abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen"

Transcriptie

1 abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen Contactpersoon: Rob Faasen December 2003

2 Inhoudsopgave Algemeen beeld 3 1. Definitie bron 4 2. Probleemstoffen 4 3. Route 4 4. Omvang van de emissie 4 5. Bedreigde functies 7 6. Relatie met andere bronnen 7 7. Technische oplossingen en kosten 8 8. Wet- en regelgeving 9 9. Beleid Kaderrichtlijn Water Prognose Lacunes Beleidsaanbevelingen Meer informatie 14 2 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

3 Algemeen beeld DIFFUSE BRON: ONKRUIDBESTRIJDING VERHARDINGEN Probleemstoffen: glyfosaat, AMPA. Toestand nu: geen overschrijding MTR voor glyfosaat, wel overschrijding drinkwater norm. AMPA zelfde beeld. Prognose 2015: geen overschrijding MTR voor glyfosaat, wel overschrijding drinkwaternorm. AMPA zelfde beeld. Aandeel in belasting water: ca. 70% van de totale belasting van het oppervlaktewater met glyfosaat inclusief AMPA is afkomstig van het op verhardingen toegepaste glyfosaat. Het belang van de bron: in kg emissie werkzame stof per jaar is ca. 50% van de belasting van het oppervlaktewater met bestrijdingsmiddelen afkomstig van verhardingen. Verwachte reductie tot 2015: afhankelijk van beleid, o.a. wel/geen regelgeving. Relatie met andere bronnen: de andere bronnen zijn gewasteelt en slootonderhoud. Het aandeel van deze twee bronnen in de belasting van oppervlaktewateren is in het totaal ca. 30%. Internationaal: Europese harmonisatierichtlijn voor het op de markt brengen van Gewasbeschermingsmiddelen 91/414/EEG en de Europese Biocidenrichtlijn 98/8/EG. EU-drinkwaterrichtlijn 75/440/EEG en de herziene richtlijn betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water (98/83/EG, voorheen 80/778/EEG). Ingezet rijksbeleid: beoordeling toelating door CTB, Convenant Openbaar Groen, nota Duurzame Gewasbescherming. Uitvoering: diverse succesvolle projecten bij lagere overheden. Aanpak gebaseerd op vrijwilligheid. Hogere kosten alternatieven is knelpunt. Actie nodig: ja. 3 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

4 1. Definitie bron De toepassing van onkruidbestrijdingsmiddelen (herbiciden) op verharde oppervlakken leidt tot problemen met de waterkwaliteit. De toepassing wordt in jargon ook wel aangeduid als toepassing in de sector Openbaar Groen. Dit is een beetje verwarrend. Toepassing van chemische middelen vindt behalve op/in beplantingen en op sportvelden ook plaats op verhardingen, spoorbanen en langs watergangen. Het probleem ontstaat vooral doordat de toegepaste herbiciden weinig hechten aan verharde oppervlakken. Bij regen stroomt een aanzienlijk deel van de toegepaste stof weg naar de riolering en/of het oppervlaktewater. Gebruikers zijn overheden (gemeenten, provincies, rijk, waterschappen, Staatsbosbeheer enzovoort) (ongeveer 50%), bedrijven (ongeveer 25%) en particulieren (ongeveer 25%). Dit is weergegeven in figuur 3 (gebruikers) in hoofdstuk 4. Overheden zelf zijn dus een belangrijke doelgroep (vooral gemeenten). 2. Probleemstoffen Het gaat bij deze toepassing om een zeer klein aantal toegelaten middelen. In het verleden hebben de stoffen simazin en diuron ernstige waterkwaliteitsproblemen veroorzaakt. Momenteel is glyfosaat de belangrijkste stof. Ook het afbraakproduct van glyfosaat, AMPA (aminomethylfosfonzuur), is een probleemstof. In de bestrijdingsmiddelenrapportage van 2002 staat dat ook diuron nog steeds een landelijke probleemstof is. Diuron is een herbicide dat niet meer door gemeenten, maar nog wel in beperkte mate in de landen tuinbouw en als vervanging voor tinverbindingen in aangroeiwerende verven op schepen wordt gebruikt. 3. Route Ongeveer 95% van de belasting van het oppervlaktewater van de toepassingen in de sector Openbaar Groen is afkomstig van verhardingen, ongeveer 5% van groenvoorzieningen. Dit is weergegeven in figuur 3 (toepassingen) in hoofdstuk 4. Afspoeling van de verharding naar het water is dus de belangrijkste route. De totaal afgespoelde hoeveelheid varieert van 6 tot 44% van de dosering. De afspoeling neemt toe naarmate er minder infiltratie in de ondergrond kan plaatsvinden en de herbiciden beter oplosbaar zijn. 4. Omvang van de emissie Geschat totaal gebruik herbiciden De bestaande informatie over de afzet en het gebruik van bestrijdingsmiddelen is niet eenduidig. In een brief van het CBS van 19 4 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

5 mei 1999 staat een ruwe schatting van het herbicidegebruik per toepassing. CBS komt op een totaal geschat gebruik van minimaal kg en maximaal kg actieve stof per jaar. Het CBS signaleerde destijds een aanzienlijk gat tussen afzet en gebruikscijfers. Hiervoor is geen verklaring te geven. In figuur 1 is aangegeven dat het gebruik van chemische middelen in de sector Openbaar Groen ongeveer 1% is van het totale gebruik in de land- en tuinbouw (dus inclusief fungiciden, insecticiden, etc). Ca. 99% van het bestrijdingsmiddelen gebruik in de sector Openbaar Groen is herbicidegebruik. Het gebruik van glyfosaat op verhardingen voor het jaar 2000 is geschat op ca ton. Het totale gebruik in Nederland is voor dat jaar geschat op ca ton. Belasting oppervlaktewater In kg emissie werkzame stof per jaar is ca. 50% van de belasting van het oppervlaktewater met bestrijdingsmiddelen afkomstig van verhardingen. De andere 50% belasting van het oppervlaktewater met bestrijdingsmiddelen is afkomstig uit de land- en tuinbouw. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% verhardingen&openbaar groen landbouw gebruik belasting Figuur 1. Gebruik van bestrijdingsmiddelen en belasting van oppervlaktewateren. Van het gebruik van bestrijdingsmiddelen op verhardingen is ca. 95% glyfosaat/ampa. Het gaat om ton glyfosaat per jaar dat in het oppervlaktewater terecht komt (dit is inclusief het afbraakproduct AMPA). Wanneer je de belasting met glyfosaat/ampa in totaal beschouwd kan ruwweg gesteld worden dat 70% van de totale belasting afkomstig is van verhardingen, ca. 15% van slootonderhoud en nog eens ca.15% van de gewasteelt. E.e.a. is weergegeven in figuur 2. 5 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

6 verhardingen slootonderhoud landbouw Figuur 2. Belasting van oppervlaktewateren met glyfosaat/ampa verdeeld naar toepassing. Van iedere kilogram herbicide die op verhardingen wordt toegepast, stroomt de helft af naar het riool en oppervlaktewater, 30% spoelt uit naar bodem/grondwater, de overige 20% wordt opgenomen door het gewas. Zie ook onderstaande figuur 3 (emissieroute). particulieren bedrijven overheden openbaar groen verhardingen opname gew as bodem&grondw ater riool&oppervlaktew ater 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% gebruikers 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% toepassingen 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% emissieroute Figuur 3. De gebruikers, toepassingen en emissieroutes van bestrijdingsmiddelen in openbaar groen en op verhardingen. Toetsing aan normen In de regionale wateren worden voor glyfosaat de ecologische normen niet overschreden. De aanwezigheid van glyfosaat is op 64 plekken in regionale wateren en in twee grenswateren onderzocht. Op al deze locaties blijft de concentratie onder de ecologische norm (MTR) van 77 µg/l. Er is recent ook een MTR afgeleid voor AMPA. Deze is 79 µg/l. Deze wordt op de meeste locaties niet overschreden. Voor de drinkwaterproductie geldt een veel strenger criterium De grens ligt op grond van het voorzorgsprincipe al bij 0,1 µg/l. Glyfosaat en het afbraakproduct AMPA komen in het Nederlandse oppervlaktewater 6 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

7 regelmatig voor in concentraties die hoger zijn dan deze waarde. Op plaatsen waar waterbedrijven oppervlaktewater innemen, kunnen zich dus problemen voordoen. Verschuiving middelen Er is tussen 1985 en 2001 een verschuiving in middelen van simazine via diuron naar glyfosaat opgetreden. Diuron is door 13 respectievelijk 21 waterbeheerders gemeten in 1999 en Het aantal waterbeheerders die diuron hebben aangetoond is sterk afgenomen. Dit komt door het einde van de toelating voor diuron in In 2003 is echter weer vrijstelling verleend voor een aantal toepassingen van diuron. 5. Bedreigde functies Ecosysteem De directe effecten van glyfosaat op het ecosysteem treden waarschijnlijk op in kleinere wateren, zoals stadswateren. In grotere wateren zijn directe effecten op het ecosysteem minder waarschijnlijk, omdat er aanzienlijke verdunning plaatsvindt en glyfosaat wordt omgezet in AMPA. Het is niet bekend wat de chronische effecten zijn bij langdurige blootstelling aan lage doses. Drinkwater Chemische onkruidbestrijding bedreigt niet alleen de ecologische functie maar ook de drinkwaterfunctie. Waterleidingbedrijven hebben problemen met diuron en glyfosaat (inclusief afbraakproducten). Voor de drinkwaterproductie gelden voor deze herbiciden veel strengere normen dan voor de bescherming van de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater (MTR). 6. Relatie met andere bronnen Land- en tuinbouw De totale emissie van herbiciden in Nederland naar oppervlaktewaterwater (2000, als werkzame stof) is als volgt verdeeld: land- en tuinbouw: kg verhardingen: > kg Verhardingen leveren meer dan de helft van de totale emissie (in kg). In een onderzoek in de Bommelerwaard bedroeg het aandeel zelfs 75%. Glyfosaatgebruik is belangrijkste bron AMPA AMPA kan niet alleen gevormd worden uit het herbicide glyfosaat, maar ook uit fosfonaten. Recent is gebleken dat de belangrijkste bron van AMPA in regionale wateren het glyfosaatgebruik in Nederland is. In de grote rivieren is de buitenlandse invoer de grootste bron van AMPA. Wanneer de buitenlandse invoer buiten beschouwing wordt 7 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

8 gelaten, is ook hier de glyfosaatemissie altijd een veel belangrijkere bron van AMPA dan de fosfonaatemissie. 7. Technische oplossingen en kosten De bestrijding van onkruid op verhardingen kan vanuit milieuoogpunt het beste gebeuren zonder chemische bestrijdingsmiddelen (glyfosaat), zo blijkt uit de studie die het IVAM in opdracht van het RIZA uitvoerde. Het IVAM heeft vijf werkpakketten vergeleken bij toepassing op 1000 m 2 trottoir: chemische bestrijding met glyfosaat, opgebracht met selectspray en de spuitlans rond obstakels mechanische bestrijding met borstelen, gecombineerd met de bosmaaier rond obstakels mechanische bestrijding met borstelen, gecombineerd met de spuitlans (chemisch) rond obstakels thermische bestrijding met heet water thermische bestrijding met branden Lokale aspecten kunnen eveneens van invloed zijn op de ernst van de milieu-effecten. Daarom is in een aparte studie onderzocht wat de lokale risico s van de chemische bestrijdingsmethode zijn voor organismen in bodem, oppervlaktewater en de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Conclusie is dat de alternatieve methoden (borstelen, branden en heet water) ook nadelen hebben voor het milieu. Maar deze zijn kleiner dan de nadelen van de chemische methode voor het watersysteem. De heet-watermethode en chemische bestrijding zijn het minst hinderlijk voor omwonenden en het gemakkelijkst in gebruik. Er zijn dus goede alternatieven qua effectiviteit, milieubelasting (ook andere aspecten dan oppervlaktewater), toepassingsgemak en hinder voor burgers. Diverse gemeenten hebben hiermee jarenlange praktijkervaring opgedaan. Vooral heet water scoort goed. Kosten Het enige bezwaar van alle alternatieven is dat zij duurder zijn dan de chemische onkruidbestrijding (factor 3 7). Het chemische pakket is het goedkoopste, ook als de indirecte kosten voor bijvoorbeeld de zuivering van drinkwater worden meegenomen. Het pakket met heet water is het duurst. De waterleidingbedrijven hebben tussen 1991 en miljoen gulden (244 miljoen euro) uitgegeven in verband met de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen (onder andere diuron) in hun grondstof. De jaarlijkse kosten voor waterleidingbedrijven ten gevolge van de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater bedroegen ruim 20 miljoen euro voor IV Onkruidbestrijding - verhardingen

9 8. Wet- en regelgeving Toelating bestrijdingsmiddelen Een bestrijdingsmiddel mag pas op de markt worden gebracht of toegepast, als het middel is toegelaten. Het College voor de Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB) beoordeelt of het middel mag worden toegelaten. Het college gebruikt hiervoor richtlijnen die de overheid heeft opgesteld en die in EU-kader zijn afgestemd. De toelating vindt plaats op grond van de Nederlandse Bestrijdingsmiddelenwet en de Europese harmonisatierichtlijn voor het op de markt brengen van Gewasbeschermingsmiddelen 91/414/EEG en de Europese Biocidenrichtlijn 98/8/EG. De Europese invloed op dit terrein wordt steeds sterker. Voor de beoordeling van het risico voor water wordt in een geschematiseerde modelsituatie een berekening gemaakt van de concentratie van het betreffende bestrijdingsmiddel in oppervlaktewater. Deze berekende concentratie wordt vervolgens vergeleken met het criterium voor de toxiciteit voor waterorganismen. Deze werkwijze is dus anders dan toetsing aan de MTR. Hierdoor kan het gebeuren dat middelen worden toegelaten die niet aan MTR voldoen. Drinkwaterbereiding Nationaal is het beleid gebaseerd op het Waterleidingbesluit van 1984 en het Uitvoeringsbesluit op grond van de Wvo voor oppervlaktewater bestemd voor de bereiding van drinkwater. Het Nederlandse beleid is gebaseerd op EU-richtlijnen: richtlijn 75/440/EEG en de herziene richtlijn betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water (98/83/EG, voorheen 80/778/EEG). In het Waterleidingbesluit van 1984 zijn normen voor bestrijdingsmiddelen in drinkwater opgenomen volgens de Europese richtlijnen. In het Uitvoeringsbesluit op grond van de Wvo zijn dezelfde normen opgenomen voor oppervlaktewater, bestemd voor de bereiding van drinkwater. Deze normen zijn gelijk omdat het uitgangspunt is dat met eenvoudige zuiveringtechnische middelen uit oppervlaktewater drinkwater moet kunnen worden gemaakt. Volgens de kwaliteitseisen geldt voor individuele pesticiden en de bijbehorende afbraakproducten (zogenaamde relevante metabolieten) een maximum waarde van 0,1 µg/l. Voor de som van afzonderlijke pesticiden met een concentratie hoger dan de detectiegrens, geldt een maximumwaarde van 0,5 µg/l. Dezelfde normen van 0,1 en 0,5 µg/l gelden ook voor metabolieten van bestrijdingsmiddelen, die humaan toxicologisch relevant zijn. Deze normen zijn niet gebaseerd op wetenschappelijke (gezondheidskundige) gronden, maar op een voorzorgsprincipe: het is niet wenselijk dat er bestrijdingsmiddelen in drinkwater aanwezig zijn. 9. Beleid Waterkwaliteitsbeleid Nationaal betreft dit de aanpak op grond van de Vierde Nota Waterhuishouding (NW4) en de Wet verontreiniging oppervlaktewater 9 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

10 (Wvo). Vanuit de EU wordt de Kaderrichtlijn Water (KRW) de komende jaren hierbij sterk richtinggevend. Gewasbeschermingsbeleid In 2002 is een aanzet gegeven tot een vernieuwing van het gewasbeschermingsbeleid (met Zicht op gezonde teelt ). In deze aanzet was ook een onderdeel gewijd aan gewasbescherming buiten de landbouw. Zicht op gezonde teelt is echter geen vastgesteld beleid, maar heeft geleid tot het in april 2003 getekende Convenant Duurzame gewasbescherming, ondertekend door Rijk, LTO-Nederland, Stichting Natuur & Milieu en VEWIN. Ook een aantal andere partijen, waaronder de Unie van Waterschappen onderschrijven dit akkoord. De overeengekomen afspraken gaan voornamelijk over hoofdlijnen. Er is een hoofdstuk gereserveerd voor niet-landbouwbestrijdingsmiddelen. Het convenant wordt momenteel ingevuld. De nieuwe Nota Duurzame Gewasbescherming en het Besluit Beginselen Geïntegreerde Gewasbescherming zullen begin 2004 uitkomen en van kracht worden. Op dit moment is onduidelijk of en in welke mate de beleidslijn uit Zicht op gezonde teelt (licentie- en scholingsplicht, registratieplicht, scheiding tussen schadelijke en minder schadelijke huis-, tuin- en keukenmiddelen) overgenomen wordt voor de niet-landbouwmiddelen en hoe de verschillende doelgroepen benaderd worden. Uitvoering lagere overheden en doelgroepen Gestimuleerd vanuit de rijksoverheid is in 1997 het Convenant Openbaar Groen getekend. Daarin zijn afspraken vastgelegd over beperking van het gebruik van chemische middelen. Het convenant is ondertekend door waterschappen, provincies, de NS, het ministerie van Defensie en VNG. De evaluatie hiervan, die in 2002 is verschenen, geeft een tamelijk positief beeld. Uit de evaluatie blijkt dat 80% reductie bereikt is. Dit is vooral gerealiseerd bij de toepassing op beplantingen. Bij toepassing op verhardingen is slechts 30% reductie bereikt. Ook is er een groot verschil in resultaat tussen verschillende overheden. Vooral veel gemeenten hebben het laten afweten. Deze evaluatie is gebaseerd op CBS-gegevens over het bestrijdingsmiddelengebruik door gemeenten en andere overheden. Deze cijfers zijn echter veel te laag ingeschat blijkt uit het RIZA-rapport AMPA, inventarisatie van bronnen. Verder is er een informele landelijke werkgroep (Werkgroep bestrijdingsmiddelen volkstuinen en particulieren). Deze wordt voorgezeten door de AVVN (vereniging van volkstuinen), het secretariaat wordt gevoerd door de Unie van Waterschappen. Dit is vooral een platform voor informatie-uitwisseling. Enkele activiteiten die van de grond zijn gekomen, zijn: een enquête onder particuliere gebruikers. voorlichting aan wijkbewoners. scholing. afstemming met de golfbaanbranche. ontwikkeling van een milieukeur terreinen. beperking gebruik binnen deelnemende organisaties. 10 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

11 Het beleid binnen Rijkswaterstaat is gericht op een nulgebruik (behalve in situaties waarbij de verkeersveiligheid niet meer te garanderen is). Vooralsnog voeren niet alle directies dit beleid uit. Lagere overheden zijn actief bezig met het onderwerp. Binnen de meeste, per provincie georganiseerde, regioteams diffuse bronnen wordt er aandacht aan besteed. Dit heeft onder meer geresulteerd in: Het handboek voor gifvrij beheer van groen en verhardingen in gemeenten Onkruid vergaat wel! van de provincies Utrecht, Gelderland en Overijssel. Een afwegingskader, dat bijvoorbeeld gebruikt wordt door Hollandse Eilanden en Waarden. Provinciale convenanten Duurzaam Beheer ten aanzien van chemische onkruidbestrijding, bijvoorbeeld in Zeeland. In Friesland hebben iets vrijblijvender bestuurders in 2000 de intentie uitgesproken in 2005 het gebruik van bestrijdingsmiddelen door overheden tot nul terug te brengen. De provincie Noord-Brabant is al jaren actief en stimuleert en ondersteunt gemeenten bij chemievrije onkruidbestrijding op verhardingen. Sommige waterschappen, bijvoorbeeld Regge & Dinkel, proberen gemeenten en gemeentelijke bestuurders te overreden om op verhardingen chemievrij te werken. De ervaringen zijn niet onverdeeld positief. Bij wisseling van bestuurders moet men vaak van voren af aan beginnen. Waterschap Zuiderzeeland heeft in 2002 samen met de provincie Flevoland de gemeenten voorgelicht over alternatieve onkruidbestrijding op verhardingen. Begin 2003 is de gemeenten meegedeeld dat het waterschap chemische onkruidbestrijding op verhardingen vanaf 2004 niet meer zal toestaan. Deze initiatieven richten zich vooral op gebruik in de openbare sector en dan met name op de verhardingen en op voorlichting aan particulieren. De aanpak is over het algemeen gebaseerd op vrijwilligheid. 10. Kaderrichtlijn Water Vanaf 2015 is een goede chemische en ecologische waterkwaliteit vereist. Dit betekent dat er ook voor herbiciden maatregelen nodig zijn om hieraan te voldoen. Het drinkwatercriterium maakt vanaf 2007 onderdeel uit van de KRW. 11. Prognose Emissies Nederland kent sinds juni 1999 een verbod op toepassing van diuron. In 2003 zijn een aantal landbouwkundige toepassingen weer toegelaten op grond van de vrijstellingsregeling. In de grensoverschrijdende 11 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

12 wateren, zoals de Maas, blijft de buitenlandse aanvoer van (stoffen als) diuron echter hoog. Maatregelen stroomopwaarts zijn noodzakelijk voor verbetering. De komende jaren wordt geen verbetering verwacht. Voor glyfosaat en AMPA is de prognose voor 2015: geen overschrijding van de MTR, wel overschrijding van de drinkwaternorm. Het aandeel oppervlaktewater als grondstof voor de bereiding van drinkwater stijgt van circa één derde in 2000 naar de helft in Momenteel bedraagt het aandeel ca. 40%. Hierdoor wordt een toename van de kosten voor de zuivering van bestrijdingsmiddelen uit drinkwater verwacht. 12. Lacunes Kennis Om de problematiek van de aanwezigheid van glyfosaat en AMPA in beeld te brengen, zouden deze stoffen op grotere schaal gemeten moeten worden. Momenteel wordt AMPA (metaboliet van glyfosaat) niet veel gemeten door waterbeheerders, terwijl deze stof voor de drinkwaterbereiding een belangrijke parameter is. Gewenst is verder een actualisatie en aanvulling van gebruikscijfers. Een enquête (niet-representatieve steekproef) laat zien dat veel particulieren nog een grote verscheidenheid aan schadelijke middelen gebruiken. Een onderzoek van Reinwater onder hoveniers wijst ook op een breder verbruik van middelen. Ook hier is nader onderzoek noodzakelijk. Nader onderzoek is ook nodig naar de toepassing van verboden middelen, bijvoorbeeld door screening van lozingen op verboden middelen, zoals diuron. Aanpak Niet alle actoren ervaren het gebruik van bestrijdingsmiddelen op verhard oppervlak (tegen onkruid) als een belangrijke diffuse bron. Dit komt vooral doordat het MTR niet wordt overschreden. Overschrijding van het drinkwatercriterium is blijkbaar onvoldoende legitimerend. Evenmin zijn gebruikers kennelijk onder de indruk van het grote aandeel (>50%) in de belasting van het oppervlaktewater met bestrijdingsmiddelen en het feit dat het een vermijdbare emissie betreft. Er zijn bewezen alternatieven. Deze worden niet verkend. Ook treedt er terugval op: door de hogere kosten verlaat een aantal partijen na verloop van tijd weer het gebruik van alternatieven en valt terug op de vertrouwde, gemakkelijker toe te passen meer schadelijke middelen. Dit vormt een knelpunt in de aanpak. Met actoren moet overeenstemming worden bereikt over een aanpak die duurzaam is (ook op lange termijn standhoudt). 12 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

13 Er is meer inzicht nodig in welke instrumenten/maatregelen kansrijk zijn. Daarbij moet gekeken worden welke knelpunten en/of tekortkomingen men bij de uitvoering met het bestaande instrumentarium ondervindt. Er zou meer zicht moeten komen op de manier waarop beleid en uitvoering elkaar kunnen versterken. Te denken valt aan: - bruikbaarheid Wvo, Wm en aansluitvergunning; - in ontwikkeling zijnde Amvb s kleine lozingen; - handhavingsaspecten die bij de uitvoering optreden; - mogelijke verschillen die tussen de verschillende doelgroepen kunnen/zullen bestaan; - financiële consequenties en bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij monumenten. Ondanks dat er in een groot deel van het land ervaring opgedaan is met maatregelen en afspraken om emissies naar water en bodem te voorkomen en/of te verminderen, is het probleem nog niet opgelost. Diverse waterkwaliteitsbeheerders hebben behoefte aan een minder vrijblijvend instrumentarium. 13. Beleidsaanbevelingen Voor de aanpak van de bron grote rivieren is internationaal overleg nodig. Door Nederland zijn recent initiatieven genomen om ook in internationale fora dit probleem aandacht te geven. Bijvoorbeeld het voorstel voor opstellen van aanbevelingen en een beslisboom ten behoeve van EU 91/414, afstemming t.b.v de KRW, inbreng in internationaal Rijnoverleg. Invulling geven aan de beleidsvoornemens in de nieuwe nota Duurzame Gewasbescherming. Daarin wordt aangekondigd dat de omvang van het probleem van bestrijdingsmiddelen voor drinkwater binnen enkele jaren substantieel moet verminderen (80% minder probleem in 2010 en opgelost in 2015 waarmee de KRW doelstelling wordt gerealiseerd). Er is een evaluatie nodig van de kansrijke instrumenten/maatregelen. Daarbij moet gekeken worden welke knelpunten en/of tekortkomingen men bij de uitvoering met het bestaande instrumentarium ondervindt. Om de problematiek van de aanwezigheid van glyfosaat en AMPA in beeld te brengen, zouden deze stoffen op grotere schaal gemeten moeten worden. De gebruiksgegevens zijn bijna vijf jaar oud en indicatief. Actualisatie en aanvulling zijn daarom gewenst. Invulling geven aan het wegwerken van de lacunes in kennis en aanpak. (Zie hoofdstuk Lacunes). 13 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

14 14. Meer informatie Bronnen van AMPA op rij gezet. D.F. Kalf en R.P.B. Berbee. RIZAwerkdocument nr x (2002). AMPA; inventarisatie van bronnen in Nederlands oppervlaktewater. Dr. N. Staats, Ing. R. Faasen en Ing. D.F. Kalf. IVAM BV en RIZA ISBN Beslisfactoren voor onkruidbestrijding op verhardingen LCA, risicoanalyse, kostenanalyse en hinderbeleving. R.J. Saft en dr. N. Staats. IVAM Environmental Research BV en Chemiewinkel/Universiteit van Amsterdam (2002). Steunpunt Bestrijdingsmiddelenrapportage Commissie Integraal Waterbeheer Werkgroep 4 Water en Milieu. Het voorkomen van bestrijdingsmiddelen in het Nederlands oppervlaktewater in de jaren 1999 en (2002) 14 IV Onkruidbestrijding - verhardingen

Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland?

Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland? Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland? Studiedag PAN-Europe Brussel 8 juni 2015 ing. M.J. (Rien) Klippel sr. Beleidsmedewerker Emissies T 088-2461355 M 06-53734538 e rien.klippel@scheldestromen.nl

Nadere informatie

abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart

abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart abcdefgh Rijkswaterstaat X Verkeer en vervoer zeescheepvaart Contactpersoon: Joan Meijerink December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer Onderwerp Gebruik glyfosaat

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer Onderwerp Gebruik glyfosaat van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer 2836 Onderwerp Gebruik glyfosaat Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller Uit een recent onderzoek

Nadere informatie

abcdefgh Rijkswaterstaat XV De waterkwaliteit voor stoffen afkomstig van diffuse bronnen

abcdefgh Rijkswaterstaat XV De waterkwaliteit voor stoffen afkomstig van diffuse bronnen abcdefgh Rijkswaterstaat XV De waterkwaliteit voor stoffen afkomstig van diffuse bronnen Contactpersoon: Peter Vermij December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij (LOTV) op de waterkwaliteit.

Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij (LOTV) op de waterkwaliteit. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling/RIZA Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit

Nadere informatie

Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen

Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen Dennis Kalf Ministerie Infrastructuur en Milieu; RWS Waterdienst 22 mei 2012 Inhoud Aanleiding/overwegingen NAP/nieuwe nota duurzame gewasbescherming(bm)

Nadere informatie

Afwegingskaders. Doel DOB-project. Emissie draagt bij aan normoverschrijding. Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke waarden,...

Afwegingskaders. Doel DOB-project. Emissie draagt bij aan normoverschrijding. Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke waarden,... Een afwegingskader voor chemische en mechanische bestrijding van zeer lastige waterplanten: wat leren we van onkruidbeheer op verhardingen? Bert Lotz Afwegingskaders Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke

Nadere informatie

De DOB Methode. De DOB Methode. Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen. Publieksrapport. Supported by EU Life

De DOB Methode. De DOB Methode. Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen. Publieksrapport. Supported by EU Life De DOB Methode De DOB Methode Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen Publieksrapport Supported by EU Life De DOB Methode Inleiding Onkruidbestrijding op verhardingen vraagt veel aandacht. Veel groen

Nadere informatie

Bestrijdingsmiddelen gebruik bij nietlandbouwkundige. toepassingen. Emissieschattingen Diffuse bronnen EmissieRegistratie.

Bestrijdingsmiddelen gebruik bij nietlandbouwkundige. toepassingen. Emissieschattingen Diffuse bronnen EmissieRegistratie. Emissieschattingen Diffuse bronnen EmissieRegistratie Bestrijdingsmiddelen gebruik bij nietlandbouwkundige toepassingen Versie mei 2016 In opdracht van RIJKSWATERSTAAT WVL Uitgevoerd door DELTARES niet-landbouwkundige

Nadere informatie

Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017

Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017 Het verbeteren van de waterkwaliteit; de rol van de landbouw Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017 Broos Water BV Als praktijkgericht kennis- en adviesbureau werken wij aan

Nadere informatie

Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten. MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse

Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten. MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten MSc D. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse

Nadere informatie

Raadsvergadering, 28 juni 2011. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding

Raadsvergadering, 28 juni 2011. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding Raadsvergadering, 28 juni 2011 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding Nr.: - Agendapunt: Voorbespreking Datum: 12 april 2011 Onderdeel raadsprogramma: 3 Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling

Nadere informatie

Normen voor het waterkwaliteitsbeheer: wat kun, mag en moet je er mee?

Normen voor het waterkwaliteitsbeheer: wat kun, mag en moet je er mee? Normen voor het waterkwaliteitsbeheer: wat kun, mag en moet je er mee? José Vos, Els Smit (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), Dennis Kalf (Rijkswaterstaat), Ronald Gylstra (Waterschap Rivierenland)

Nadere informatie

Onkruidbeheer op verhardingen

Onkruidbeheer op verhardingen Toegankelijk maken van kennis Onkruidbeheer op verhardingen Ceciel van Iperen, projectmanager Openbare Ruimte en Infrastructuur Presentatie CROW - 'Onkruidbeheer op verhardingen' 1 Inhoud 1. CROW 2. Publicatie

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 212 Besluit van 22 april 2002, houdende wijziging van het Besluit milieutoelatingseisen niet-landbouwbestrijdingsmiddelen (implementatie biocidenrichtlijn)

Nadere informatie

Behoud effectief middelenpakket: verantwoord gebruik en risico van einde toelating. Arjan de Bever Berkel Enschot 27 maart 2013

Behoud effectief middelenpakket: verantwoord gebruik en risico van einde toelating. Arjan de Bever Berkel Enschot 27 maart 2013 Behoud effectief middelenpakket: verantwoord gebruik en risico van einde toelating Arjan de Bever Berkel Enschot 27 maart 2013 Inhoud presentatie Emissie oppervlaktewater Normen & waarden Kaderrichtlijn

Nadere informatie

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp:

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp: Aan de Raad Made, 3 mei 2005 Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp: onkruidbestrijding op (half-)verhardingen Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad-

Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad- Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad- Inleiding Voor de bestrijding van onkruiden op verharding worden in Nederland momenteel methoden toegepast die vallen onder de hoofdcategorieën:

Nadere informatie

voorstel aan dagelijks bestuur Onderwerp Deelname van WPM in projecten voor 2 e tender innovatieprogramma KRW

voorstel aan dagelijks bestuur Onderwerp Deelname van WPM in projecten voor 2 e tender innovatieprogramma KRW voorstel aan dagelijks bestuur routing met data: overleg portefeuillehouder : Jan Classens dagelijks bestuur : 9 september algemeen bestuur adviserend : algemeen bestuur besluitvormend : steller : Vivian

Nadere informatie

Rijkswaterstaat. I Landbouw - bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen)

Rijkswaterstaat. I Landbouw - bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen) Rijkswaterstaat I Landbouw - bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen) Contactpersoon: Rob Faasen December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Achtergrond en aanleiding. Opzet en uitvoering van het onderzoek

Achtergrond en aanleiding. Opzet en uitvoering van het onderzoek Achtergrond en aanleiding Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden bewaakt een goede waterkwaliteit van water in sloten, plassen, singels en meren, het zogenaamd oppervlaktewater. Bestrijdingsmiddelen

Nadere informatie

Financiële consequenties. Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup

Financiële consequenties. Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup Financiële consequenties Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup Conclusie LCA-Quickscan 2012 Impactcategorieën versus beeldvorming Paragraaf 6: Wanneer

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer Programma / Programmanummer Openbare Ruimte / 1062 BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Wethouder Tankir heeft in de

Nadere informatie

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW 27858 Gewasbeschermingsbeleid 27625 Waterbeleid Nr. 326 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 15 oktober 2015 In

Nadere informatie

RWS-2017/328 M. Inhoudsopgave. 1. Aanhef 2. Besluit 3. Voorschrift 4. Overwegingen 5. Ondertekening 6. Mededelingen. 1. Aanhef

RWS-2017/328 M. Inhoudsopgave. 1. Aanhef 2. Besluit 3. Voorschrift 4. Overwegingen 5. Ondertekening 6. Mededelingen. 1. Aanhef Onderwerp Maatwerkvoorschrift op grond van artikel 3.5e van het Activiteitenbesluit milieubeheer voor RWZI Piershil, voor het lozen van fosfor op het Spui. Zaaknummer RWSZ2016-00018059 Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Ultima een duurzaam alternatief voor onkruidbestrijding

Ultima een duurzaam alternatief voor onkruidbestrijding Ultima een duurzaam alternatief voor onkruidbestrijding Inhoud presentatie 1. Wetgeving GBM buiten de landbouw 2. Wat is Ultima 3. Hoe werkt Ultima 4. Waarom Ultima 5. Hoe wordt Ultima toegepast 6. One

Nadere informatie

Bodemsanering. 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd. De bodem en het (grond)water zijn schoon MILIEU MARKT. Staat van Utrecht 2014

Bodemsanering. 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd. De bodem en het (grond)water zijn schoon MILIEU MARKT. Staat van Utrecht 2014 MENS Staat van Utrecht 204 Bodemsanering Hoeveel humane spoedlocaties zijn nog niet volledig gesaneerd? 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd Kaart (Humane spoedlocaties bodemverontreiniging

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 25 september 2011) Nummer 2551

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 25 september 2011) Nummer 2551 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 25 september 2011) Nummer 2551 Onderwerp Verleende vergunning Natuurbeschermingswet voor gebruik glyfosaat Aan de leden

Nadere informatie

Brug tussen chemische en biologische beoordeling waterkwaliteit

Brug tussen chemische en biologische beoordeling waterkwaliteit Brug tussen chemische en biologische beoordeling waterkwaliteit Bioassays meten de risico s van stoffen voor het ecosysteem in oppervlaktewater 1 Brug tussen chemische en biologische beoordeling waterkwaliteit

Nadere informatie

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de KRW De Europese Kaderrichtlijn water Een grote kans voor de verbetering van de waterkwaliteit en daarmee ook voor de drinkwatervoorziening. Water nu en... Vereniging van Waterbedrijven in Nederand KRW

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20077 21 april 2016 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken 8 april 2016, nr. 16052648, houdende tijdelijke

Nadere informatie

Gewasbeschermingsmiddelen Achtergronddocument Beleidsmonitor water Chemische waterkwaliteit

Gewasbeschermingsmiddelen Achtergronddocument Beleidsmonitor water Chemische waterkwaliteit Gewasbeschermingsmiddelen Achtergronddocument Beleidsmonitor water Chemische waterkwaliteit RIZA Werkdocument 2004.215X J.F.N. Maaskant, M.A. Beek 2004 2 Samenvatting De concentraties van gewasbeschermingsmiddelen

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 48 41 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum WB/2004/2906

Nadere informatie

GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS

GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS Maart 2009 GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS Resultaten van de meetcampagne in het jaar 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING Auteur drs. Jurgen Volz ii Glyfosaat en AMPA in het stroomgebied van

Nadere informatie

16-7-2014. Uitgangssituatie. Uitgangssituatie. Waterkwaliteit is verbeterd, maar doelstelling nog niet voltooid.

16-7-2014. Uitgangssituatie. Uitgangssituatie. Waterkwaliteit is verbeterd, maar doelstelling nog niet voltooid. Uitgangssituatie Evaluatie Nota duurzame gewasbescherming 2004-2010 Doel Doelstelling 2010 Resultaat ACTIEPLAN Gezond gewas, Schoon water Ecologische kwaliteit oppervlaktewater Drinkwaterkwaliteit Reductiemilieubelasting

Nadere informatie

HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW

HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW LTO Glaskracht Nederland, Nederlandse Stichting voor Fytofarmacie (Nefyto), Unie van Waterschappen (UvW), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),

Nadere informatie

Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer

Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer // Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer Chris van Dijk november Doel van het netwerk Stappen zetten naar duurzamer terreinbeheer Knelpunten benoemen Kennis en ervaring uitwisselen

Nadere informatie

Besluit lozing afvalwater huishoudens

Besluit lozing afvalwater huishoudens Besluit lozing afvalwater huishoudens Ontheffing voor de lozingssituatie van: «Naam_SD» Lozingsadres: «Straat» «HuisNrLt» «Woonplaats1» Waterschap Zuiderzeeland Team Waterprocedures Postbus 229 8200 AE

Nadere informatie

Emissie registratie betekenis

Emissie registratie betekenis Emissie registratie betekenis Emissie registratie symposium Wilbert van Zeventer, DGRW Emissieregistratie is een middel, geen doel op zich 1. Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen 2. Benutten monitoringsresultaten

Nadere informatie

Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid

Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid Helma Verberkt Beleidsspecialist Gewasbescherming / Plantgezondheid LTO Glaskracht Nederland 4 december 2013 Ontwikkelingen op nationaal en Europees

Nadere informatie

Pesticidenvrij terreinbeheer regelgeving

Pesticidenvrij terreinbeheer regelgeving Pesticidenvrij terreinbeheer regelgeving Adelheid Vanhille 11 februari 2014 Pesticidenreductiedecreet en -besluit Uitgangspunten Pesticiden kunnen schadelijk zijn Mens Milieu Alternatieven Mechanisch Biologisch

Nadere informatie

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding Collegevoorstel Inleiding: De gemeente Heusden wil de chemische onkruidbestrijding terugdringen en op termijn zelfs totaal afschaffen, uit milieuoverwegingen, maar ook omdat de gemeente een groene gemeente

Nadere informatie

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu 32627 (Glas)tuinbouw 27858 Gewasbeschermingsbeleid Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Mede

Nadere informatie

Westland/Oostland, samen op weg naar de emissieloze kas in 2027

Westland/Oostland, samen op weg naar de emissieloze kas in 2027 Westland/Oostland, samen op weg naar de emissieloze kas in 2027 Afsprakenkader waterkwaliteit en glastuinbouw Context afsprakenkader Het doel van dit afsprakenkader is: het op een zo efficiënt mogelijke

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ADVIES VAN DE COMMISSIE

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ADVIES VAN DE COMMISSIE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 1.8.2006 COM(2006) 434 definitief 2003/0210 (COD) ADVIES VAN DE COMMISSIE overeenkomstig artikel 251, lid 2, derde alinea, onder c), van het EG-Verdrag

Nadere informatie

Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen

Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen quick scan Gemeente Woudenberg Grondgebied / Beheer en Buitendienst februari 2008 concept Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen quick scan dossier : B6209-01.001

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. de gemeenteraad

Gemeente Den Haag. de gemeenteraad Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 2600, 2500 DJ Den Haag de gemeenteraad Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk rm 20.287 - DSB/20.440 RIS 82 Doorkiesnummer 070-353 30 37 E-mailadres Aantal bijlagen

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen De laatste jaren worden in toenemende mate geneesmiddelen voor mens en dier a aangetroffen in het milieu. Van enkele van die middelen is bekend dat ze bij vissen,

Nadere informatie

Bestrijdingsmiddelen bij drinkwaterwinningen en maatregelen om uitspoeling naar grondwater te verminderen

Bestrijdingsmiddelen bij drinkwaterwinningen en maatregelen om uitspoeling naar grondwater te verminderen Bestrijdingsmiddelen bij drinkwaterwinningen en maatregelen om uitspoeling naar grondwater te verminderen Monique van der Aa en Frank Swartjes (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) Restanten

Nadere informatie

Pesticidenreductie. Wetgevend kader: historiek

Pesticidenreductie. Wetgevend kader: historiek Pesticidenreductie - Wetgevend kader - Alternatieve technieken - Welke afwijkingen zijn mogelijk - Aangevraagde afwijking: case UZA Wetgevend kader: historiek 2001, 2004 en 2008: Vlaams pesticidenreductie-besluit

Nadere informatie

Besluit lozing afvalwater huishoudens

Besluit lozing afvalwater huishoudens Besluit lozing afvalwater huishoudens Ontheffing voor de lozingssituatie van: W.R. Bouma Lozingsadres: Luttelgeesterweg 21 Luttelgeest Waterschap Zuiderzeeland Team Waterprocedures Postbus 229 8200 AE

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER Marleen Mertens Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling (ADLO) INVLOED VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN Positieve effecten: Bijdrage

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 37 Besluit van 23 januari 1995, houdende regelen als bedoeld in artikel 3a, eerste lid, van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (Besluit milieutoelatingseisen

Nadere informatie

Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen

Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen Opbouw Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen ECOnext 17 april 2014 Adelheid Vanhille 1. Historiek Pesticidenreductiedecreet en besluit Europese richtlijn Duurzaam Gebruik Pesticiden Decreet

Nadere informatie

Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW. Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3

Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW. Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3 Handreiking stedelijke wateropgave VNG-UvW Ledenbrief van de VNG behorend bij de presentatie van Evert van der Meide op de RIONED-dag 2006, sessie 3 Brief aan de leden T.a.v. het college frontoffice tel.

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016 We starten de dag met het teruggeven van de resultaten uit de interviews Vitens en Vallei en Veluwe hebben gesproken met deskundigen, beleidsmakers en bestuurders om meer zicht te krijgen op het probleem,

Nadere informatie

Uitvoeringsdocument Onkruidbestrijding verhard oppervlak

Uitvoeringsdocument Onkruidbestrijding verhard oppervlak Ministerie van Verkeer en Waterstaat jklmnopq FWVO Functionele Werkgroep Verontreiniging Oppervlaktewateren Uitvoeringsdocument Onkruidbestrijding verhard oppervlak februari 2002 Auteur: Mw. L. Bakker

Nadere informatie

Het waterbeleid van de provincie Limburg is beschreven in het Provinciaal Waterplan Limburg, dd. 20 november 2009.

Het waterbeleid van de provincie Limburg is beschreven in het Provinciaal Waterplan Limburg, dd. 20 november 2009. Memo Ter attentie van Project management Den Dekker B.V. Datum 03 januari 2013 Distributie Projectnummer 111850-01 Onderwerp Parkeerterrein Jumbo Heythuysen Geachte heer Bosman, 1 WATERBELEID Het streven

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Bestrijding onkruid op verharding

Raadsvoorstel. Bestrijding onkruid op verharding Raadsvoorstel Inleiding Tijdens de raadsvergadering van 14 mei 2013 is een ordevoorstel aangenomen van meerdere fracties om in een volgende informatievergadering een voorstel over het gebruik van RoundUp

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) Nummer Onderwerp Hoogheemraadschap van Delfland.

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) Nummer Onderwerp Hoogheemraadschap van Delfland. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d.) 3 april 2012) Nummer 2644 Onderwerp Hoogheemraadschap van Delfland. Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller De

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Initiatiefvoorstel van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. De Gemeenteraad van Amsterdam,

Initiatiefvoorstel. Initiatiefvoorstel van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. De Gemeenteraad van Amsterdam, Gemeenteblad Jaar 2012 Publicatiedatum * Onderwerp van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. Aan de De van Amsterdam, Gezien het initiatiefvoorstel van het raadslid Van Lammeren,

Nadere informatie

agendapunt 04.01 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED

agendapunt 04.01 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED agendapunt 04.01 910789 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit WATERKWALITEITSRAPPORTAGE GLASTUINBOUWGEBIED Voorstel Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit 1-2-2011 Kennis te

Nadere informatie

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Resultaten WAHYD Hoe zit het in elkaar: afkijken bij Noord-Brabant In het onderzoeksproject WAHYD (Waterkwaliteit op basis van Afkomst en HYDrologische systeemanalyse)

Nadere informatie

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Barbarossastraat

Nadere informatie

Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet chemisch. 1. Toelichting Raadsvoorstel

Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet chemisch. 1. Toelichting Raadsvoorstel Aan de Raad Made, 26 februari 2008 Raadsvergadering: 17 april 2008 Nummer raadsnota: 13 Onderwerp: Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet

Nadere informatie

Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater. Emissiesymposium 6 april 2017

Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater. Emissiesymposium 6 april 2017 Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater Emissiesymposium 6 april 2017 1 Ministerie van 11 april Infrastructuur 2017 en Milieu Waarom een Delta-aanpak? Waterkwaliteit is verbeterd, maar nog niet voldoende

Nadere informatie

Erfemissie-scan -----WATERKWALITEIT----- HET IS IN IEDERS BELANG OM DIT TE VOORKOMEN!! MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER :

Erfemissie-scan -----WATERKWALITEIT----- HET IS IN IEDERS BELANG OM DIT TE VOORKOMEN!! MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER : -----WATERKWALITEIT----- MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER : -Verlies van toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen. -Indirect : verdwijnen van teelten uit Nederland Verlies van inkomen voor de primaire sector.

Nadere informatie

Waterkwaliteit verbeteren!

Waterkwaliteit verbeteren! Waterkwaliteit verbeteren! Erwin Rebergen Beheerder grond- en oppervlaktewater 6 juni 2013 1 Onderwerpen Waarom spant zich in om de waterkwaliteit te verbeteren? Wat willen we bereiken? Hoe willen we een

Nadere informatie

Beslisfactoren voor onkruidbestrijding op verhardingen

Beslisfactoren voor onkruidbestrijding op verhardingen Beslisfactoren voor onkruidbestrijding op verhardingen LCA, risico-analyse, kostenanalyse en hinderbeleving Amsterdam, februari 2002 ing. R.J. Saft IVAM Environmental Research b.v./universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011 Ammonium in de Emissieregistratie?! Natuurlijke processen, antropogene bronnen en emissies in de ER Bert Bellert, Waterdienst Ammonium als stof ook in ER??: In kader welke prioritaire stoffen, probleemstoffen,

Nadere informatie

E u r o p e e s w a t e r b e l e i d N a t i o n a a l W a t e r b e l e i d

E u r o p e e s w a t e r b e l e i d N a t i o n a a l W a t e r b e l e i d B i j l a g e 1 : Beleidskader water Europees waterbeleid Kaderrichtlijn Water (KRW) De kaderrichtlijn Water richt zich op de bescherming van landoppervlaktewater, overgangswater, kustwater en grondwater.

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Handleiding online DTB-Registratiemodule. Algemeen. Versie 2013. Aanmelden

Handleiding online DTB-Registratiemodule. Algemeen. Versie 2013. Aanmelden Algemeen Binnen de DOB-methode kunnen mechanische, thermische of chemische onkruidbestrijdingmethoden worden ingezet. Kiest men voor chemische onkruidbestrijding op verhardingen dan is het verplicht te

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen

Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen B i j l a g e 2 : G e l d e n d w a t e r b e l e i d Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen Inhoudsopgave Vigerend beleid voor ruimtelijke onderbouwingen 1 Inhoudsopgave 1 1 Europees Waterbeleid

Nadere informatie

Verslag aanpassingen omgang met normen in de Bestrijdingsmiddelenatlas

Verslag aanpassingen omgang met normen in de Bestrijdingsmiddelenatlas Centrum voor Milieuwetenschappen Leiden Afdeling Conservation Biology Postbus 9518, 2300 RA Leiden Verslag aanpassingen omgang met normen in de Bestrijdingsmiddelenatlas Wil Tamis, Maarten van t Zelfde,

Nadere informatie

VOORSTEL. Documentnummer Programma Waterketen Projectnummer. Afdeling Planvorming Bijlage(n) 1 Onderwerp Beleidskader nieuwe stoffen

VOORSTEL. Documentnummer Programma Waterketen Projectnummer. Afdeling Planvorming Bijlage(n) 1 Onderwerp Beleidskader nieuwe stoffen Aan algemeen bestuur 18 februari 2015 VOORSTEL Datum 6 januari 2015 Portefeuillehouder B.J. van Vreeswijk Documentnummer 661410 Programma Waterketen Projectnummer Afdeling Planvorming Bijlage(n) 1 1. Voorstel

Nadere informatie

Green Deal groene gewasbescherming

Green Deal groene gewasbescherming Green Deal groene gewasbescherming Jacobijn van Etten Projectleider Green Deal Ctgb Coördinator biologische middelen 11 juni 2015 Inhoud Vergroening Begrippen Doelstelling Green Deal Werkwijze Resultaten

Nadere informatie

Stoffen en normen in waterbeleid: de meest gebruikte termen uitgelegd.

Stoffen en normen in waterbeleid: de meest gebruikte termen uitgelegd. Stoffen en normen in waterbeleid: de meest gebruikte termen uitgelegd. Waarom staan stoffen op verschillende stoffenlijsten? Het Nederlandse waterbeleid heeft als doel: een ecologisch gezond oppervlaktewater

Nadere informatie

Kerntaak/plandoel: Kerntaak 1 Duurzame ruimtelijke ontwikkeling & waterbeheer/plandoel 4 Schoon en voldoende water en veilig tegen overstroming

Kerntaak/plandoel: Kerntaak 1 Duurzame ruimtelijke ontwikkeling & waterbeheer/plandoel 4 Schoon en voldoende water en veilig tegen overstroming STATENBRIEF Onderwerp: Resultaten monitoring grondwaterkwaliteit 2015 Portefeuillehouder: Josan Meijers Kerntaak/plandoel: Kerntaak 1 Duurzame ruimtelijke ontwikkeling & waterbeheer/plandoel 4 Schoon en

Nadere informatie

Activiteitenbesluit milieubeheer

Activiteitenbesluit milieubeheer Activiteitenbesluit milieubeheer Beschikking met maatwerkvoorschriften van toepassing op de grondwaterlozing ten behoeve van Mts. Bavar lozingsadres: Hopweg 46 Rutten Waterschap Zuiderzeeland Team Waterprocedures

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 47570 21 augustus 2017 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 15 augustus 2017, nr. 17122018 houdende

Nadere informatie

Meten en weten aan grondwater in de toekomst

Meten en weten aan grondwater in de toekomst Meten en weten aan grondwater in de toekomst IHW netwerk dag Amersfoort 2016.10.13 Auke Oostra DGRW - Bodem Mijn achtergrond: geologie en bodemsanering 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Grondwater

Nadere informatie

Het toetsen van gewas beschermings - middelen aan het drinkwatercriterium een chronologische reconstructie

Het toetsen van gewas beschermings - middelen aan het drinkwatercriterium een chronologische reconstructie Het toetsen van gewas beschermings - middelen aan het drinkwatercriterium een chronologische reconstructie 4 Veertig jaar geschiedenis: Eindelijk een drinkwatercriterium voor toelating gewasbeschermingsmiddelen

Nadere informatie

Activiteitenbesluit milieubeheer

Activiteitenbesluit milieubeheer Activiteitenbesluit milieubeheer Algemene regels en maatwerkbeschikking voor de lozingssituatie van: VOF Hoekstra Lozingsadres: Lisdoddeweg 61 Lelystad Waterschap Zuiderzeeland Team Waterprocedures Postbus

Nadere informatie

Aanpak fijn stof bij veehouderijen

Aanpak fijn stof bij veehouderijen Aanpak fijn stof bij veehouderijen Ministerie van Infrastructuur en Milieu 13 december 2011 1. Inleiding In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is in 2009 en 2010 onderzoek

Nadere informatie

Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt. Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship

Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt. Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship Zonale toelatings proces EU (Her) registratie dossier Syngenta

Nadere informatie

BOAS-overeenkomst Glanerbrug. Definitief

BOAS-overeenkomst Glanerbrug. Definitief BOAS-overeenkomst Glanerbrug Definitief 30 september 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Situatiebeschrijving... 3 3 Werkwijze en aanbevelingen... 4 4 Afspraken... 4 5 Financiën... 5 6 Besparingen...

Nadere informatie

Bestrijding Invasieve wateren oeverplanten

Bestrijding Invasieve wateren oeverplanten Bestrijding Invasieve wateren oeverplanten wet- en regelgeving 2 mei 2014 Doel presentatie: Inzicht nieuwe/aankomende wet- en regelgeving m.b.t. aanpak invasieve water- en oeverplanten Inzicht nieuwe/aankomende

Nadere informatie

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Inhoud 1. Aanleiding 2. Risicoschatting 3. Resultaten 4. Conclusie Gezondheidsrisico 5. Aanbevelingen PFOA emissies Dordrecht 5 april 2016 1. Aanleiding voor

Nadere informatie

Provinciale Staten van Noord-Holland

Provinciale Staten van Noord-Holland Provinciale Staten van Noord-Holland Voordracht 10 Haarlem, 13 januari 2004 Onderwerp: wijziging van de Deelverordening stimulering inbouw vuilwatertanks in pleziervaartuigen Noord-Holland 2002 Bijlagen:

Nadere informatie

Onderzoek naar het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen in de Nederlandse particuliere tuin

Onderzoek naar het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen in de Nederlandse particuliere tuin Onderzoek naar het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen in de Nederlandse particuliere tuin Contents 1 Inleiding & samenvatting 03 2 Gebruik onkruidbestrijdingsmiddelen: huidige situatie 3 Kennisniveau

Nadere informatie

abcdefgh Rijkswaterstaat V Bouwmaterialen - verduurzaamd hout

abcdefgh Rijkswaterstaat V Bouwmaterialen - verduurzaamd hout abcdefgh Rijkswaterstaat V Bouwmaterialen - verduurzaamd hout Contactpersoon: Peter Vermij December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Onkruidbestrijding op verhardingen. Een zoektocht naar niet chemische alternatieven

Onkruidbestrijding op verhardingen. Een zoektocht naar niet chemische alternatieven Onkruidbestrijding op verhardingen Een zoektocht naar niet chemische alternatieven Aanleiding - Brief staatssecretaris Wilma Mansveld - Aangenomen motie m.b.t. gifvrije onkruidbestrijding (11 november

Nadere informatie

AMPA; inventarisatie van bronnen in Nederlands oppervlaktewater

AMPA; inventarisatie van bronnen in Nederlands oppervlaktewater AMPA; inventarisatie van bronnen in Nederlands oppervlaktewater Datum : April 2002 Auteurs: Dr. N. Staats 1 Ing. R. Faasen 2 Ing. D.F. Kalf 2 1 IVAM BV/ Afdeling Chemische Risico s Nieuwe Achtergracht

Nadere informatie

Helder, schoon... Rivierwater. Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland

Helder, schoon... Rivierwater. Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland Helder, schoon... Rivierwater Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland Introductie door Peter Stoks, directeur RIWA Het belang van schoon oppervlaktewater Schoon water. We kunnen niet zonder.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Van de gemeenten, die ervaring hebben met social return, heeft 70% social return, voornamelijk toegepast bij aanbestedingen van WMO/zorg.

Van de gemeenten, die ervaring hebben met social return, heeft 70% social return, voornamelijk toegepast bij aanbestedingen van WMO/zorg. Achtergrond informatie bij de Social Return Type producten/diensten waarbij social return wordt toegepast Wmo en zorg Groenvoorziening Schoonmaak Bouw Infrastructurele werken en onderhoud Reintegratiediensten

Nadere informatie