Een woordje vooraf. Taalvorm. Taalvorm. Taalinhoud. Taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een woordje vooraf. Taalvorm. Taalvorm. Taalinhoud. Taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen"

Transcriptie

1 Taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen Een woordje vooraf Taalvorm fonologie syntaxis morfologie Taalinhoud Taalgebruik semantiek pragmatiek Taalvorm Fonologie: klankvorming en klankwaarneming articulatiefouten jongere of afwijkende fonologische ontwikkeling? cfr. globaal niveau fonologische stoornis? /# Taalvorm Taalinhoud Syntaxis: zinsvorming lengte van de zinnen, woordvolgorde.. Morfologie: grammaticale regels werkwoordvervoeging, enkelvoud/meervoud Semantiek: begrijpen van betekenis van woorden afhankelijk van de taal-input senso-motorische ontwikkeling - woordvindingsproblemen

2 Taalgebruik Pragmatiek: wat doet de taalgebruiker met zijn taal taalfuncties leeftijdsadequaat hanteren communicatieve pragmatiek beurtwisseling rekening houden met voorkennis verduidelijken hulp vragen De normale taalverwerving De normale taalverwerving Prelinguale periode - van 0 tot ongeveer 1 jaar - huilen / schreien - vocaliseren - vocaal spel - brabbelen Vroeglinguale periode - van 1 tot 2;6 jaar - de éénwoordfase - de twee- en meerwoordfase De normale taalverwerving De normale taalverwerving Differentiatiefase - van 2;6 tot 5 jaar - fonologische ontwikkeling - semantiek en woordenschat - syntaxis en morfologie - pragmatische aspecten Voltooiïngsfase - van 5 tot 9 jaar

3 0 2 maanden 8 maanden Gericht op geluiden Herkennen stem pre-communicatieve talenten vb. imitatie: tuiten van de lippen, tong uitsteken Doelbewust beurt nemen door het kind Geluiden in de beurten krijgen meer betekenis Soepele beurtwisseling Nog geen communicatieve intentie 8 maanden maanden Gedifferentieerd brabbelen - verschillende klanken - verschillende intonaties (vraag, mededeling ) reik- en wijsgedrag Stap van brabbelen naar eerste woordjes - namen honger Spelen met woorden en klanken Melodie, ritme, toonhoogte lijkt steeds meer op taal. Benoemen van dieren, personen, voorwerpen en acties uit dagelijkse leven maanden maanden grote verschillen in verschijnen eerste woorden: - langzaam verminderen brabbelen stilaan meer verstaanbare woorden - brabbelen stopt pauze verschijnen eerste woorden - beperkte actieve woordenschat, mooie uitspraak - snelle toename woordenschat, articulatie zwakker Enorme toename van woordenschat Zinsvorming komt op gang Vragen om aandacht Opmerkingen maken Vragen om handeling of voorwerp Echolalie - herhaald imiteren

4 + 24 maanden Differentiatiefase (2;6 5 jaar) Zinsvorming Communicatie wordt gerichter Taalgebruik nog beperkt tot hier en nu Niet talige grapjes overdreven gebaren nonsens-zinnetjes of klankgroepjes Gesprekjes als onderdeel van sociaal functioneren Grote drang tot communiceren Meer en meer benadering volwassen model Uitbreiding woordenschat Morfologische ontwikkeling Syntactische ontwikkeling Fonologische ontwikkeling Differentiatiefase (2;6 5 jaar) Voltooiïngsfase (5 jaar en ouder) Grote creativiteit eigen woorden maken, neologismen kronkelbrood = croissant parelboom = vuurwerk Soms periode van aarzelend spreken - vaak in emotionele situaties - teveel ineens willen vertellen Steeds moeilijker te onderscheiden van volwassen taalgebruik Fonologie: geen systematische fouten Vlottere zinsconstructie Taal wordt steeds verder verfijnd Taalproblemen en taalpathologie Taalproblemen: soorten Spraakstoornissen - stemstoornis - articulatiestoornis - stotteren Taalstoornissen - specifieke taalstoornissen - niet-specifieke taalstoornissen Specifiek Niet-specifiek Vertraagde ontwikkeling Gestoorde ontwikkeling

5 Specifieke taalstoornis Hoe noemen we dit? Het taalgebruik van het kind vertoont kenmerken die meestal niet in een bepaalde fase van het taalverwervingsproces thuishoren Niet te verklaren vanuit andere problemen Taalstoornis lijkt het enige probleem SLI kinderen Primaire taalontwikkelingsstoornis Op zichzelf staande taalontwikkelingsstoornis Vb. dysfatisch kind Vb. congenitale afasie Vb. verlate taalaanvang Enkele voorbeelden Niet specifieke taalstoornissen Ernstige woordvindingsproblemen Syntactisch-morfologische stoornissen Ernstige, hardnekkige articulatieproblemen / verbale dyspraxie stoornissen in het taalbegrip en de taalproductie die voor een groot gedeelte te verklaren zijn vanuit een duidelijk aanwezige andere stoornis Niet op zichzelf staande taalstoornissen Beïnvloedende factoren Risicogroepen Gehoor Motoriek Intelligentie Emotionele ontwikkeling Taalinput Gezondheid Organische afwijkingen Zieke kinderen / langdurige hospitalisatie Buitenlandse adoptiekinderen/ pleegkinderen Twee en meerlingen Herhaaldelijke tijdelijke gehoorsdalingen Emotionele gebeurtenissen (vb. overlijden) Ernstige visuele problemen Twee- of meertaligheid; dialect

6 Twee of meertaligheid Simultane tweetaligheid Tweetalig is een kind dat zich regelmatig en met gemak van twee talen kan bedienen in zijn dagelijkse leefwereld, op een manier die past bij zijn leeftijd. Te onderscheiden zijn Standaardtaal/dialect Simultane tweetaligheid Successieve tweetaligheid Simultane tweetaligheid: verloop (vooral gebaseerd op makkelijk te onderzoeken actieve taal): losse woorden in beide talen, woorden uit beide talen samengevoegd tot zinnen (code switching) Derde stadium, meestal rond de leeftijd van 3 jaar: één situatie één taal: bvb begint te protesteren wanneer vader plots de taal van moeder spreekt. Dit is ook wel de fameuze mixing periode: lexicaal en grammaticaal: bvb ik ben zinging, le petit garcon mangt,.. Zo blijkt dat kinderen vaak de eenvoudiger morfologie eerst leren. Tussen de leeftijd van 5-7 jaar: taal en persoon los koppelen Eentalig opgevoed kind beheerst tussen 5 en 7 j de basisregels en tussen 9 en 10 alle syntactische constructies en uitzonderingen. Ook zo voor kinderen die tweetalig opgevoed worden, maar woordenschat is vaak minder uitgebreid. Totale woordenschat is wel groter. Lezen daardoor vaak iets trager. Alle testen zijn op eentaligen genormeerd (behalve TAK toets). Successieve tweetaligheid Vertraagde en/of gestoorde ontwikkeling? Immersie/ leerhulp/gemengd Taalshock en cultuurshock gepaard gaande met stilteperiode Attritie/submersie of subtractieve tweetaligheid/additieve tweetaligheid Verloop: Interferentieverschijnselen Bvb two schoeen Succes door Motivatie en positieve attitude Tijd Vertraagde ontwikkeling: het taalsysteem van het kind vertoont de meeste kenmerken van een jonger kind Vertraagde en/of gestoorde ontwikkeling? Belang van vroegtijdige onderkenning Gestoorde ontwikkeling: taalgebruik van het kind vertoont specifieke kenmerken die men vaak niet in een bepaalde fase van het taalverwervingsproces terug vindt Combinatie van beiden: jonger niveau van taal met bizarre, opvallende elementen Relatie sociaal-emotionele ontwikkeling - taalontwikkeling gedragsproblemen Gestoorde communicatieve interactie met de omgeving Kritische of gevoelige periode voor taalverwerving? Meer kans op leerproblemen Spraak-taalontwikkeling centrale plaats in totale ontwikkelingsproces

7 Signaleren, screenen Groninger minimum spreeknormen 1 jaar : veel en gevarieerd brabbelen Signalerings screeningsinstrumenten vb. Groninger Minimum Spreeknormen vb. VTO- Taalscreeningsinstrument vb. Van Wiechenonderzoek 1;6 jaar : tenminste vijf woordjes (papa, mama en nog drie andere) woordopbouw nog onvolledig 2 jaar : zinnen van 2 woorden woordopbouw nog onvolledig ongeveer 50 % verstaanbaar Groninger minimum spreeknormen Groninger minimum spreeknormen 3 jaar : zinnen van drie tot vijf woorden zinsopbouw nog niet correct geen opvallende nasaliteit meer ongeveer 75 % verstaanbaar 4 jaar : eenvoudige, korte zinnen problemen met meervoudsvorming en werkwoordvervoeging ruim 75 % verstaanbaar 5 jaar : goed gevormde, ook lange zinnen concreet taalgebruik 90 % of meer is verstaanbaar Groninger minimum spreeknormen Vragen uitdrukkelijk naar taalproductie Objectieve info ouders (97 % ouders correcte informatie) Taalbegrip: slechts 26 % ouders geeft correcte informatie Communicatieve ontwikkeling: 40 % ouders geeft correcte informatie Kind en Gezin Van Wiechenonderzoek Longitudinaal onderzoeksinstrument, dat werkt zoals groeicurven. Het is geen screeningsinstrument. Het is genormeerd op een vergelijkbare populatie. Er is een uniforme uitvoeringswijze, beoordeling en notatie.

8 Kind en Gezin Van Wiechenonderzoek 32 Reageert op roepen bij naam (M) Er wordt gebruik gemaakt van gestandaardiseerd materiaal. Het houdt rekening met de beperkte onderzoekstijd. Het geeft aanleiding tot het bespreken van de ontwikkeling met de ouders. Denk aan gehoor- en contactstoornissen 33 Zegt dada, baba of gaga (M) 36 Zwaait dag-dag (M) Observatie reeksen a-klanken M: Maakt uw kind geluidjes zoals dadada, bababa, gagaga als hij bijvoorbeeld in de box of in bed ligt? De onderzoeker spoort aan tot zwaaien door zelf te zwaaien M: Zwaait uw kind weleens als er iemand binnenkomt of weggaat? PS Ook een ander communicatief gebaar is mogelijk (zie handboek) Bij interpretatie rekening houden met taalaanbod, taalproductie en ouder-kind relatie 38 Begrijpt enkele dagelijks gebruikte zinnen (M) Geef korte opdracht zonder suggestieve gebaren Bijv. pak de bal of geef je pop eens aan mama Observatie of kind dit begrijpt M: Hebt u de indruk als u tegen uw kind praat dat hij enkele zinnen begrijpt zonder dat u daarbij gebaren maakt? Voorbeelden? N-CDI: Lijsten voor communicatieve Ontwikkeling Oudervragenlijst Brede doelgroep van gebruikers Screening in functie van preventie en vroege detectie van communicatieve problemen

9 N-CDI: Lijsten voor communicatieve Ontwikkeling N-CDI Woorden en Gebaren Aanvullende informatie bij onderzoeksgegevens Preverbaal en verbaal niveau Leeftijdsequivalenten/taalleeftijden Gebruik bij kinderen van 8 tot 16 maanden 2 onderdelen: - vroege woordjes - acties en gebaren N-CDI: Woorden en Gebaren N-CDI Woorden en Gebaren Vroege woordjes: - eerste tekens van begrijpen - zinnen - eerste woordjes - woordenschatlijst Acties en Gebaren: - Eerste communicatieve gebaren - Spelletjes en routines - Acties met objecten - Volwassenen nadoen - Gefantaseerde voorwerpen N-CDI Woorden en Zinnen N-CDI Woorden en Zinnen Deel 1: Woorden die kinderen gebruiken Deel 2: Zinnen en zinsbouw - woordenschatlijst - manier waarop kinderen woorden gebruiken - woorduiteinden - woordvormen - voorbeeldzinnen

10 Vaak gebruikte taaltests NNST Nederlandstalige Nonspeech Test NNST Nederlandstalige Nonspeech Test RTOS - Vernieuwde Reynell Taalontwikkelingsschalen Reynell Test voor Taalbegrip TVK Taaltests voor Kinderen Schlichting Test voor Taalproductie Nijmeegse Pragmatiektest Leeftijdsbereik: maanden Receptieve taal - voorlopers van taalbegrip auditief; visueel - taalbegrip uitvoeren van opdrachten NNST Nederlandstalige Nonspeech Test RTOS Vernieuwde Reynell Taalontwikkelingsschalen Expressieve taal - voorlopers van taalproductie vocaliseren, klankimitatie - taalproductie benoemen Leeftijdsbereik: 2;0 5;0 jaar Taalbegripsschaal Taalproductieschaal - woordenschat - taalinhoud - spontane taal Schlichting Test voor Taalproductie Test voor Woordontwikkeling Leeftijdsbereik: 1;2 tot 6;3 jaar Test voor Zinsontwikkeling Test voor Woordontwikkeling Test voor Auditief Geheugen

11 Test voor Woordontwikkeling Nijmeegse Pragmatiektest Leeftijdsbereik: 4 7 jaar Subtests: communicatieve functies: verzoek om verduidelijking, om uitleg, vraag om informatie presuppositie: rekening houden met eerder opgedane kennis/ aanpassen van de spreekstijl conversationele vaardigheden: interactie structuur introduceren, aanhouden, veranderen van onderwerp vertelvaardigheden: oriëntatie, opbouw, kern van het verhaal, afloop en slot Therapievormen.taaltherapie Indirecte therapie Directe therapie - individuele therapie - groepstherapie - multidisciplinaire therapie

12 Therapievormen Therapievormen Keuze afhankelijk van - ernst van de taalontwikkelingsstoornis - bijkomende stoornissen? - mogelijkheden van het kind - mogelijkheden en beperkingen van de omgeving (organisatie, financieel) Keuze afhankelijk van: - leeftijd van het kind - werkhouding van het kind Indirecte therapie De Hanen oudercursus ouders therapeutisch leren omgaan met hun kind hometraining, oudercursussen, adviesgesprekken extra aandacht voor taal binnen dagelijkse situaties, in vertrouwde omgeving en door vertrouwde personen Hanen project Taal leren tijdens dagelijkse bezigheden In eigen omgeving VAT- manier gebruiken om kind te stimuleren tot nemen van meer initiatief - Volgen - Aanpassen - Toevoegen

13 Directe therapie Het prijskaartje en de administratie. therapie bij logopedist(e) Individuele of groepstherapie Zeer specifieke therapeutische doelstellingen Terugbetalingsvoorwaarden logopedie : - Afhankelijk van mutualiteit - 1 Percentielscore op taaltest: Pc < 5 - Limitatieve lijst van testen! - IQ Gegevens: IQ min 86 - Geen ernstig gehoorprobleem - Tijdsduur: 1 sessie = min. ½ uur Het prijskaartje en de administratie. Het prijskaartje en de administratie. Containerprincipe: frequentie in overleg / meer flexibiliteit Voorschrift opgemaakt door arts - naam en datum - etiologie,aard en omvang stoornis - aantal zittingen - voorschrift vergezeld van logo verslag -!datering aanvangsbilan/ behandelzittingen Aanvraag onder specifieke categorie vb. vertraagde spraaktaalontwikkeling Binnen 1 categorie max. 2 jaar terugbetaling mogelijk (uitzonderingen..) Langere termijn mogelijk indien aanvraag onder andere categorie (vb. leerstoornis; stotteren)

14 Het prijskaartje en de administratie. Prijs per zitting - min 30 min: euro euro terugbet. - min 60 min: euro euro terugbet. Multidisciplinaire therapie : revalidatiecentrum Richten zich op behandeling van specifieke doelgroepen Min. 3 disciplines (vb. kine logo - ergo) Tijdsduur beperkt tot 2 jaar Wachtlijsten toelatingsvoorwaarden Buitengewoon onderwijs Type 7 onderwijs voor kinderen met gehoor- of ernstige spraak/ taalstoornissen ( taalklas ) intensieve logopedische begeleiding taalbad ook auti-werking Ondersteunende / alternatieve communicatie (AAC) Communicatieboekje Extra ondersteuning van taal Alternatief wanneer actieve taal uitblijft Grote discrepantie tussen taalbegrip en actieve taal

15 Beta- prenten SMOG (Spreken Met Ondersteuning van Gebaren) Frequent gebruikt binnen BO scholen Vaak klassikaal aangeboden ter ondersteuning Eenvoudige gebaren SMOG Communicatie apparaat Alpha talker Communicatie apparaat: B.A.Bar

16 Mind Express

1. Wat is taalontwikkeling?

1. Wat is taalontwikkeling? 1. Wat is taalontwikkeling? Mensen willen graag hun wensen, gevoelens en ervaringen delen met anderen. Dit doen ze zowel met woorden als met hun lichaam (lachen, huilen, wijzen,...). Een kind leert daarvoor

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

Vroege spraak- en taalontwikkeling

Vroege spraak- en taalontwikkeling Vroege spraak- en taalontwikkeling Margreet Langereis Viataal Cochleair Implant Centrum Nijmegen/Sint-Michielsgestel 17 maart 2006 Inhoud presentatie Wat is taal? Mijlpalen op gebieden van de taalontwikkeling

Nadere informatie

Inhoud van de avond. Even voorstellen Gastspreker Hilde van der Vegt 0-1 jaar 1-2 jaar 2-3 jaar 3-4 jaar

Inhoud van de avond. Even voorstellen Gastspreker Hilde van der Vegt 0-1 jaar 1-2 jaar 2-3 jaar 3-4 jaar LOGOPEDIEPRAKTIJK BRUNINK LOGOPEDISCH SPECTRUM REGIO OOST LOGOPEDIEPRAKTIJK NOUWELS LOGOPEDIEPRAKTIJK OOSTERLAAR Inhoud van de avond Even voorstellen Gastspreker Hilde van der Vegt 0-1 jaar 1-2 jaar 2-3

Nadere informatie

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29 Inhoud Inleiding 15 Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos 1 Het computerprogramma 23 1.1 Inleiding 23 1.2 Doel van het computerprogramma Behandeldoelen tos 23 1.3 Doelgroep en gebruikers

Nadere informatie

Van Nul tot Taal. Doelgericht stimuleren van taal en communicatie

Van Nul tot Taal. Doelgericht stimuleren van taal en communicatie Van Nul tot Taal Doelgericht stimuleren van taal en communicatie Even voorstellen Nanja de Rooij - Orthopedagoog-Generalist, NVO geregistreerd - Werkzaam bij Auris vanaf 2001 - Leerkracht Speciaal Onderwijs

Nadere informatie

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN INFORMATIE VOOR OUDERS/VERZORGERS TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN Meertaligheid en fonologische stoornis TAALSTOORNIS KINDEREN: PROBLEMEN MET DE PRODUCTIE VAN SPRAAKKLANKEN

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond.

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond. Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 8 oktober 2013 Pinkeltje Balkbrug

Nadere informatie

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD

Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen. kinderen INHOUD Protocol Project Uniforme signalering spraaktaalproblemen bij jonge kinderen Versie geïntegreerd model van Wiechen 2/jarigen 1 november 2011 INHOUD 1. Inleiding 2. Taal A. De normale taalontwikkeling en

Nadere informatie

WAT DOET DE LOGOPEDIST?

WAT DOET DE LOGOPEDIST? TAAL Afasie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door een hersenletsel in de linker hersenhelft. Dit wordt meestal veroorzaakt door een beroerte (CVA), maar kan ook ontstaan door een hersentumor, een

Nadere informatie

Taalontwikkeling en communicatie bij het jonge kind

Taalontwikkeling en communicatie bij het jonge kind Taalontwikkeling en communicatie bij het jonge kind Stephanie Gillebert, logopediste COS Antwerpen 19 maart 2012 Leren communiceren Van alle dingen die ik een kind moet leren, is communiceren één van de

Nadere informatie

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet.

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet. Vraag In de aanloop naar volgend schooljaar krijgen we heel wat vragen rond de type 7 taal-spraak groep. Onder andere over welke 'termen' ok of niet ok zijn ifv opmaak gemotiveerd verslag / verslag. Ik

Nadere informatie

Taal. Informatie over logopedie

Taal. Informatie over logopedie Taal Taal is... Het geheel van de door de spraakorganen, op basis van het taalvermogen voortgebrachte tekens waarvan de mens gebruik maakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te

Nadere informatie

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Taalstoornissen Primair: specifieke taalontwikkelingsstoornissen (SLI) Secondair: niet-specifiek

Nadere informatie

Vroegtijdige detectie van taal- en spraakontwikkelingsstoornissen. Myriam Uyttenhove Leuven 7 december 2007

Vroegtijdige detectie van taal- en spraakontwikkelingsstoornissen. Myriam Uyttenhove Leuven 7 december 2007 Vroegtijdige detectie van taal- en spraakontwikkelingsstoornissen in het CLB Myriam Uyttenhove Leuven 7 december 2007 1. Inleiding Onderzoeksvragen 1. Wat is de zinvolheid, de wijze en het ideale tijdstip

Nadere informatie

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind

Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind Vroegsignalering taalontwikkelingsstoornissen Symposium Het jonge kind 15 december 2016 Drs. F. Sobieraj klinisch linguïst / logopedist Kentalis Een landelijke organisatie gespecialiseerd in diagnostiek,

Nadere informatie

Laat kinderen met TOS niet in de kou staan: het belang van vroege signalering van taalontwikkelingsstoornissen

Laat kinderen met TOS niet in de kou staan: het belang van vroege signalering van taalontwikkelingsstoornissen Laat kinderen met TOS niet in de kou staan: het belang van vroege signalering van taalontwikkelingsstoornissen Dr. Annette Scheper, klinisch linguïst, senior onderzoeker Symposium Signaleren van Taalontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

Taalstimulering voor kinderen en volwassenen. Taal en taalbeleid 3 februari 2014

Taalstimulering voor kinderen en volwassenen. Taal en taalbeleid 3 februari 2014 Taalstimulering voor kinderen en volwassenen Taal en taalbeleid 3 februari 2014 Enkele stellingen Taalontwikkeling 1. Voortalige fase: van 0 tot 1 jaar 2. Vroegtalige fase: van 1 tot 2,5 jaar Eentalige

Nadere informatie

INDELING VAN DE SPRAAK- EN TAALSTOORNISSEN

INDELING VAN DE SPRAAK- EN TAALSTOORNISSEN 1 INDELING VAN DE SPRAAK- EN TAALSTOORNISSEN INLEIDING Zoals uit het voorgaande is gebleken, is de spraak- en taalontwikkeling een complex proces: verscheidende factoren spelen hierin een rol. Het spreekt

Nadere informatie

Deze presentatie wordt u aangeboden door:

Deze presentatie wordt u aangeboden door: Deze presentatie wordt u aangeboden door: Presentatie logopedie Wat is logopedie Wat behandelt de logopedist Hoe verloopt de normale spraaktaalontwikkeling Screening en verwijzing Vergoeding Handige websites

Nadere informatie

Thema avond Lezen. Basisschool Oostenwind te Raalte Donderdag 16 januari 2014 Hanneke Berenpas, Logopedist

Thema avond Lezen. Basisschool Oostenwind te Raalte Donderdag 16 januari 2014 Hanneke Berenpas, Logopedist Thema avond Lezen Basisschool Oostenwind te Raalte Donderdag 16 januari 2014 Hanneke Berenpas, Logopedist Programma Verloop taalontwikkeling in vogelvlucht Stimuleren taalontwikkeling Spraak/taalproblemen

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Hoofdstuk 1 Normale taalontwikkeling Hoofdstuk 2 Ontwikkelingsdysfasie

Inhoud Inleiding Hoofdstuk 1 Normale taalontwikkeling Hoofdstuk 2 Ontwikkelingsdysfasie Inhoud Inleiding 11 Hoofdstuk 1 Normale taalontwikkeling 15 1.1 Taalontwikkeling: een multidimensioneel gebeuren 16 1.2 Componenten van de taalontwikkeling 18 1.3 Fasen in de taalontwikkeling 21 1.4 Besluit

Nadere informatie

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek

AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR. Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek AUDIOLOGISCH CENTRUM HOLLAND NOORD ALKMAAR Het AC als centrum voor Spraaktaaldiagnostiek Het spraaktaalteam van het ACHN Multidisciplinair team bestaat uit: Gedragswetenschappers (orthopedagogen/psychologen)

Nadere informatie

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor.

Iedereen kan last krijgen van stemproblemen en het komt zowel bij kinderen als bij volwassenen voor. Stem Adem-/ en stemproblematiek Heesheid Adembeheersing als voorbereiding op zingen Hyperventilatie Spreken in het openbaar Stemproblemen en stemverandering bijv. bij transseksualiteit, pubertijd Symptomen:

Nadere informatie

Wendy vd Bosch en Tanja v Hoef SIMEA 10-04-2014

Wendy vd Bosch en Tanja v Hoef SIMEA 10-04-2014 Wendy vd Bosch en Tanja v Hoef SIMEA 10-04-2014 Doel van vanmiddag presenteren van de huidige situatie stellingen en discussie uitwisselen van ideeën t.b.v. het vormen van een beleid passend bij de huidige

Nadere informatie

Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s

Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s Bijlage 2 Specifieke SORKC-schema s In deze bijlage zijn zeven specifieke SORKC-schema s opgenomen. Het algemeen logopedische SORKC-schema uit Hoofdstuk 3 is uitgewerkt voor stemstoornissen door Riep Niemeijer

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de ouders Spraak- en taalstimulatie bij het jonge kind UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de ouders Spraak- en taalstimulatie bij het jonge kind UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de ouders Spraak- en taalstimulatie bij het jonge kind UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Mijlpalen in de spraak- en taalontwikkeling Begrijpen Uw kind.

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Ons team van logopedisten.

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Ons team van logopedisten. Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 12-02-2014 Pinkeltje Balkbrug Ons

Nadere informatie

I N D I C A T I E S T E L L I N G C L U S T E R 2

I N D I C A T I E S T E L L I N G C L U S T E R 2 I N D I C A T I E S T E L L I N G C L U S T E R 2 INLEIDING DEELDOCUMENT LOGOPEDIE Het deeldocument Logopedie is tot stand gekomen in landelijk overleg van de spraak-, taaldeskundigen van de CvI s voor

Nadere informatie

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg Rapport 295001006/2009 S. Postma Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg RIVM-rapport 295001006/2009 Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Nadere informatie

Stoornis of breder? De stoornis beschrijven De 5 aspecten in een handzaam schema! Casuïstiek Conclusie

Stoornis of breder? De stoornis beschrijven De 5 aspecten in een handzaam schema! Casuïstiek Conclusie Overzicht diagnostisch instrumentarium spraak-taalonderzoek Edith Hofsteede-Botden Rianneke Crielaard Kentalis Sint-Michielsgestel Team Spraak-Taal Overzicht diagnostisch instrumentarium spraak-taalonderzoek

Nadere informatie

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het Afasie Inleiding Als gevolg van een hersenbeschadiging kan een patiënt te maken krijgen met communicatieproblemen. Deze beperken hem/haar in het uitwisselen van gedachten, wensen en gevoelens. Op de afdeling

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Team Nouwels Logopedie. Inhoud informatieavond 29-5-2014

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Doelstellingen informatieavond. Team Nouwels Logopedie. Inhoud informatieavond 29-5-2014 Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 26 mei 2014 Doomijn Nieuwleusen Team

Nadere informatie

Artikels EVOLUTIE VAN DE SPRAAK-/TAALDIAGNOSTIEK BIJ KINDEREN IN VLAANDEREN EN NEDERLAND: EEN GEDETAILLEERD OVERZICHT

Artikels EVOLUTIE VAN DE SPRAAK-/TAALDIAGNOSTIEK BIJ KINDEREN IN VLAANDEREN EN NEDERLAND: EEN GEDETAILLEERD OVERZICHT EVOLUTIE VAN DE SPRAAK-/TAALDIAGNOSTIEK BIJ KINDEREN IN VLAANDEREN EN NEDERLAND: EEN GEDETAILLEERD OVERZICHT Inge Zink ExpORL, Logopedische en Audiologische Wetenschappen, K.U.Leuven, Multidisciplinair

Nadere informatie

Dysfatische Ontwikkeling S-TOS

Dysfatische Ontwikkeling S-TOS Dysfatische Ontwikkeling S-TOS (Differentiële) Diagnostiek Innerlijke taal Determinanten Tan-Söderbergh Behandelprincipes Behandeling innerlijke taal Definitie D.O. Het begrip van de taal, of ten minste

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Logopedie bij kinderen met een taalstoornis

Logopedie bij kinderen met een taalstoornis PATIËNTEN INFORMATIE Logopedie bij kinderen met een taalstoornis Taalontwikkelingsstoornis Fonologische stoornis Meertaligheid 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad

Nadere informatie

Blootstell i ngsachterstand. Moedertaalontwikkeling is adequaat

Blootstell i ngsachterstand. Moedertaalontwikkeling is adequaat Dit onderzoek gaat over taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen bij jonge kinderen.adequate taalvaardigheid speelt een belangrijke rol bij de sociaal emotionele ontwikkehng en wordt gezien als

Nadere informatie

Late fouten in het taalbegrip van kinderen

Late fouten in het taalbegrip van kinderen 1 Late fouten in het taalbegrip van kinderen Petra Hendriks Hoogleraar Semantiek en Cognitie Center for Language and Cognition Groningen Rijksuniversiteit Groningen 2 De misvatting Actief versus passief

Nadere informatie

INTERUNIVERSITAIRE MANAMA-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG

INTERUNIVERSITAIRE MANAMA-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG KU LEUVEN UNIVERSITEIT GENT UNIVERSITEIT ANTWERPEN VU BRUSSEL INTERUNIVERSITAIRE MANAMA-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG Opsporen van taalontwikkelingsstoornissen op het consultatiebureau: een vergelijking

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Afasie. Dienst Logopedie & Afasiologie. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Afasie. Dienst Logopedie & Afasiologie. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Dienst Logopedie & Afasiologie Afasie GezondheidsZorg met een Ziel Wat is afasie? Afasie is een verworven taalstoornis ten gevolge van een hersenletsel. We lichten de belangrijkste

Nadere informatie

Aspecten van de non verbale communicatie in Spraak taalproblemen bij een dysfatische ontwikkeling (S TOS / SLI):

Aspecten van de non verbale communicatie in Spraak taalproblemen bij een dysfatische ontwikkeling (S TOS / SLI): Non-verbale communicatie in de differentiële diagnostiek bij spraak-taalstoornissen Ank Verschoor Specifieke moeilijkheden: Secundaire problemen bij een dysfatische ontwikkeling (SLI/S TOS) Comorbiditeit

Nadere informatie

De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken

De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken Logopedie 1 De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken 2 Gevolgen van een CVA afasie: problemen in taal en communicatie dysartrie: problemen

Nadere informatie

Standpunt. Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg.

Standpunt. Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg. RIVM/Centrum Jeugdgezondheid Februari 2009 Inhoud 1. Inleiding 2 2. Begripsbepaling 2 3. Huidige stand van zaken m.b.t. het signaleren

Nadere informatie

Taalontwikkeling in een meertalige context

Taalontwikkeling in een meertalige context Taalontwikkeling in een meertalige context Informatiebrochure voor ouders Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid & Welzijn van Lessius Proces van tweedetaalverwerving 1 Verantwoording Als expertisecentrum

Nadere informatie

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014 Evy Visch-Brink Dutch version CAT Comprehensive Aphasia Test, 2004 Kate Swinburn, Gillian Porter, David Howard CAT-NL, 2014 Evy Visch-Brink, Dorien

Nadere informatie

De taalverwerving van het kind

De taalverwerving van het kind De taalverwerving van het kind Taalverwerving ipv taalontwikkeling - tot stand komen van taal is geen automatisch groeiproces - kind en omgeving spelen actieve rol in proces van taalgroei Taalontwikkeling

Nadere informatie

Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen

Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen Uitdagingen bij de diagnostiek van spraaktaalstoornissen bij meertalige kinderen door Manuela Julien, logopedist & klinisch linguïst 19 maart 2009 Overzicht Taalachterstand, taalstoornis, nog beperkte

Nadere informatie

Taalontwikkelingsstoornissen en meertaligheid. Anna Jansen, Kinderneurologie, UZ Brussel Lut Schelpe, Logopediste, COS Brussel Hilde Desmet, De Foyer

Taalontwikkelingsstoornissen en meertaligheid. Anna Jansen, Kinderneurologie, UZ Brussel Lut Schelpe, Logopediste, COS Brussel Hilde Desmet, De Foyer Taalontwikkelingsstoornissen en meertaligheid Anna Jansen, Kinderneurologie, UZ Brussel Lut Schelpe, Logopediste, COS Brussel Hilde Desmet, De Foyer Inhoud I. Normale taalontwikkeling II. III. Spraak-

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling

Diagnostiek en behandeling Diagnostiek en behandeling Hans Kaffener Diagnostiek en behandeling Kennismaking met de Doelgroep TOS in theorie en in beleving Wat biedt Kentalis diagnostiek en behandeling Hoe kom je bij Kentalis? verwijsmogelijkheden

Nadere informatie

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 7 maart 2002. Lieven Coppens

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 7 maart 2002. Lieven Coppens België Finland Griekenland Japan Nigeria Noorwegen Polen Rusland Singapore Slovakije Tsjechië Verenigd Koninkrijk Verenigde Staten Percentage Nieuwsbrief leren leren en studeren op de basisschool nummer

Nadere informatie

Logopedie op SBO de Evenaar

Logopedie op SBO de Evenaar Logopedie op SBO de Evenaar Schooljaar 2010-2011 Presentatie van: Corine Brouwer en Olga van Schaik Inhoud De visie afgezet tegen de behandelcriteria voor logopedie Verdeling logopedie schooljaar 2010-2011

Nadere informatie

Wat is afasie? Afasie is een taalstoornis ontstaan door hersenletsel.

Wat is afasie? Afasie is een taalstoornis ontstaan door hersenletsel. Afasie Wat is afasie? Afasie is een taalstoornis ontstaan door hersenletsel. Hoe ontstaat afasie? Afasie ontstaat door hersenletsel. Dit letsel ontstaat meestal ten gevolge van een CVA, soms wordt het

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVERBAND LOGOPEDIE HARDENBERG

SAMENWERKINGSVERBAND LOGOPEDIE HARDENBERG LOGOPEDIEPRAKTIJK BRUNINK LOGOPEDISCH SPECTRUM REGIO OOST LOGOPEDIEPRAKTIJK NOUWELS LOGOPEDIEPRAKTIJK OOSTERLAAR Inhoud van de avond Even voorstellen Filmpje Gastspreker Hilde van der Vegt Kenmerken SLI

Nadere informatie

Vragenlijst voor ouders / verzorgers

Vragenlijst voor ouders / verzorgers Vragenlijst voor ouders / verzorgers Betreft: naam: Geb. datum: Vroege spraak- en taalontwikkeling - Start: Is de spraak- en taalontwikkeling op tijd begonnen:. gebrabbeld:. tijdstip eerste woorden:. tijdstip

Nadere informatie

Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen

Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen Diagnostiek van taalstoornissen bij meertalige kinderen Manuela Julien logopedist & linguïst 30 september 2011 Overzicht 1. Terminologie 2. Uitdagingen 3. Valkuilen 4. Aanpak M. Julien, 30 september 2011

Nadere informatie

Afasie bij kinderen met epilepsie. Symposium 'Verworven kinderafasie,

Afasie bij kinderen met epilepsie. Symposium 'Verworven kinderafasie, Afasie bij kinderen met epilepsie Symposium 'Verworven kinderafasie, 13-01-2017 Afasie bij kinderen met epilepsie Epilepsiesyndromen en achteruitgang op gebied van taal/ afasie 3 casussen; aard en verloop

Nadere informatie

Adviezen voor het bevorderen van de taalontwikkeling. Afdeling Logopedie

Adviezen voor het bevorderen van de taalontwikkeling. Afdeling Logopedie Adviezen voor het bevorderen van de taalontwikkeling Afdeling Logopedie Uw kind gaat praten, omdat er vanaf zijn geboorte in zijn nabijheid gepraat wordt en omdat vanaf zijn geboorte tegen hem gesproken

Nadere informatie

Protocol Logopedie. SBO De Brigantijn. Kanaalstraat 38, 5711 EJ Someren Hogeweg 6, 5751 KX Deurne

Protocol Logopedie. SBO De Brigantijn. Kanaalstraat 38, 5711 EJ Someren Hogeweg 6, 5751 KX Deurne Protocol Logopedie SBO De Brigantijn Kanaalstraat 38, 5711 EJ Someren Hogeweg 6, 5751 KX Deurne Inhoudsopgave: 1. Wat verstaan wij onder logopedie blz. 3 2. Dossierscreening blz. 3 3. Logopedische screening

Nadere informatie

1. ONDERZOEK. Voorwaarden bij onderzoek:

1. ONDERZOEK. Voorwaarden bij onderzoek: Charter voor onderzoek en behandeling van spraak-, taal- en communicatieproblemen bij de ziekte van Huntington Versie voor zorgmedewerkers, mantelzorgers en patiënten 1. ONDERZOEK Voorwaarden bij onderzoek:

Nadere informatie

Het Pad van de Taal. By Dr. Lin Day, Baby Sensory

Het Pad van de Taal. By Dr. Lin Day, Baby Sensory Het Pad van de Taal By Dr. Lin Day, Baby Sensory Het onder de knie krijgen van de taal en het spraakvermogen zijn complexe vaardigheden. Toch zijn baby s, lang voordat ze zelf kunnen praten, in staat om

Nadere informatie

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Prof. dr. Bea Maes, Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek, K.U.Leuven 1. Centrale rol van taal en communicatie

Nadere informatie

Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk

Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk Nina Davids & Judith Pijnacker - senior onderzoekers Petra van Alphen - projectleider Expertise & Innovatie, PonTeM Taal in het Kleuterbrein Waarom EEG? Wat

Nadere informatie

Taalverwerving bij kinderen met autisme

Taalverwerving bij kinderen met autisme Taalverwerving bij kinderen met autisme De ontwikkeling van syntaxis en semantiek bij kinderen met autisme en een normale intelligentie Student: Maaike de Kleijn Studentnummer: 3209849 Inhoud 1. Inleiding...3

Nadere informatie

SPRAAK-, STEM- EN TAALSTOORNISSEN BIJ KINDEREN

SPRAAK-, STEM- EN TAALSTOORNISSEN BIJ KINDEREN SPRAAK-, STEM- EN TAALSTOORNISSEN BIJ KINDEREN 541 Inleiding U bent op de polikliniek Keel-, Neus- en Oorheelkunde wegens spraak- of stemproblemen van uw kind. Kinderen die slecht spreken kunnen zich vaak

Nadere informatie

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen Mondelinge taal 1 Spraak-taalontwikkeling Baby blauw maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) herhaalt geluidjes Dreumes brabbelt bij (eigen) spel oranje begint steeds meer

Nadere informatie

Achtergrondinformatie over NT2

Achtergrondinformatie over NT2 Achtergrondinformatie over NT2 Achtergrondinformatie over NT2 Je kunt een woord op twee manieren kennen. 1. Je (her)kent een woord, maar kunt dat woord nog niet zelf gebruiken. 2. Je kent het woord en

Nadere informatie

Het leren van Engels bij kinderen met TOS

Het leren van Engels bij kinderen met TOS Het leren van Engels bij kinderen met TOS Siméa congres 15-04-2016 Master Thesis Logopediewetenschap Inge Zoutenbier, MSc Onder begeleiding van: Dr. Rob Zwitserlood In een notendop http://auris.instantmagazine.com/auriscomdigit

Nadere informatie

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film)

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) Kind, Taal & Ontwikkeling Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) 1e letter vervangen door een andere: de eerste letters vormen dan van boven naar

Nadere informatie

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren TAAL IS LEUK Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren 1 Inhoudsopgave Pagina Besteed extra aandacht aan de taal van uw kind 4 Adviezen die u kunt toepassen tijdens een gesprekje met uw kind 5 Maak

Nadere informatie

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 2. Autisme: Kwalitatieve verschillen op 3 gebieden: taalvaardigheden, sociale vaardigheden en beperkte/

Nadere informatie

Het onderzoek. Taalontwikkeling. Inhoud. Lezing Kannercyclus 10 december 2012. Autismespectrumstoornissen. Jarymke Maljaars

Het onderzoek. Taalontwikkeling. Inhoud. Lezing Kannercyclus 10 december 2012. Autismespectrumstoornissen. Jarymke Maljaars Autismespectrumstoornissen BEGRIP ALS STRUIKELBLOK: Taal bij kinderen met autisme en een verstandelijke beperking FENOTYPE KANNERCYCLUS 1 december 212 COGNITIE BIOLOGIE O M G E V I N G GENOTYPE Autisme

Nadere informatie

Primair progressieve afasie: meer dan taal? neuropsychologie en gedrag

Primair progressieve afasie: meer dan taal? neuropsychologie en gedrag Primair progressieve afasie: meer dan taal? neuropsychologie en gedrag Inge de Koning, Klinisch Neuropsycholoog Erasmus MC Primair progressieve afasie: varianten - Progressieve niet-vloeiende afasie (PNFA)

Nadere informatie

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland

Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord. Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Begin bij de basis: een spraaktaalspecialist aan het woord Astrid Roest GGD/JGZ Zaanstreek-Waterland Workshop in opdracht van NVLF Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie www.nvlf.nl Inhoud

Nadere informatie

GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN. AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis

GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN. AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis Programma Even voorstellen Wat is autisme? Vroege signalen bij autismespectrumstoornissen De eerste stap richting onderzoek

Nadere informatie

Samen naar woorden zoeken

Samen naar woorden zoeken Samen naar woorden zoeken Diagnostiek en behandeling van woordvindingsproblemen in de logopedische praktijk Lieke Cools Amsterdam, 7 november 2014 Symposium Stichting dysfatische ontwikkeling Praktijk

Nadere informatie

Achtergrond, inhoud en toepassing

Achtergrond, inhoud en toepassing Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen (T-TOS): Achtergrond, inhoud en toepassing Femke Scheltinga, Linda Horsels, Jos Keuning & Judith Stoep Sinds 2013 is het Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

Zorgboekje. Kindgegevens

Zorgboekje. Kindgegevens Zorgboekje De pedagogisch medewerker vult dit boekje behorende bij het overdrachtdocument peuter kleuter in als er een zorgbehoefte bij het kind is gesignaleerd. Zij/ hij vult in wat van toepassing is

Nadere informatie

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid 3;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes. 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes door

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd 0 tot 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd 0 tot 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd 0 tot 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Taal en gedrag. Afke Posthuma, logopedist. NVLF congres 18-11-2011. Tine Mersmann

Taal en gedrag. Afke Posthuma, logopedist. NVLF congres 18-11-2011. Tine Mersmann Taal en gedrag NVLF congres 18-11-2011 Afke Posthuma, logopedist Tine Mersmann Programma 1. Inleiding 2. Gedrag bij taalontwikkelingsstoornissen 3. Taal bij gedragsstoonissen 4. Eindbeschouwing 5. Mijn

Nadere informatie

Het Functioneel Trainingsprogramma voor Syntaxis (FTS) Van theorie naar praktijk. Joyce Jacobs

Het Functioneel Trainingsprogramma voor Syntaxis (FTS) Van theorie naar praktijk. Joyce Jacobs Het Functioneel Trainingsprogramma voor Syntaxis (FTS) Van theorie naar Joyce Jacobs Bachelor Logopedie, Hogeschool Zuyd, Heerlen (NL) (2007-2011) (Erasmustraject Lessius hogeschool, Antwerpen) Master

Nadere informatie

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Dr.L.Ruytjens klinisch fysicus-audioloog Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam mede namens L.Heijkoop en A.Verbaan logopedisten Inhoud Neonatale gehoorscreening

Nadere informatie

Informatiebrochure Afasie

Informatiebrochure Afasie Informatiebrochure Afasie UZ Leuven 2 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

Taalontwikkeling van het meertalige kind 24/09/2013

Taalontwikkeling van het meertalige kind 24/09/2013 EXPERTISEGEBIEDEN Code slaat de brug tussen wetenschappelijk onderzoek en hulp- en dienstverlening op het vlak van: TAALONTWIKKELING VAN HET MEERTALIGE KIND Lezen, spellen en dyslexie Rekenen en dyscalculie

Nadere informatie

Overdracht van kindinformatie

Overdracht van kindinformatie Overdracht van kindinformatie Invullen door ouder(s); aanvullen door consultatiebureaumedewerker Kindgegevens Achternaam: Voornaam: Geslacht: jongen meisje (aanvinken wat van toepassing is) Geboortedatum:

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Mondelinge taalvaardigheid: Van pingpongen naar tafelvoetballen WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Mondelinge taalvaardigheid: Van pingpongen naar tafelvoetballen WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Mondelinge taalvaardigheid: Van pingpongen naar tafelvoetballen WWW.CPS.NL Wat ben ik? Wat staat bovenaan m n verlanglijst? Het programma: van pingpongen

Nadere informatie

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Kindgegevens: Voornaam Achternaam Geboortedatum Groep Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Thuistaal Opvoeding tweetalig n.v.t. ja nee notatiewijze: kijkpunt is nog niet in ontwikkeling

Nadere informatie

Bekijk het maar! met Suus & Luuk

Bekijk het maar! met Suus & Luuk Bekijk het maar! met Suus & Luuk Richtlijnen voor taal en sociaal emotionele ontwikkeling die gebruikt kunnen worden in het werken met Bekijk het maar! met Suus & Luuk Taal Midden peuters (ca. 3 jaar)

Nadere informatie

Welke moeilijkheden kunnen optreden bij mensen met afasie?

Welke moeilijkheden kunnen optreden bij mensen met afasie? Wegwijs in afasie Inleiding Uw naaste is opgenomen in Gelre ziekenhuizen omdat hij/zij getroffen is door een beschadiging in de hersenen waardoor zijn/haar communicatie is aangetast. Dit heet afasie.

Nadere informatie

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure. Spraak-, taal- en slikproblemen

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure. Spraak-, taal- en slikproblemen I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Spraak-, taal- en slikproblemen IIVoorwoord Beste patiënt, Beste familie, Deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak- en/

Nadere informatie

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen Signalering spraak- en taalproblemen 1 Inleiding Communiceren en anderen begrijpen is een belangrijk fundament in je leven. Het stelt je in staat grip te krijgen op de wereld om je heen, contacten aan

Nadere informatie

Thema: Titel van lezing. Naam van spreker 31-10-2011 2

Thema: Titel van lezing. Naam van spreker 31-10-2011 2 Thema: Titel van lezing Naam van spreker 31-10-2011 2 Spraak- en taalproblemen bij kinderen Prof.dr. Sieneke Goorhuis-Brouwer UMCG 31-10-2011 3 Spraak- en taalontwikkeling deel van de totale ontwikkeling

Nadere informatie

KINDEREN MET TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN. Waar kan ik terecht als ik me zorgen maak? Wat is een taalontwikkelingsstoornis?

KINDEREN MET TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN. Waar kan ik terecht als ik me zorgen maak? Wat is een taalontwikkelingsstoornis? AALO LING KINDEREN MET TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN Informatie en tips voor de omgeving Wat is een taalontwikkelingsstoornis? Hoe kan ik helpen bij meertaligheid? Hoe kan ik mijn kind helpen? Waar kan

Nadere informatie

Informatiebrochure Apraxie

Informatiebrochure Apraxie Informatiebrochure Apraxie UZ Leuven 2 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

Leren praten. Praten gaat niet vanzelf, praten moet je leren. Een kind leert praten door horen, zien en doen.

Leren praten. Praten gaat niet vanzelf, praten moet je leren. Een kind leert praten door horen, zien en doen. Leren praten Leren praten Praten gaat niet vanzelf, praten moet je leren. Een kind leert praten door horen, zien en doen. De rol van de ouders is heel belangrijk. Zij geven het goede voorbeeld, zij reageren

Nadere informatie

Praten leer je niet vanzelf

Praten leer je niet vanzelf jeugdgezondheidszorg Praten leer je niet vanzelf... hier ben ik www.icare.nl Over de spraak-taalontwikkeling van kinderen van 0-4 jaar Praten gaat niet vanzelf, praten moet je leren. Een kind leert praten

Nadere informatie

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen IB netwerkbijeenkomst SWV Aan den IJssel, De Tuyter, Krimpen aan de IJssel 8 maart 2016 Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen Louise Biesmeijer & Margriet

Nadere informatie

Hoe help ik mijn taalgestoorde kind versie maart 2012. Logopediepraktijk Het Praathuis Roelien van Halsema Mirjam Hermans Kim Ruiter Marieke Luten

Hoe help ik mijn taalgestoorde kind versie maart 2012. Logopediepraktijk Het Praathuis Roelien van Halsema Mirjam Hermans Kim Ruiter Marieke Luten Logopediepraktijk Het Praathuis Roelien van Halsema Mirjam Hermans Kim Ruiter Marieke Luten Hoe help ik mijn taalgestoorde kind? Onderstaande adviezen zijn een samenvatting uit Kinderen met Taalontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie