Uitvoering sectorinvesteringsplannen. mbo en hbo

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitvoering sectorinvesteringsplannen. mbo en hbo"

Transcriptie

1 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

2 Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501 CN Den Haag T (070) F (070) Vormgeving Ambitions, s-hertogenbosch September 2010 Auteursrechten voorbehouden. Gebruik van de inhoud van deze publicatie is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld.

3 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo Centres of expertise / Centra voor innovatief vakmanschap september 2010

4 4 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

5 Indeling 1 Inleiding 6 2 Uitgangspunten Centres of expertise / 10 Centra voor innovatief vakmanschap 3 Business plan 14 4 Procedure 21 5 Beoordelingskader 25 6 Leren en ondersteunen 28 7 Begrippenlijst 30 Bijlagen 33 5

6 1 Inleiding Op 20 oktober 2009 heeft de commissie De Boer het Sectorinvesteringsplan HBO Meer studenten hbo techniek via Centres of Expertise aan de voorzitters van het Platform Bèta Techniek en de HBO-raad aangeboden. De commissie Hermans heeft 22 maart 2010 het Sectorinvesteringsplan MBO Meer mbo-techniek studenten op topniveau door Centra voor Innovatief Vakmanschap aan de voorzitters van het Platform Bèta Techniek en de MBO Raad overhandigd. Beide plannen zijn geschreven in opdracht van het Platform Bèta Techniek en de HBO-raad (De Boer) en MBO Raad (Hermans), om de resultaten van de investeringen die in de periode door het Platform Bèta Techniek samen met de onderwijsinstellingen en het werkveld in de bètatechniekagenda zijn gedaan ook na 2010 voort te kunnen zetten en uit te bouwen. De voortzetting van de inspanningen van de afgelopen jaren binnen het mbo en hbo is hard nodig ter versterking van de Nederlandse economie en innovatie, en niet te vergeten de vervangingsvraag vanwege de aanstaande ontgroening en vergrijzing van de beroepsbevolking. Beide investeringsplannen zijn zowel in het onderwijsveld als door bedrijven en de overheid zeer goed ontvangen. In de plannen worden aanpakken voorgesteld om te komen tot centra 1 gericht op landelijk vastgestelde innovatiegebieden, waarin onderwijsinstellingen samen met bedrijven investeren. De centra worden gezien als uithangborden voor de sector techniek die de grote dynamiek van de sector laten zien, en de aantrekkingskracht van de sector op de toekomstige generatie technici vergroten. Kennis die binnen de nationale sleutelgebieden en de maatschappelijke innovatieagenda van het kabinet wordt gegenereerd, krijgt via de centra een plek in de onderwijsinfrastructuur. De centra worden daarmee aanjagers van de kenniseconomie en innovatie. De centra leveren op deze manier een bijdrage aan het oplossen van de zogenaamde Nederlandse kennis- of innovatieparadox (het beschikken over goed onderzoek dat nauwelijks zijn weg weet te vinden naar praktische toepassingen), en het kwantitatieve en kwalitatieve tekort aan technisch personeel. 1 Wanneer gesproken wordt over centra, worden zowel de Centres of expertise als de Centra voor innovatief vakmanschap bedoeld. 6 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

7 7

8 Sleutel tot de oplossing ligt in het verbinden van de vier O s in de regio Het stimuleren van de kenniseconomie, het doorbreken van de kennisparadox en ook het schaarsteprobleem vragen om een nieuwe benadering. Centraal daarin staat de regio. De concurrentie vindt immers niet langer plaats tussen landen, maar tussen krachtige economische regio s. Regio s met een sterk en goed uitgebalanceerd regionaal economisch systeem, waar eendrachtig vanuit nieuwe coalities wordt samengewerkt tussen de vier O s (ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid), hebben een concurrentievoordeel ten opzichte van regio s die dit niet doen. Daarom zetten steeds meer regio s met hun economische strategie in op gezamenlijke agendavorming van de diverse partijen, waarmee de kans op succes toeneemt. Ongeacht of het nu gaat om stimulering van innovatie en ondernemerschap of het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Inmiddels hebben diverse regio s in Nederland een door de vier O s gedragen innovatieagenda, waarin is gekozen voor één of meerdere economische speerpunten of clusters. Regio s als Brainport en Twente beschikken over omvangrijke en integrale investeringsagenda s van waaruit 8 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

9 diverse clusters worden ondersteund. Regio s als Wageningen, Groningen, Drenthe en Nijmegen zetten in op één speerpunt in de vorm van een cluster of valley. De meeste van deze speerpunten sluiten direct aan of hebben raakvlakken met de landelijk benoemde sleutelgebieden of thema s die zijn uitgewerkt in (maatschappelijke) Innovatieprogramma s. De praktijk laat zien dat de overheid, de ondernemers en het onderzoek al redelijk in staat zijn de krachten te verenigen om te komen tot een zekere mate van doelvervlechting rond een gezamenlijke ambitie. Iedereen vanuit zijn of haar eigen rol en verantwoordelijkheid. De overheid pakt in toe nemende mate de rol van facilitator in het proces van structuurversterking als maatschappelijke opgave, zorgt voor goede randvoorwaarden in het vestigingsklimaat en treedt in een enkel geval op als launching customer rond maatschappelijke vraagstukken. De kennisinstellingen zijn bezig zich open te stellen en zich met hun kennisontwikkeling te richten op wensen en behoeften van (regionale) stakeholders. Ondernemers zetten kennis en kunde om in kassa. In de meeste regio s is de grote afwezige het beroepsonderwijs. In een aantal gevallen zijn hogescholen in enige mate aangehaakt op de regionale innovatie investeringsagenda s, vooral op bestuurlijk niveau in de regionale bestuurlijke boards. De ROC s zijn meestal geheel afwezig, terwijl zij een zeer belangrijke stakeholder zijn in de kenniseconomietransitie. En wanneer het beroepsonderwijs wel betrokken is, is het in de praktijk vaak lastig deze betrokkenheid ook daadwerkelijk handen en voeten te geven. De ministeries van OCW en EZ hebben positief gereageerd op de vertaling van bovenstaande problematiek in het concept uitgewerkt in de plannen De Boer en Hermans, en hebben in juli 2010 budget vrijgemaakt om een start te kunnen maken met de Centres of expertise in het hbo (drie Centres kunnen gedurende vijf jaar worden ondersteund met 1 miljoen euro per jaar gekoppeld aan minimaal 50% cofinanciering) en de Centra voor innovatief vakmanschap in het mbo (zes Centra kunnen gedurende vijf jaar worden ondersteund met euro per jaar met minimaal 50% cofinanciering). De 50% cofinanciering bestaat uit een gelijkwaardige investering vanuit onderwijsinstelling en bedrijfsleven (en eventuele andere partners betrokken bij het centrum). Het Platform Bèta Techniek (in nauw overleg met de HBO-raad en de MBO Raad) heeft de opdracht gekregen om de call for proposals voor beide centra voor te bereiden. De call for proposals die 1 september 2010 is geopend omvat de volgende drie gebieden: - Water: dit omvat het Innovatieprogramma Watertechnologie en het Maatschappelijk Innovatieprogramma Water. - Chemie: dit omvat het Innovatieprogramma Chemie. - High-tech automotive systems (HTAS): dit omvat het Innovatieprogramma HTAS. Nadere informatie hierover is te vinden op / Hier staan ook de contactpersonen van de betreffende (maatschappelijke) Innovatieprogramma s vermeld. Dit document bevat informatie over de call for proposals voor de centra en heeft tevens als doel de onderwijsinstellingen en hun partners op weg te helpen bij het opstellen van goede business plannen. Hoofdstuk 2 bevat de beschrijving van de uitgangspunten voor de centra. In hoofdstuk 3 wordt het business plan toegelicht, hoofdstuk 4 beschrijft de procedure die leidt tot de selectie van de centra per 31 december Hoofdstuk 5 omvat het beoordelingskader zoals gehanteerd in de procedure, in hoofdstuk 6 wordt op hoofdlijnen de leerfunctie/monitor en audit beschreven. Hoofdstuk 7 geeft een toelichting op de in het stuk gehanteerde begrippen. In de bijlagen zijn kernvragen bij het formuleren van een business plan en het aanvraagformulier opgenomen. 9

10 2 Uitgangspunten Centra In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten van de Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap beschreven, waar de sectorinvesteringsplannen mbo en hbo aan ten grondslag liggen. De benadering van beide centra is in de kern gelijk, aangezien beide op een vergelijkbare wijze ingrijpen in de kennisinfrastructuur. De invulling van de centra verschilt, zoals later in dit hoofdstuk wordt toegelicht. Binnen de centra wordt een infrastructuur gecreëerd, waarin de kennis die is ontwikkeld binnen de sleutelgebieden kan worden doorvertaald naar (het human capital binnen) opleidingen en bedrijven. De kenniseconomie vraagt namelijk om (meer) innovatieve en ondernemende werknemers, om een goede aansluiting tussen kennis en ondernemerschap, en om excellentie. Het gaat om die werknemers met kennis die nodig is om de (innovatieve bedrijven binnen de) sleutelgebieden verder te helpen. Nederland moet daarom investeren in het opleiden van talent en dat talent verbinden aan de economische kracht van Nederland. Beide centra hebben drie centrale uitgangspunten, namelijk: 1. De centra profileren zich scherp binnen een sleutelgebied. 2. er is sprake van gelijkwaardige betrokkenheid en investeringen van het innovatief bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en andere partners (zowel materieel als immaterieel). 3. De centra worden bedrijfsmatig geleid en er is een duurzame implementatiestrategie. De centra worden na de looptijd van de overheidsinvestering zelfvoorzienend. Verbinding met economische speerpunten Onderwijsinstellingen, innovatieve bedrijven en andere partners (bijvoorbeeld lokale en provinciale overheden, door de overheid [mede] gefinancierde organisaties als woningcorporaties, ZBO s, en GTI s, etc.) ontwikkelen gezamenlijk sterk geprofileerde centra. Er zijn heldere keuzes gemaakt ten aanzien van de doelgroepen die worden bediend en de thema s of vraagstukken die vanuit de centra worden opgepakt. De centra zijn 52 weken per jaar operationeel, waarin verschillende disciplines elkaar ontmoeten en samenwerken. 10 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

