Bepalen van de prognose van een coma na reanimatie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bepalen van de prognose van een coma na reanimatie"

Transcriptie

1 capita selecta Bepalen van de prognose van een coma na reanimatie J.Horn, E.G.J.Zandbergen, J.H.T.M.Koelman en A.Hijdra Zie ook de artikelen op bl. 297, 314 en 331. De meeste patiënten die na een reanimatie in coma zijn, hebben een sombere prognose. Voor de familie en het behandelend team is het belangrijk om voor iedere patiënt in een vroeg stadium een slechte uitkomst betrouwbaar te kunnen voorspellen (overlijden of vegetatieve toestand na 1 maand; overlijden, vegetatieve toestand of ernstige handicap na minimaal 6 maanden). Bij ongeveer 80% van de patiënten met een slechte uitkomst van het postanoxisch coma kan deze uitkomst in de eerste 3 dagen na de reanimatie met 100% betrouwbaarheid voorspeld worden met behulp van de pupilreacties, corneareflexen en motorische reacties bij het neurologisch onderzoek, de corticale respons van somatosensibele geëvoceerde potentialen en het eeg. Over de prognostische waarde van de status epilepticus en de serumspiegel van het neuronspecifiek enolase bestaat nog onzekerheid. Een goede neurologische uitkomst kan momenteel niet betrouwbaar worden voorspeld, in tegenstelling tot een slechte. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Als na een reanimatie wél de circulatie van de patiënt hersteld is, maar niet het bewustzijn, rijst bij de familieleden en de behandelaars al snel de vraag wat de kans is op neurologisch herstel. Dit is een veelvoorkomend probleem. Per jaar worden in Nederland ongeveer personen buiten en 8700 binnen het ziekenhuis gereanimeerd. 1 2 Herstel van de circulatie wordt bereikt bij respectievelijk 29 en 44%. Ongeveer 70% van deze patiënten is in de eerste uren na het herstel van de circulatie in coma en wordt opgenomen op een intensivecareafdeling (figuur a). 3 De vraag naar de prognose van een patiënt die na een reanimatie comateus blijft, doet zich dus bijna 6000 keer per jaar voor. In het algemeen is deze prognose slecht (zie figuur b). Van de patiënten die 5-10 min na het herstel van de circulatie nog bewusteloos zijn, is 2-3 dagen later on geveer een derde bijgekomen, een derde overleden en een derde nog comateus. 5-7 Bij langer durend coma neemt de kans op ontwaken af, tot ongeveer 20% na een comaduur van 24 h en ongeveer 15% na een duur van twee weken. 4 Met deze cijfers is de vraag van de familie en de behandelaars echter alleen nog maar in grote lijnen beantwoord. Gegeven de sombere prognose voor het merendeel van de patiënten willen zij weten hoe de uitkomst zal zijn voor deze ene patiënt, bijvoorbeeld om te kunnen beslissen over het staken of voortzetten van de behandeling. Academisch Medisch Centrum/Universiteit van Amsterdam, Postbus , 1100 DE Amsterdam. Afd. Intensive Care: mw.dr.j.horn, neuroloog en intensivist. Afd. Neurologie en Klinische Neurofysiologie: hr.dr.j.h.t.m.koelman, klinisch neurofysioloog; hr.dr.a.hijdra, neuroloog. Ziekenhuis Rijnstate, afd. Neurologie, Arnhem. Mw.dr.E.G.J.Zandbergen, neuroloog. Correspondentieadres: mw.dr.j.horn In de afgelopen jaren is vooruitgang geboekt in de mogelijkheid van een dergelijke geïndividualiseerde prognose bij patiënten die na een reanimatie comateus blijven. In dit artikel geven wij een overzicht van deze ontwikkelingen. uitkomsten na reanimatie Patiënten die gereanimeerd worden, hebben meestal een primaire cardiale aandoening; soms treedt de circulatiestilstand op als complicatie van een niet-cardiale ziekte. Na herstel van de circulatie wordt de prognose van de patiënt vooral bepaald door de eventuele neurologische schade (tabel 1). In de inleiding werden alleen overlijden en ontwaken als uitkomsten genoemd, maar natuurlijk zijn ook de mate en de aard van eventuele blijvende invaliditeit van belang. De vaak gerapporteerde uitkomst levend ontslagen uit het ziekenhuis is dan ook onvoldoende. Een minimale follow-up van 1 maand biedt meer informatie. Dan kan de combinatie van overlijden en overleven in een vegetatieve toestand als een slechte uitkomst beschouwd worden. De kans dat een patiënt die na 1 maand in een vegetatieve toestand verkeert nog bij bewustzijn komt zonder ernstige restschade is nihil, terwijl een deel van de patiënten die dan nog ernstig geïnvalideerd zijn in de loop van maanden verder herstelt. 9 Een follow-up van minimaal 6 maanden verdient de voorkeur. Patiënten die dan nog ernstig geïnvalideerd zijn, herstellen niet verder, zodat de combinatie overlijden of overleven in een vegetatieve toestand of met ernstige invaliditeit na 6 maanden als een slechte uitkomst beschouwd kan worden. 308 Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6)

2 overleden persisterend coma wakker percentage patiënten percentage patiënten a reanimatie buiten het ziekenhuis reanimatie in het ziekenhuis b dagen na reanimatie (a) Uitkomst van reanimatie buiten of binnen het ziekenhuis: levend het ziekenhuis verlaten ( ); overleden tijdens opname ( ), overleden tijdens reanimatie ( ) (samengesteld op grond van eerdere data); 1-3 (b) beloop bij coma na een reanimatie: weergegeven is respectievelijk het percentage patiënten dat is overleden, met persisterend coma, en dat wakker wordt; de curven zijn afkomstig uit een eerdere publicatie; 4 de punten zijn ontleend aan een aantal gepubliceerde cohortstudies (omvang van de cohorten: patiënten). 4 voorspellen van de uitkomst In de praktijk van alledag zou men graag zowel een goede als een slechte uitkomst willen voorspellen. Het betrouwbaar voorspellen van een goede uitkomst is echter tot nu toe niet mogelijk gebleken. Een slechte uitkomst kan tegenwoordig bij 80% van de patiënten die uiteindelijk een slechte uitkomst hebben in de eerste 3 dagen betrouwbaar voorspeld worden. 9 Omdat het voorspellen van een slechte uitkomst als mogelijke consequentie heeft dat verdere behandeling beperkt of gestaakt wordt, zou men over een test willen beschikken met een specificiteit of een positief voorspellende waarde van 100%, dat wil zeggen dat bij een positief uitvallende test nooit een goede uitkomst wordt gezien (een fout-positiefratio van 0%). Hierbij moet men wel beducht zijn voor de valkuil van de self-fulfilling prophecy : de tendens om behandelingsbeperkingen selectief toe te passen bij patiënten met kenmerken waarvan men, op wat voor gronden dan ook, aanneemt dat ze een slechte uitkomst voorspellen, leidt vanzelf tot de observatie dat de betreffende kenmerken inderdaad goede voorspellers zijn van een slechte uitkomst. In het ideale geval moeten in het onderzoek de behandelaars dan ook geblindeerd zijn voor de vermeende prognostische variabele, moeten patiënten gedurende een bepaalde periode maximaal worden behandeld en moeten eventuele behandelingsbeperkingen gedocumenteerd worden. Hoewel veel onderzoek niet voldoet aan alle methodologische eisen kunnen wij toch concluderen dat er tests zijn die aan de strenge voorwaarde van een zeer hoge specificiteit voldoen. factoren die de prognose bepalen Coma na een reanimatie werd voor het eerst beschreven in 1967 na een van de vroegste succesvolle reanimaties door omstanders. 10 Deze nieuwe ziekte leidde al snel tot onderzoek naar variabelen voor het vaststellen van de prognose. De afgelopen 40 jaar verschenen publicaties over de voorspellende waarde van het neurologisch onderzoek (glasgow-comasore, motorische reacties, pupilreacties, corneareflexen, oogbewegingen, en de aanwezigheid van myoklonieën of epileptische insulten), klinisch neurofysiologisch onderzoek (elektro-encefalografie, geëvoceerde potentialen), biochemische variabelen (onder andere neuronspecifiek enolase en het S100-eiwit in het serum; creatinekinaseiso-enzym BB in de liquor cerebrospinalis) en beeldvormende technieken (CT, MRI, PET). De klinische variabelen waren tot voor kort het best onderzocht en de daaruit voortvloeiende algoritmen van Levy et al., waarin de prognose werd geschat op basis van de bevindingen bij herhaald neurologisch onderzoek, werden in de praktijk het meest gebruikt. 11 De afgelopen 10 jaar zijn verschillende gestructureerde reviews gepubliceerd De hierna beschreven gegevens zijn ontleend aan deze reviews, en aan de gegevens uit het Nederlandse Prognose van postanoxisch coma (PROPAC)-onderzoek. 9 tests waarmee een slechte afloop betrouwbaar voorspeld kan worden De tests waarmee binnen de eerste 3 dagen na het ontstaan van het coma met een zeer hoge specificiteit een slechte uitkomst voorspeld kan worden, zijn vermeld in tabel 2. Bij ongeveer 80% van de patiënten met een slechte uitkomst kan Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6) 309

3 tabel 1. Neurologische uitkomsten bij patiënten met een postanoxisch coma uitkomst* overlijden vegetatieve toestand ernstige invaliditeit matige invaliditeit goed herstel toelichting zelden het directe gevolg van cerebrale schade (inklemming door hersenoedeem), maar meestal door complicaties van coma (infecties, sepsis), vaak in combinatie met behandelingsbeperkingen wegens de op grond van de neurologische toestand slecht geachte prognose kan als permanent beschouwd worden 6 maanden na begin van het coma; bij een comaduur van 1 maand is echter de kans op herstel van het bewustzijn zonder ernstige restschade nihil ernstige stoornissen van geheugen en persoonlijkheid (apathie, afhankelijkheid), soms in combinatie met motorische stoornissen; zorg en toezicht nodig gedurende het hele etmaal lichte stoornissen van geheugen en persoonlijkheid die een zelfstandig bestaan niet in de weg staan herstel tot het niveau van functioneren vóór de circulatiestilstand *De uitkomstcategorieën zijn gebaseerd op de Glasgow outcome scale. 8 Bij een follow-up van 1 maand kunnen overlijden en overleven in een vegetatieve toestand als een slechte uitkomst worden beschouwd; bij een follow-up van minimaal 6 maanden geldt dat voor overlijden en voor overleven in een vegetatieve toestand of met ernstige invaliditeit. deze uitkomst in de eerste 3 dagen na de reanimatie met 100% betrouwbaarheid voorspeld worden op grond van het neurologisch onderzoek (status myoclonus, pupilreacties, corneareflexen en motorische reacties), de corticale res - pons van somatosensibele geëvoceerde potentialen en het eeg. Myoklonieën. Myoklonieën zijn onwillekeurig optredende, kortdurende schokachtige bewegingen. Ze komen onder andere voor bij sommige vormen van epilepsie, maar worden in het ziekenhuis vooral gezien bij patiënten met metabole encefalopathieën. Myoklonieën ontstaan daarbij verspreid over het lichaam, nu eens hier, dan weer daar, zonder dat ze tot sterke bewegingen van de romp of de ledematen leiden. Bij patiënten met een postanoxische encefalopathie treden de myoklonieën soms massaal op in de axiale musculatuur en in het gelaat, zonder het symmetrische en ritmische patroon als bij een gegeneraliseerd klonisch epileptisch insult. Deze massale myoklonieën leiden tot krachtige bewegingen van romp en ledematen, waarbij de patiënt in bed ligt te schudden. Ze worden vaak versterkt door aanraking, geluidsprikkels of uitzuigen van de ademwegen. Alleen bij dit type massale myoklonieën spreekt men van een status myoclonicus (ook wel: myoclonus status epilepticus), een beeld dat niet altijd gepaard gaat met epileptische activiteit op het eeg. Sporadisch optredende myoklonieën hebben geen prognostische waarde, maar een status myoclonicus gaat altijd gepaard met een slechte uitkomst. In het PROPAC-onderzoek kwamen sporadische myoklonieën in de eerste 24 h na de reanimatie voor bij 28% van de patiënten; een status myoclonicus slechts bij 4%. 9 De lichtreacties van de pupillen worden zelden beïnvloed door systemisch toegediende farmaca. Wijde, lichtstijve pupillen kunnen veroorzaakt worden door hoge doses intraveneus atropine of dopamine. Bij een sterke miose door morfinomimetica kunnen de lichtreacties moeilijk te beoordelen zijn; voor beoordeling moet een zeer sterke lamp met eventueel een loep worden gebruikt. tabel 2. Factoren die een slechte uitkomst van postanoxisch coma na 6 maanden voorspellen, dat wil zeggen overlijden, persisterende vegetatieve toestand of ernstige invaliditeit tijdstip na reanimatie prognostische factor fout-positiefratio in %* (95%-BI) niveau van aanbeveling 0-23 h status myoclonicus 0 (0-9) B h SSEP N20 beiderzijds afwezig 0,7 (0-4) B > 72 h afwezige pupilreacties, of afwezige 0 (0-3) A corneareflexen, of motorische reactie afwezig, of strekken eeg iso-elektrisch of burst -suppressiepatroon 1,6 (0-6) C SSEP N20 = somatosensibele geëvoceerde potentialen, met een gebruikelijke corticale respons met een negatieve amplitude na 20 ms; eeg = elektro-encefalogram. *Fout-positiefratio = 1 specificiteit. Niveau van aanbeveling overgenomen uit de Practice parameter van de American Academy of Neurology: 16 het aanbevelingsniveau loopt af van A naar C. 310 Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6)

4 Corneareflexen kunnen natuurlijk niet beoordeeld worden als de patiënt middelen krijgt die de neuromusculaire overgang blokkeren. Motorische reacties, in het bijzonder het motorische onderdeel van de glasgow-comaschaal, kunnen alleen beoordeeld worden als de patiënt niet farmacologisch verslapt of gesedeerd is. De reacties op pijnprikkels treden bij comateuze patiënten vaak pas met een latentie van vele seconden op; de pijnprikkel moet dan ook minstens 10 s aangehouden worden. Somatosensibele geëvoceerde potentialen. Somatosensibele geëvoceerde potentialen (SSEP) zijn potentialen die opgewekt worden door repetitieve stimulatie van een perifere zenuw. Bij een postanoxisch coma wordt hiervoor de N. medianus in de pols gebruikt. Responsen worden afgeleid en geregistreerd van de plexus brachialis, het cervicale ruggenmerg en de contralaterale sensibele cortex. Er worden vroege en late corticale responsen onderscheiden; bij een postanoxisch coma gaat het om de vroege respons, de zogenaamde N20; dit is een corticale respons met een negatieve amplitude na 20 ms. Gebleken is dat de dubbelzijdige afwezigheid van de N20-respons bij behouden cervicale responsen een zeer specifieke voorspeller is van een slechte uitkomst van het coma. Als de patiënt is gesedeerd met benzodiazepinen, morfine of propofol kan dat leiden tot verlenging van de latentietijd van de respons, maar het doet de respons niet verdwijnen. Bij een lichaamstemperatuur van minder dan 34 C kan de respons wel verdwijnen (bij de meeste patiënten overigens pas bij een veel lagere temperatuur); deze keert na opwarming weer terug. Eeg. Van de patiënten in het PROPAC-onderzoek die na 72 h pupil- en corneareflexen hadden, een motorische reactie beter dan strekken en een aanwezige SSEP, had 10% een iso-elektrisch eeg of een burst -suppressiepatroon. 9 tests waarvan de prognostische waarde nog onduidelijk is Van een aantal variabelen is de prognostische waarde nog onzeker. Dit geldt met name voor het optreden van een status epilepticus en voor de bepaling van het neuronspecifiek enolase in het serum. Behalve de eerdergenoemde status myoclonicus komt bij een postanoxisch coma ook de status epilepticus voor, met symmetrische tonisch-klonische insulten (2% in het PROPAC-onderzoek) 9 of alleen maar op het eeg (een niet-convulsieve status epilepticus; 10%). In het PROPAC-onderzoek hadden al deze patiënten een slechte uitkomst, maar het betrouwbaarheidsinterval van de foutpositiefratio van 0% is zeer wijd. In ander onderzoek is de uitkomst bij een aantal patiënten onzeker (ontwaakt, zonder nadere details) Neuronspecifiek enolase is een neuronaal eiwit dat in de circulatie terechtkomt na anoxische celschade, waarbij de serumconcentratie de hoeveelheid celschade zou weerspiegelen. De afkapwaarde waarboven alle patiënten een slechte uitkomst hebben, is nog onduidelijk. Ook is het effect van hypothermie (zie hieronder) op de serumspiegels en de betekenis van deze spiegels voor de prognose nog onvoldoende onderzocht Tests zonder bruikbare prognostische waarde. Er zijn nogal wat factoren die statistisch significant samenhangen met een slechte uitkomst, maar die als diagnostische test voor een slechte uitkomst niet de vereiste hoge specificiteit hebben (tabel 3). Deze tests zijn in de praktijk dan ook niet bruikbaar. invloed van behandeling met hypothermie Sinds in 2002 het gunstige effect werd aangetoond van geinduceerde hypothermie op de uitkomst van postanoxisch coma, wordt deze behandeling steeds meer toegepast Door de hypothermie (tot 32 C) is de beoordeling van SSEP s mogelijk onbetrouwbaar. 25 En doordat bij deze behandeling de patiënt gesedeerd wordt en soms spierverslappers krijgt, is ook een neurologische beoordeling niet mogelijk. De onzekerheid over de waarde van het neuronspecifiek enolase in het serum werd hierboven al genoemd. Behandeling met hypothermie gedurende h leidt er dus toe dat het langer duurt voordat er duidelijkheid is over de prognose. Echter, nadat een normale temperatuur bereikt is en de sedativa uitgewerkt zijn, kan men de patiënt neurologisch onderzoeken en kan men de voorspellende factoren weer gebruiken. Onderzoek naar de waarde van voorspellende factoren tijdens de periode van hypothermie wordt momenteel opgezet. staken of beperken van de behandeling Overleven in een vegetatieve toestand of met de zeer ernstige beperkingen waartoe anoxische hersenschade kan leiden, zal door het overgrote deel van de patiënten, bij monde van hun familieleden, beschouwd worden als een niet wenselijke uitkomst. Voor sommigen echter is overleving tabel 3. Factoren die samenhangen met een slechte uitkomst van postanoxisch coma, maar die voor een betrouwbare predictie niet bruikbaar zijn tijd tussen collaps en begin van de reanimatie duur van de reanimatie asystolie of elektromechanische dissociatie als initiële ritmestoornis hyperthermie verlies van verschil in densiteit tussen witte en grijze stof bij CT diffuse signaalveranderingen in de cerebrale cortex op diffusiegewogen MRI en FLAIR-MRI FLAIR = fluid-attenuated inversion recovery. Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6) 311

5 het belangrijkst. De culturele of religieuze achtergrond van de patiënt en diens familie speelt hierin een grote rol. Met name binnen families met een orthodox-christelijke of streng islamitische achtergrond bestaat vaak grote weerstand tegen het stoppen of beperken van de behandeling. Soms speelt daarbij een rol dat elke behandelingsbeperking beschouwd wordt als euthanasie, en daar is men nu eenmaal principieel tegen. Echter, ook als dit misverstand opgeheven wordt, blijft de weerstand vaak bestaan en zal uiteindelijk besloten worden de behandeling niet te staken, maar wel te beperken. Staken van de intensivecarebehandeling betekent het stoppen van de beademing en het verwijderen van de beademingstube; het stoppen van eventuele medicatie ter ondersteuning van de bloeddruk en de cardiale functie en het stoppen van eventuele andere medicatie en van de kunstmatige voeding. Afhankelijk van de conditie van de patiënt zal deze snel (bij obstructie van de luchtweg na detubatie in enkele minuten) of na enkele uren tot dagen (als patiënt zelfstandig ademt en cardiaal stabiel is) overlijden. Bij patiënten met een infauste prognose bij wie niet tot staken van de behandeling besloten is en bij patiënten bij wie het aanvullend onderzoek geen grote zekerheid geeft over de slechte prognose, terwijl deze op grond van de comaduur wel erg waarschijnlijk is, wordt de behandeling meestal beperkt. Dit houdt over het algemeen in dat de patiënt bij een recidief van de circulatiestilstand niet opnieuw gereanimeerd wordt, en niet opnieuw wordt beademd indien zich daartoe de noodzaak voordoet. Om een patiënt met een ernstig verlaagd bewustzijn te kunnen ontwennen van de beademing is het plaatsen van een tracheostoma vaak nodig. Hiermee kan hij of zij worden overgeplaatst naar een gewone verpleegafdeling. conclusie In de afgelopen jaren zijn de mogelijkheden verbeterd om de uitkomst van een persisterend coma na een reanimatie betrouwbaar te voorspellen. Van alle patiënten met een slechte uitkomst, dat wil zeggen overlijden, persisterende vegetatieve toestand of ernstige invaliditeit na 6 maanden, is deze uitkomst bij ongeveer 80% betrouwbaar te voorspellen in de eerste 3 dagen met klinisch neurologisch onderzoek, SSEP s en elektro-encefalografie. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: het PROPAConderzoek is financieel ondersteund door de Nederlandse Hartstichting en de Hersenstichting Nederland. Aanvaard op 13 november 2007 Literatuur 1 Vaartjes I, Peters RJG, Dis SJ van, Bots ML, redacteuren. Hart- en vaatziekten in Nederland, najaar Cijfers over ziekte en sterfte. Den Haag: Nederlandse Hartstichting; Peberdy MA, Kaye W, Ornato JP, Larkin GL, Nadkarni V, Mancini ME, et al. Cardiopulmonary resuscitation of adults in the hospital: a report of cardiac arrests from the National Registry of Cardiopul mon ary Resuscitation. Resuscitation. 2003;58: Waalewijn RA, Vos R de, Koster RW. Out-of-hospital cardiac arrests in Amsterdam and its surrounding areas: results from the Amsterdam resuscitation study (ARREST) in Utstein style. Resuscitation. 1998;38: Zandbergen EGJ, Haan RJ de, Reitsma JB, Hijdra A. Survival and recovery of consciousness in anoxic-ischemic coma after cardiopulmon ary resuscitation. Intensive Care Med. 2003;29: Brain Resuscitation Clinical Trial I Study Group. Randomized clinical study of thiopental loading in comatose survivors of cardiac arrest. N Engl J Med. 1986;314: Brain Resuscitation Clinical Trial II Study Group. A randomized clinical study of a calcium-entry blocker (lidoflazine) in the treatment of comatose survivors of cardiac arrest. N Engl J Med. 1991;324: Longstreth jr WT, Copass MK, Dennis LK, Rauch-Matthews ME, Stark MS, Cobb LA. Intravenous glucose after out-of-hospital cardiopulmonary arrest: a community-based randomized trial. Neurology. 1993;43: Jennett B, Snoek J, Bond MR, Brooks N. Disability after severe head injury: observations on the use of the Glasgow Outcome Scale. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1981;44: Zandbergen EGJ, Hijdra A, Koelman JHTM, Hart AAM, Vos PE, Verbeek MM, et al. Prediction of poor outcome within the first 3 days of postanoxic coma. Neurology. 2006;66: Pantridge JF, Geddes JS. A mobile intensive-care unit in the management of myocardial infarction. Lancet. 1967;2(7510): Levy DE, Caronna JJ, Singer BH, Lapinski RH, Frydman H, Plum F. Predicting outcome from hypoxic-ischemic coma. JAMA. 1985;253: Zandbergen EGJ, Haan RJ de, Stoutenbeek CP, Koelman JHTM, Hijdra A. Systematic review of early prediction of poor outcome in anoxic-ischaemic coma. Lancet. 1998;352: Carter BG, Butt W. Review of the use of somatosensory evoked potentials in the prediction of outcome after severe brain injury. Crit Care Med. 2001;29: Robinson LR, Micklesen PJ, Tirschwell DL, Lew HL. Predictive value of somatosensory evoked potentials for awakening from coma. Crit Care Med. 2003;31: Booth CM, Boone RH, Tomlinson G, Detsky AS. Is this patient dead, vegetative, or severely neurologically impaired? Assessing outcome for comatose survivors of cardiac arrest. JAMA. 2004;291: Wijdicks EF, Hijdra A, Young GB, Bassetti CL, Wiebe S. Practice parameter: prediction of outcome in comatose survivors after cardiopulmonary resuscitation (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology. Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology. 2006;67: Rossetti AO, Logroscino G, Liaudet L, Ruffieux C, Ribordy V, Schaller MD, et al. Status epilepticus: an independent outcome predictor after cerebral anoxia. Neurology. 2007;69: Zandbergen EGJ, Haan RJ de, Hijdra A. Systematic review of prediction of poor outcome in anoxic-ischaemic coma with biochemical markers of brain damage. Intensive Care Med. 2001;27: Tiainen M, Roine RO, Pettilä V, Takkunen O. Serum neuron-specific enolase and S-100B protein in cardiac arrest patients treated with hypothermia. Stroke. 2003;34: Peters R, Oudemans-van Straaten HM, Spoel JI van der, Bosman RJ, Wester JPJ, Zandstra DF. Prognosis of coma after cardiopulmonary resuscitation: reliability of serum neuron-specific enolase [abstract 457]. Intensive Care Med. 2005;31(Suppl 1):S Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6)

6 21 Reisinger J, Höllinger K, Lang W, Steiner C, Winter T, Zeindlhofer E, et al. Prediction of neurological outcome after cardiopulmonary resuscitation by serial determination of serum neuron-specific enolase. Eur Heart J. 2007;28: Hypothermia after Cardiac Arrest Study Group. Mild therapeutic hypothermia to improve the neurologic outcome after cardiac arrest. N Engl J Med. 2002;346: Bernard SA, Gray TW, Buist MD, Jones BM, Silvester W, Gutteridge G, et al. Treatment of comatose survivors of out-of-hospital cardiac arrest with induced hypothermia. N Engl J Med. 2002;346: Holzer M, Bernard SA, Hachimi-Idrissi S, Roine RO, Sterz F, Müllner M. Hypothermia for neuroprotection after cardiac arrest: systematic review and individual patient data meta-analysis. Collaborative Group on Induced Hypothermia for Neuroprotection after Cardiac Arrest. Crit Care Med. 2005;33: Stecker MM, Cheung AT, Pochettino A, Kent GP, Patterson T, Weiss SJ, et al. Deep hypothermic circulatory arrest: I. Effects of cooling on electroencephalogram and evoked potentials. Ann Thorac Surg. 2001; 71: Abstract Prognostication for patients with coma following cardiopulmonary resuscitation Most patients with post-anoxic coma after resuscitation have a poor prognosis. Reliable prediction of poor outcomes (death or vegetative state after 1 month; death, vegetative state or severe disability after at least 6 months) at an early stage is important for both family members and treating physicians. Poor outcome can be predicted with 100% reliability in the first 3 days after resuscitation in about 80% of patients using pupillary and corneal reflexes and motor response from the neurological examination, cortical responses from somatosensory evoked potentials and EEG. The predictive value of a status epilepticus or serum levels of neuronspecific enolase is uncertain at this time. In contrast to poor outcomes, good neurological recovery cannot be predicted reliably at this time. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Ned Tijdschr Geneeskd februari;152(6) 313

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 Inleiding: Een post-anoxisch coma wordt veroorzaakt door globale anoxie of ischemie van de hersenen,

Nadere informatie

Post-cardiac arrest syndroom

Post-cardiac arrest syndroom Post-cardiac arrest syndroom Medisch Centrum Leeuwarden Dr. M.A. Kuiper FCCP FCCM Neuroloog-Intensivist Medisch Centrum Leeuwarden Uitkomsten van reanimaties Wereldwijd wordt gerapporteerd dat maar 5-10%

Nadere informatie

Richtlijn postanoxisch coma, 2e versie mrt

Richtlijn postanoxisch coma, 2e versie mrt Richtlijn postanoxisch coma, 2e versie mrt 2012 1 Richtlijn postanoxisch coma, 2e versie mrt 2012 2 Toelichting flowchart 1. Over het algemeen wordt bij onduidelijke oorzaak voor de reanimatie bij opname

Nadere informatie

Safar Oorzaak vaststellen en behandelen Hypothermie Gecontroleerd beademen Tracheostoma Epilepsie behandelen Monitoring Voeding

Safar Oorzaak vaststellen en behandelen Hypothermie Gecontroleerd beademen Tracheostoma Epilepsie behandelen Monitoring Voeding Peter Safar Safar 1964 Oorzaak vaststellen en behandelen Hypothermie Gecontroleerd beademen Tracheostoma Epilepsie behandelen Monitoring Voeding Acute coronaire interventie Cornonaire interventie Beademen

Nadere informatie

Prognose na reanimatie

Prognose na reanimatie Prognose na reanimatie A. Bouwes, neuroloog / onderzoeker IC-AMC (a.bouwes@amc.uva.nl) Nederlands Instituut voor Acute Zorg Hypothermie en reanimatiemanagement Ede 26-06-2012 Inhoud Inleiding - pathofysiologie

Nadere informatie

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Marlous Steeghs,, keuze co-assistent Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Inleiding Cardiac arrest

Nadere informatie

Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma

Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma Richtlijnwerkgroep Post-anoxisch coma Richtlijn 2011 1 Organisatie Nederlandse Vereniging voor Neurologie Nederlandse Vereniging voor Intensive Care Samenstelling

Nadere informatie

Journalclub jan 2013. Prognose bepalen na reanimatie in het hypothermie tijdperk

Journalclub jan 2013. Prognose bepalen na reanimatie in het hypothermie tijdperk Journalclub jan 2013 Prognose bepalen na reanimatie in het hypothermie tijdperk AAN guidelines: Wijdicks Wijdicks, Neurol 2006 2 Hypothermie Meer en langer sedatie Stapeling van sedatie door verandering

Nadere informatie

Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma

Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma Richtlijn Prognose van Post-Anoxisch Coma 1 Richtlijnwerkgroep Post-anoxisch coma Richtlijn 2011 Organisatie Nederlandse Vereniging voor Neurologie Nederlandse Vereniging voor Intensive Care Samenstelling

Nadere informatie

Status epilepticus na reanimatie

Status epilepticus na reanimatie Status epilepticus na reanimatie A. Bouwes, J.H.T.M. Koelman, A. Hijdra, J. Horn Over de optimale behandeling van de postanoxische status epilepticus bij patiënten na een reanimatie bestaat onduidelijkheid.

Nadere informatie

Niet reanimeren beleid. Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist

Niet reanimeren beleid. Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist Inhoud presentatie Behandelbeperkingen Reanimatie en outcome/getallen Out-of-hospital Factoren van invloed op de outcome

Nadere informatie

Postanoxische status: infaust?

Postanoxische status: infaust? Postanoxische status: infaust? Dr. M.A. Kuiper, FCCP FCCM Neuroloog-Intensivist Medisch Centrum Leeuwarden EYE Amsterdam 5 februari 2016 Medisch Centrum Leeuwarden Disclosure belangen spreker (poten'ële)

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

EEG binnen 24 uur na hartstilstand is een betrouwbare voorspeller van uitkomst van postanoxisch coma

EEG binnen 24 uur na hartstilstand is een betrouwbare voorspeller van uitkomst van postanoxisch coma EEG binnen 24 uur na hartstilstand is een betrouwbare voorspeller van uitkomst van postanoxisch coma 2 EEG within 24 hours after cardiac arrest reliably predicts outcome of postanoxic coma Mw. dr. J. Hofmeijer

Nadere informatie

9-11-2015. 14 oktober 2015 V.M. de Jong Traumachirurg, traumanet AMC

9-11-2015. 14 oktober 2015 V.M. de Jong Traumachirurg, traumanet AMC 9-11-2015 14 oktober 2015 V.M. de Jong Traumachirurg, traumanet AMC 1 Casus 21 jarige vrouw Zeilongeluk Watertemperatuur 10 C T 24 C Reanimatie Beleid pre-hospitaal? 1. Abstineren, dit heeft geen zin meer!

Nadere informatie

Behandeling na reanimatie

Behandeling na reanimatie INTENSIVE CARE Behandeling na reanimatie BEHANDELING Behandeling na reanimatie Uw familielid of naaste heeft een hartstilstand gehad en is gereanimeerd. Hij of zij wordt op de Intensive Care (IC) behandeld.

Nadere informatie

(potentiële) belangenverstrengeling

(potentiële) belangenverstrengeling (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder Andere relatie

Nadere informatie

Hypothermie, hoe doe je dat? Een praktische handleiding

Hypothermie, hoe doe je dat? Een praktische handleiding Hypothermie, hoe doe je dat? Een praktische handleiding Fleur Nooteboom, internist-intensivist Intensive Care Midden Limburg St. Jans Gasthuis, Weert Laurentius Ziekenhuis Roermond Hoe maak je ze koud?

Nadere informatie

BE HOT: COOL DOWN. Gerjon Loop Special Care midden Limburg 25 januari 2007

BE HOT: COOL DOWN. Gerjon Loop Special Care midden Limburg 25 januari 2007 BE HOT: COOL DOWN Gerjon Loop Special Care midden Limburg 25 januari 2007 Koelen na reanimatie Bij comateuze patiënten na cardiac arrest Doel van de presentatie Deskundigheidsbevordering Achtergrondinformatie

Nadere informatie

Milde therapeutische hypothermie na reanimatie

Milde therapeutische hypothermie na reanimatie Onderzoek Milde therapeutische hypothermie na reanimatie Ervaringen en resultaten van de eerste 2 jaar na implementatie Lenneke E.M. Haas, David H.T. Tjan en Arthur R.H. van Zanten ONDERZOEK Doel Opzet

Nadere informatie

Van de AED (automatische externe defibrillator) naar de specialistische (ALS) zorgverlening tijdens de reanimatie van volwassenen en kinderen

Van de AED (automatische externe defibrillator) naar de specialistische (ALS) zorgverlening tijdens de reanimatie van volwassenen en kinderen Van de AED (automatische externe defibrillator) naar de specialistische (ALS) zorgverlening tijdens de reanimatie van volwassenen en kinderen Een richtlijn van de Nederlandse Reanimatie Raad Nederlandse

Nadere informatie

Sepsis. Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige

Sepsis. Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige Sepsis Welke mean arterial pressure houden we aan? Renze Jongstra Circulation Practitioner Intensive Care Verpleegkundige Inhoud Inleiding Sepsis Behandeling sepsis Hemodynamiek bij sepsis Onderzoek Resultaten

Nadere informatie

Research. Diny Heiden Neural Practitioner i.o. Erasmus MC

Research. Diny Heiden Neural Practitioner i.o. Erasmus MC Vrijuit reizen 1 1 Research Diny Heiden Neural Practitioner i.o. Erasmus MC 2 Inhoud presentatie Inleiding Probleem en doel stelling Onderzoeksmethode en resultaten Conclusie en aanbevelingen Rol en taak

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Op het scherp van de snede

Op het scherp van de snede Op het scherp van de snede Naam: Arnaud Vincent Functie: Neurochirurg, ErasmusMC, Rotterdam Neurochirugie Inleiding/geschiedenis functies hersenen methoden/techniek operaties In de hersenen: GLIOMEN Rondom

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma...

Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma... Case-report: Een vrouw met een onbegrepen coma... H.J.Jansen, E.S. Louwerse, C.P.C. de Jager Intensive Care, Jeroen Bosch Ziekenhuis, lokatie: Groot Ziekengasthuis Nieuwstraat 34, 5211 NL, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Nut van prognostische data De patiënt wil (vaak) weten: Hoe snel zullen mijn klachten toenemen?

Nadere informatie

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 SAMENVATTING Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 Schiemanck_totaal_v4.indd 134 06-03-2007 10:13:56 Samenvatting in het Nederlands Beroerte (Cerebro Vasculair Accident; CVA) is een veel voorkomende

Nadere informatie

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling VOORSPELLEN VAN VERBAAL COMMUNICATIEVE VAARDIGHEID VAN AFASIEPATIËNTEN NA KLINISCHE REVALIDATIE AfasieNet Netwerkdag 31.10.2014 Marieke Blom-Smink Inhoud predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling

Nadere informatie

R.W. Koster 1, J. Berdowski 1. Nederlandse Hartstichting / Overleving na reanimatie buiten het ziekenhuis in Noord-Holland:

R.W. Koster 1, J. Berdowski 1. Nederlandse Hartstichting / Overleving na reanimatie buiten het ziekenhuis in Noord-Holland: 4 Overleving na reanimatie buiten het ziekenhuis in Noord-Holland: resultaten Arrest 7 over 2006-2008. Betere overleving dankzij de Automatische Externe Defibrillator? R.W. Koster 1, J. Berdowski 1 1 Afdeling

Nadere informatie

Definitie reanimatie 12-3-2013. Incidentie en neurologische outcome? Toch niet zo makkelijk..

Definitie reanimatie 12-3-2013. Incidentie en neurologische outcome? Toch niet zo makkelijk.. Reanimatie van pasgeborenen in Nederland: incidentie en neurologische outcome Incidentie en neurologische outcome? Dr. Jeroen Dudink, MD, PhD ICN, ICK, Radiologie, Neuroscience Reanimatie van pasgeborenen

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

Een beroerte, wat nu?

Een beroerte, wat nu? Een beroerte, wat nu? U bent opgenomen in het VUmc op de zorgeenheid neurologie, omdat u een beroerte heeft gehad. Wat is een beroerte? Een beroerte wordt in vaktaal een CVA genoemd: een Cerebro Vasculair

Nadere informatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie TELSTAR: Treatment of ELectroencephalographic STatus epilepticus After cardiopulmonary Resuscitation (ABR 46296) Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

Staken van behandeling: wanneer?

Staken van behandeling: wanneer? Staken van behandeling: wanneer? dr Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care Staken van ingestelde IC behandeling: wanneer? Eerst definieren! Staken: stoppen van iets omdat bijvoorbeeld de indicatie

Nadere informatie

Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons.

Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons. NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING Nederlandstalige samenvatting Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons. Inleiding Wereldwijd neemt het aantal mensen met een leeftijd ouder dan

Nadere informatie

12 Langdurige epileptische aanvallen

12 Langdurige epileptische aanvallen 12 Langdurige epileptische aanvallen Definitie en etiologie Incidentie Anamnese Lichamelijk onderzoek Epileptische aanvallen duren van enkele seconden tot hooguit enkele minuten. In de literatuur wordt

Nadere informatie

PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013. Astrid Hoedemaekers

PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013. Astrid Hoedemaekers PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013 Astrid Hoedemaekers Hersenoedeem Uren-7 dgn Dgn-2 wkn Donkin et al, Curr Op Neurol 2010 Stocchetti et al, J Neurotrauma 2007 Ropper et al, NEJM 2012

Nadere informatie

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties?

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? G. van der Sluis, J. Elings, S. Bausch-Goldbohm, R. Bimmel, F. Galindo-Garre, N. van Meeteren

Nadere informatie

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen De rol van apc en steroiden Peter Pickkers Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen NIVAS 2012 De controverse omtrent APC, Eli-Lilly en de Surviving Sepsis Campaign De studies De sponsering Het commentaar

Nadere informatie

Includeer hem maar in de studie. De familie is onderweg!

Includeer hem maar in de studie. De familie is onderweg! Includeer hem maar in de studie. De familie is onderweg! Ethiek van toestemming voor onderzoek in spoedeisende situaties dr Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care Spoedeisend onderzoek op intensive

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie TELSTAR: Treatment of ELectroencephalographic STatus epilepticus After cardiopulmonary Resuscitation (ABR 46296) Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Insuline Pompen, zelfcontrole en sensoren, need to know Thomas van Bemmel, Internist Gelre Ziekenhuis Apeldoorn Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling zie hieronder

Nadere informatie

Dutch summary. Nederlandse samenvatting

Dutch summary. Nederlandse samenvatting Dutch summary Nederlandse samenvatting 127 Kinderen die te vroeg geboren worden, dat wil zeggen bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken, worden prematuren genoemd. Na de bevalling worden ernstig

Nadere informatie

Pijn meten bij non-communicatieve NAH-patiënt.

Pijn meten bij non-communicatieve NAH-patiënt. Pijn meten bij non-communicatieve NAH-patiënt. De huidige staat van Praktijk en Wetenschap. Casus Ben Appel 27 jaar Neurotrauma: motorongeluk zonder helm. Glasgow Coma Scale: E4M4V2 Het programma Kan Ben

Nadere informatie

Neonatale screening op aangeboren hartafwijkingen d.m.v. saturatiemeting

Neonatale screening op aangeboren hartafwijkingen d.m.v. saturatiemeting Neonatale screening op aangeboren hartafwijkingen d.m.v. saturatiemeting Ilona Narayen Arts-onderzoeker neonatologie LUMC AMSTERDAM SYMPOSIUM 2016 Casus A term meisje, 4 dagen oud SEO: gb Levenloos aangetroffen

Nadere informatie

Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging. De CENTER-TBI studie

Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging. De CENTER-TBI studie Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging De CENTER-TBI studie Tijdens de acute fase na uw ongeval, heeft u deelgenomen aan een multicenter onderzoek, gefinancierd door de Europese unie (The Collaborative

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Schoonmaken van de halsslagader

Schoonmaken van de halsslagader Patiënteninformatie Schoonmaken van de halsslagader (Carotisdesobstructie) Schoonmaken van de halsslagader (Carotisdesobstructie) 1 Schoonmaken van de halsslagader (Carotisdesobstructie) Polikliniek Vaatchirurgie,

Nadere informatie

De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist

De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist De hematologie patiënt op de IC. Mirelle Koeman, internist-intensivist 3 juli 2013 Inhoud. Hoe het was. En nu? Complicaties Klinisch vraagstuk Wat gebeurt er? Rol van vroege NIV Hoe doen wij het? Conclusie

Nadere informatie

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Mijn innovatie is beter dan de concurrentie Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op Bijvoorbeeld: Mortaliteit Kwaliteit

Nadere informatie

To ventilate or not to ventilate, that s the question

To ventilate or not to ventilate, that s the question To ventilate or not to ventilate, that s the question Prof Jan Bakker Afdelingshoofd Intensive Care Volwassenen jan.bakker@erasmusmc.nl VRAAG Opname op Intensive Care? JA Kan ik nog niet zeggen Doet opname

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Even voorstellen.. Statistieken in Noord Nederland. Vragen. Meet the Expert Kinder ALS. 12 e Reanimatie Congres 18-3-2015

Even voorstellen.. Statistieken in Noord Nederland. Vragen. Meet the Expert Kinder ALS. 12 e Reanimatie Congres 18-3-2015 Meet the Expert Kinder ALS 12 e Reanimatie Congres Even voorstellen.. Joke Kieboom Kinderintensivist UMCG Lid WR NRR Wim Thies Nationale Cursusleider EPLS (voorheen PBLS) Cursusleider PHPLS en PLS Nigel

Nadere informatie

Nederlandse richtlijnen. 20 januari 2016

Nederlandse richtlijnen. 20 januari 2016 ERC Guidelines 2015 R. de Vos Anesthesioloog MMT-arts (np) Medisch Manager Ambulancezorg Lid Wetenschappelijk raad NRR Bestuurslid Stichting Reanimatie Nederlandse richtlijnen 20 januari 2016 Veel veranderd?

Nadere informatie

CONVULSIES BIJ KINDEREN: EEN GEWONE KOORTSSTUIP?

CONVULSIES BIJ KINDEREN: EEN GEWONE KOORTSSTUIP? CONVULSIES BIJ KINDEREN: EEN GEWONE KOORTSSTUIP? O. F. Brouwer Afdeling Neurologie Universitair Medisch Centrum Groningen EPILEPSIE Waarom ontstaat een epileptische aanval? Afwijkende prikkelbaarheid van

Nadere informatie

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014

Manifestaties van Ziekte van Lyme. Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Manifestaties van Ziekte van Lyme Albert Vollaard Afd. Infectieziekten LUMC 17 nov 2014 Casus bespreking 1. Aanloop van enkele weken van malaise en progressieve spierpijn (uitgebreide DD) 2. Geen verhaal

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Informatie over (niet-)reanimeren

Informatie over (niet-)reanimeren Informatie over (niet-)reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

Berekening energiebehoefte en meting lichaamssamenstelling bij ALS, zinvol? Dea Schröder, Coby Wijnen, Ilse Batten 2016

Berekening energiebehoefte en meting lichaamssamenstelling bij ALS, zinvol? Dea Schröder, Coby Wijnen, Ilse Batten 2016 70 kg Berekening energiebehoefte en meting lichaamssamenstelling bij ALS, zinvol? Dea Schröder, Coby Wijnen, Ilse Batten 2016 Voedingstoestand Daling van het gewicht (BMI) en ALSFRS-R gerelateerd, wijst

Nadere informatie

Abstract. Keywords. Foot and Ankle Outcome Score (FAOS), Ankle, PROM, Validity, Reliability, Dutch translation

Abstract. Keywords. Foot and Ankle Outcome Score (FAOS), Ankle, PROM, Validity, Reliability, Dutch translation Validation of the Dutch language version of the Foot and Ankle Outcome Score I. N. Sierevelt, L. Beimers, C. J. A. van Bergen, D. Haverkamp, C. B. Terwee, G. M. M. J. Kerkhoffs Abstract Purpose. The aim

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

Wanneer is een circulatie slecht?

Wanneer is een circulatie slecht? Wanneer is een circulatie slecht? Prof. Dr. J.G. van der Hoeven Afdeling Intensive Care UMC St Radboud Venticare 2010 1 Analyse Inotropicum Vaatverwijder Combinatie Geen actie Nee Is er een probleem met

Nadere informatie

Behandel eerst, vraag later

Behandel eerst, vraag later Behandel eerst, vraag later Het toepassen van deferred consent bij spoedeisend onderzoek dr Erwin J.O. Kompanje Universitair docent klinische ethiek Klinisch ethicus Intensive care geneeskunde Department

Nadere informatie

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Koortsstuipen Jonge kinderen zijn bij koorts gevoelig voor stuipen. Ongeveer 5 procent van de kinderen tussen de drie maanden en zes jaar heeft weleens een koortsstuip. In deze folder leest u over de achtergrond

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5 Nederlandse Samenvatting Chapter 5 Chapter 5 Waarde van MRI scans voor voorspelling van invaliditeit in patiënten met Multipele Sclerose Multipele Sclerose (MS) is een relatief vaak voorkomende ziekte

Nadere informatie

Amsterdam Symposium Emmy Rijnsburger

Amsterdam Symposium Emmy Rijnsburger Amsterdam Symposium Emmy Rijnsburger SEH verpleegkundigen Traumatoloog Anesthesioloog Neuroloog/ Neurochirurg Radioloog/laborantes OK personeel Intensivist ICU verpleegkundigen Microbioloog/analisten 1.

Nadere informatie

Amyotrofische Laterale Sclerose Wat is het en wat moet je ermee op de IC?

Amyotrofische Laterale Sclerose Wat is het en wat moet je ermee op de IC? Amyotrofische Laterale Sclerose Wat is het en wat moet je ermee op de IC? Mathieu van der Jagt Neuroloog-intensivist IC volwassenen m.vanderjagt@erasmusmc.nl Amyotrofische lateraalsclerose (ALS) Presentatie

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Consent voor spoedeisend onderzoek bij acuut ernstig zieke patienten

Consent voor spoedeisend onderzoek bij acuut ernstig zieke patienten Consent voor spoedeisend onderzoek bij acuut ernstig zieke patienten dr Erwin J.O. Kompanje Erasmus MC Universitair medisch centrum Rotterdam Intensive Care volwassenen Spoedeisend onderzoek, definitie/

Nadere informatie

Gebruik van mechanische thorax compressie apparatuur in ambulance hulpverlening en in het ziekenhuis. Advies van de Nederlandse Reanimatie Raad

Gebruik van mechanische thorax compressie apparatuur in ambulance hulpverlening en in het ziekenhuis. Advies van de Nederlandse Reanimatie Raad Gebruik van mechanische thorax compressie apparatuur in ambulance hulpverlening en in het ziekenhuis. Advies van de Nederlandse Reanimatie Raad Nederlandse Reanimatie Raad November 2014 Nederlandse Reanimatie

Nadere informatie

Transcraniële magnetische stimulatie

Transcraniële magnetische stimulatie Transcraniële magnetische stimulatie S.F.W. Neggers (PhD) Hersencentrum Rudolf Magnus UMC Utrecht Transcraniële magnetische stimulatie Korte magnetische puls als gevolg van ~15cm grote spoel op het hoofd

Nadere informatie

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do Samenvatting Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het doel is immers om de aanvallen te stoppen

Nadere informatie

Post-reanimatie zorg voor volwassenen

Post-reanimatie zorg voor volwassenen Post-reanimatie zorg voor volwassenen 58 Nederlandse Reanimatie Raad / Belgische Reanimatieraad Introductie Het is belangrijk te benadrukken dat de behandeling van een reanimatie niet stopt zodra ROSC

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

Post-EAPC symposium 17 juni 2014

Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Zorg rond het levenseinde Arianne Brinkman, onderzoeker Erasmus MC Geen potentiële belangenverstrengeling / End-of-life care, onderwerpen: - Changes in personal dignity

Nadere informatie

Een kind met een insult De stuipen op het lijf! Jolanda Schieving, kinderneuroloog Ties Eikendal, SEH arts

Een kind met een insult De stuipen op het lijf! Jolanda Schieving, kinderneuroloog Ties Eikendal, SEH arts Een kind met een insult De stuipen op het lijf! Jolanda Schieving, kinderneuroloog Ties Eikendal, SEH arts (potentiële) belangenverstrengeling Geen Disclosure belangenverstrengeling van de sprekers van

Nadere informatie

Vasculaire cognitieve stoornissen. ! concept vci! vci poli! casuïstiek. Casuïstiek. Casuïstiek. Diagnose vasculaire dementie

Vasculaire cognitieve stoornissen. ! concept vci! vci poli! casuïstiek. Casuïstiek. Casuïstiek. Diagnose vasculaire dementie eigen zaak in kantoormeubilair geheugen en concentratieklachten na TIA Vasculaire cognitieve stoornissen Geert Jan Biessels & Nenne van Kalsbeek Vascular Cognitive Impairment poli UMC Utrecht is dit een

Nadere informatie

Unilaterale diafragma hoogstand. MR Ghamati

Unilaterale diafragma hoogstand. MR Ghamati Unilaterale diafragma hoogstand. MR Ghamati Inleiding Etiologie Risicofactoren en oorzaken Diagnostisering Kliniek Diafragma plicatie Review Conclusie Etiologie Oorzaken van een hoogstand van hemidiafragma

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning symposium Vroegtijdige Zorgplanning 9 juni 2016 Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning dr. Anne Beyen Geriater RZ Heilig Hart Tienen Cure model : gevolgen voor (oudere)

Nadere informatie

SAMENVATTING Hoofdstuk 1 Introductie.

SAMENVATTING Hoofdstuk 1 Introductie. SAMENVATTING Hoofdstuk 1 Introductie. Bij mensen met medicamenteus onbehandelbare temporaalkwab epilepsie is epilepsie chirurgie een zeer goede behandelmogelijkheid. Het besluit om iemand wel of niet te

Nadere informatie

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC

Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Hersenbeschadiging na sepsis en delier op de IC Lange termijn gevolgen van IC behandeling! Mathieu van der Jagt Intensive Care Volwassenen, Erasmus MC Rotterdam m.vanderjagt@erasmusmc.nl Er is meer dan

Nadere informatie

Ernstig traumatisch schedel-hersenletsel op de IC Aspecten van monitoring en behandeling

Ernstig traumatisch schedel-hersenletsel op de IC Aspecten van monitoring en behandeling Ernstig traumatisch schedel-hersenletsel op de IC Aspecten van monitoring en behandeling Mathieu van der Jagt Neuroloog-intensivist IC volwassenen m.vanderjagt@erasmusmc.nl Traumatisch schedel-hersenletsel

Nadere informatie

Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren. Symposium DHD 24 september 2015

Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren. Symposium DHD 24 september 2015 Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren Symposium DHD 24 september 2015 Spierziekten ALS Polyneuropathie Myasthenia Myopathie Spierziekten ALS Polyneuropathie

Nadere informatie

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011 Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde 13 september 2011 Dr. Brigit A. de Jong, neuroloog Medisch Hoofd Radboud MS Centrum Afdeling Neurologie

Nadere informatie

Staken antihypertensiva bij ouderen. Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie

Staken antihypertensiva bij ouderen. Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie Staken antihypertensiva bij ouderen Groot Haags Geriatrie Referaat oktober 2016 Marielle Hofman, aios geriatrie 2 Vragen Zou u antihypertensiva staken bij een geriatrische patiënt met hypertensie en een

Nadere informatie

Even voorstellen.. Vraag. Vraag. Antwoord 9-4-2015. Welkom op het 12 e Reanimatie Congres

Even voorstellen.. Vraag. Vraag. Antwoord 9-4-2015. Welkom op het 12 e Reanimatie Congres Welkom op het 12 e Reanimatie Congres Driekes van der Weert en Wim Thies Even voorstellen.. Driekes van der Weert Nationale Cursusleider PBLS Ambulance verpleegkundige Wim Thies Nationale Cursusleider

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie