transparant. Er was een

Nadere informatie

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Netwerkbijeenkomst decentraliseren = innoveren, georganiseerd door Zorg voor Innoveren, Utrecht, 26 juni 2014 Zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Antwoorden op consultatievragen NZa van Univé-VGZ-IZA-Trias

Antwoorden op consultatievragen NZa van Univé-VGZ-IZA-Trias Antwoorden op consultatievragen NZa van Univé-VGZ-IZA-Trias Consultatievragen visie 1 Hoe beoordeelt u de resultaten van de economische analyse in hoofdstuk 5 van de visie, en de bredere toepasbaarheid

Nadere informatie

Transmurale samenwerking bij cardiovasculair risicomanagement

Transmurale samenwerking bij cardiovasculair risicomanagement Transmurale Dit digitale Kaartenboek gaat over (CVRM). Op de eerste kaart staat wat deze samenwerking belemmert en op de tweede kaart staan oplossingsrichtingen hiervoor. De derde kaart geeft weer hoe

Nadere informatie

2.4 Samenwerking. 2.4.1 Welke belang hechten potentiële partners aan samenwerking?

2.4 Samenwerking. 2.4.1 Welke belang hechten potentiële partners aan samenwerking? 2.4 Samenwerking In dit hoofdstuk geven we een analyse van de externe omgeving die van invloed is op de vraag of het voor zorgondernemers zinvol is om te participeren in ketensamenwerking. In dat kader

Nadere informatie

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Dames en heren, Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg dat is de inzet van de overheid, de verzekeraars en de aanbieders.

Nadere informatie

Een wenkend perspectief Voorbeeld Diabetes Mellitus II model voor transmurale samenwerking in de chronische zorg

Een wenkend perspectief Voorbeeld Diabetes Mellitus II model voor transmurale samenwerking in de chronische zorg Een wenkend perspectief Voorbeeld Diabetes Mellitus II model voor transmurale samenwerking in de chronische zorg Louis Lieverse en Arnold Romeijnders 25 september 2014 Wat is het probleem Problemen o.a.

Nadere informatie

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND - ZN DIALOOG NR 6-9 OKTOBER 2014 1 TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING Hoe geef je in het licht van de transitie langdurige zorg optimaal vorm aan de

Nadere informatie

uw antwoord op de Basis GGZ

uw antwoord op de Basis GGZ uw antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

We lichten de onderwerpen uit de kwaliteitsagenda hieronder verder toe.

We lichten de onderwerpen uit de kwaliteitsagenda hieronder verder toe. Kwaliteitsagenda Zorg Thuis 2016 Mensen met een kwetsbare gezondheid blijven langer zelfstandig thuis wonen. Dat kan alleen als zorg thuis goed geregeld is. Mensen hebben recht op maatwerk van goede kwaliteit

Nadere informatie

Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle

Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle Datum: augustus 2015 Versienummer: 1 Het plan organisatie ouderenzorg is ontwikkeld door: Olof Schwantje en Dita van Leeuwen (HRZ), Carla

Nadere informatie

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz)

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) & De Friesland Zorgverzekeraar Toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Niet-toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Inhoud Presentatie Hervormingen Langdurige

Nadere informatie

Integrale bekostiging en betere zorg?! Pascale Voermans manager Inkoop Medisch Specialistische Zorg Congres Zorgvisie, 26 november 2015

Integrale bekostiging en betere zorg?! Pascale Voermans manager Inkoop Medisch Specialistische Zorg Congres Zorgvisie, 26 november 2015 Integrale bekostiging en betere zorg?! Pascale Voermans manager Inkoop Medisch Specialistische Zorg Congres Zorgvisie, 26 november 2015 1 2 Integrale bekostiging: beoogd Opheffen aparte financiering zorg

Nadere informatie

Geert Oerlemans Huisarts Medisch Centrum Beek en Donk. 19e Grande Conférence Verona 2013

Geert Oerlemans Huisarts Medisch Centrum Beek en Donk. 19e Grande Conférence Verona 2013 Geert Oerlemans Huisarts Medisch Centrum Beek en Donk 19e Grande Conférence Verona 2013 Huisarts onder druk! kans of bedreiging? Omvang huisartsenzorg fors toegenomen Consulten met 7.3% per jaar gestegen

Nadere informatie

Inkoopbeleid Ondersteuningsgelden 2016

Inkoopbeleid Ondersteuningsgelden 2016 Inkoopbeleid Ondersteuningsgelden 2016 Coöperatie VGZ Inhoud Inleiding Ondersteuningsgelden 3 Doelgroep 3 Doelstellingen VGZ 3 Inzet ondersteuningsgelden Basisondersteuning 4 Projectondersteuning 4 Thema

Nadere informatie

De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ

De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ De huisarts: uw regisseur van de zorg! Esther van Engelshoven, algemeen directeur Hozl Wiro Gruisen, manager Regioregie CZ Conferentie Duurzame Zorg, Kasteel Vaeshartelt 20 november 2012 Traditie van samen

Nadere informatie

Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering

Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering Belinda van de Lagemaat Senior Adviseur, Organisatie & Financiering Federatie Medisch Specialisten 28 oktober 2016 Agenda Kosten van gezondheidszorg

Nadere informatie

In de Haagse Context

In de Haagse Context Duurzame Zorg en Ondersteuning in de Buurt In de Haagse Context 10 december 2013 Loes Hulsebosch en Karen Duys Thematafel Haagse Context, programma Wat is de Haagse Context? Inhoudelijk, organisaties,

Nadere informatie

Verandering op komst: functionele, integrale bekostiging voor niet-complexe chronische zorgvormen. Wat betekent dit voor u!

Verandering op komst: functionele, integrale bekostiging voor niet-complexe chronische zorgvormen. Wat betekent dit voor u! Verandering op komst: functionele, integrale bekostiging voor niet-complexe chronische zorgvormen Wat betekent dit voor u! Agenda 1. Actuele ontwikkelingen in de bekostiging 2. Wat is functionele bekostiging

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 juni 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 juni 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Gezondheidszorg in 2020

Gezondheidszorg in 2020 Gezondheidszorg in 2020 Een transitieproces Ida Spelt huisarts in Wassenaar kwaliteitsfunctionaris bij ELZHA Leerdoelen Inzicht in de zorgkosten tussen nu en 2020 Inzicht in organisatie van zorg in het

Nadere informatie

Veranderingen in de GGZ 2014

Veranderingen in de GGZ 2014 Wijzigingen en aandachtspunten bij het inkoopproces Informatiebijeenkomst voor NIP leden Bas Wijffels Senior-beleidmedewerker Bekostiging NIP Onderwerpen van vanavond? Inhoudelijke veranderingen in de

Nadere informatie

Robin: Strategisch denken en handelen 13 september 2012. Oplossingen binnen handbereik

Robin: Strategisch denken en handelen 13 september 2012. Oplossingen binnen handbereik Robin: Strategisch denken en handelen 13 september 2012 Communicati Coördina econnect tie Contro ie le Oplossingen binnen handbereik Introductie Robin Matteman, I4C-Connect. Ontzorgt zorgprofessionals:

Nadere informatie

De zorgverzekeraar en de ROS. Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012

De zorgverzekeraar en de ROS. Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012 De zorgverzekeraar en de ROS Masterclass zorg op de juiste plaats Bijeenkomst ROSSEN op 4 oktober 2012 Agenda De verzekeraar neemt een risico van je over dat jezelf niet kan dragen De zorgverzekeraar is

Nadere informatie

Grande Conference 2014. Het Huisartsenperspectief

Grande Conference 2014. Het Huisartsenperspectief Grande Conference 2014 Het Huisartsenperspectief Het Huisartsenperspectief Toekomstvisie huisartsgeneeskunde 2022 kleinschalige, persoonsgerichte zorg dicht bij de patiënt ambities Het Huisartsenperspectief

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 25 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 25 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager Visie op (HA)zorg Samenhang in Diversiteit! Deelmarkten curatieve zorg 2005/6 Zorgvrager (ZVW)-1 (Wet Zorgtoeslag) zorgverleningsmarkt zorgverzekeringsmarkt Zorgaanbieder (WTZi)- 4 (WTG Expres)-3 (HOZ)

Nadere informatie

-PERSBERICHT- -ZORGINSTELLING ANTICIPEREN OP EFFECTEN SCHEIDEN WONEN EN ZORG-

-PERSBERICHT- -ZORGINSTELLING ANTICIPEREN OP EFFECTEN SCHEIDEN WONEN EN ZORG- -PERSBERICHT- Utrecht, 19 maart 2013 -ZORGINSTELLING ANTICIPEREN OP EFFECTEN SCHEIDEN WONEN EN ZORG- Door de invoer van wonen en zorg transformeert de markt in hoog tempo van aanbodgericht naar vraaggestuurd.

Nadere informatie

Visiedocument Zorggroep Almere 2010-2015. Goede maat en juiste toon

Visiedocument Zorggroep Almere 2010-2015. Goede maat en juiste toon Visiedocument Zorggroep Almere 2010-2015 Goede maat en juiste toon 0 2015 2010 2015 2010 2015 0 2015 2010 2015 2010 2015 2010 2015 2010 2015 2010 0 2015 2010 2015 2010 2015 2010 2015 2010 2015 2010 2015

Nadere informatie

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand?

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? Workshop HEAD Congrens 2016 DSW ZORGVERZEKERAAR Houten, Vrijdag 10 juni 2016 Bas Keijzer 2 3 VWS: De Zvw is een wet die iedere nederlander van een breed basispakket

Nadere informatie

BELEIDSREGEL AL/BR Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw

BELEIDSREGEL AL/BR Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw BELEIDSREGEL Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels

Nadere informatie

Voorwaarden voor vergoeding

Voorwaarden voor vergoeding Voorwaarden voor vergoeding Introductie in de procedures voor de aanvraag van een DBC. Mr. Ron de Graaff 12 maart 2008 Vergoeding medische technologie Extramuraal (Regeling Hulpmiddelen) AWBZ gefinancierde

Nadere informatie

Werksessie verantwoording

Werksessie verantwoording Studiedag Beschermd Wonen Werksessie verantwoording Jan Ruiter controller RIBW Overijssel Remco Bels adviseur KPMG Gezondheidszorg Agenda Introductie Korte inleiding zorglandschap en -uitgaven Korte inleiding

Nadere informatie

Zorgen over de voorgenomen overheveling van het kortdurend eerstelijnsverblijf naar de Zvw per 2017.

Zorgen over de voorgenomen overheveling van het kortdurend eerstelijnsverblijf naar de Zvw per 2017. Ministerie van VWS Mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Sparrenheuvel 16 Postbus 520 3700 AM ZEIST Telefoon (030) 698 89 11 Telefax (030) 698 83 33 E-mail info@zn.nl Contactpersoon

Nadere informatie

FAQ Informatiebijeenkomsten VGZ Inkoop 2014 Versie 1 Juli 2013

FAQ Informatiebijeenkomsten VGZ Inkoop 2014 Versie 1 Juli 2013 SGGZ - Inkoop proces Offerte 1. Wat gaat VGZ doen met de extra bezuinigingen? Alle partijen betrokken bij het convenant i.s.m. het ministerie van VWS hebben een gedeelde verantwoordelijkheid voor het bereiken

Nadere informatie

Factsheet Zorgmodule Wijkverpleging Zorg in de wijk. E-mail: tom.dalinghaus@zilverenkruis.nl; Mobile: +31 (0)623247355. Datum 16 september 2015

Factsheet Zorgmodule Wijkverpleging Zorg in de wijk. E-mail: tom.dalinghaus@zilverenkruis.nl; Mobile: +31 (0)623247355. Datum 16 september 2015 Factsheet Zorgmodule Wijkverpleging Zorg in de wijk Datum 16 september 2015 Contactpersoon Tom Dalinghaus E-mail: tom.dalinghaus@zilverenkruis.nl; Mobile: +31 (0)623247355 Inleiding Vanaf 2016 zet Zilveren

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Doelstelling CIHN

1. Inleiding. 2. Doelstelling CIHN WERKPLAN 2014-2017 1. Inleiding De Cliëntenraad is het orgaan dat zich inzet om de belangen van de patiënt van de CIHN te behartigen. Langzamerhand groeit de raad steeds meer in die rol. Vooral als je

Nadere informatie

2.3 Ontwikkelingen mbt financiering, wet- en regelgeving

2.3 Ontwikkelingen mbt financiering, wet- en regelgeving Kennis over Ketenzorg Externe analyse, financiering 2.3 Ontwikkelingen mbt financiering, wet- en regelgeving In dit hoofdstuk verkennen we de externe omgeving die van invloed is op de vraag of het voor

Nadere informatie

Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg

Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg CE van Dijk, JC Korevaar, JD de Jong, B Koopmans, M van Dijk, DH de Bakker Presentatie, 20 maart 2014. Dr. JC Korevaar, programmaleider

Nadere informatie

Bijlage 6b Contractuele bepalingen Segment 3. Algemeen

Bijlage 6b Contractuele bepalingen Segment 3. Algemeen Bijlage 6b Contractuele bepalingen Segment 3 Algemeen Om richting te geven aan de invulling van uitkomstbekostiging zijn op landelijk niveau separate deelprestaties geformuleerd voor een aantal domeinen

Nadere informatie

Inkoopbeleid Stoppen met Roken 2013 binnen de Integrale bekostiging

Inkoopbeleid Stoppen met Roken 2013 binnen de Integrale bekostiging Inkoopbeleid Stoppen met Roken 2013 binnen de Integrale bekostiging 1 Algemeen Met ingang van 2013 verandert de vergoeding voor Stoppen-met-Roken begeleiding (SMR). De vergoeding van gedragsmatige ondersteuning

Nadere informatie

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 2 juni 2014 Betreft Spreiding algemene ziekenhuizen

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 2 juni 2014 Betreft Spreiding algemene ziekenhuizen > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Veni Visie Vici. Duodagen Maarssen mei 2006 Update Woerden nov 2010. Erik Wins, Woerden

Veni Visie Vici. Duodagen Maarssen mei 2006 Update Woerden nov 2010. Erik Wins, Woerden Veni Visie Vici Duodagen Maarssen mei 2006 Update Woerden nov 2010 Erik Wins, Woerden Veni Huisarts positie tot nu toe kwaliteit op hoog en in 2006 goedkoop niveau Na 2006 30% duurder geworden. Gevestigde

Nadere informatie

Zorgpremie. Doolhof Ontmaskerd! Vind je weg door het zorgpremie doolhof in 8 heldere stappen!

Zorgpremie. Doolhof Ontmaskerd! Vind je weg door het zorgpremie doolhof in 8 heldere stappen! Zorgpremie Doolhof Ontmaskerd! Vind je weg door het zorgpremie doolhof in 8 heldere stappen! Een goedkope zorgpolis kiezen lijkt soms voordeliger dan in sommige gevallen het geval is. Het komt soms voor

Nadere informatie

Huisartsen staan Centraal. ZHZ Basis GGZ biedt huisartsenpraktijken POH GGZ, advies en dienstverlening bij ontwikkeling en uitvoering van POH-GGZ

Huisartsen staan Centraal. ZHZ Basis GGZ biedt huisartsenpraktijken POH GGZ, advies en dienstverlening bij ontwikkeling en uitvoering van POH-GGZ Redactie: JAARGANG 01 nr 2 DECEMBER 2013 Henk Bouman, GZ-psycholoog Pieter Coppoolse, psychotherapeut Correspondentie: Info@zhzbasisggz.nl ZHZ Basis GGZ biedt huisartsenpraktijken POH GGZ, advies en dienstverlening

Nadere informatie

Symposium Grenzen aan de betaalbaarheid van de zorg 6 september 2013

Symposium Grenzen aan de betaalbaarheid van de zorg 6 september 2013 Symposium Grenzen aan de betaalbaarheid van de zorg 6 september 2013 VERONIQUE ESMAN DIRECTEUR CURATIEVE ZORG MINISTERIE VAN VWS WE MOGEN BEST TROTS ZIJN Commonwealth Fund 2010 In vergelijking met 7 westerse

Nadere informatie

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with Alphega apotheek Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement In partnership with De kracht van een internationaal netwerk voor vernieuwende zorg Alphega apotheek is het internationale leidende netwerk

Nadere informatie

Van ziekenhuiszorg naar ZBC Terug naar de menselijke maat in medisch specialistische zorg

Van ziekenhuiszorg naar ZBC Terug naar de menselijke maat in medisch specialistische zorg Van ziekenhuiszorg naar ZBC Terug naar de menselijke maat in medisch specialistische zorg Menno Baars, HartKliniek Nederland 27 mei 2015 Basisziekenhuis klem Weinig ondernemers actief in ziekenhuizen /

Nadere informatie

Deze regeling is van toepassing op zorgaanbieders voor zover deze de prestatie Stoppen-met-rokenprogramma leveren.

Deze regeling is van toepassing op zorgaanbieders voor zover deze de prestatie Stoppen-met-rokenprogramma leveren. REGELING Stoppen-met-rokenprogramma Gelet op de artikelen 36 derde lid, 37 eerste lid aanhef onder a, 38 derde en zevende lid van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), heeft de Nederlandse Zorgautoriteit

Nadere informatie

ZORGINKOOP PRESENTATIE

ZORGINKOOP PRESENTATIE ZORGINKOOP PRESENTATIE voor Themadag CNV in Nijkerk Woensdag 25 mei 2016 door Sabrina Weij Zorginkoper / Relatiebeheerder Care Inhoud presentatie Uitleg werkzaamheden Zorgkantoor DSW Transities / overhevelingen

Nadere informatie

Toekomst CVRM, binnen veranderende eerstelijnszorg. Op weg naar goede zorgresultaten. Martien Bouwmans Zorgverzekeraars Nederland sept 2015

Toekomst CVRM, binnen veranderende eerstelijnszorg. Op weg naar goede zorgresultaten. Martien Bouwmans Zorgverzekeraars Nederland sept 2015 Toekomst CVRM, binnen veranderende eerstelijnszorg. Op weg naar goede zorgresultaten. Martien Bouwmans Zorgverzekeraars Nederland sept 2015 Thema s Achtergrondontwikkelingen: substitutie, ouderenzorg in

Nadere informatie

Rol van de patiënt in het zorgstelsel. Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet

Rol van de patiënt in het zorgstelsel. Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet Rol van de patiënt in het zorgstelsel mr. drs. Margreeth Ch.A. Smilde voorzitter Diabetesvereniging Nederland 1 Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet Majeure verbetering: solidariteit, dezelfde premievoorwaarden

Nadere informatie

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket DE HUISARTSENPOST Armslag voor een goed eerstelijns loket De acute zorg in Nederland is volop in ontwikkeling. Gewerkt wordt aan het vormen van een effectieve en aaneengesloten keten voor acute zorg. Beschikbaarheid,

Nadere informatie

Betreft : Aanspraak Wijkverpleging in de Zorgverzekeringswet (Zvw)

Betreft : Aanspraak Wijkverpleging in de Zorgverzekeringswet (Zvw) N O T I T I E Aan : Leden IVVU Van : Kees Weevers Betreft : Aanspraak Wijkverpleging in de Zorgverzekeringswet (Zvw) Datum : 13 oktober 2014 Op 4 maart 2014 hebben minister Schippers en staatssecretaris

Nadere informatie

Op weg naar integrale zorg. Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen

Op weg naar integrale zorg. Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen Lustrum Symposium PoZoB 11 oktober 2012 Leo van der Geest Maatschappelijke opgave 1: veranderende ziektelast minder acuut meer chronisch Maatschappelijke

Nadere informatie

Inkoopbeleid Geïntegreerde 1e lijns Samenwerkingsverbanden (GES) 2016

Inkoopbeleid Geïntegreerde 1e lijns Samenwerkingsverbanden (GES) 2016 Inkoopbeleid Geïntegreerde 1e lijns Samenwerkingsverbanden (GES) 2016 Inhoudsopgave DE TRANSPARANTE ZORGINKOOP VAN VGZ... 3 INKOOPBELEID GEÏNTEGREERDE EERSTELIJNS SAMENWERKINGSVERBANDEN (GES)... 4 CRITERIA

Nadere informatie

Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ

Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ Visie op langdurige zorg: 4 beloftes van Coöperatie VGZ Meer dan het verleden interesseert mij de toekomst, want daarin ben ik van plan te leven. A. Einstein Visie op langdurige zorg De langdurige zorg

Nadere informatie

Onderhandelaarsresultaat eerste lijn 2014 tot en met 2017. 16 juli 2013

Onderhandelaarsresultaat eerste lijn 2014 tot en met 2017. 16 juli 2013 Onderhandelaarsresultaat eerste lijn 2014 tot en met 2017 16 juli 2013 Partijen: De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) De Landelijke Organisatie voor Ketenzorg (LOK), de Landelijke Vereniging Georganiseerde

Nadere informatie

Next level gezondheidszorg: hoe het beter en efficiënter kan. Congres Chronische Zorg 14 december 2016

Next level gezondheidszorg: hoe het beter en efficiënter kan. Congres Chronische Zorg 14 december 2016 Next level gezondheidszorg: hoe het beter en efficiënter kan Congres Chronische Zorg 14 december 2016 Er zijn vele mooie voorbeelden van ontschotting van zorg in Nederland Chance@home 2 Pilot Anders denken,

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over ZZP

Veel gestelde vragen over ZZP Veel gestelde vragen over ZZP Wat is het standpunt van Coöperatie VGZ over ZZ ers na 1 januari 2015? Ondanks de hoge klanttevredenheid van cliënten van ZZP ers heeft Coöperatie VGZ desondanks een aantal

Nadere informatie