11 In de centra wordt de verbinding gelegd tussen het middelbaar en hoger beroepsonderwijs en economische speerpunten (van nationaal belang). De centra vormen open communities of practice van ondernemers, wetenschappers, docenten en studenten. Excellentie is hier de norm: door te werken en te studeren in een omgeving met hoogwaardige kennis, toponderzoekers, topdocenten en state-of-the-art technologie halen de studenten het topniveau. De centra hebben een sterk wervend karakter, waardoor er tevens méér studenten worden aangetrokken: het centrum heeft een positief effect op de in- en uitstroomcijfers van de instellingen. Er is sprake van een gedeeld eigenaarschap. De betrokken partners (onderzoekers, ondernemers, onderwijs en de overheid) bepalen samen de strategie op basis van een gezamenlijke ambitie (doelvervlechting) en houden samen de visie en de strategie vitaal. Het gedeeld eigenaarschap vertaalt zich ook in een gezamenlijke bekostiging van de centra. Partners hebben elk hun eigen rol en verantwoordelijkheid in het centrum. Innovatiekracht De centra opereren vraaggericht. Voor de betrokken onderwijsinstellingen betekent dit een paradigmashift van aanbod- naar vraagsturing. Dat wil zeggen dat het aanbod van de centra aansluit op de kwantitatieve en kwalitatieve behoeften van werkgevers. De centra dragen bij aan een verbreding, verdieping en verzwaring van het onderwijspakket 2. Studenten en docenten krijgen toegang tot en komen in aanraking met state-of-the-art kennis en technologie vanuit de bedrijven en de kennisinstellingen. Verbreding vindt plaats door ruimte te bieden voor nieuwe thematische multidisciplinaire programma s met snijvlakcomponenten. Verdieping wordt gerealiseerd door extra aandacht te besteden aan nieuwe technologieën en nieuwe vakspecialismen. Verzwaring gebeurt door het aanbieden van snijvlakopleidingen, het aanbieden van masterclasses, post-hbo opleidingen en post-mbo opleidingen. Bij de Centres of expertise worden professionele masteropleidingen aangeboden voor hoog gespecialiseerde ingenieurs. Ook bij- en omscholing van werkenden en werkzoekenden kan onderdeel uitmaken van het pakket. De inrichting van de centra heeft tot gevolg dat deze bijdragen aan de innovatiekracht van ondernemers door innovaties op gang te brengen, te versnellen en de succesratio te vergroten, en bovendien talent op te leiden dat aansluit bij de innovatieopgaven van ondernemers. Ondernemers krijgen dus toegang tot talent met op maat gesneden kennis en kunde. De centra grijpen direct in op de winst- en verliesrekening van ondernemers. De innovatieketen (van ondernemers) krijgt een centrale plek in het aanbod van de centra. Hierbij is ruimte voor elke fase in de innovatieketen: bedenken, ontwikkelen, testen/implementeren, realiseren, vermarkten. (Consortia van) ondernemers brengen vraagstukken, kennis en technologie in, en krijgen kennis en uitvoeringscapaciteit tot hun beschikking om de vraagstukken om te zetten in nieuwe producten, diensten, processen en markten. Overeenkomsten en verschillen Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap De uitgangspunten voor de Centres of expertise en de Centra voor innovatief vakmanschap komen op hoofdlijnen overeen. In de Centra voor innovatief vakmanschap staat in de eerste plaats de arbeidsmarktvraag centraal. Zij zijn primair gericht op het opleiden van toptalent aansluitend op de innovatieopgaven van ondernemers, gekoppeld aan de belangrijke sleutelgebieden. De Centres of expertise zijn naast op toptalentontwikkeling ook gericht op het direct bijdragen aan het oplossen van innovatievraagstukken van ondernemers in alle fases van de innovatieketen. 2 hierbij is het nadrukkelijk de bedoeling dat binnen de huidige kaders opleidingen worden vormgegeven. Verbreding, verzwaring en verdieping moet niet leiden tot meer CREBO-/CROHO-registraties. De wettelijke kaders zijn onverminderd van toepassing. Voor mbo-instellingen is bijvoorbeeld de notitie Helderheid in de bekostiging van het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie uit 2004 relevant. 11

12 12 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

13 Zij vervullen onder meer een kennisvalorisatie- en innovatieversnellingsfunctie. De Centra voor innovatief vakmanschap dragen bij aan innovatie binnen het sleutelgebied door het aanreiken van innovatief vakmanschap en kennis over innoveren via stages en opdrachten. De verschillende soorten centra stellen verschillende eisen aan de invulling en samenstelling van het partnerschap (zoals de vereiste betrokkenheid van een [technische] universiteit of andere wetenschappelijke kennisinstelling bij de Centres of expertise, het mbo sluit bij voorkeur aan bij een hogeschool) 3. Voor zowel hbo als mbo zijn de innovatieve bedrijven belangrijke partners die met studenten en werkenden in een innovatieve context uitdagende projecten uitvoeren. Ook ten aanzien van actieradius en geografisch schaalniveau verschillen de Centres of expertise en de Centra voor innovatief vakmanschap. De eerste groeien uit tot vermaarde kennisbolwerken en hebben een nationale of zelfs internationale uitstraling en aantrekkingskracht op ondernemers en studenten. De laatste hebben deze uitstraling met name op (inter-)regionaal niveau. Business Based Innovation Door het Platform Bèta Techniek wordt voor het realiseren van de centra een nieuwe innovatiestrategie gehanteerd: Business Based Innovation (BBI). Deze BBI-strategie houdt onder andere in dat de centra worden gebaseerd op business plannen, waarin de belangen van de verschillende O s worden geïdentificeerd en zoveel mogelijk gekwantificeerd en gekapitaliseerd. Om de samenwerking tussen de partners te waarborgen, worden de doelstellingen van een centrum direct gekoppeld aan de toegevoegde waarde voor elke deelnemende partner: partners sluiten aan op basis van een direct eigenbelang. Dit verhoogt het commitment aanzienlijk, zeker als de toegevoegde waarde zich snel en duidelijk manifesteert. De centra zullen zich uiteindelijk zelf moeten kunnen bedruipen. Dat betekent dat gezocht zal moeten worden naar verdienmechanismen. Mogelijk krijgen de centra een revolving karakter. Aan de centra liggen goed doortimmerde business plannen ten grondslag en ze worden bedrijfsmatig geleid. De focus van de centra moet liggen op het zo spoedig mogelijk en continu realiseren van toegevoegde waarde. De kern is namelijk het bereiken van een voor alle partijen positief en acceptabel return on investment. Dit kan voor iedere partner anders zijn. Belangrijk is dat dit bij de start reeds zichtbaar wordt gemaakt en in het samenwerkingsverband sprake blijft van een win-win situatie. Dit zorgt voor een hoog commitment en duurzame financiering. De keuze voor de BBI-aanpak borduurt hierop voort. De centra moeten worden bezien als een eigen investering, waarmee rendement behaald moet worden voor de markt en daarmee voor zichzelf. In de volgende hoofdstukken wordt de BBI-aanpak nader beschreven. 3 business plannen voor Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap worden onafhankelijk van elkaar beoordeeld. Het is mogelijk dat met elkaar samenwerkende hogescholen en mbo-instellingen op elkaar aansluitende plannen indienen. 13

14 3 Business plan In de call van september 2010 wordt aan (een consortium van) onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en andere partners gevraagd een business plan in te dienen bestaande uit een business case en een business model met bijbehorende operationalisering. De onderwijsinstelling is penvoerder van het samen opgestelde plan. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de definities van achtereenvolgens het business plan, de business case en het business model. Vervolgens wordt nader ingegaan op welke elementen respectievelijk in de business case en in het business model dienen te worden opgenomen. In de bijlage is aanvullende (achtergrond-) informatie opgenomen over business cases en business modellen, en worden handvatten aangereikt om tot een business plan te komen. Business plan De termen business plan, business case en business model worden nogal eens verschillend ingevuld en door elkaar gebruikt. Het business plan is een instrument waarmee op een kwalitatieve en kwantitatieve manier het centrum wordt beschreven. Het geeft weer wat het centrum in de toekomst wil bereiken (de business case) en hoe hij dat wil bewerkstelligen (het business model). Voor het centrum is het een instrument met een hoge interne en externe waarde. Intern is het een beheersinstrument: aan de hand ervan wordt nagegaan of de voorgestelde doelen worden gerealiseerd. Wanneer dit niet het geval is, biedt het business plan de handvatten om oorzaken te achterhalen en vervolgens bij te sturen. Extern is het business plan een communicatie-instrument: het moet overtuigen om partners bij het centrum te betrekken. 14 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

15 Business plan Plan waarin de gewenste ontwikkelingen en doelstellingen van een centrum voor een bepaalde periode zijn vastgelegd en onderbouwd. Business case Wat en wie? Business model en operationalisering Hoe? Zoals gezegd bestaat het business plan uit een business case en een business model met operationalisering. De business case: vanuit elke deelnemende partij wordt de investeringsbeslissing onderbouwd, waaruit blijkt wat de toegevoegde waarde is van het centrum. De kern hiervan is een kosten- en batenanalyse. Voor elke partij moet een duidelijke kans of probleem bestaan dat met het centrum wordt verzilverd of via het centrum wordt opgelost. Duidelijk wordt wat de doelstelling is van het centrum, welke partijen worden betrokken en hoe elke partij zich tot het centrum en zijn doelstellingen verhoudt. Het business model levert het bewijs hoe het centrum toegevoegde waarde creëert, aflevert en vasthoudt. In essentie is een business model de blauwdruk van het centrum. In het business model komt de concrete invulling van het centrum aan de orde, waarbij verschillende onderdelen van het centrum worden beschreven. Een voorbeeld van een business model wordt in de bijlage gegeven. De operationalisering van het business model omvat een financiële analyse, een omgevingsanalyse en risicoanalyse, de uitvoering, en de organisatie en governance. Waarom deze aanpak? Zoals in het vorige hoofdstuk is beschreven, wordt er met de centra ingespeeld op een economischmaatschappelijke business case. De centra zijn een gedeelde verantwoordelijkheid tussen de deelnemende partners, die verschillende perspectieven en belangen hebben. Hoewel alle partijen kansen zien, blijkt het in de praktijk moeilijk om te komen tot concrete proposities. 15

16 De hier gekozen aanpak gaat uit van de kracht van de gedeelde business case. Onderwijs en bedrijfsleven zijn gelijkwaardige partners in het centrum. De kracht van een business case is de gedeelde verantwoordelijkheid van de betrokken partijen. De kracht van een business model is dat partijen worden gedwongen na te denken over hoe het centrum waarde creëert. Business case Om de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven te verbeteren en te bestendigen is het van belang de doelstellingen van een centrum direct te koppelen aan de toegevoegde waarde voor al zijn partners (de business case). Dit verhoogt het commitment aanzienlijk, zeker als deze toegevoegde waarde zich snel en expliciet manifesteert. Daarnaast moeten de functies van het centrum leiden tot extra toegevoegde waarde voor derden, waarmee nieuwe geldstromen kunnen worden aangeboord en benut. Kortom, de focus van de centra moet liggen op het bereiken van een voor alle deelnemers positieve return on investment, door het creëren van voldoende toegevoegde waarde. Partners moeten waar voor hun geld/inspanningen krijgen. Wanneer de inkomsten opwegen tegen de investeringen ontstaat een hoog commitment en daardoor een meer duurzame vorm van financiering. De keuze voor de aanpak met een business case en business model borduurt voort op dit principe. Zoals beschreven in de sectorinvesteringsplannen heeft het centrum uiteindelijk een aantal gemeenschappelijke doelen. Deelname aan het centrum gebeurt echter vanuit de eigen organisatie (en dus vanuit een eigen belang) geredeneerd. Vanuit het bedrijfsleven zal er een bedrijfsmatige argumentatie zijn voor deelname. Deze argumentatie moet duidelijk worden geformuleerd, onderbouwd door middel van een kosten- en batenanalyse. In de bijlage zijn vragen opgenomen die gebruikt kunnen worden bij het formuleren van een business case. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende drie onderdelen: 1. Wie: het team De primaire partners van het centrum (1e schil), het belang van waaruit ze meedoen, en wat hun rol is in de ontwikkeling, financiering en exploitatie. Het (beoogde) management van het centrum (inclusief cv s). De overige relevante stakeholders, business- en/of onderzoekspartners in de 2e schil van het centrum en de wijze waarop deze worden betrokken bij het centrum. De betrokkenheid van de relevante (maatschappelijke) Innovatieprogramma s bij de totstandkoming en uitvoering van het centrum. Track record: beschrijving van relevante referenties van projecten, programma s e.d. waaruit de expertise van betrokken partijen blijkt en waaruit blijkt dat de partijen ervaring hebben in de onderlinge samenwerking. Indien er sprake is van een groeimodel in het partnerschap, hoe ziet dat er dan uit? 16 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

17 2. Wat: visie, missie en concept De focus van het centrum: Hoe wordt het centrum geprofileerd en gepositioneerd op en binnen het sleutelgebied? De visie, de missie en het concept van het centrum. De vraagstukken waarop het centrum zich richt, en de problemen of kansen die hiermee worden opgelost/benut. De SMART geformuleerde doelstellingen en beoogde resultaten van het centrum (bijvoorbeeld meer studenten, betere studenten, stimuleren innovaties, etc.). 3. Kosten- en batenanalyse en vooruitblik Kosten- en batenanalyse (op hoofdlijnen) van de partners van het centrum (bijv. de benodigde investeringen, het [economisch] perspectief). Hoe is het team voornemens de visie, missie en concept nader uit te werken in het business model? Hoe ziet de bedrijfsmatige, duurzame implementatiestrategie eruit? Hoe wordt het centrum zelfvoorzienend? 17

18 Mogelijke redenen voor deelname vanuit bedrijven zijn: Uitbesteding van creatie en ontwikkeling (innovatie); Uitwisseling van kennis; Verbetering van toegang tot markten; Toegang tot voldoende gekwalificeerd personeel; Invloed op de inrichting van de opleiding; Versterken van het imago vanuit maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), gedeelde waarden; Versterken van het netwerk; Op lange(re) termijn: erbij horen, hier gebeurt het. Mogelijke redenen voor deelname vanuit onderwijsinstellingen zijn: Kansen voor profileren en onderscheiden op een innovatiegebied; Talentontwikkeling, het beste uit studenten halen; Ontwikkeling en kwaliteitsverbetering van opleidingen (verbreden, verzwaren, verdiepen); Directe relatie met de arbeidsmarkt; Afleveren van meer en betere studenten; Een continue update van actuele (praktijk)kennis; Professionalisering van docenten; Faciliteren van de valorisatieagenda. Business model en operationalisering Het tweede onderdeel van het business plan is het business model en de verdere uitwerking. Op basis van de business case (gebaseerd op individuele kosten- en batenanalyses) wordt in het business model inzicht en onderbouwing verschaft ten aanzien van de wijze waarop de business case gerealiseerd gaat worden. Het business model beschrijft het geheel en de samenhang van hoe het centrum waarde creëert, aflevert en vasthoudt. Daarmee laat het model het grotere geheel in samenhang zien. In een business model worden meestal de volgende onderwerpen behandeld Het business model De werking van het business model: wat is de concrete propositie van het centrum, hoe ziet het producten- en dienstenpakket van het centrum eruit. Wat is het verdienmodel: wat is de toegevoegde waarde, het unieke van het centrum en de reden dat klanten (studenten, personeel, bedrijven, kennisinstellingen, etc.) hiervoor kiezen. De onderscheiden klantsegmenten en de doelmarkten. Marketing plan: de communicatie- en marketingstrategie. In de uitwerking van het business model komen aan de orde: een financiële analyse; een omgevingsanalyse en risicoanalyse; de uitvoering; de organisatie en governance (deze onderdelen maken integraal deel uit van het business plan). Het gaat dan bijvoorbeeld om hoe de organisatiestructuur eruit ziet en 4 Zie tevens de bijlage voor een voorbeeld van een business model en de vragen die een consortium kan stellen om dit model vorm te geven. 18 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

19 hoe de juridische aspecten geregeld zijn. Denk hierbij aan de omgang met intellectueel eigendom van hetgeen binnen het centrum tot stand komt. Voor dergelijke zaken is het centrum zelf verantwoordelijk. 5. Financiële analyse 5 Investeringsbegroting met een specificatie van de inzet en verdeling van eigen middelen, de middelen van de partners, de overheidsinvesteringen en overige subsidiegelden. Exploitatiebegroting: inzicht in de zogenaamde apparaatskosten (huisvesting, personeel en infrastructuur) en de programmakosten (de activiteiten en projecten). Een onderbouwing hoe de overheidsinvestering wordt ingezet om te werken aan de verduurzaming van het centrum. Een onderbouwing van de wijze waarop nieuwe financieringsstromen worden aangeboord en opbrengsten worden gegenereerd. 6. Omgevingsanalyse en risicoanalyse Trends en ontwikkelingen in de markt. Aard en omvang van de huidige doelgroep en toekomstige doelgroepen: bedrijven, kennisinstellingen, overheden, studenten, etc. De voornaamste concurrenten en het onderscheidende vermogen van het centrum ten opzichte van zijn concurrenten. De go/no go-momenten: bedreigingen, (externe) risicofactoren en beperkingen. 7. Uitvoering Plan van aanpak: de stappen die zullen worden ondernomen om het centrum te realiseren en te verduurzamen. Planning voor de ontwikkeling van het centrum en het eerste jaar van exploitatie met de daarbij behorende doelstellingen. Inzicht in het team dat de ontwikkeling en eventueel de exploitatie zal uitvoeren en de mate van betrokkenheid vanuit de directie en het management. 8. Organisatie en governance De juridische borging en organisatievorm van het centrum. De wijze waarop het huidige en toekomstige (intellectueel en fysiek) eigendom geregeld is (bijvoorbeeld afspraken omtrent kennisbescherming, verdeling van de rechten op resultaten). Beschrijving van de governance structuur en de verdeling van rollen, taken en bevoegdheden onder de betrokken partijen. Wijze waarop verantwoording wordt afgelegd over de verkregen middelen. Kennisvalorisatie: het centrum maakt onderdeel uit van een pilot waar toekomstige centra van moeten kunnen leren. Hoe wordt de kennis die in het centrum wordt opgedaan ten aanzien van organisatie, uitvoering en financieringen gedeeld met, en beschikbaar gesteld voor, andere centra? 5 In het uiteindelijke business plan kan de financiële analyse de kosten- en batenanalyse uit de business case vervangen. 19

20 Business plan Het business plan omvat uiteindelijk minimaal de volgende onderdelen 6 : Wie: het team Wat: visie, missie en concept Het business model Financiële analyse Omgevingsanalyse en risicoanalyse Uitvoering Organisatie en governance 6 In de bijlage zijn vragen opgenomen die gebruikt kunnen worden bij het formuleren van een business plan. 20 Uitvoering sectorinvesteringsplannen mbo en hbo

21 4 procedure In dit hoofdstuk wordt de procedure beschreven zoals deze zal worden gehanteerd bij de call for proposals. Hierbij wordt ingegaan op de selectie- en beoordelingsprocedure, en de verantwoording gekoppeld aan de investeringsbijdrage. Selectie- en beoordelingsprocedure De selectie heeft als doel die aanvragen te selecteren die de meeste potentie hebben uit te groeien tot succesvolle Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap. Voor elk sleutelgebied (in totaal 3) worden 1 Centre of expertise en 2 Centra voor innovatief vakmanschap geselecteerd. De call is geopend in september Selectie vindt plaats in twee rondes door de expertcommissie op basis van een beoordelingskader (zie hoofdstuk 5). In de eerste ronde wordt een business case beoordeeld door de expertcommissie en een openbare ranking van de aanvragen gepubliceerd. In de tweede ronde wordt het gehele business plan beoordeeld. De expertcommissie adviseert het Platform Bèta Techniek over de toekenning van de investeringsbijdragen. Het Platform adviseert de ministers van OCW en EZ over de definitieve toekenning. Hieronder staan de belangrijkste data: september 2010 opening van de call for proposals 16 en 17 september 2010 workshop business case en business model 8 oktober 2010 deadline aanmelding toelichtende gesprekken 15 oktober 2010 om uur deadline inleveren business case 22 en 25 oktober 2010 (21 reserve) toelichtende gesprekken 5 november 2010 bekendmaking openbare ranking en individuele feedback 8 december 2010 om uur deadline inleveren business plan 14 december 2010 presentatie business plannen Uiterlijk 31 december 2010 toekenning overheidsinvestering 21

Toptechniek in bedrijf

Toptechniek in bedrijf Toptechniek in bedrijf Programmalijn 2: Centra voor innovatief vakmanschap Call for proposals Regiovisie Programmalijn 1: Vmbo en mbo techniek Programmalijn 2: Centra voor innovatief vakmanschap Aanmelden

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door:

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door: HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Media Outlook 2 CDMMOU02-2 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE MEDIA 6-5 -

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

Nadere subsidieregels ter bevordering van de economie en concurrentiekracht 2013 e.v. - provincie Limburg -

Nadere subsidieregels ter bevordering van de economie en concurrentiekracht 2013 e.v. - provincie Limburg - Nadere subsidieregels ter bevordering van de economie en concurrentiekracht 2013 e.v. - provincie Limburg - Het doel van de Nadere subsidieregels ter bevordering van de economie en concurrentiekracht 2013

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 524 Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie Nr. 214 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

Beschrijving aanvraagprocedure/aanvraagformulier

Beschrijving aanvraagprocedure/aanvraagformulier Beschrijving aanvraagprocedure/aanvraagformulier Voor de behandeling van subsidieaanvragen voor projecten en activiteiten, werken wij met een vaste procedure. U kunt subsidie voor een bepaald project of

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Programma voor alleenstaande ouderen met een beperking om hen langer zelfstandig te kunnen laten wonen, zonder verlies van kwaliteit van leven. Oproep tot het indienen

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht)

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) Aanvrager Organisatie Overige initiatiefnemers Naam Contactpersoon Telefoon E-mail 1 Naam business case Klantsegment DAGBESTEDING CATEGORIE LICHT Cliënten

Nadere informatie

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012

Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap. 3 december 2012 Checklist studentenwerving Centres of Expertise Centra voor Innovatief Vakmanschap 3 december 2012 Inleiding Sinds 2011 zijn vier Centres of Expertise en drie Centra voor Innovatief Vakmanschap actief.

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Life Sciences & Health TKI 2015

Life Sciences & Health TKI 2015 Life Sciences & Health TKI 2015 TKI LSH Match regeling voor publiek-private samenwerking Oproep tot het indienen van aanvragen voor de TKI- regeling voor de Topsector Life Sciences & Health 1. Regeling

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

Ruimte voor Ontwikkeling

Ruimte voor Ontwikkeling hbo centres of expertise mbo centra voor innovatief vakmanschap Ruimte voor Ontwikkeling Bijlage 7 Overzicht governance varianten inrichting Centra Bijlage bij advies Commissie Van der Touw, juni 2013

Nadere informatie

Stimulering Europees Onderzoek

Stimulering Europees Onderzoek Call for proposals Stimulering Europees Onderzoek 2015 Den Haag, juli 2015 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Beschikbaar budget 1 1.3 Geldigheidsduur

Nadere informatie

KUNSTENPLAN 2017-2020 RICHTLIJNEN ONDERNEMINGSPLAN VIERJARIGE SUBSIDIES

KUNSTENPLAN 2017-2020 RICHTLIJNEN ONDERNEMINGSPLAN VIERJARIGE SUBSIDIES KUNSTENPLAN 2017-2020 RICHTLIJNEN ONDERNEMINGSPLAN VIERJARIGE SUBSIDIES RICHTLIJNEN ONDERNEMINGSPLAN VIERJARIGE SUBSIDIES KUNSTENPLAN 2017-2020 Inleiding Deze richtlijnen voor het ondernemingsplan zijn

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Meetlat Projectplanning, monitoring & evaluatie

Meetlat Projectplanning, monitoring & evaluatie Meetlat Projectplanning, monitoring & evaluatie Managementsamenvatting/advies: Meetlat met toetscriteria Toetscriterium 1. Kansen en bedreigingen, behoefte- en omgevingsanalyse Door een analyse te maken

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011:

Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011: Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011: Versie 1.0 Datum 29 maart 2011 SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet Innovatieprogramma wordt financieel mogelijk gemaakt door het Ministerie

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur,

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie 349195 Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015 Geacht

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie 1 Bedenk een toekomstplan voor Huis vol Energie We zoeken: creatieve ondernemers! Energiesprong roept creatieve ondernemers op om

Nadere informatie

de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), mede namens de staatssecretaris van Economische Zaken,

de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), mede namens de staatssecretaris van Economische Zaken, BESTUURSAKKOORD MBO 214 In het Bestuursakkoord mbo 214 leggen de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de publiek bekostigde instellingen in het middelbaar beroepsonderwijs, zoals vertegenwoordigd

Nadere informatie

KWALITEITSPLAN MBO IN BEELD

KWALITEITSPLAN MBO IN BEELD KWALITEITSPLAN MBO IN BEELD Hans van Nieuwkerk Programmamanager MBO in Bedrijf Januari 2015 BESTUURSAKKOORD EN BELEIDSBASIS * Actieplan MBO: Focus op vakmanschap 2011-2015 ; februari 2011. * Akkoorden

Nadere informatie

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties platform voor zorginnovaties Ontwikkeling Business Case MAC 25 november 2010 Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van De Ideale Connectie (REAP) Pagina: 2 Business Case De business case

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet 4 3. Voorwaarden en procedure 5 3.1 Eisen aan de projecten 5 3.2 Indienen van projecten 6

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 Deze FAQ s richten zich alleen op de uitbreiding van het aantal bekostigde opleidingsscholen en niet op de verlenging en/of

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015 Reglement Kennisvouchers 12 maart 2015 Context In het najaar van 2013 hebben de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de drie IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen het economisch gebiedsprogramma

Nadere informatie

Aanvraagformulier projecten

Aanvraagformulier projecten Aanvraagformulier projecten Gebruik voor het invullen van dit aanvraagformulier de invulkaders. Kaders worden scrollbaar als u meer tekst wilt gebruiken dan het kader groot is. Projectnaam Aanvrager Geplande

Nadere informatie

Jaarverslag 2015. Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert

Jaarverslag 2015. Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert Jaarverslag 2015 Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert Voorwoord Hierbij bied ik u het jaarverslag 2015 aan. Een jaar waarin de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) aanzienlijk is doorontwikkeld

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Campus Challenge 2013: HBO en MBO

Campus Challenge 2013: HBO en MBO Aankondiging Datum: 26 april 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.nl Deutsche Bank 46 57 33 506 KvK Utrecht 30090777 BTW NL

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

Nederland heeft goud in handen

Nederland heeft goud in handen Nederland heeft goud in handen De Knowledge Mile in Amsterdam is 5 en 6 november decor voor de 5e General Assembly van de Centres of expertise en Centra voor innovatief vakmanschap. Ruim 40 Centres zijn

Nadere informatie

Aanvraagformulier culturele basisinfrastructuur 2017-2020 Artikel 3.44 Digitalisering

Aanvraagformulier culturele basisinfrastructuur 2017-2020 Artikel 3.44 Digitalisering Aanvraagformulier culturele basisinfrastructuur 2017-2020 Artikel 3.44 Aanvraagtermijn Een aanvraag voor instellingssubsidie voor de jaren 2017 tot en met 2020 op grond van dit hoofdstuk wordt ontvangen

Nadere informatie

Actieplan Veilige School 2015-2018

Actieplan Veilige School 2015-2018 Actieplan Veilige School 2015-2018 Inleiding De actieplannen Veilige School 1 van de afgelopen jaren hebben er voor gezorgd dat het onderwerp veiligheid goed op de kaart van het Haagse onderwijs staat.

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Regionaal Investeringsfonds mbo

Regionaal Investeringsfonds mbo Regionaal Investeringsfonds mbo Concept Subsidieregeling voor publiek-private samenwerking in het beroepsonderwijs Amsterdam, 23 januari 2014 Jonne Groot Iris Binken Nb. Aan deze tekst kunnen geen rechten

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND

AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND Nu.Hier. Promotie- en Innovatiebudget Toeristische Samenwerkingsinitiatieven Het stimuleren van promotie- en innovatie initiatieven van de toeristisch/culturele

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Financieringsvoorwaarden ondersteuning regionale allianties 2014-2016

Financieringsvoorwaarden ondersteuning regionale allianties 2014-2016 1. Inleiding In september 2013 is door een groot aantal partijen, waaronder de Rijksoverheid, werkgevers- en werknemersorganisaties, natuur- en milieuorganisaties, financiële instellingen en de VNG, het

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Onderwijsraad, Den Haag, juli 2009. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Onderwijsraad, Den Haag, juli 2009. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag a 1 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Leren en Werken Anna van Hannoverstraat 4 Den Haag Postbus

Nadere informatie

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: inleiding Werkgevers- en werknemersorganisaties

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Algemeen. 1. Waarom is de IGNITE Award opgezet?

Veelgestelde vragen. Algemeen. 1. Waarom is de IGNITE Award opgezet? Veelgestelde vragen Algemeen 1. Waarom is de IGNITE Award opgezet? Nederland kent naar schatting tussen de 3000 en 4000 social enterprises, een relatief kleine maar groeiende sector, met groot potentieel.

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs. Oktober 2014. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs. Oktober 2014. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Game changers in de samenwerking bedrijfsleven - onderwijs Oktober 2014 Dynamiek onderweg Dynamiek is groot De afgelopen drie jaar is door de ministeries van OCW en EZ, bedrijven binnen

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker,

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker, t 0 4 fr, Vere : Hogeschoe1if Prinsessegracht 21 Postbus 123 2501 CC Den Haag t (070)31221 21 f(070)31221 00 Aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Mevrouw dr. M. Bussemaker Postbus 16375

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA BEOORDELINGSKADER REGIONALE EN INNOVATIEVE PROJECTEN 1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA De regionale samenwerking Groningen-Assen is ontstaan om economische kansen te benutten

Nadere informatie

Tweede call voor offertes voor projecten

Tweede call voor offertes voor projecten Tweede call voor offertes voor projecten Thema : kleur- geur- en smaakstoffen uit planten Inleiding Het Kenniscentrum heeft tot doel om doorbraken te bewerkstelligen voor de valorisatie van werkzame stoffen

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie