Gebruik van opioïden bij kankerpijn

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gebruik van opioïden bij kankerpijn"

Transcriptie

1 Gebruik van opioïden bij kankerpijn informatie voor patiënten

2 INLEIDING 3 WAT ZIJN OPIOÏDEN? 4 WANNEER MOGEN OPIOÏDEN TOEGEDIEND WORDEN? 4 Bij acute of chronische pijn Bij nociceptieve (waarschuwingspijn) of neuropatische pijn (zenuwpijn) INDELING VAN DE PIJNMEDICATIE 5 WELKE DOSIS OPIOÏDEN MAG INGENOMEN WORDEN? 6 HEBBEN OPIOÏDEN NEVENWERKINGEN? 8 WEETJES OVER OPIOÏDEN 9 ALLES OP EEN RIJTJE 10 PIJNKAART - DAGELIJKSE OPVOLGING 12 2

3 Inleiding Pijn is een onaangename ervaring. Pijn beïnvloedt de kwaliteit van uw leven. Het vraagt veel energie en is vermoeiend. Daarom is het belangrijk dat u de meest gepaste pijnmedicatie inneemt. De behandelende arts heeft een specifi ek soort pijnstillers voorgeschreven. Deze pijnstillers heten opioïden. In deze brochure vindt u hier meer informatie over. Hebt u na het lezen van deze brochure nog vragen? Aarzel dan zeker niet ze te stellen. De artsen of verpleegkundigen geven u graag meer uitleg. Het palliatief supportteam, de werkgroep postoperatieve pijn en het Leuvens algologisch centrum Gebruik van opioïden bij kankerpijn 3

4 WAT ZIJN OPIOÏDEN? Opioïden zijn morfine-achtige stoffen. Het zijn krachtige pijnstillers die afgeleid zijn van opiumextracten (vandaar de naam opioïd) of volledig synthetisch gemaakt worden. Ernstige pijn kan het dagelijkse leven erg hinderen. Om de levenskwaliteit te verbeteren, is het belangrijk pijn efficiënt aan te pakken. Hiervoor heeft uw arts een opioïd voorgeschreven. Soms worden opioïden gecombineerd met andere medicijnen die een aanvullend pijnstillend effect hebben. Er bestaan verschillende opioïden, zoals morfine (bijvoorbeeld MS Contin ), hydromorfone (bijvoorbeeld Palladone ), fentanyl (bijvoorbeeld Durogesic ), oxycodone (Oxycontin ), buprenorfine (Transtec ) en methadon. WANNEER MOGEN OPIOÏDEN TOEGEDIEND WORDEN? Bij acute of chronische pijn: Opioïden mogen zowel bij acute als bij chronische pijn toegediend worden. Acute pijn treedt plots op en vermindert naarmate het beschadigde weefsel heelt. Acute pijn heeft in de meeste gevallen een zinvolle betekenis omdat het ons lichaam waarschuwt voor aanwezige of dreigende weefselbeschadiging. Chronische pijn heeft deze waarschuwingsfunctie echter niet, hierbij gaat het om lichamelijk en psychisch lijden. Wanneer pijn langer dan drie tot zes maanden aanhoudt, spreken we van chronische pijn. 4

5 Bij nociceptieve (waarschuwingspijn) of neuropatische pijn (zenuwpijn): Nociceptieve pijn, ook wel waarschuwingspijn genoemd, wordt veroorzaakt door weefselbeschadiging, bijvoorbeeld door een operatie, een trauma of tumoruitzaaiingen in het bot. Neuropatische pijn of zenuwpijn wordt veroorzaakt door zenuwbeschadiging, bijvoorbeeld door een operatie, fantoompijn na een amputatie, beschadiging in de hersenen (cerebrovasculair accident (CVA) of beroerte) of door ingroei of druk van een tumor. Zenuwpijnen worden best behandeld met bepaalde antidepressiva en antiepileptica, al dan niet in combinatie met opioïden. INDELING VAN DE PIJNMEDICATIE Er bestaan verschillende soorten pijnmedicatie. De Wereldgezondheidsorganisatie klasseert de pijnmedicatie volgens drie trappen. De eerste trap bevat pijnmedicatie voor lichte pijn. Dit zijn onder andere acetylsalicylzuur (bijvoorbeeld Aspirine ), paracetamol (bijvoorbeeld Dafalgan of Perdolan ) en ontstekingsremmers (bijvoorbeeld Ibuprofen ). De tweede trap bevat de medicatie voor lichte tot matige pijn. Dit zijn de zogenaamde lichte opioïden. Een voorbeeld hiervan is tramadol (Contramal ) en een combinatieproduct met paracetamol (Zaldiar ). Een ander voorbeeld is codeïne dat meestal in combinatie met paracetamol (Dafalgan Codeïne ) gegeven wordt. Gebruik van opioïden bij kankerpijn 5

6 Wanneer de pijn aanhoudt of toeneemt, gaat men over naar medicatie van de derde trap. Dit zijn de opioïden voor hevige pijn, bijvoorbeeld morfine (magistrale oplossing, inspuitbare ampule, MS Direct, MS Contin, Oramorph ), oxycodone (Oxycontin, Oxynorm Instant ), hydromorfone (Palladone IR en SR ), fentanyl (Durogesic ), methadone (Mephenon ) en buprenorfine (Transtec ). Afhankelijk van het type pijn (vooral bij zenuwpijn) kan de arts u nog bijkomende pijnstillende medicatie voorschrijven die u op het eerste zicht niet kent als pijnstiller. Vaak gaat het om bepaalde antidepressiva (Redomex, Nortrilen, Cymbalta ) en middelen tegen epilepsie (Neurontin, Lyrica ). In de meeste gevallen zullen combinaties van verschillende types pijnstillers gebruikt worden om uw pijn zo goed mogelijk onder controle te krijgen. WELKE DOSIS OPIOÏDEN MAG INGENOMEN WORDEN? Het is belangrijk dat ernstige chronische pijn zoveel mogelijk voorkomen in plaats van behandeld wordt. Niet alle chronische pijnproblemen zijn echter gevoelig voor opioïden, zoals bijvoorbeeld fibromyalgie. De informatie in deze brochure richt zich voornamelijk op chronische pijnproblemen door kanker. De dosis van de opioïden wordt individueel bepaald. Om de juiste dosis te kunnen vastleggen, schrijft de arts eerst kortwerkende opioïden voor die op regelmatige tijdstippen ingenomen worden. 6

7 Als de pijn onder controle is, wordt dezelfde dagdosis in een langwerkend opioïd voorgeschreven, deze geeft geleidelijk aan medicijn af. Dit kunnen tabletten zijn met een werking van 12 uur, bijvoorbeeld MS Contin, capsules, bijvoorbeeld Palladone SR of pleisters met een werking van 72 uur, bijvoorbeeld Transtec of Durogesic. Zo is er een constante hoeveelheid pijnstillers beschikbaar in uw lichaam. Dit noemt men de onderhoudsdosis. Ondanks deze onderhoudsdosis kunt u overdag of s nachts plots opkomende pijn hebben. Deze pijn kan ontstaan door een bruuske beweging (dit noemen we incidentele pijn) of omdat uw onderhoudsdosis te laag is (dit noemen we doorbraakpijn). Hiervoor schrijft de arts bovenop de onderhoudsdosis een kortwerkend opioïd voor, bijvoorbeeld Tradonal druppels, MS Direct, morfi nesiroop, Palladone IR of Oxynorm Instant. Dit noemen we een bolusdosis. Deze dosis is 1/12 of 1/6 van de onderhoudsdosis en de mate van uw pijn (pijnscore minder dan 5/10 of meer dan 5/10). Deze bolusdosis neemt u zo vaak als nodig is. Wanneer u meer dan drie keer per dag een bolus nodig hebt, wordt de onderhoudsdosis best verhoogd door uw arts. Bij de behandeling met sterke opioïden is er geen maximumdosis. Dosisberekening van de bolusdosis: Eerst berekent uw arts met welke dosis morfi ne die langs de mond wordt ingenomen, uw boluspijnmedicatie overeenkomt. Als uw pijnscore minder is dan 5/10, neemt u 1/12 van de dagdosis morfi ne extra bij in. Als uw pijnscore meer is dan of gelijk is aan 5/10, neemt u 1/6 van de dagdosis morfine extra bij in. Gebruik van opioïden bij kankerpijn 7

8 Bijvoorbeeld: u hebt een fentanylpleister (Durogesic, Matrifen ) van 50 µg/uur. 50 µg/uur Durogesic komt ongeveer overeen met 200 mg/dag morfine die oraal wordt ingenomen. Als uw pijnscore minder is dan of gelijk is aan 5/10, deelt u 200 mg door 12 = ± 15 mg snelwerkende morfine (MS Direct ). Als uw pijnscore meer is dan of gelijk is aan 5/10, deelt u 200 mg door 6 = ± 30 mg snelwerkende morfine (MS Direct ). HEBBEN OPIOÏDEN NEVENWERKINGEN? Opioïden hebben ook een aantal ongewenste effecten. De meeste nevenwerkingen verdwijnen spontaan na enkele dagen ondanks verdere inname van opioïden of kunnen met medicatie verholpen worden. Praat er dus over met uw arts of verpleegkundige. Bijna iedereen heeft last van constipatie, omdat opioïden de beweging van de darmen verminderen. Er wordt dan meer vocht uit de darm opgenomen, zodat de stoelgang droger en harder wordt. Gebruik daarom in combinatie met sterke opioïden altijd een laxeermiddel dat geen krampen veroorzaakt, bijvoorbeeld Forlax, Movicol. Het laxeermiddel Duphalac kan ook ingenomen worden, maar kan wat meer ongemak in de buik veroorzaken. Deze laxeermiddelen maken de stoelgang zachter en bevorderen de darmbewegingen. U drinkt best voldoende (1,5 liter) en eet genoeg groenten, fruit en vezels. Probeer ook wat te bewegen en/of de buik te masseren. Raadpleeg een arts of verpleegkundige als u na twee dagen nog geen stoelgang kunt maken. Dan zal een bijkomend laxeermiddel voorgeschreven worden dat de darm prikkelt (bijvoorbeeld Laxoberon, 8

9 Dulcolax ). U neemt dit best niet dagelijks in, maar hoogstens om de twee dagen. Als dit de dag na inname nog geen effect heeft, is een lavement nodig. Afhankelijk van de aard van de verstopping is dit een klein lavement (bijvoorbeeld Microlax, Fleet ) of een groot lavement. Andere nevenwerkingen zoals misselijkheid en braken komen vaak in het begin van de behandeling voor. Neem drie keer per dag één à twee tabletten Primperan, Litican of Motilium in ten minste vijftien minuten voor de maaltijd, dat kan helpen. Alternatief kan de arts u drie tot vijf druppels Haldol voorschrijven. De misselijkheid verbetert meestal spontaan na 48 tot 72 uur. Sufheid komt ook de eerste dagen na het starten of opdrijven van de opioïden voor, maar gaat meestal spontaan voorbij. Een opioïd kan een droge mond veroorzaken, kunstmatig speeksel zoals Biotene kan hierbij helpen. In zeldzame gevallen kan een opioïd de oorzaak zijn van moeilijker plassen, veel zweten of jeuk. Tegen het zweten helpt soms salie, bijvoorbeeld in de vorm van thee. WEETJES OVER OPIOÏDEN Vaak zijn patiënten die opioïden innemen bang voor verslaving, sufheid en overdosis. Opioïden die correct gebruikt worden als pijnstiller, veroorzaken geen verslaving. Opioïden kunnen vooral in het begin van de behandeling lichte sufheid, misselijkheid of lichte verwardheid veroorzaken, maar dit verdwijnt meestal na enkele dagen. Bespreek dit altijd met uw arts of een verpleegkundige. Gebruik van opioïden bij kankerpijn 9

10 Wanneer u opioïden inneemt tegen pijn, u zich aan de voorgeschreven dosis en aan de voorgeschreven tijdstippen houdt, dan is er geen risico voor een overdosis. Opioïden onderdrukken de ademhaling niet als ze goed gedoseerd en gebruikt worden volgens de internationale richtlijnen. Opioïden verkorten de levensverwachting niet. Verschillende studies tonen aan dat wanneer kankerpijn met hoge dosissen opioïden onder controle gebracht wordt, er eerder een levensverlengend effect wordt vastgesteld. ALLES OP EEN RIJTJE Neem uw onderhoudsdosis opioïden op vaste tijdstippen, zoals voorgeschreven. Wacht nooit tot de pijn weer opkomt, u moet de chronische pijn voor blijven! Neem een kortwerkende extra dosis als u tussenin pijn hebt. Behoud echter de onderhoudsdosis. Zorg voor een regelmatig stoelgangspatroon. Neem dagelijks een laxeermiddel. 10

11 Consulteer uw (huis)arts: bij een voor u storende nevenwerking; als u ondanks een laxeermiddel na twee dagen geen stoelgang maakt; als uw pijnmedicatie onvoldoende helpt; wanneer u meer dan drie keer per dag een bolusdosis moet innemen. Hou een dagboek* bij waarin de pijnscores, de medicatie-inname en het stoelgangspatroon genoteerd worden. Stop nooit plots met het innemen van opioïden. In overleg met uw arts kan er wel progressief afgebouwd worden. * De pijnscore is een cijfer tussen 0 en 10, waarbij 0 geen pijn is en 10 ondraaglijke pijn is. Het is zinvol om uw pijn twee keer per dag te scoren. Doe dit ook 30 minuten na een extra inname van een kortwerkend opioïd. U kunt hiervoor de pijnkaart gebruiken die u op de volgende pagina s vindt. Gebruik van opioïden bij kankerpijn 11

12 PIJNKAART DAGELIJKSE OPVOLGING Data..... / / / /..... Uur PIJNSCORE OPMERKINGEN 12

13 ..... / / / / /..... Gebruik van opioïden bij kankerpijn 13

14 PIJNKAART DAGELIJKSE OPVOLGING Data..... / / / /..... Uur OPMERKINGEN PIJNSCORE 14

15 ..... / / / / /..... Gebruik van opioïden bij kankerpijn 15

16 PIJNKAART DAGELIJKSE OPVOLGING Data..... / / / /..... Uur OPMERKINGEN PIJNSCORE 16

17 ..... / / / / /..... Gebruik van opioïden bij kankerpijn 17

18 PIJNKAART DAGELIJKSE OPVOLGING Data..... / / / /..... Uur OPMERKINGEN PIJNSCORE 18

19 ..... / / / / /..... Gebruik van opioïden bij kankerpijn 19

20 juni 2014 UZ Leuven Overname van deze tekst is enkel mogelijk na toestemming van de dienst communicatie UZ Leuven. Ontwerp en realisatie Deze tekst werd opgesteld door het palliatief supportteam, het Leuvens algologisch centrum, de werkgroep postoperatieve pijn en de ziekenhuisapotheek in samenwerking met de dienst communicatie. U vindt deze brochure ook op Opmerkingen of suggesties bij deze brochure kunt u bezorgen via Verantwoordelijke uitgever UZ Leuven Herestraat Leuven tel Als patiënt kunt u uw afspraken, facturen en persoonlijke gegevens ook online raadplegen via mynexuz. Surf naar voor meer informatie _v062014_opioïden_kankerpijn

Pijnbehandeling na een chirurgische ingreep

Pijnbehandeling na een chirurgische ingreep Pijnbehandeling na een chirurgische ingreep informatie voor patiënten INLEIDING Deze brochure bevat informatie over de pijnbehandeling die wordt opgestart na een chirurgische ingreep. Zowel de pijnstilling

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n U N I V E R S I T A I R E Z I E K E N H U I Z E N L E U V E N I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Pijnstillers Dienst Traumatologie Eenheid 456-457 Tel. 016 34 45 60 De dienst is bereikbaar via

Nadere informatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Maatschap Anesthesiologie IJsselland Ziekenhuis www.anesthesiologie-ysl.nl U heeft zwak of sterk werkende morfine of morfineachtige pijnstillers voorgeschreven gekregen.

Nadere informatie

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Inleiding Deze informatiefolder is bedoeld voor patiënten die pijn hebben als gevolg van kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn om deze folder te

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling

Pijn en pijnbehandeling Pijn en pijnbehandeling Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Het pijnteam... 1 3 Pijn beschrijven... 1 4 Wisseling in pijn... 2 5 Pijnregistratie... 2 6 Pijnbestrijding... 2 7 Pijnstillers... 3 8 Algemene

Nadere informatie

PIJNMETING BIJ VOLWASSENEN

PIJNMETING BIJ VOLWASSENEN B421 november 2014 PIJNMETING BIJ VOLWASSENEN Geachte heer, mevrouw, In ons ziekenhuis hechten wij belang aan een kwalitatieve dienstverlening. Als patiënt hebt u recht op de nodige pijnbestrijding. Wij

Nadere informatie

Morfine. Fabels en feiten

Morfine. Fabels en feiten Morfine Fabels en feiten In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding Waar in deze

Nadere informatie

Farmacologie van. Tine Hendrickx, apotheker AZ Sint-Lucas Gent

Farmacologie van. Tine Hendrickx, apotheker AZ Sint-Lucas Gent Farmacologie van pijnmedicatie Tine Hendrickx, apotheker AZ Sint-Lucas Gent Pijn in de oncologie Aantal patiënten met matige tot ernstige pijn: Ten tijde van diagnose: 30 40% Tijdens behandeling: 40 70%

Nadere informatie

Oorzaken van pijn Pijnmedicatie

Oorzaken van pijn Pijnmedicatie Pijndagboek Tegenwoordig is pijn bij kanker vaak goed te bestrijden. Eenmaal vastgesteld wat de pijn veroorzaakt, is deze bijna altijd tot een draaglijk niveau terug te brengen. Niet alle patiënten met

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Behandeling van pijn bij kanker

Behandeling van pijn bij kanker Behandeling van pijn bij kanker Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Pijn bij kanker kan ontstaan door ziekte zelf, maar ook door de behandeling ervan. Niet alle patiënten met kanker hebben pijn.

Nadere informatie

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden (herziene druk) de heer E. Delhaas en mevrouw W.H. Oldenmenger Inleiding Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn onder controle te krijgen.

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase JOS KITZEN, ONCOLOOG COBIE VAN BEUZEKOM,VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST Inhoud van de presentatie Even voorstellen Definitie palliatieve zorg Definitie pijn Hoe

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Pijnbehandeling na ontslag

Pijnbehandeling na ontslag Infobrochure Pijnbehandeling na ontslag mensen zorgen voor mensen Geachte heer, mevrouw, Vandaag onderging u een ingreep in het daghospitaal. Pijn is onvermijdelijk na een ingreep, maar ons team van artsen

Nadere informatie

Oncologie. Morfine: fabels en feiten

Oncologie. Morfine: fabels en feiten Oncologie Morfine: fabels en feiten 1 Wat is morfine? In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine wordt voorgeschreven om pijn te verlichten. Soms wordt morfine gebruikt bij benauwdheid. Morfine

Nadere informatie

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden INTERNE GENEESKUNDE Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn of benauwdheid onder controle

Nadere informatie

PIJN in de palliatieve fase

PIJN in de palliatieve fase PIJN in de palliatieve fase Themabijeenkomst Netwerk Palliatieve Zorg Eemland 9 april 2013 Palliatie Team Midden Nederland Anne Mieke Karsch, anesthesioloog-pijnspecialist UMC Utrecht Laetitia Schillemans,

Nadere informatie

Pijnbestrijding bij kanker

Pijnbestrijding bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Pijnbestrijding bij kanker met morfinepleisters BEHANDELING Pijnbestrijding bij kanker U wordt in het St. Antonius Ziekenhuis behandeld voor kanker. Ten gevolge van de kanker heeft

Nadere informatie

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts Programma Prevalentie pijn in de palliatieve fase Stappenplan medicamenteuze behandeling Samenwerkingsafspraak meten en registreren van pijn Marlie Spijkers, kaderarts palliatieve zorg specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Zenuwpijn behandelen met medicijnen

Zenuwpijn behandelen met medicijnen Zenuwpijn behandelen met medicijnen Deze folder geeft uitleg over de behandeling van zenuwpijn met medicijnen. Deze medicijnen zijn meestal geen gewone pijnstillers, maar komen uit de groep van de anti-epileptica

Nadere informatie

pijnbestrijding na uw opname

pijnbestrijding na uw opname pijnbestrijding na uw opname NSAID s en opioïden Pijnbestrijding thuis U bent opgenomen in Medisch Centrum Alkmaar (MCA), maar u mag binnenkort naar huis. In deze folder vindt u algemene uitleg over de

Nadere informatie

Pijnbestrijding bij kanker

Pijnbestrijding bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Pijnbestrijding bij kanker met oxycodon BEHANDELING Pijnbestrijding bij kanker U wordt in het St. Antonius ziekenhuis behandeld voor kanker. Ten gevolge van de kanker kunt u ook last

Nadere informatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een orthopedische operatie. In deze folder leest u waarom het belangrijk is om pijn goed te behandelen.

Nadere informatie

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Doel Adequate pijnbestrijding Stappenplan bij pijnbestrijding (zie

Nadere informatie

Pijnanamnese en pijnbestrijding

Pijnanamnese en pijnbestrijding Pijnanamnese en pijnbestrijding dinsdag 1 december 2009 Paul Oyen Verpleegkundig consulent palliatieve zorg Regionaal consultatieteam PIJN (IASP 1979) Pijn is een onplezierige, sensorische en emotionele

Nadere informatie

Oorzaken. Pijn in de Palliatieve Fase. Programma. Stellingen. Vóórkomen van pijn Pijn in de palliatieve fase onderbehandeld?!

Oorzaken. Pijn in de Palliatieve Fase. Programma. Stellingen. Vóórkomen van pijn Pijn in de palliatieve fase onderbehandeld?! Pijn in de Palliatieve Fase Juni 2012 Programma Stellingen Inleiding Casus Soorten Pijn Pijnbehandelingen In kaart brengen van pijn Vragen Evaluatie Stellingen In onze maatschappij en op ons niveau van

Nadere informatie

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE PIJN BIJ KANKER Inhoudsopgave. Inleiding. Pijn bij kanker. Gevolgen van pijn. Slaap en vermoeidheid. Bewegen. Stemming. Behandeling van pijn. Pijnstillers. Doorbraakpijn.

Nadere informatie

chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar

chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar De pijnpolikliniek Indeling van pijn; acuut of chronisch Acute pijn ontstaat plotseling is (meestal) goed te behandelen;

Nadere informatie

PIJN in de palliatieve fase

PIJN in de palliatieve fase 1 PIJN in de palliatieve fase Bob Ekdom Anja Flipsen Palliatieteam Midden Nederland (PTMN) 21 nov 2013 Definitie van pijn Pijn is datgene wat een persoon die het ervaart zegt dat het is en is aanwezig

Nadere informatie

Pijn na een operatie

Pijn na een operatie Pijn na een operatie 1. Inleiding Binnenkort wordt U geopereerd in het TweeSteden ziekenhuis op locatie Tilburg. Pijn na een operatie is vrijwel onvermijdelijk. Pijn is een signaal van (mogelijke) weefselbeschadiging,

Nadere informatie

Prostaatkanker en palliatieve pijnbestrijding,

Prostaatkanker en palliatieve pijnbestrijding, Prostaatkanker en palliatieve pijnbestrijding, behandelen om de klachten te verminderen; niet genezend PIJN BESTRIJDING Patiënten bij wie de kanker niet meer beperkt is tot de prostaat, maar is uitgezaaid,

Nadere informatie

Pijnbestrijding na operatie

Pijnbestrijding na operatie Pijnbestrijding na operatie Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd. De anesthesioloog zorgt ervoor dat u tijdens de operatie geen pijn voelt. Na de operatie treedt pijn op, die iedere patiënt anders ervaart.

Nadere informatie

Pijnbehandeling in de palliatieve fase

Pijnbehandeling in de palliatieve fase Pijnbehandeling in de palliatieve fase 1. Inleiding Deze folder is bestemd voor patiënten die pijn hebben in de palliatieve fase. De palliatieve fase wil zeggen dat er levensverlengend behandeld wordt;

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Loperamide EG 2 mg capsules, hard. Loperamidehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Loperamide EG 2 mg capsules, hard. Loperamidehydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Loperamide EG 2 mg capsules, hard Loperamidehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Pijn is geen luxeprobleem! In Europa gaan er 500 miljoen werkdagen verloren als gevolg van chronische pijn, dat kost de economie 34 miljard euro.

Pijn is geen luxeprobleem! In Europa gaan er 500 miljoen werkdagen verloren als gevolg van chronische pijn, dat kost de economie 34 miljard euro. Lage Rugpijn en de diverse mogelijkheden van pijnbestrijding o.a door de neurostimulator. 17 februari 2007 Dokter J.P.Van Buyten, geneesheer anesthesist en coördinator van het multidisciplinair pijncentrum

Nadere informatie

Pijnstilling. Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp

Pijnstilling. Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp Pijnstilling Na uw bezoek aan de spoedeisende hulp Uw pijnmedicatie adviesschema: o Paracetamol o. x per dag o Diclofenac o Ibuprofen o Naproxen o Tramadol o. x per dag o OxyContin o OxyNorm o Omeprazol

Nadere informatie

Pijnbestrijding na uw operatie met de pijnpomp

Pijnbestrijding na uw operatie met de pijnpomp I Postoperatieve pijn En het PCA systeem AZ Vesalius Hazelereik 51 3700 Tongeren www.azvesalius.be Tel: 012/396111 Acute Pijn Service. Tel: 012 39 72 64 Anesthesiologen: Dokter H. Vandendriessche Dokter

Nadere informatie

Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie

Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie In deze folder willen wij u informeren over het belang van een goede pijnbehandeling na uw operatie en hoe de pijn na de operatie onder controle

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN Doel Het doel is te zorgen dat kankerpatiënten in de - overgang naar de - pallatieve fase niet tussen wal en schip vallen. Hiertoe worden

Nadere informatie

PIJNMEDICATIE THUIS NA EEN ORTHOPEDISCHE OPERATIE

PIJNMEDICATIE THUIS NA EEN ORTHOPEDISCHE OPERATIE PIJNMEDICATIE THUIS NA EEN ORTHOPEDISCHE OPERATIE 557 Inleiding In deze folder informeren wij u over het gebruik van pijnmedicatie thuis. U vindt informatie over: de pijnscore pijnmedicatie die u heeft

Nadere informatie

Infobrochure. Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen Infobrochure Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen Sinds enkele jaren heeft het Mariaziekenhuis een pijncentrum. Dit centrum legt zich vooral toe op de behandeling van chronische pijn. Samen met de

Nadere informatie

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals:

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals: Pijncentrum Actiq Uw arts heeft u het geneesmiddel Actiq (oral transmucosal fentanyl citrate) voorgeschreven. Naast de uitleg die u heeft gekregen is deze brochure samengesteld om u nog eens schriftelijk

Nadere informatie

Palliatieve pijnbestrijding : thuis en in het W.Z.C.

Palliatieve pijnbestrijding : thuis en in het W.Z.C. Palliatieve pijnbestrijding : thuis en in het W.Z.C. Dr K. Herweyers Equipearts PHA Pijn en palliatieve zorg Pain is an unpleasant and emotional experience associated with tissue damage or described in

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Imodium Instant 2 mg orodispergeerbare tabletten

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Imodium Instant 2 mg orodispergeerbare tabletten BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Imodium Instant 2 mg orodispergeerbare tabletten Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve

Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve 17 Pijn 17.1 Inleiding Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve pijn : Nociceptieve ofwel gewone pijn wil zeggen: pijn met tekenen van ontsteking (rubor, dolor, calor, tumor,

Nadere informatie

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema 9 Pijnbestrijding Het meten van de pijn bij kinderen in de kliniek of op de poli dient onderdeel te zijn van de standaard zorg. Pijn wordt gemeten met een gestandardiseerde scoringslijst. 0-2 jaar comfort

Nadere informatie

Doorbraakpijn Bij kanker

Doorbraakpijn Bij kanker Doorbraakpijn Bij kanker Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Deze folder is bestemd voor patiënten, die pijn hebben t.g.v. kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn de folder te lezen.

Nadere informatie

Laatste hulp bij vermoeidheid, benauwdheid, verstopping, misselijkheid/braken en pijn.

Laatste hulp bij vermoeidheid, benauwdheid, verstopping, misselijkheid/braken en pijn. Laatste hulp bij vermoeidheid, benauwdheid, verstopping, misselijkheid/braken en pijn. Congres De laatste zorg Carel Veldhoven 22 april 2016, De Reehorst, Ede Waar ga ik het over hebben? Een paar uitgangspunten

Nadere informatie

Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling

Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling In deze folder willen wij u informeren over het belang van een goede pijnbehandeling na uw operatie en hoe de pijn na de operatie onder controle

Nadere informatie

Pijn bij kanker. oncologie

Pijn bij kanker. oncologie Pijn bij kanker Deze folder is bedoeld voor mensen met kanker die pijn hebben als gevolg van hun ziekte of behandeling. U kunt de folder natuurlijk ook laten lezen aan mensen in uw omgeving. Misschien

Nadere informatie

Pijn. Samen maken we er een punt van. Informatie voor patiënten PIJN. Samen maken we er een punt van.

Pijn. Samen maken we er een punt van. Informatie voor patiënten PIJN. Samen maken we er een punt van. Pijn. Samen maken we er een punt van. Informatie voor patiënten PIJN. Samen maken we er een punt van. 2 Pijn. Samen maken we er een punt van. Beste Heel wat patiënten worden tijdens hun verblijf in het

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Strategie om de verpakkingsgrootten of de verpakkingsvorm beschikbaar in voor het publiek opengestelde apotheken te beperken 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Bijlage III. Wijzigingen die moeten worden aangebracht in de desbetreffende rubrieken van de Samenvatting van de Productkenmerken en de Bijsluiter

Bijlage III. Wijzigingen die moeten worden aangebracht in de desbetreffende rubrieken van de Samenvatting van de Productkenmerken en de Bijsluiter Bijlage III Wijzigingen die moeten worden aangebracht in de desbetreffende rubrieken van de Samenvatting van de Productkenmerken en de Bijsluiter NB: Deze Samenvatting van de productkenmerken, Etikettering

Nadere informatie

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum:

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: Versie: Medisch Spectrum Twente 1.0 Soort Document Titel Status: Vastgesteld Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: 06-02-2012 Pagina 1 van 5 Code:

Nadere informatie

Pijn bij kinderen. informatiebrochure

Pijn bij kinderen. informatiebrochure Pijn bij kinderen informatiebrochure 1 Inhoud...1 Pijn...3 Pijn meten...3 Kinderen jonger dan vier jaar... 4 Kinderen tussen vier en zes jaar...5 Kinderen vanaf zeven jaar...6 Pijn behandelen met geneesmiddelen...7

Nadere informatie

PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting

PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting Pijn bij kanker komt onnodig vaak voor, stelde de Maastrichtse internist Marieke van den Beuken van

Nadere informatie

Achtergronden bij casusschetsen

Achtergronden bij casusschetsen Interline Pijnbehandeling Achtergronden bij casusschetsen 29 mei 2001 Introductie: - Werkgroep zeer multidisciplinair, zie kop werkafspraak. - Leden die het Interline programma maakten: Paul Cost Budde,

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp. Patiënteninformatie. Gebruik van pijnstillers. Slingeland Ziekenhuis

Spoedeisende Hulp. Patiënteninformatie. Gebruik van pijnstillers. Slingeland Ziekenhuis Spoedeisende Hulp Gebruik van pijnstillers i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft een bezoek gebracht aan de Spoedeisende Hulp. Na uw behandeling kunt u nog pijn hebben. Pijn is erg

Nadere informatie

Pijncentrum. Informatie over Lyrica

Pijncentrum. Informatie over Lyrica Pijncentrum Informatie over Lyrica U heeft het geneesmiddel Lyrica (pregabaline) voorgeschreven gekregen en er is u ook uitgelegd waarom u dit middel gaat gebruiken. Deze brochure is samengesteld om u

Nadere informatie

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts 1 Pijn.. Wat doet U als U pijn heeft? 2 3 Wat doet u als uw patiënt pijn heeft? 4 Antibiotica ongeschikt

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Anesthesiologie en Pijngeneeskunde

Pijn bij kanker. Anesthesiologie en Pijngeneeskunde Anesthesiologie en Pijngeneeskunde Pijn bij kanker Inhoud 1. Inleiding....................................................... 1 2. Pijn bij kanker................................................... 1 3.

Nadere informatie

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING JMJ KRUL NEUROLOOG TERGOOIZIEKENHUIZEN BLARICUM Cijfers over diabetes (1) Er zijn ongeveer 740.000 mensen met diabetes in Nederland; 250.000 mensen

Nadere informatie

Behandeling van zenuwpijn met medicijnen Antidepressiva en anti-epileptica.

Behandeling van zenuwpijn met medicijnen Antidepressiva en anti-epileptica. Behandeling van zenuwpijn met medicijnen Antidepressiva en anti-epileptica www.nwz.nl Inhoud Wat is zenuwpijn? 3 Behandeling met medicijnen 3 Behandeling met antidepressiva 4 Behandeling met anti-epileptica

Nadere informatie

Marijse Koelewijn huisarts

Marijse Koelewijn huisarts PIJN Marijse Koelewijn huisarts Je hoeft tegenwoordig toch geen pijn meer te lijden Moeilijk behandelbare pijn Om welke pijnen gaat het? Welke therapeutische mogelijkheden zijn er? Opzet workshop: Korte

Nadere informatie

onderdeel van MCA Gemini Groep Behandeling van zenuwpijn met medicijnen

onderdeel van MCA Gemini Groep Behandeling van zenuwpijn met medicijnen onderdeel van MCA Gemini Groep Behandeling van zenuwpijn met medicijnen Antidepressiva en anti-epileptica Inhoud Wat is zenuwpijn? 3 Behandeling met medicijnen 3 Behandeling met antidepressiva 4 Behandeling

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Dr. Du Chau (Huisarts)

Dr. Du Chau (Huisarts) CASUS Chondrosarcoom Dr. Du Chau (Huisarts) Dr. Huysentruyt (Pijnarts) Niet-medische context Vrouw 21 jaar Gehuwd Medische voorgeschiedenis Sinds 2j intermittente last in de regio van het RECHTER SI-gewricht,

Nadere informatie

050301 Perdolan pijn_lft_n 12/6/05 11:36 AM Pagina 1. Pijn? Wat u moet weten en wat u kan doen.

050301 Perdolan pijn_lft_n 12/6/05 11:36 AM Pagina 1. Pijn? Wat u moet weten en wat u kan doen. 050301 Perdolan pijn_lft_n 12/6/05 11:36 AM Pagina 1 Pijn? Wat u moet weten en wat u kan doen. 050301 Perdolan pijn_lft_n 12/6/05 11:36 AM Pagina 2 Inhoud Wat is pijn? p. 3 Pijn en pijn is twee p. 4 Lichte

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige!

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & palliatieve zorg Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch Congres V&VN

Nadere informatie

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Algemeen Afnemen pijnscore: De ernst van de pijn (pijnintensiteit) is een aspect van de pijn

Nadere informatie

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX?

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX? Methotrexaat (MTX) Wat is methotrexaat (MTX) MTX is een geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de behandeling bij ernstige psoriasis. Aanvankelijk werd het gebruikt bij de behandeling van kanker. Bij toeval

Nadere informatie

Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog

Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog Doorbraakpijnbij kanker Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog Symptomen bij kanker Pijn Vermoeidheid Obstipatie Dyspneu Misselijkheid Braken Delirium Depressie

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

Chronische pijn. Theo Meert 15/01/2011

Chronische pijn. Theo Meert 15/01/2011 Chronische pijn. Theo Meert 15/01/2011 Volgende onderwerpen kwamen aan bod: 1) wat is chronische pijn en wat zijn de gevolgen 2) waarnemen van pijn 3) hoe meet men pijn 4) behandeling 5) ontwikkelen van

Nadere informatie

Pijn bij kinderen. informatiebrochure

Pijn bij kinderen. informatiebrochure Pijn bij kinderen informatiebrochure 1 Inhoud...1 Pijn...3 Pijn meten...3 Kinderen jonger dan vier jaar... 4 Kinderen tussen vier en zes jaar...5 Kinderen vanaf zeven jaar...6 Pijn behandelen met geneesmiddelen...7

Nadere informatie

Informatie voor de patiënt

Informatie voor de patiënt J-C 2001 Ned. Informatie voor de patiënt Het is belangrijk dat u eerst deze gebruiksaanwijzing leest, ook als u Dipidolor al eerder toegediend heeft gekregen. Er kan nieuwe belangrijke informatie in staan.

Nadere informatie

WCS JAARGANG 26 NR. 2

WCS JAARGANG 26 NR. 2 JAARGANG 26 NR 2 31 WONDVERZORGING: PIJN EN PIJNBEHANDELING MFM Wagemans en NT van Dasselaar* INLEIDING Elke verzorging van een wond is pijnlijk en wordt door geen enkele patiënt als prettig ervaren Desondanks

Nadere informatie

Volledige coloscopie. Voorbereiding voor de patiënt

Volledige coloscopie. Voorbereiding voor de patiënt Maag-, darm- en leverziekten Endoscopisch centrum dr. M. De Maeyer dr. P. Schoeters dr. P. Van Hauthem dr. C. Croonen Volledige coloscopie Voorbereiding voor de patiënt Uw onderzoek is gepland op (datum)

Nadere informatie

Poortkatheter. informatie voor patiënten

Poortkatheter. informatie voor patiënten Poortkatheter informatie voor patiënten INLEIDING 3 WAT IS EEN POORTKATHETER? 4 VOORDELEN VAN EEN POORTKATHETER 5 PLAATSEN VAN EEN POORTKATHETER 6 VERZORGEN VAN DE INSNIJDING(EN) 7 AANPRIKKEN VAN EEN POORTKATHETER

Nadere informatie

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011 Behandeling van doorbraakpijn Alexander de Graeff, internist-oncoloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht Academisch Hospice Demeter, De Bilt Doorbraakpijn Plotseling optredende (vaak hevige) pijn die

Nadere informatie

Ouderen en pijn Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers

Ouderen en pijn Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers Ouderen en pijn Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers Als u ouder wordt, kunt u te maken krijgen met pijn. Niet de leeftijd maar sommige ziekten of beperkingen kunnen pijn geven. Dit kan lastige

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Altemeier

patiënteninformatie algemene heelkunde Altemeier patiënteninformatie algemene heelkunde Altemeier ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

Pijn bestrijd je met verstand.

Pijn bestrijd je met verstand. PerdoFemina helpt je vrouw zijn zonder pijn! NIEUW Pijn bestrijd je met verstand. Wat u moet weten en wat u kan doen. PERDOFEMINA (ibuprofen lysinaat) is een geneesmiddel voor volwassenen en kinderen vanaf

Nadere informatie

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Inhoud Fases in palliatieve zorg Netwerk palliatieve zorg Haaglanden-

Nadere informatie

Casusschetsen. Casusschets 1

Casusschetsen. Casusschets 1 Interline Pijnbehandeling Casusschetsen 29 mei 2001 Casusschets 1 Vrouw, 50 jaar Patiente is bekend met een gemetastaseerd mammaca met botmetastasen thoracale en lumbale werverkolom. Tot nu toe is de pijn

Nadere informatie

Ouderen en pijn. Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers

Ouderen en pijn. Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers Ouderen en pijn Tips voor patiënten, familie en mantelzorgers Als u ouder wordt, kunt u te maken krijgen met pijn. Niet de leeftijd maar sommige ziekten of beperkingen kunnen pijn geven. Dit kan lastige

Nadere informatie

Pijn en Palliatieve zorg

Pijn en Palliatieve zorg Pijn en Palliatieve zorg Dr Anne Beyen 29 maart 2011 Oxford Textbook of Palliative Medicine Third Edition 1 = ontstaan van pijn = fysiologie = gewaarwording/ ervaring van pijn Oxford Textbook of Palliative

Nadere informatie

Behandeling van pijn bij de geriatrische patiënt. Dr. Geert Gabriel Mini-symposium Geriatrie 21 en 26 april 2016

Behandeling van pijn bij de geriatrische patiënt. Dr. Geert Gabriel Mini-symposium Geriatrie 21 en 26 april 2016 Behandeling van pijn bij de geriatrische patiënt Dr. Geert Gabriel Mini-symposium Geriatrie 21 en 26 april 2016 Soorten pijn Nociceptieve (65%): Neuropatische (10%) Gemengd (25%) Ontstaanswijze nociceptieve

Nadere informatie

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker Isala Dr. M.J.M.M. Giezeman, Anesthesioloog, Isala klinieken Zwolle 19 november 2014 Agenda Epidemiologie van doorbraakpijn Behandeling van doorbraakpijn

Nadere informatie

Deelname aan medisch wetenschappelijke studie

Deelname aan medisch wetenschappelijke studie Deelname aan medisch wetenschappelijke studie Het gebruik van pregabaline voor het verminderen van pijn rondom de operatie en het voorkomen van chronische pijn bij vrouwen die een borstoperatie ondergaan

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Duphalac, stroop 667 mg /ml Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan

Nadere informatie

Medicatie na een gastric bypass. Informatiebrochure

Medicatie na een gastric bypass. Informatiebrochure Medicatie na een gastric bypass Informatiebrochure Inhoud Inleiding 3 1 Medicatie met vertraagde werking 3 2 Grootte van de pil 4 3 Pijnstillers 5 4 Vitamines 6 5 Contraceptie 6 2 Medicatie na een gastric

Nadere informatie

Patiënteninformatie. PCA-pomp (pijnpomp)

Patiënteninformatie. PCA-pomp (pijnpomp) Patiënteninformatie PCA-pomp (pijnpomp) 2 Inhoud Inleiding... 4 Wat is PCA? Wat is een PCA-pomp?... 4 Veel gestelde vragen... 6 Waarom wordt er na uw operatie gekozen voor PCA?... 6 Hoelang kan u PCA krijgen?...

Nadere informatie

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan.

Farmacotherapeutische toelichting Pijnbestrijding gaat in het algemeen volgens het WHO-stappenplan. 1 Pijn 1.1 Pijnbehandeling algemeen Pijn vermindert veelal door behandeling van de onderliggende aandoening. Ondersteuning met analgetica zal niettemin vaak nodig zijn. Bij een aantal aandoeningen is symptomatische

Nadere informatie

Pijnstilling via de pijnpomp

Pijnstilling via de pijnpomp Infobrochure Pijnstilling via de pijnpomp Patiënt-gecontroleerde pijnbestrijding Anesthesie - Pijntherapie - Intensieve zorgen Tel: 011 826 227 mensen zorgen voor mensen Inleiding Binnenkort ondergaat

Nadere informatie