Het klimaat. Politieke indeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het klimaat. Politieke indeling"

Transcriptie

1 Spaans in de wereld Over de hele wereld wordt er door 330 miljoen mensen Spaans gesproken. Ter vergelijking : 400 miljoen mensen op onze aardbol spreken Engels. Het is een officiële taal van instanties zoals de UNO, de Unesco en de EG. De benaming Spaans is in feite misleidend. Het is de naam die gegeven wordt aan het Castiliaans, één van de officiële talen in Spanje. Het Castiliaans heeft om politieke en economische redenen in die mate een dominante rol gespeeld dat het lange tijd de enige officiële taal was in Spanje, de taal van het Hof, de taal van de hoofdstad Madrid, de taal van de streek rond Madrid, Castilië. De Grondwet van 1978 erkent echter 4 officiële talen in Spanje : het Castiliaans, het Catalaans, het Gallicisch en het Baskisch. Andere regionale talen die nu nog slechts het statuut van dialect hebben, maken ook aanspraak op erkenning als officiële taal. Dit geldt bvb voor het Asturisch. 1

2 Het Catalaans en het Gallicisch zijn, net als het Castiliaans Romaanse talen, dus afgeleid van het Latijn. Het Catalaans, gesproken in Catalonië en op de Balearen, heeft nauwe banden met het Frans ; het Gallisch, gesproken in Galicië, leeunt eerder bij het Portugees aan. Het Baskisch heeft geen banden met het Latijn, het is vermoedelijk een Keltische taal. Spanje geografisch. Officiële naam : Koninkrijk Spanje Hoofdstad : Madrid Oppervlakte : km² Bevolking : 39 miljoen inwoners Bevolkingsdichtheid : 77 inwoners per km² Munt : Euro (vroeger Peseta ; 100 Ptas = 24,4 Bef op 29/09/1997) 2

3 Spanje is een erg bergachtig land, na Zwitserland het meest bergachtige van Europa. In het centrum van het land bevindt zich de Meseta, een hoogvlakte waarvan de hoogte schommelt tussen 600 en 1000m. Spanje wordt van Frankrijk gescheiden door de Pyreneeën. Langs de Atlantische kust vinden we de Picos de Europa en in het Zuiden de Sierra Nevada. Het bergachtige karakter van Spanje heeft er gedurende eeuwen voor gezorgd dat de verschillende streken vrij geïsoleerd waren van elkaar, wat aanleiding geeft tot een verscheidenheid die heden ten dage nog steeds merkbaar is. Tot Spanje behoren ook de Balearen en de Canarische eilanden, en twee steden aan de Marokkaanse kust, Ceuta en Melilla. Dit verklaart waarom de Britten zo hardnekkig vasthouden aan Gibraltar. Indien Gibraltar Spaans wordt, controleert Spanje de toegang tot de Middellandse zee. En dit is een strategische positie die men zelfs een medelid van de Europese Gemeenschap moeilijk kan gunnen. De inwoners Dé Spanjaard bestaat niet, net zoals dé Belg niet bestaat. Afgezien van de individuele verschillen kan men wel trachten een typering te geven van de verschillende cultuurgroepen. Van de Basken wordt gezegd dat ze vrij gesloten, koppig en werklustig zijn. De Catalanen associëren zich graag met de Fransen en de Vlamingen (!) : werkzaam, maar met veel gevoel voor cultuur, verfijnde levensgenieters. De Andalusiërs zijn uitbundig, maken zich zelden zorgen over de dag van morgen, vaak merkt men duidelijk Arabische invloeden. Van de Castiliaan wordt gezegd dat hij trots is. Dit geldt eigenlijk voor alle Spanjaarden ; wat men de Castiliaan eigenlijk «verwijt» is zijn minachting voor de rest van Spanje. Men kan dit fenomeen goed vergelijken met het Parijse chauvinisme. Een vaststelling die ook voor de meeste Spanjaarden geldt wordt samengevat door een populaire uitdrukking : «Al enemigo, ni lo justo, al amigo, hasto lo injusto». Voor vrienden gaat hij tot het uiterste, vreemden laten hem totaal onverschillig. Dit verklaart ook de gammele sociale voorzieningen in Spanje. 3

4 Het klimaat Ook hier weer verscheidenheid. Het noorden vochtig en gematigd, en dus groen, het zuiden, droog en warm tot heet, en dus dor. In centraal Spanje heeft de zee geen temperende invloed op het klimaat en zijn de zomers snikheet, de winters koud. Politieke indeling Spanje is sinds de Grondwet van 1978 een federale staat, ingedeeld in 17 autonome gebieden. Elke Autonomía heeft een eigen regering en parlement, die bevoegd is voor een wisselend aantal sectoren. Buitenlandse politiek en defensie behoren in elk geval tot de bevoegdheid van de centrale regering die momenteel geleid wordt door José María Aznar, van de Partido Popular (centrum rechts). De autonomías zijn : Andalucía, hoofdstad Sevilla (6.8 milj inwoners) Aragón, hoofdstad Zaragoza (1.8 milj) Canarias, hoofdstad Santa Cruz de Tenerife/Las Palmas de Gran Canaria (1.46 milj) Cantabria, hoofdstad Santander (0.52 milj) Castilla-La Mancha, hoofdstad Toledo (1.67 milj) Castilla y León, hoofdstad Valladodid (2.58 milj) Cataluña, hoofdstad Barelona (5.97 milj) Comunidad de Madrid, hoofdstad Madrid (4.78 milj) Comunidad de Navarra, Pamplona (0.51 milj) Comunidad de Valencia, hoofdstad Valencia (3.73 milj) Extremadura, hoofdstad Mérida (1.08 milj) Galicia, hoofdstad Santiago de Compostela (2.84 milj) Islas Baleares, hoofdstad Palma (0.68 milj) Región de Murcia, hoofdstad Murcia (1 milj) La Rioja, hoofdstad Logroño (0.26 milj) País Vasco, Vitoria (2.13 milj) Principado de Asturias, hoofdstad Oviedo (1.1 milj) 4

5 Galicië is de meest regenachtige streek van Spanje. Dat is duidelijk te zien aan de groene weiden en bossen. Karakteristiek voor Galicië zijn de rías, een soort kleine fjorden of inhammen waar de zee soms diep landinwaarts komt. Belangrijkste sectoren zijn de visvangst en de conservenindustrie, veeteelt, mijnbouw en scheepswerven. Ondanks al deze activiteiten is Galicië een arme en zelfs achterlijke streek. Het Galicische landschap lijkt op een puzzel met minuscule stukjes. Elk lap grond wordt doorverpacht in vele kleine perceeltjes, ruilverkaveling staat er nog in zijn kinderschoenen. De mini-akkertjes worden vaak op primitieve wijze bewerkt met handploeg en koe, wat het rendement bepaald niet de hoogte injaagt. De oogst wordt bewaard in mini-schuurtjes op palen, die men horreo noemt. Asturias is het oude christelijke koninkrijk van waar de Reconquista werd gestart. De Spaanse kroonprins draagt de titel Príncipe de Asturias. Het is een bergachtig gebied (Picos de Europa), groen en vrij vruchtbaar. Asturias is beroemd voor zijn melk en kazen, en de appelcider. Eén van de belangrijkste Spaanse havens is Gijón. Cantabria is eveneens een groene en bergachtige streek. Men leeft er van mijnbouw, veeteelt en toerisme. De hoofdstad Santander geldt als één van de meest elegante steden van Spanje. Vlakbij bevinden zich de beroemde prehistorische grotten van Altamira. País Vasco : eveneens een groene en bergachtige streek. In País Vasco bevinden zich een aantal belangrijke streken, met moderne industriegebieden : San Sebastian, Bilbao en Vitoria. Het gebied is economisch gezien van groot strategisch belang. De Baskische afscheidingsbeweging ETA heeft dus niet louter taalkundige motieven ; anderzijds was de Baskische bevolking gedurende lange tijd massaal voorstander van een afscheiding van het luie en geldverslindende Zuiden. Sinds País Vasco echter over ruime eigen bevoegdheden beschikt komt hier steeds meer verandering in. Veel Basken zien de ETA nu als een terroristische bende die de economische welvaart alleen maar in gevaar brengt met haar nutteloos geweld. Het feit dat de ETA niet alleen onafhankelijkheid wenst voor Spaans Baskenland, maar ook aanhechting van Frans Baskenland, een utopisch streven, maakt haar positie des te moeilijker. 5

6 La Rioja, een van de kleinste autonomías, is een zeer vruchtbare streek. Ze is beroemd om haar uitstekende wijnen, en groentenconserven (o.a. asperges) Navarra is een welvarend gebied op het vlak van landbouw en industrie. In de hoofdstad Pamplona viert men elk jaar de San Fermines, een volksfeest waar men een kudde jonge stieren door de straten jaagt. Vooral dronken toeristen laten zich hierbij vakkundig vertrappelen. Dit levert dan spectaculaire beelden op, doden vallen er gelukkig zelden. Aragón was in de Middeleeuwen een belangrijk koninkrijk. Uit de vereniging van Aragón met Castilië is uiteindelijk Spanje ontstaan. Meer dan de helft van de bevolking woont in de hoofdstad Zaragoza. Deze stad is beroemd om haar gigantische basiliek gewijd aan la Virgen del Pilar, die in heel Spanje vereerd wordt. Pilar is bijgevolg een populaire meisjesnaam. Aragón heeft een gevarieerd landschap ; soms groen, met uitgestrekte velden, soms woestijnachtig. Castilla y León is de grootste autonomía. Het is de meest dorre streek van Spanje. Men vindt er vooral enorme graanvelden, die op gebied van irrigatie gigantische inspanningen vergen. De streek is ook rijk aan prachtige historische steden. Madrid, de hoofdstad met zijn omgeving vormt een zelfstandig gebied dat 5 miljoen inwoners telt. De stad Madrid telt vele prachtige gebouwen en belangrijke musea. Niet te missen zijn natuurlijk het Prado, het Reina Sofía (moderne kunst) en het recente Thyssen- Bornemisza-museum waarvan wordt gezegd dat het het meest volledige overzicht biedt op gebied van schilderkunst. Castilla - La Mancha is een dorre streek, met een bijzonder landschap. De aarde is er veelal rood, met daarop groene vlekjes van de olijfbomen, waartussen de kuddes schapen trachten voedsel te vinden. Van de melk van schapen en koeien maakt men er de queso manchego, die men in heel Spanje in verschillende graden van rijpheid vindt. De queso manchego is dé Spaanse kaas. Typsch voor deze streek zijn ook de oude witte molens waartegen Don Quijote zo wanhopig vocht. 6

7 Cataluña is Spanjes rijkste streek. Haar rijkdom komt van industrie, toerisme en landbouw. De Catalanen zijn noeste werkers met een scherpe neus voor zaken. Barcelona is een prachtige stad met een unieke, bruisende sfeer. Terwijl Madrid ondanks haar statuut van hoofdstad, eerder lijkt op een ingedommeld provincienest, kán in Barcelona letterlijk alles. Men leeft er dag en nacht, met allure. De Comunidad Valenciana is beroemd voor haar sinaasappelen, het is de tuin van Spanje, geïrrigeerd door een vernuftig systeem dat ingevoerd werd door de Moren. Belangrijk zijn ook de automobielindustrie en natuurlijk het toerisme. Murcia is een gebied waar men nog duidelijk de sporen van de Moorse overheersing voelt. Ook hier zijn landbouw (groenten en fruit) en toerisme de belangrijkste sectoren. De Islas Baleares bestaan uit vijf eilanden. Miljoenen toeristen overspoelen jaarlijks deze eilandengroep ; vooral Duitsers en Engelsen schijnen er zich bijzonder thuis te voelen. Mallorca is de laatste tijd erg in trek bij de jet-set. Andalucía is de meeste zuidelijke zone van Spanje. Er wordt veel aan mijnbouw gedaan, en natuurlijk ook landbouw : olijven, rijst Ook het toerisme is een belangrijke bron van inkomsten. Andalucía is het langst onder Moorse heerschappij gebleven, en dat merkt men zowat aan alle facetten : taal, keuken, muziek, architectuur Het stereotiepe beeld dat velen van Spanje hebben, nl witte huizen, stralende zon en flamenco-muziek is dus in werkelijkheid slechts op dit deel van Spanje van toepassing. Typisch voor Andalucía is ook het latifundismo, het grootgrondbezit, dat historische wortels heeft. Extremadura is een van de meest arme streken van Spanje. Bijgevolg geraakt dit gebied langzaam maar zeker ontvolkt. Nochtans is het een zeer mooie streek met waardevolle historische steden, maar toekomstperspectieven kan ze haar bevolking jammer genoeg nauwelijks bieden. 7

8 Las Canarias liggen voor de Afrikaanse kust. Het landschap is er erg gevarieerd, het klimaat ideaal. Dit zorgt voor een jaarlijkse overrompeling door toeristen. Ceuta en Melilla, zoals reeds eerder gezegd van strategisch belang, leven van de activiteiten van hun havens. Dit gebied bezorgt de Spaanse regering de nodige problemen. Elk jaar proberen talrijke illegale inwijkelingen via deze Ceuta en Melilla de straat van Gibraltar over te steken, aangelokt door de beloftes van gewetenloze mensenhandelaars die hoge prijzen vragen voor een overtocht in overvolle bootjes die geenszins zeewaardig zijn. En vermits de stroming voor de kust van Gibraltar enorm sterk is Geschiedenis De oorspronkelijke bewoners van Spanje waren Iberen, van wie we bitter weinig weten. Later kwamen de Kelten, de Feniciërs, de Grieken en tenslotte de Romeinen. De Romeinse heerschappij liet duidelijke sporen na : wetgeving, architectuur maar vooral qua taal : Catalaans, Gallicisch en Castiliaans zijn Romaanse talen, afgeleid van het Latijn. Na de Romeinen kwamen de Visigothen die van Spanje een lappendeken maakten van kleine rivaliserende koninkrijkjes. Die werden rond 700 onder de voet gelopen door de Moren. De verovering van het hele schiereiland duurde slechts 7 jaar. Het Moorse tijdperk was er een van grote welvaart en culturele bloei. De tolerante Moren maakten van Córdoba één der mooiste steden ter wereld. Haar universiteit genoot wereldfaam op gebieden als geneeskunde, wiskunde, filosofie De Moren voerden allerlei moderne technieken in (zoals irrigatie) en nieuwe teelten. De Moorse overheersing heeft haar sporen achtergelaten in de taal (azúcar, algodón, ) en ook in de muziek, architectuur, vooral in Andalucía. Onder Reconquista verstaat men de herovering van Spanje op de Moren. De Reconquista begon in het koninkrijk Asturias, dat niet bezet was, rond het jaar 700.Bij gebrek aan een duidelijke leider duurde de Reconquista 700 jaar,vertraagd door onderlinge twist en rivaliteit. Een belangrijke stap was de vereniging van Castilië en Aragón, twee (ook in omvang) belangrijke koninkrijken door het huwelijk van Fernando de Aragón met Isabel de Castilla. Door hen werd uiteindelijk in 1492 het laatste Moorse bolwerk, nl Granada veroverd. Het koninkrijk Spanje was een feit. 8

9 De regering van Fernando en Isabel, los Reyes Católicos, is voor Spanje van fundamenteel belang. Ten eerste kunnen we pas vanaf dit moment van Spanje spreken als natie. Ten tweede hebben zij, nu zij heersen over een uitgebreid koninkrijk, de handen vrij om hun territorium verder uit te breiden. Zij financieren de reizen van Cristóbal Colón (Columbus), en verzekeren zich zo van een gigantisch koloniaal rijk. Ten derde onstaat hier de nauwe band tussen Kerk en Staat, en komt er een einde aan de eeuwenlange tolerantie. Het katholicisme, met fundamentalistische trekjes, wordt staatsgodsdienst. De Inquisitie, een uitzonderingsrechtbank, achtervolgt meedogenloos joden, moslims, ketters, en ieder die er een enigszins afwijkende mening op na houdt. Joden en moslims werden verjaagd, mits achterlaten van alle bezittingen. Deze inbeslaggenomen rijkdommen zorgen mee voor de financiering van Spanjes koloniale expansie, maar op cultureel en wetenschappelijk vlak is het vertrek van deze intellectuele elite een ware aderlating. Ook economisch gezien is het vertrek van joden en moren op termijn nefast, want met hen verdwijnen ervaren financiers, artsen, handelaars, vaklui Uit de kolonies worden hele scheepsladingen goud en specerijen aangevoerd, die in Sevilla in handen komen van het Hof, de adel en de Kerk. Waarom zo lang blijven stilstaan bij feiten die zich vijfhonderd jaar geleden hebben voorgedaan? Omdat in die feiten de grondslag ligt voor vele aspecten van het huidige Spanje. De aanvoer van gigantische hoeveelheden goud zorgde voor een enorme inflatie, met verpaupering van een groot gedeelte van de bevolking als gevolg. De rijkdom kwam in handen van enkele families en van de Kerk. Uit deze periode stamt dus reeds de gapende kloof tussen arm en rijk in Spanje. Ten tweede, wat heeft men met al dat goud gedaan? Men heeft er de verovering van een onmetelijk rijk mee gefinancierd, een rijk dat zo groot was dat het niet te controleren, noch te behouden bleek. Een slechte belegging dus. Anderzijds heeft men er prestigeprojecten mee gefinancierd. Prachtige kerken met fabelachtige schatkamers, adellijke families met duizenden hectaren landgoed etc Zelden heeft men het geïnvesteerd op een rendabele manier; de rijkdom heeft geen aanleiding gegeven tot het ontstaan van een handelsnatie, of van industrie. Goud is goud gebleven, het heeft niet gewerkt. Is het dan toeval dat Spanje ook nu nog economisch een beetje Europa achterna hinkt? En de Inquisitie? Na eeuwen strak dogmatisch denken, kan men niet verwachten dat Spanje aan de top staat op wetenschappelijk vlak. 9

10 Pas sinds 1978 zijn een aantal aspecten in dit verband drastisch veranderd, en is Spanje begonnen aan een snel inhaalproces. De dochter van de Reyes Católicos, Juana huwt Felipe, een Habsburger. Hier begint de link tussen Spanje en Vlaanderen. Felipe, onze Filips de Schone, sterft jong, en zijn weduwe wordt Juana la Loca, de Waanzinnige. Een romantische anekdote uit onze gemeenschappelijke geschiedenis. Hun zoon Carlos wordt keizer, Carlos I de España y V de Alemania, zeg maar Karel V. Een Vlaming aan het hoofd van het Spaans imperium. Onze grote Karel wordt door de Spanjaarden nauwelijks geapprecieerd. Na 40 jaar doet hij troonsafstand ten voordele van Felipe II. Voor Spanjaarden één van de grote figuren uit de geschiedenis. Vlaanderen heeft echter aan deze godsdienstfanaat minder prettige herinneringen: dit is de periode van de Hertog van Alva. (Tussen haakjes, de Spaanse familie Alba is nog steeds de rijkste van het land, windeieren heeft zijn Vlaams optreden hun zeker niet gelegd.) Op termijn is de regering van Felipe II ook voor Spanje nefast geweest. Zijn godsdienstoorlogen hebben het land op het randje van de financiële afgrond gebracht en na hem begint een lange periode van verval. De achttiende eeuw begint met een oorlog rond de troonopvolging. Enig praktisch belang van dit feit is dat het de deur openzet voor Franse invloed wat aanleiding geeft tot een meer modern beleid. Economisch gezien een welvarende periode, maar dit komt nog steeds slechts enkelen ten goede. In 1808 valt Napoleon het land binnen. De Franse bezetting duurt slechts enkele jaren. Wanneer de Spaanse koning terug op de troon komt, schaft hij alle vernieuwingen af. Terug naar het absolutisme dus. Na de dood van deze koning volgt opnieuw een oorlog om de troonsopvolging. Tot overmaat van ramp speelde Spanje ondertussen al zijn kolonies kwijt. In feite zijn deze twee successieoorlogen een voorbode van wat de Burgeroorlog zal zijn, namelijk een strijd tussen progressieven en conservatieven. Het enige wat hier dus belangrijk is, is het feit dat deze tegenstelling die Spanje van 1936 tot 1939 verscheurde, dus absoluut niet nieuw was. De twintigste eeuw wordt gekenmerkt door sociale onrust, en politieke instabiliteit. De tegenstellingen tussen arm en rijk, tussen progressief en conservatief, versterkt door een internationale economische crisis leiden het land naar één van de zwartste bladzijden uit zijn geschiedenis. 10

11 Wanneer in 1936 links de verkiezingen wint, wordt een militaire staatsgreep gepleegd onder leiding van Francisco Franco. La Guerra civil is begonnen. Het land wordt in twee kampen verdeeld. Het criterium is echter geen godsdienst (cf Ierland), of volksgroep (cf Joegoeslavië), maar een visie op hoe de toekomst van het land er moet uitzien. Spanje als één natie, geleid door een sterke elite, intense band tussen Kerk en Staat, geen vrije meninguiting, een bevoorrechte adel en hoge burgerij, Spanje op zichzelf, afgeschermd voor het verderfelijke Europa, en het communisme aan de ene kant : Franco. Met aan de andere kant de republikeinen : herverdeling van de rijkdom, vrije meningsuiting, vrijheid van godsdienst, Spanje met een nauwe band met de rest van Europa. Het republikeinse kamp werd zwaar verzwakt door interne twisten, en door het feit dat hun streven, hoe idealistisch ook, vele utopische trekjes had. Mede geholpen door Duitse bombardementen op het Baskische stadje Guernica, de invloed van de Kerken en het grote geld van de grootgrondbezitters die hun privileges kost wat kost willen behouden, winnen de nationalisten van Franco in 1939 de strijd. Men kan hier niet van vrede spreken, maar slechts van de overwinning van de ene helft van Spanje op de anderen. De verliezers boeten zwaar. Massale executies (duizenden worden terechtgesteld), ballingsschap, strenge censuur, beperk van het gebruik van Catalaans, Baskisch, tot de strikte familiekring, strenge moraal etc Franco zal bijna 40 jaar aan de macht blijven. Spanjes economie herstelt zich in die tijd langzaam van de gevolgen van de burgeroorlog, maar onder een protectionistische stolp, die slechts beetje bij beetje wordt opgeheven. In 1975 sterft Franco. Hij wordt opgevolgd door koning Juan Carlos I. De overgang verloopt vrij vreedzaam. De koning loodst zijn land op meesterlijke wijze door de moeilijke periode. De veranderingen komen in een stroomversnelling. In 1978 wordt de nieuwe Grondwet gestemd, die Spanje verdeelt in 17 autonome gebieden. Spanje wordt een modern, Europees land, tot grote vreugde van de meeste Spanjaarden. De medaille heeft echter ook een keerzijde. Hoge werkloosheid wordt oa veroorzaakt door het feit dat om de economie op Europees peil te brengen er massaal wordt geautomatiseerd. In bepaalde regio s stijgt de werkloosheid boven de 90%! Ten tweede zijn er de drugs, de criminaliteit. Niet iedereen springt even verstandig om met de nieuw verworven vrijheid. Ten derde: de kloof tussen arm en rijk blijft zeer voelbaar aanwezig. Een ernstig probleem is tenslotte ook het terrorisme. De ETA bestrijden met legale, democratische middelen is een zware opgave. Hoe dan ook, het dagelijks leven van de Spanjaard heeft een grondige wijziging ondergaan. De jeugd geniet een veel grotere vrijheid, onderwijs is veelal gemengd, er zijn de invloeden van buitenaf (Cola, fast food, muziek, films ). Ook voor de Spaanse vrouw is er veel veranderd: ze nemen nu deel aan het openbare leven, kleden zich modern. Echtscheiding en abortus werden gelegaliseerd, en alhoewel het percentage werkende vrouwen het laagst is in Europa, hebben steeds meer vrouwen een actief beroepsleven. 11

12 Economie. Spanje behoort tot de acht rijkste landen ter wereld. 80% van de bevolking werkt in de industrie en dienstensector. Spanje herstelde zich van de burgeroorlog door protectionisme en ontwikkelingsplannen, toerisme, en het geld dat emigranten terug naar huis stuurden. Tegenwoordig is Spanje een volwaardig lid van de Europese gemeenschap met een economie die zich aan de Europese normen heeft aangepast (voor vele kleine familiebedrijfjes was het wegvallen van de beschermende regels van weleer echter een fatale klap). Spanje exporteert auto s (Seat, ), fruit en groenten, wijn, olijfolie, ijzer en staal, chemische producten, schepen, cement en schoenen. Het toerisme, met 53 miljoen toeristen per jaar, blijft een fundamenteel belangrijke sector. Dagelijks leven. De familie De Spanjaard is zeer gehecht aan familie en vrienden. De solidariteit binnen eigen kring is zeer groot, daarbuiten echter praktisch onbestaande. Namen De meeste Spanjaarden hebben traditionele namen, van de heiligenkalender. De meeste meisjes worden genoemd naar een of andere vorm van María : María de las Mercedes, María del Pilar, María del Rosario In de dagelijkse omgang gebruikt men slechts het tweede gedeelte van deze naam, bv Concepción, vaak in een afgeleide vorm: Conchita. Spanjaarden hebben een dubbele achternaam: de eerste is die van de vader, de tweede die van de moeder. Miguel Cordero Feliz huwt met María Botero García; hun zoontje Felipe wordt dan Felipe Cordero Botero. Bij haar huwelijk behoudt de Spaanse vrouw haar meisjesnaam. De vrouw van de Spaanse premier José María Aznar bv wordt in Spaanse kranten steeds vernoemd als Ana Botella, en nooit als la señora de Aznar. Onmogelijk is la señora Aznar, want dat is de zus van José María Aznar. Dagindeling Traditioneel ziet een Spaanse werkdag er zo uit: men werkt van acht tot twee, en van vier tot acht. Tussenin ligt de siesta: tijd voor la comida, kletsen met de collega s of zelfs een dutje. Langzamerhand nemen de Spanjaarden de Europese dagindeling over. Multinationals en airconditioning spelen hier een belangrijke rol. 12

13 De Spaanse keuken De Spaanse keuken bestaat niet. Elke streek heeft haar specialiteiten. In kustgebieden wordt uiteraard veel vis gegeten, in het binnenland eet men uitstekend lamsvlees. In de meeste streken vindt men een stoofschotel van vlees en groeten, vaak met bonen. In Andalucía gebruikt men nog meer dan elders look en olijfolie. Zeer lekker en verfrissend is de gazpacho, een koude groentesoep. De bij ons zo populaire paella komt eigenlijk uit de streek van Valencia. Oorspronkelijk was het een zuinige manier om de restjes te verwerken, maar tegenwoordig is het een rijkelijke schotel. Spanje heeft geen ontbijtcultuur: het ontbijt beperkt zich tot een slappe koffie met veel melk, en wat toastjes. Wanneer men er tijd voor heeft neemt men rond 10 uur wat churros met koffie en chocolade. Rond de middag (dwz twee uur) kan men tapas eten bij het aperitief. Deze hapjes bestaan in honderden varianten. Soms vervangen deze voorafjes de volledige maaltijd. s Avonds rond negen uur (maar vaak ook later) wordt er weer uitgebreid geaperitiefd en gegeten. Men houdt ervan rustig samen te eten en vooral te praten. Spanjaarden zijn fervente wijndrinkers, maar s middags wordt die vaak wat aangelengd met gaseosa (Spa citroen). De goede Spaanse wijnen worden met meer respect behandeld en in familiekring geproefd en gekeurd. La lotería Spanjaarden zijn fervente gokkers. In elke bar staan wel een paar tragaperras, jackpots. Sommigen verspelen hun hele maandloon op deze machines. Zeer populair is de lotería, waarop massaal wordt ingezet, individueel of in clubverband. De prijzenpot is naar onze normen gigantisch: 1,8 miljoen euro is echt geen uitzondering. Soms wordt een heel dorpje op die manier in één klap miljonair. Wat de rest van het land weer aanmoedigt om ook zijn kans te wagen. De belangrijkste lotería wordt georganiseerd door de ONCE, de Spaanse blindenvereniging, die ondertussen is uitgegroeid tot een professioneel bedrijf waarvan de opbrengst dus vooral gaat naar begeleiding van blinden. Lectuur : Bosschart, Robbert, Spanje, Paradijs van tegenstellingen 13

Spanje. Kansrijke Sectoren Marktbenadering Aanbevelingen. Economisch en Handelsattaché Ariane LEONARD (Madrid)

Spanje. Kansrijke Sectoren Marktbenadering Aanbevelingen. Economisch en Handelsattaché Ariane LEONARD (Madrid) Spanje Kansrijke Sectoren Marktbenadering Aanbevelingen Economisch en Handelsattaché Ariane LEONARD (Madrid) madrid@brussels-spain.com madrid@brusselsinvestexport.com 00 34 91 435 13 23 www.brussels-spain.com

Nadere informatie

Hallo klasgenoten en de juffrouw!

Hallo klasgenoten en de juffrouw! Hallo allemaal, Ik ben Sofie Abbring en zit in groep 8 van OBS de Wilgenhoek in Hank. Ik deed mijn spreekbeurt over Spanje Ik had wel gerechten meegenomen, en heel veel materiaal en foto's en ook een landkaart,

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

Hard werkende Catalanen

Hard werkende Catalanen Tekst Hieke Voorberg Fotografie jack tillmanns, Hieke Voorberg, Juan Domingo Peron, Luie Andalusiër, gierige Catalaan en brute Bask De vooroordelen over S Hoewel je in Catalonië als buitenstaander misschien

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Fly & drive Andalusië

Fly & drive Andalusië Page 1 of 5 Fly & drive Andalusië In Spanje stichtten de Arabieren een rijk dat een hoge beschaving en een grote welvaart kende, waarbij de rest van Europa verbleekte. De belangrijkste gebeurtenissen in

Nadere informatie

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka.

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. !!! inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. Sri-Lanka en de en de weetjes & Kenmerken. 3. Sri Lanka en de Geschiedenis. 4. bevolking.

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia)

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia) Cyprus Inleiding Cyprus ligt in Zuidoost Europa. Het is het derde grootste eiland in de Middellandse Zee. Het bevindt zich ongeveer op 70 km onder de zuidkust van Turkije, en op 150 km van Syrië. Voor

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

SPANJE. Over het hoger onderwijs in Spanje, en meer in het bijzonder over de opleiding van ingenieurs, bestaan er bij ons veel misvattingen.

SPANJE. Over het hoger onderwijs in Spanje, en meer in het bijzonder over de opleiding van ingenieurs, bestaan er bij ons veel misvattingen. SPANJE 1. Inleiding Over het hoger onderwijs in Spanje, en meer in het bijzonder over de opleiding van ingenieurs, bestaan er bij ons veel misvattingen. Tijdens het Franco-tijdperk (tot 1975) werd het

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

algemene informatie BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLA MALLORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE

algemene informatie BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLA MALLORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE bilbao algemene informatie bilbao Bilbao, gesitueerd aan de Golf van Biskaje in het noorden van Spanje, is een van de welvarendste steden van Spanje. De stad heeft ca. 350.000 inwoners, maar de metropool

Nadere informatie

2015 SADS Geert Jansen

2015 SADS Geert Jansen 1 8 Daagse rondreis Noord Spanje, inclusief: Retour vliegticket Amsterdam / Bilbao Vertrek Amsterdam 19-09-2015, 11.30 uur (o.v.b.) Vertrek Bilbao 26-09-2015, 08.50 uur (o.v.b.) Overnachting in Paradores

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

VAN SCHETS. De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta. Inleiding NAARBIM VECTORWORKS:

VAN SCHETS. De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta. Inleiding NAARBIM VECTORWORKS: VECTORWORKS: VAN SCHETS NAARBIM De locatie: het geplande Internationaal Ecologisch Onderzoekscentrum en Resort in de Republiek Malta Inleiding De opdrachtgever van dit project is een Noord-Amerikaans bedrijf

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Ik houd mijn spreekbeurt over het eiland Gran Canaria. Ik ben er zelf al een aantal keren met mijn ouders geweest en ga er beslist nog eens naar toe

Ik houd mijn spreekbeurt over het eiland Gran Canaria. Ik ben er zelf al een aantal keren met mijn ouders geweest en ga er beslist nog eens naar toe Gran Canaria Inleiding Ik houd mijn spreekbeurt over het eiland Gran Canaria. Ik ben er zelf al een aantal keren met mijn ouders geweest en ga er beslist nog eens naar toe Canarische Eilanden Gran Canaria

Nadere informatie

!"#$""%&'& ()$""%%*"$+,& -**%&.*%$"/)#

!#$%&'& ()$%%*$+,& -**%&.*%$/)# -**%&.*%$"/)# Ardanza organiseert Cultuur & Natuurroutes op maat door Portugal. Op uw gemak langs de culturele hoogtepunten maar ook over stille weggetjes. Naar historische steden, uitgestrekte natuurgebieden,

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over:

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: Dit werkstuk werd online gezet door Griekenland. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: De inleiding Het bestuur. Middelen van bestaan. De kranten De eilanden De geschiedenis Het

Nadere informatie

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

Rijverboden December 2015

Rijverboden December 2015 Rijverboden December 2015 Onderstaande feestdagen / rijverboden zijn van toepassing in December 2015. Ondergenoemde feestdagen / rijverboden zullen invloed hebben op onze transittijden. Dit zal naar u

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Hoe kwam Colombia aan zijn naam? Wat is de officiële taal in Colombia?

Hoe kwam Colombia aan zijn naam? Wat is de officiële taal in Colombia? Hoe kwam Colombia aan zijn naam? a. er zijn veel kolommen (rotszuilen) in het land. b. het is de naam die de oorspronkelijke inwoners gaven. c. de naam verwijst naar ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

Spanje. Vlieg met ons mee naar Spanje!

Spanje. Vlieg met ons mee naar Spanje! Spanje Vlieg met ons mee naar Spanje! Vlieg met ons mee naar Spanje! Vlieg met ons mee naar Spanje - Zonnig, bruisend en spectaculair *Spaanse keuken *Heerlijke tapas *Sprankelende Cava *Indrukwekkend

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

-.. c=~ áe~~~~~ het Europese platteland eruit?

-.. c=~ áe~~~~~ het Europese platteland eruit? 1 Hoe ziet het Europese platteland eruit? -.. c= áe Hoofdstuk 3 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je dat er overal in Europa grote stukken platteland zijn. Je leert dat het platteland er niet overal

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Zwart Afrika Wereldzone: ZWART-AFRIKA Vegetatie Zwart-Afrika Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Klimatogram Antalaha, Madagaskar Klimatogram Limpopo, Zuid-Afrika Zwart-Afrika (het gedeelte van

Nadere informatie

Lions exchange 2013 Brazilie

Lions exchange 2013 Brazilie Lions exchange 2013 Brazilie Amsterdam- Parijs Rio de Janeiro Porto Alegre, via deze weg zou ik naar het verre Brazilie vertrekken voor de uitwisseling van de Lions. Na een reis van 35 uur kwam ik dan

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika.

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Niet waar. Nigeria ligt in het westen van Afrika. Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar. In Nigeria moeten kinderen tussen 6 en

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Bretagne, een eigenaardige Franse regio. College 1

Bretagne, een eigenaardige Franse regio. College 1 Bretagne, een eigenaardige Franse regio College 1 alberteroue@home.nl Vóór 1532 hoorde Bretagne niet bij Frankrijk. Aparte koninkrijk, later hertogdom met Bretons als taal. Historisch/cultureel Bretagne

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Spanje. Staten en kiesstelsels

Spanje. Staten en kiesstelsels Spanje Staten en kiesstelsels Evenals in België staat in Spanje de verdeling van taken en bevoegdheden tussen de centrale regering enerzijds en de autonome regio s anderzijds voortdurend op de politieke

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Majesteit, De stroom van vluchtelingen is de grootste sinds de

Majesteit, De stroom van vluchtelingen is de grootste sinds de 1 Toespraak tijdens de Nieuwjaarsontvangst van Zijne Majesteit de Koning in het Koninklijk Paleis te Amsterdam op 12 januari 2015 door de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. A. Broekers-Knol Majesteit,

Nadere informatie

Turismo en Espan a. Wat?

Turismo en Espan a. Wat? Turismo en Espan a Wat? Bekijk aandachtig het filmpje (http://www.youtube.com/watch?v=gidhjyn9h5s) en de onderstaande foto s. 1. Welke soorten toerisme komen er voor in Spanje? Landschap in Asturië La

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Griekse EILANDEN. Moderne recepten uit de Griekse keuken. Rebecca Seal FOTOGRAFIE DOOR

Griekse EILANDEN. Moderne recepten uit de Griekse keuken. Rebecca Seal FOTOGRAFIE DOOR DE Griekse EILANDEN Moderne recepten uit de Griekse keuken Rebecca Seal FOTOGRAFIE DOOR Steven Joyce Voor Elodie en Rosa INLEIDING 9 EEN OPMERKING OVER INGREDIËNTEN 10 theelepels, EETLEPELS & oventemperaturen

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

programma dag BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLE MAJORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE

programma dag BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLE MAJORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE valencia dag 1 2013 Bienvenidos!! Bij aankomst op de luchthaven van Valencia wordt de groep ontvangen door een Nederlandstalige gids. Na ontvangst volgt een transfer naar het centrum en eenmaal in het

Nadere informatie

programma dag 1 2013 Voor de lunch stellen we een typisch Spaans tapasrestaurant in het oude centrum voor.

programma dag 1 2013 Voor de lunch stellen we een typisch Spaans tapasrestaurant in het oude centrum voor. mallorca dag 1 2013 ochtend Bienvenidos!! Welkom op de luchthaven van Palma de Mallorca! Hopelijk heb je een goede vlucht gehad. Terwijl we een heerlijk uitgebreid ontbijt nuttigen tegenover de kathedraal,

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Tour Denemarken 2016

Tour Denemarken 2016 Tour Denemarken 2016 Dag 1 Rond tien uur in de ochtend werd ik opgehaald door Joris van Wijngaarden. Daarna haalden we Leon op van het station en haalde we Simone op in Gorinchem. Ik liep naar boven in

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs VOORBLAD De volgende hulpmiddelen zijn toegestaan bij het examen: Bosatlas 52 e of 53 e druk en kladpapier Aantal vragen: 2 Aantal pagina s: 6 Bijlage(n): geen Beoordeling van het examen Open vragen: 100

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Maart 2013. Geerte, Annewil en Corrie zijn druk bezig geweest met de grote schoonmaak buiten. Na de schoonmaak was het even tijd voor andere energie.

Maart 2013. Geerte, Annewil en Corrie zijn druk bezig geweest met de grote schoonmaak buiten. Na de schoonmaak was het even tijd voor andere energie. Maart 2013 Bijna iedereen in het Thomashuis loopt te hoesten en te proesten. Griep is de vaste gast geworden. Met drankjes en honing in de thee wordt de griep weggejaagd. Geerte, Annewil en Corrie zijn

Nadere informatie

D e To e k o m s t v a n E u r o p e s e N a t i o n a l e P o l i t i e b e s t e l l e n

D e To e k o m s t v a n E u r o p e s e N a t i o n a l e P o l i t i e b e s t e l l e n D e To e k o m s t v a n E u r o p e s e N a t i o n a l e P o l i t i e b e s t e l l e n P a u l P o n s a e r s & E l k e D e v r o e 1 Soorten van bestellen Eén Korps Verschillende Korpsen Eén type

Nadere informatie

Spanje - streken en eilanden

Spanje - streken en eilanden Spanje - streken en eilanden PORTUGAL SPANJE Canarische Eilanden ALGERIJE BILBAO Galicië La Rioje Navarro Brava SPANJE del Maresme BARCELONA Dorada PORTUGAL MADRID VALENCIA del Azahar de Valencia Blanca

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

Opdracht 4: Beeldanalyse

Opdracht 4: Beeldanalyse 18-6-2015 Didactisch atelier Opdracht 4: Beeldanalyse Ilona Betzhold 1SA3 AA-GE Inhoud Keuze stad... Belangrijkste kenmerken van deze stad... Brainstorm... Beelden die kenmerk weergeeft... Gekozen beeld...

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Nigeria 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Marèl Smit & Anne Jekel H3T3 1.Bevolking en welvaart in Nigeria Nigeria

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Grote rode wijnen uit minder bekende Spaanse wijnstreken. Zaterdag 27 November 2010 Michel DE CUYPER, Wijnmeester

Grote rode wijnen uit minder bekende Spaanse wijnstreken. Zaterdag 27 November 2010 Michel DE CUYPER, Wijnmeester Grote rode wijnen uit minder bekende Spaanse wijnstreken Zaterdag 27 November 2010 Michel DE CUYPER, Wijnmeester Spanje - Inleiding Grootste wijnland ter wereld: 1,17 milj.. ha Lage gemiddelde opbrengst

Nadere informatie

EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS

EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS AGENDA BIBLIOGRAFIE LINKS SITE MAP EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS GESCHIEDENIS WEG BEELDEN VOLG ONS OP 2011 DE SPAANSE WEG AGENDA BIBLIOGRAFIE LINKS SITE MAP Wij zijn een vereniging die zich als doel stelt

Nadere informatie

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Leerlingmaterialen behorend bij Lesontwerp: Vergelijking twee Europese landen in de brugklas

Leerlingmaterialen behorend bij Lesontwerp: Vergelijking twee Europese landen in de brugklas Leerlingmaterialen behorend bij Lesontwerp: Vergelijking twee Europese landen in de brugklas Materiaal: Powerpoint (als PDF bijgevoegd) van methode Buitenland hoofdstuk 5 klas 1 hv Opdrachten: * Vergelijk

Nadere informatie

WAAR GAAN WE NAARTOE?

WAAR GAAN WE NAARTOE? WAAR GAAN WE NAARTOE? De familie Janssens wil op uitstap. Maar vader, moeder en de kinderen hebben hun eigen wensen! Kan je de familie helpen? Bekijk de brochures. Welke uitstap is goed voor iedereen?

Nadere informatie

Inhoudstafel. WOORD VOORAF... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN

Inhoudstafel. WOORD VOORAF... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN Inhoudstafel WOORD VOORAF....................................................... i LICENTIAATSVERHANDELINGEN 1. Hulpwetenschappen................................................ 1 1.1. Chronologie...................................................

Nadere informatie

En zo gebeurde het dat we twee dagen na de begrafenis van Helmi s moeder weer

En zo gebeurde het dat we twee dagen na de begrafenis van Helmi s moeder weer Maart 2015: En het gaat maar door. En zo gebeurde het dat we twee dagen na de begrafenis van Helmi s moeder weer naar huis in Frankrijk toe konden. Na 6 weken van huis weg te zijn geweest is dat weer een

Nadere informatie