Leverage voegt geen enkele waarde toe aan investeringen in direct vastgoed. Door Hans Amesz RONDE TAFEL VASTGOED. Nummer 5 / 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leverage voegt geen enkele waarde toe aan investeringen in direct vastgoed. Door Hans Amesz RONDE TAFEL VASTGOED. Nummer 5 / 2011"

Transcriptie

1 RONDE TAFEL VASTGOED Leverage voegt geen enkele waarde toe aan investeringen in direct vastgoed Door Hans Amesz 30

2 Foto s: Fotopersburo Dijkstra Welke vastgoedmanagers slagen erin betere resultaten te bereiken dan de markt en is dat eigenlijk wel vast te stellen? Twee belangrijke vragen die aan de orde kwamen op de door Financial Investigator georganiseerde rondetafelbijeenkomst over vastgoed. Verder hielden de acht deskundigen zich uitgebreid bezig met onder andere de risico s van vastgoedbeleggingen en hoe die gemanaged moeten worden. Bovendien kwam de nieuwe regelgeving van Solvency II en Bazel III aan de orde, alsmede de integriteit van professionele vastgoedbeleggers. NUMMER 5 /

3 RONDE TAFEL VASTGOED voorzitter Norbert Bol, Grontmij Capital Consultants deelnemers Jay B. Davis, Principal Global Investors Mark Gifford, UBS Global Asset Management Andrew Hills, Invesco Real Estate Geert de Nekker, Syntrus Achmea Vastgoed Theo Offringa, TKP Investments Raymond Satumalaij, ASR Vastgoed Vermogensbeheer Maarten van der Spek, PGGM Investments Nico Tates, Aberdeen Asset Management VASTGOED Succesvolle vastgoedmanagers slagen erin outperformance te realiseren met een lager risicoprofiel, omdat zij bijzonder duidelijk zijn over kansen en risico s. Nico Tates: Er zijn beleggers en managers die niet expliciet zijn en toch outperformen en omgekeerd. Het is overigens makkelijker outperformance te leveren in tijden met stabiele, economische groei dan in moeilijke tijden. Outperformance heeft veel meer van doen met het zoeken van kansen en het managen van risico dan alleen met duidelijk communiceren. Het helpt als beleggers begrijpen welke risico s zij lopen, maar er bestaat geen directe correlatie met outperformance. Raymond Satumalaij: Je moet eerst weten of de juiste risicomaatstaven gebruikt worden om na te gaan of een manager succesvol is of niet. Risico wordt gemeten als value at risk, bij pensioenfondsen en verzekeraars, of standaarddeviatie. Vanuit een vastgoedstandpunt is dat heel moeilijk na te gaan en ik denk dat het beter is om bijvoorbeeld te kijken naar hoe goed een manager erin is om in een lastige markt een gebouw volledig verhuurd te krijgen tegen de juiste prijs. Dit soort risicomitigerende maatregelen bepalen of een vastgoedmanager succesvol is of niet en niet de metingen die nu vanuit de toezichthouder moeten worden toegepast. Maarten van der Spek: Op dit moment kunnen we outperformance nauwelijks vaststellen. Er bestaat niet veel informatie over de performance van vastgoedfondsen. We kunnen er dus niet echt zeker van zijn of een manager outperformt. De vraag is: hoe kunnen we dat meten? Ik denk dat managers die erin slagen duidelijk hun risico s te benoemen en die te managen, het beter zullen doen dan hun collega s bij het aantrekken van nieuw geld van nieuwe beleggers. Zo bezien zullen zij qua omzet en opbrengst waarschijnlijk beter presteren. Maar nogmaals, op basis van de informatie die we hebben, is het heel moeilijk dat te beoordelen. Mark Gifford: Als je het hebt over succes, dan kun je onderscheid maken tussen beleggingsrendementen en het aantrekken van nieuw kapitaal. Het is inderdaad buitengewoon moeilijk om de performance van de verschillende fondsen in Europa met elkaar te vergelijken, omdat er onder andere sprake is van verschillende beleggingsuniversa waarop ze zich richten en verschillende beleggingsstijlen die ze hanteren. Als het gaat om het aantrekken van kapitaal is het absoluut essentieel transparant te zijn, de risico s te definiëren en uit te leggen hoe die risico s gemanaged worden. Theo Offringa: Succesvolle fondsmanagers zijn zelfverzekerd en niet bang om expliciet over de risico s in hun beleggingsstrategieën te spreken. Wanneer wij fondsmanagers spreken, is dat de houding die we zoeken: niet alleen succesverhalen, maar ook de risico s benoemen. Vanuit deze invalshoek is een succesvolle manager dus inderdaad heel expliciet over wat er gebeurt. Andrew Hills: Wat belangrijk is voor een manager, is dat hij duidelijk kan uitleggen hoe zijn beleggingsstrategie uitgevoerd wordt. Als het om beleggingen in het buitenland gaat, zijn er dan lokale vestigingen, is er met andere woorden voldoende toegang tot lokaal vastgoed? Vastgoed is inefficiënt, dus hoe moet je het risico anders dan bij bijvoorbeeld fixed income meten? Beleggers hebben behoefte aan duidelijkheid en een soort van vertrouwen in wat er met de strategie van de fundmanager gebeurt. 32

4 Jay Davis: Een van de belangrijkste punten gaat inderdaad over de uitvoering: hoe goed kan een manager zijn strategie uitvoeren? Dat heeft ook met het beoordelen van organisatierisico te maken. Sommige organisaties zijn alleen in staat om bepaalde specifieke strategieën uit te voeren en kunnen niet all things to all clients zijn. Op eenzelfde manier hebben bepaalde mensen in de organisatie bekwaamheden waarover de organisatie als zodanig niet beschikt. Als je niet transparant bent, is het voor beleggers lastig om je corecompetenties te begrijpen en vertrouwen te ontwikkelen. Gifford: Als je niet transparant bent, kan de belegger niet beoordelen hoe succesvol je bent. Als je succesvol bent maar niet transparant, zullen de beleggers waarschijnlijk op termijn afhaken indien zij niet kunnen vaststellen wat de reden van het succes was en of het succes duurzaam zal zijn. Tates: In het verleden is het nogal eens gebeurd dat managers wel transparant waren, maar hun strategieën en technieken veranderden zonder de beleggers te informeren. Consistentie is heel belangrijk. Als de omstandigheden het nodig maken de strategie te wijzigen, moet de belegger daar onmiddellijk van op de hoogte worden gesteld. Davis: De beste manier om succes te hebben is je te richten op een strategie die overeenkomt met de wensen van je klanten en je eigen bekwaamheden. Diversificatie is geen onderdeel van het risicomanagement van vastgoed, omdat er dan systeem- en managementrisico s ontstaan. Offringa: Het eerste wat je moet doen bij vastgoedbeleggingen is het minimaliseren van het specifieke risico. Het specifieke risico van vastgoed is hoog, maar het is niet al te moeilijk om dat op portfolioniveau te diversificeren. Als gezegd wordt dat diversificatie managementrisico met zich meebrengt, is dat juist. Maar als je niet diversificeert, heb je te maken met concentratierisico, te veel geld bij één manager. Ik geef er de voorkeur aan het managementrisico te spreiden. Tates: Diversificatie gaat niet alleen over de correlatie van de performance van de assets, er zijn ook verschillende marktrisico s. Diversificatie is elementair voor een succesvolle benadering. Natuurlijk draagt spreiding bij aan het managementrisico, want een portefeuille met meer kleinere assets heeft behoefte aan meer management. Een normale professionele organisatie kan dat echter zeker aan. Gifford: Er valt op alle mogelijke manieren te spreiden, afgezien van beleggingsstijlen. Je kunt je bijvoorbeeld richten op landen, sectoren, type huur, enzovoort. Wat betreft de diversificatie in assets: je wilt je vanwege het specifieke risico natuurlijk niet beperken tot één of twee assets. Dat pleit voor een pan-europese of multi-sector aanpak, met name indien men wil beleggen in een core fund. Van der Spek: Het gaat om de verantwoordelijkheid van de belegger, want die beslist welke investeringen in zijn portefeuille terechtkomen en de combinatie daarvan vormt de diversificatie. Een vastgoedbelegging behoeft op zichzelf niet gediversificeerd te zijn, maar de hele vastgoedportefeuille natuurlijk wel. Gifford: Dat klopt. Door overeenkomstige strategieën door verschillende managers te laten uitvoeren, kun je het managersrisico spreiden. Davis: Als je in een omgeving van hoog systeemrisico zit, zoals Europa op dit moment, is het dan voor een belegger verstandig om iets van dat risico weg te diversificeren naar een andere regio? Van der Spek: Diversificeren van de portefeuille helpt echt. De vooruitzichten voor zowel Europa als de Verenigde Staten zijn zwak, dus Asian-Pacific opnemen is echt essentieel. In de downturn was dat de best presterende regio die we hadden; die zorgde ervoor dat onze performance redelijk op peil bleef. Gifford: Onafhankelijke studies tonen aan dat je door internationale spreiding over regio s en landen in staat bent de volatiliteit in het rendement van een portefeuille aanzienlijk te verminderen. > Norbert Bol is directeur en mede oprichter van Grontmij Capital Consultants B.V. Daarnaast doceert en promoveert hij in de bedrijfskunde op het gebied van integraal management van vastgoedbeleggingen en in het bijzonder op co-creatie van waarde. Hij is verbonden aan de TiasNimbas Business School. Bol heeft een bouwkundige en bedrijfskundige opleiding en werkte als adviseur voor vastgoed en infrastructuur (Kolpron/Ecorys), vastgoedbelegger (KPN Pensioenfonds, GIM) en algemeen belegger als directeur beleggingen (Bank Insinger de Beaufort, AZL). NUMMER 5 /

5 RONDE TAFEL VASTGOED > Jay B. Davis is Managing Director, Head of Private Equity Portfolio Management Principal Real Estate Investors, LLC. Davis leidt het private equity portfolio management team, met beleggingen ter waarde van USD 9 miljard. Hij heeft 29 jaar ervaring in onroerend goed beleggingen. Voordat Davis bij Principal begon in 2000, werkte hij bij J.P. Morgan Investment Management en de O Connor Group in New York. Hij heeft een BA in Real Estate en Finance van de Missouri State Universiteit. Hij is lid van de Pension Real Estate Association (PREA), de Association of Foreign Investors in Real Estate (AFIRE) en de International Council of Shopping Centers (ICSC). Davis zit ook in het Principal Real Estate Investors Investment Committee. > Mark Gifford trad in 2008 in dienst bij UBS Global Asset Management als Senior Portfolio Manager van het UBS (Lux) Real Estate Euro Core Fund. Voordat hij bij UBS begon was hij Head of International Investments bij Hermes, waar hij onder andere verantwoordelijk was voor de strategische coördinatie en implementatie van internationale onroerend goed activiteiten. Daarvoor was Gifford European Real Estate Investment Manager bij de Abu Dhabi Investment Authority. Gifford heeft meer dan 25 jaar ervaring in de beleggingssector en is Professional Member van The Royal Institute of Chartered Surveyors. Op dit moment kunnen we outperformance nauwelijks vaststellen. Satumalaij: Wij hebben onderzocht hoe Nederlandse pensioenfondsen de laatste vijf jaar gepresteerd hebben. Daaruit bleek dat diversificatie in normale tijden werkt, maar in buitengewone tijden ook tegen je kan werken. Je zou ook verwachten dat de opbrengsten van direct vastgoed, vanwege de beperkte volatiliteit en het ontbreken van samenhang, nogal dicht op elkaar zouden liggen. Ik was hoogst verbaasd dat, zelfs over een langere vergelijkingsperiode, het verschil in behaalde beleggingsresultaten zo hoog was. Dit is ook een reden waarom je niet alleen naar de cijfers moet kijken, maar ook of er geïnvesteerd wordt in iets dat je goed kent en deel uitmaakt van een diversificatiestrategie. Het hebben van een groot aantal assets is niet genoeg. Hills: In de jaren tachtig had bijvoorbeeld een Engelse manager niet meer dan vijf procent in het buitenland geïnvesteerd. Nu beschikt iedereen over een global portfolio. Tot voor kort had de vastgoedindustrie geen managers, geen kundigheden om internationaal te beleggen. Nu beschikken steeds meer managers over internationale expertise; hun beleggers kunnen dus meer vertrouwen hebben in vastgoed in het buitenland. Dat is belangrijk. Gifford: In tegenstelling tot obligaties en aandelen bevatten de beleggingsportefeuilles van pensioenfondsen over het algemeen niet meer dan 10 procent vastgoed. Als je dat wereldwijd wilt beleggen, zit er in elke markt maar een relatief klein bedrag. Voor kleinere pensioenfondsen betekent dit in de praktijk een beperking van het aantal managers, wat kan leiden tot een toename van het managersrisico. Geert de Nekker: Ik ben ervan overtuigd dat het belangrijk is om een diversificatiebeleid te hebben. Diversificatie over de hele wereld wat betreft het selecteren van managers, die uiteenlopende beleggingsstijlen hebben, enzovoort. Aan de andere kant moet ik toegeven dat de kleinere en middelgrote Nederlandse pensioenfondsen, waar wij voor werken, met de door hen gekozen strategie om te beleggen in Nederlands vastgoed, het beter hebben gedaan dan institutionele beleggers met een internationale benadering. Het hangt er natuurlijk vanaf hoe je internationaal belegt, met behulp van welke instrumenten. Investeer je in fondsen of in direct vastgoed? Ik denk dat als die vragen niet eenduidig beantwoord kunnen worden, internationaal vastgoed zich niet erg in de gunst van Nederlandse beleggers mag verheugen. Davis: De globale beleggingsrally startte in de vroege jaren van deze eeuw. Elke belegger kreeg vanaf 2007, 2008 te maken met een gesynchroniseerde, systematische instorting. Dat betekent dus dat je niet per se kunt zeggen dat een thuisbasis voor beleggingen slecht is. Ik zou denken dat vastgoedbeleggers pas in andere regio s en markten moeten 34

6 gaan beleggen, als zij de risico s daarvan goed kunnen beoordelen. Offringa: De markt van niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen is een jonge en relatief onvolwassen markt. Het vinden van goede core beleggingen buiten Nederland is essentieel voor het welslagen van internationale diversificatie. Als wij in het buitenland willen investeren, hebben we ervaren fondsmanagers als Aberdeen, Invesco en UBS hard nodig. Tates: We zien dat we nu in een fase zitten waarin, in tegenstelling tot het verleden waarin onder andere Nederlandse vastgoedbeleggers naar de Verenigde Staten gingen en Zweden internationaal gingen investeren, de meeste beleggers terugkeren naar hun thuismarkt. Wij zijn zeer actief in Duitsland en merken dat de Duitsers zeggen: waarom zouden wij in het buitenland gaan beleggen als iedereen nu naar Duitsland kijkt? Een en ander heeft veel te maken met valutarisico. De dollar ging van vier naar twee gulden in de periode dat Nederlanders investeerden in de Verenigde Staten. Zwitserse beleggers die in Europa belegden, zijn daar voor een deel mee gestopt, omdat de euro ten opzichte van de Zwitserse frank aanzienlijk in waarde is gedaald. Als je in een vreemde valuta belegt, moet je het risico daarvan toevoegen aan je rendementseis, anders loop je een te hoog risico. Hills: Naast valutarisico moet je ook rekening houden met het belastingrisico. Er dient belasting-efficiënt geïnvesteerd te worden en er moet worden gekeken naar de opbrengsten na belastingen. Slechts lage niveaus van leverage zorgen voor toegevoegde waarde in vastgoed. Tates: In onze fondsen hebben wij de gearing teruggebracht van 50 tot maximaal 40 procent. Essentieel is dat je in zowel goede als slechte tijden je schuld goed beheerst. Als je daar pas mee begint in slechte tijden, ben je te laat. Wij maken gebruik van leverage, omdat het nu heel goedkoop is en bijdraagt aan de performance. Als je geen gearing in het fonds wilt hebben, dan spreek je daarmee de geëiste rendementen aan. Daartussen bestaat overigens geen 100 procent correlatie. Ik denk dus dat als er sprake is van inkomenszekerheid en je kunt goedkoop financieren, je dat moet doen tot een vooraf bepaalde hoogte. Van der Spek: Ik denk dat beleggers zichzelf voor de gek houden als zij denken de opbrengst van de leverage nodig te hebben om het geëiste rendement te halen. Als vastgoed zelf niet zorgt voor de gewenste return, zal leverage daar zeker niets aan toevoegen, omdat daardoor het risico van de portefeuille verhoogd wordt. Absoluut gezien kan leverage wel toegevoegde waarde leveren, maar op basis van een risico/ rendementsverhouding zeker niet. Als het rendement op vastgoed zelf niet groot genoeg is, investeer dan maar niet in onroerend goed. Tates: Het maakt nogal een verschil of een fonds 10 procent return voorspelt met of zonder leverage. Van der Spek: Zonder leverage is 10 procent voor een corebelegging onmogelijk. Tates: Dat bedoel ik. Van der Spek: Sommige beleggers accepteren geen leverage en willen toch een return van 10 procent. Als gezegd, dat is belachelijk, want 10 procent met leverage kan alleen gehaald worden door veel risico toe te voegen. De Nekker: Vanuit het standpunt van een Nederlands pensioenfonds voegt leverage geen enkele waarde toe aan investeringen in direct vastgoed. Dat blijkt uit onderzoek dat wij samen met Ortec hebben uitgevoerd. Als een belegger graag gebruik zou willen maken van wat leverage, is de uitkomst van het onderzoek dat een leverage van 25 procent min of meer neutraal is; als de leverage meer bedraagt, moet het gedeelte vastgoed in de hele portefeuille worden verminderd. Als in internationale beleggingsfondsen wordt geïnvesteerd, is er waarschijnlijk wel wat leverage nodig, omdat er met fondsbeleggingen kosten gepaard gaan, die zich niet voordoen bij beleggen in direct vastgoed. Overigens verwachten we geen rendementen meer in de dubbele cijfers; > Andrew Hills is sinds augustus 2011 directeur klantenportefeuilles bij Invesco Real Estate (IRE), waar hij verantwoordelijk is voor het opbouwen en beheren van klantrelaties, met nadruk op het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Scandinavië. Hiervoor was hij werkzaam bij CORESTATE Capital, bij Credit Suisse Real Estate Asset Management UK en bij PRUPIM, de vastgoedpoot van M&G. Hills begon zijn carrière in 1990 en heeft veel ervaring op het gebied van vastgoedmarkten, waaronder vastgoedaandelen en -derivaten alsook in aandelen en aandelenderivatenmarkten wereldwijd. Hills heeft diverse opleidingen afgerond, zo heeft hij o.a. een Investment Management Certificate (IMC), een bachelor (cum laude) in Economie, een MBA (Financieel beheer) en een master in Real Estate Investment. NUMMER 5 /

7 RONDE TAFEL VASTGOED we geven de voorkeur aan solide beleggingen en zijn tevreden met een return van 7 à 8 procent. Gifford: UBS staat bekend als manager van open-end core funds en het gros van onze klanten stelt onze lage leverage minder dan 20 procent op prijs. Daarbij hebben we laten zien dat we leveragerisico kunnen managen. Voor het uitbreken van de financiële crisis hebben we bewust in onze fondsen de leverage verlaagd. Het type institutionele belegger dat in onze fondsen belegt, heeft niet veel baat bij leverage. Ons US Fund is een van de best presterende fondsen in zijn categorie en dat is bereikt met een lage leverage. Davis: Leverage kan een goede vriend zijn in tijden van een stijgende of stabiele markt, maar kan ook de ergste vijand zijn in een krachtige daling zoals de Grote Recessie, waar we significante asset-liability mismatching zagen. Dit ALM-risico moet beleggers duidelijk worden gemaakt. De nieuwe regelgeving van Solvency II, Bazel III en IFRS zal vastgoedrisico verkleinen. Offringa: Ik denk dat in Nederland de pensioenfondsen bij vastgoedbeleggingen vrij snel toegaan naar een leverage die lager is dan 40 procent. Wel geloof ik dat er altijd een markt zal blijven bestaan voor fondsen met een hogere mate van leverage, zoals voor particuliere beleggers. De pensioenfondsen zijn wat dat betreft een specifiek segment met eigen specifieke beleggingsvoorkeuren. Satumalaij: Wat je nu ziet gebeuren, is dat de waarde van de verplichtingen in de loop van de tijd enorm kan bewegen. Een van de redenen waarom wij in vastgoed investeren, is dat het om een langetermijn stabiele belegging gaat. Als mensen, bijvoorbeeld de toezichthouder, ons zeggen dat we het risico in de totale portefeuille moeten verminderen, moeten we op korte termijn zakelijke waarden als aandelen en vastgoed verkopen. Dan handelen we wat het risico aangaat als het ware contrair. Terwijl alle regelgeving erop gericht is risico s te verminderen, vergroot zij juist de risico s. Daar maak ik me grote zorgen over. Dan moet je je afvragen of de mensen die de regels maken vastgoed wel begrijpen. Hills: Het antwoord is nee en zo bezien werkt regelgeving meer risico in de hand. Wat moet daaraan gedaan worden? Waar is onze countervailing power, hoe kunnen we een tegenwicht vormen? Tates: Onder andere de verzekeringsmaatschappijen werken daar hard aan. Het resultaat van die inspanningen is onbekend en er is geen sprake van een countervailing power. De International Financial Reporting Standards is er ook mee bezig, maar ik denk dat zij niet in de gaten heeft welke consequenties steeds meer regelgeving voor de vastgoedindustrie heeft, bijvoorbeeld op het gebied van gearing. Er is uiteindelijk geen gearing meer mogelijk of een heel hoge; een middenweg is er niet meer en dat is niet alleen vreemd, maar gaat gepaard met een hoger risico. Als het gevolg van de nieuwe regelgeving is dat beleggers vooral gaan investeren in risicomijdend vastgoed, zullen bepaalde markten oververhit raken, met meer risico als gevolg. De Nekker: De vraag is niet of Solvency II of Bazel III leiden tot risicovermindering, maar of zij beleggers ervan weerhouden in vastgoed te investeren. We zien nu al dat sommige verzekeraars hun vastgoedexposure verkleinen en gaan investeren in schuldpapier. Het risico is dus dat in andere vermogenscategorieën wordt belegd. Dat is voor de vastgoedindustrie een echte bedreiging. Diversificatie werkt in normale tijden, maar in buitengewone tijden kan het ook tegen je werken. > Geert de Nekker leidt sinds 2010 de business unit Internationaal Vastgoed bij Syntrus Achmea. Hiervoor was hij directielid van Cordares Vermogensbeheer en directeur van Cordares Vastgoed. Daarvoor was hij directeur investor relations/business development bij Aberdeen Property Investors Europe. De Nekker stond ook aan de wieg van de IVBN, de Vereniging van Institutionele Beleggers in Nederland, waarvan hij van 1995 tot 2002 directeur was. De leden van de IVBN vertegenwoordigen circa 50 miljard aan Nederlands vastgoed en bestonden destijds uit circa 30 lidorganisaties. Daarvoor was De Nekker onder andere werkzaam voor SFB Vastgoed en BAM. 36

8 > Theo Offringa is Senior Portefeuille Manager Onroerend Goed bij TKP Investments. Offringa is portefeuillemanager van TREF, het Europese fund of funds van TKP Investments. TREF heeft een belegd vermogen van EUR 1 miljard. De portefeuille bestaat uit 35 niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. De aandeelhouders van TREF zijn 25 institutionele beleggers. Afgestudeerd aan de Economische Faculteit (Financiering en Belegging) van de Erasmus Universiteit Rotterdam. > Raymond Satumalaij is managing director Fund Management bij ASR Vastgoed Vermogensbeheer en is sinds 2008 bij ASR werkzaam. Daarvoor was hij onder andere director institutional real estate funds bij Bouwfonds Asset Management en fund manager real estate bij Blue Sky Group (KLM pensioenfondsen). Hij studeerde planologie en economie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en heeft daarna de opleiding gevolgd tot Register Beleggingsanalist (RBA/VBA). Het op één lijn brengen van de belangen van manager en belegger is het belangrijkste risicomanagementinstrument. Davis: Dat is belangrijk, maar niet het enige risico en ook niet noodzakelijkerwijs het belangrijkste. Het gaat er vooral om dat de manager de wensen van de klanten uit kan voeren. Offringa: Als er geen of niet genoeg alignment of interest aanwezig is, moet er in de praktijk te veel managementtijd aan een dergelijk fonds besteed worden. Dan zie je gebeuren dat 80 procent van je tijd opgaat aan 20 procent van de beleggingsportefeuille. Wij hechten vooral belang aan co-investments van de fondsmanager om de alignment of interest te waarborgen. Davis: Wordt die verhouding veroorzaakt door gebrekkige alignment of interest of door gebrekkige strategie en uitvoering? De Nekker: Onze ervaring is dat bij de fondsen die in problemen zijn gekomen, de belangenovereenstemming niet in orde was. Kleinere managers worden overbodig, omdat zij risico niet goed genoeg kunnen beheersen. Tates: Ik denk dat kleinere managers sneller kunnen reageren op gunstige gelegenheden, zo bezien is small inderdaad beautiful. Aan de andere kant zijn de instrumenten voor risicomanagement zo kostbaar dat daarvoor eigenlijk een grotere organisatie nodig is. Niettemin denk ik dat er altijd ruimte blijft voor boutiques. Vooral kleinere pensioenfondsen en verzekeraars zijn niet meer in staat al het risicobeheer zelf te doen, en daarom kiezen zij vaak voor een multimanageraanpak. Offringa: Dat er elk kwartaal uitgebreid gerapporteerd moet worden aan in ieder geval de pensioenfondsen, is vaak een opgave die alleen maar adequaat kan worden vervuld door een grotere managementfirma. Van der Spek: Voor sommige van de zogenoemde boutiquefirma s wordt het moeilijk om aan alle eisen, bijvoorbeeld in verband met nieuwe regelgeving, te voldoen. Als ze daartoe niet in staat zijn, is er gewoon geen plaats voor ze. De industrie wordt steeds professioneler. Satumalaij: Ik wil het omdraaien in de zin dat kleinere beleggers juist niet zullen verdwijnen; zij gaan zich wellicht aansluiten bij anderen. In ieder geval neemt de druk op grotere bedrijven door nieuwe regelgeving toe en moeten ze meer kosten maken om hun klanten tevreden te stellen. Voor ondernemende niche-spelers kan dit voordelig zijn; zij kunnen heel goed in staat zijn de grotere spelers te overbieden. Davis: Er bestaat neerwaartse druk op de fees, er is opwaartse druk wat betreft rapportering, transparantie. In de fundbusiness moet je heel concurrerend zijn. Misschien is het woord overbodig te scherp uitgedrukt en ik betreur het NUMMER 5 /

9 RONDE TAFEL VASTGOED verliezen van ondernemingszin, maar sommige van de kleinere boutique-firma s zullen maar moeilijk concurrerend kunnen blijven. Gifford: Er is sprake van consolidatie, maar we zien ook spinoffs van grotere organisaties. Zo bezien denk ik dat er ruimte blijft bestaan voor kleinere nichespelers met een specifieke strategie en een bewezen track record. Een van de belangrijkste risicostrategieën is gewoon risico negeren. Praten wij daar openlijk over in onze organisaties? Offringa: Wij discussiëren heel openhartig over managers die risico negeren. We hebben een zogenoemde bewakingslijst waar die managers - zo n 10 procent van het totaal op staan en we besteden er veel tijd aan om hun risicohouding te veranderen. Davis: Onze beleggers krijgen ieder kwartaal een lijst met de uitstaande risico s: vastgoedrisico, portfoliorisico, fund level risico enzovoort. Daar zijn we zo open mogelijk over. Satumalaij: Toen aandelen in de vroege jaren 2000 onderuit gingen, zei iedereen: vastgoed is binnenkort aan de beurt. Ik heb zeker met die mogelijkheid rekening gehouden, maar de vraag is natuurlijk ook: wat is het alternatief? Is het risico negeren dat we destijds geen vastgoed hebben verkocht of is het handelen vanuit perspectief? Gifford: Ik ben van mening dat er een groot verschil is tussen het bewust zijn van risico s en ze negeren en het onbewust nemen van risico s. Managers die zich niet bewust zijn van de risico s zullen waarschijnlijk niet lang overleven. Offringa: Wij selecteren geen managers die onwetend zijn op een bepaald risicogebied. Maar sommigen negeren risico of proberen het te verbergen, wat vooral in de niet-transparante markten een probleem kan zijn. Sommige landen in Centraal Europa zijn daarvan een goed voorbeeld. Satumalaij: Investeren in niet-transparante markten in delen van Europa of Azië, waar informatie beperkt is, is bij ons niet aan de orde. De reden is dat door de beperkte informatie de risico s van vastgoedbeleggingen daar niet gemeten kunnen worden. Van der Spek: Als wij in een bepaalde markt investeren, hanteren we een rendementsmodel waarin het totale risico wordt vertaald in een risicopremie. Als je niet genoeg informatie hebt en toch wilt investeren, moet je daar extra risico aan toekennen. Davis: Het komt er toch op neer dat als je niet genoeg informatie hebt, je in wezen het risico negeert. Zijn er met betrekking tot het nemen van risico s zaken waarover we niet discussiëren, omdat we deel uit maken van een groep en ze niet ter discussie durven te stellen? Hills: Misschien wel als je deel uitmaakt van een kleinere organisatie. Maar in grotere organisaties wordt dat tegengegaan door bijvoorbeeld beleggingscomité s. Davis: Of het nu een grotere of kleinere organisatie betreft, het gaat erom de juiste governance te hebben om risico te identificeren en te managen. Tates: Risicomanagement is testen van het groepsdenken, dat is een continu proces. Offringa: Je moet altijd kritisch blijven kijken naar wat de consensus is. Neem bijvoorbeeld demografische ontwikkelingen die op het eerste gezicht voor vastgoed een bedreiging lijken, maar die ook kansen opleveren. Risicomanagement heeft ook te maken met de integriteit van professionals. Hoe meten we integriteit en organiseren we integriteitstesten? Tates: Grotere organisaties, zoals hier aan tafel vertegenwoordigd, hanteren strikte regels en testen hun mensen regelmatig. En er zijn natuurlijk compliance- > Maarten van der Spek werkt sinds 2009 bij PGGM Investments als senior strategist Real Estate en is verantwoordelijk voor de strategie van de vastgoedportefeuille met een omvang van in totaal ruim 13 miljard euro. De portefeuille wordt belegd in zowel beursgenoteerd vastgoed als in nietbeursgenoteerd vastgoed. Van der Spek heeft hiervoor 10 jaar voor ING Real Estate Investment Management gewerkt, waar hij onder andere manager was van de afdeling Research & Strategy voor Continentaal Europa. 38

10 > Nico Tates heeft meer dan 30 jaar gewerkt in de internationale vastgoed markt. Hij is bijzonder ervaren in het opzetten en managen van Pan Europese fondsen, alsmede het coördineren en stimuleren van internationale teams. Tates is Head of Direct Property- Continental Europe bij Aberdeen Asset Management en is verantwoordelijk voor Investment Management afdelingen, dat wil zeggen Fund Management, Asset Management en Transaction Management in zowel Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland. Tates is ook Chairman van de Supervisory Board van Aberdeen Immobilien Kapitalanlage-gesellschaft mbh. afdelingen die steeds groter worden. Wij, Aberdeen, zijn geregistreerde fundmanagers en dat houdt in dat we ons aan de regels moeten houden. Dat betekent dat de medewerkers integer dienen te zijn. De rode kaart gebruiken kan soms lastig zijn, maar het is wel essentieel. Als je je daar van bewust bent, kun je ermee leven en overeenkomstig handelen. Maar daar wil ik aan toevoegen dat integriteit niets van doen heeft met het creatief zoeken naar opportunities. In de discussie komt naar voren dat grenzen die niet overschreden mogen worden, niet in alle culturen dezelfden zijn. Wat als er bijvoorbeeld een goede deal kan worden gemaakt die alleen tot stand kan komen door het illegaal betalen van een relatief geringe hoeveelheid geld, wat overigens als volledig normaal wordt beschouwd. Dat zou eventueel gerapporteerd kunnen worden met verontschuldigingen erbij. Hills: Voor grote organisaties is dat onmogelijk vanwege de grondbeginselen, governance en het complianceproces. De manier waarop wij opereren verschaft individuen niet de mogelijkheid zich wat integriteit betreft, afwijkend te gedragen. Wellicht dat dat minder geldt voor kleinere organisaties. In Nederland zijn grote organisaties door illegaal gedrag in de media gekomen en door justitie aangepakt. Offringa: Bij de selectie van een fondsmanager maken wij een scherp onderscheid tussen de fondsmanagers die van oorsprong projectontwikkelaars zijn en de pur sang fondsmanagers. Projectontwikkeling gaat vaak samen met een cultuur van creativiteit en flexibiliteit, die niet samengaat met fondsmanagement. Gifford: Als iets illegaal is voor de fundmanager, is het ook illegaal voor de ontwikkelaar. Bij UBS Global Real Estate kunnen we het ons niet veroorloven iets te doen wat in strijd is met wet- en regelgeving. Tates: Ongeveer tien jaar geleden heb ik voor de vastgoed-industrie (IVBN) een gedragscode opgesteld. Ik vergeet nooit dat een vertegenwoordiger van het Philips-pensioenfonds toen tegen me zei: Nico, een uitstekend idee. Nu is hij een van de verdachten in de vastgoedfraudezaak. Je moet mensen dus wel blijven controleren. Welk onroerend goed biedt nu de beste kansen? De Nekker: Een heleboel landen hebben schuldproblemen. De regeringen kunnen die problemen oplossen door meer inflatie te creëren. Als meer inflatie inderdaad goed is voor vastgoed, is de beste belegging nu dan ook vastgoed. Van der Spek: Dan gaat de rente ook omhoog. Wat als je beschikt over geared vastgoed? Offringa: In mijn ogen zijn interessante vastgoedbeleggingen op dit moment dun gezaaid. Stock picking is essentieel. Je moet goed op de hoogte zijn van het universum van fundmanagers, weten welke managers echt gedisciplineerd werken en een duidelijke focus in hun strategie hebben. Gifford: Wat attractief lijkt, is investeren in tweedeklas assets op eersteklas locaties. Dat doen we vooral in een aantal van de belangrijkste steden in Duitsland. Tates: Wij werken met risicobudgetten in verhouding tot fundamental pricing, over- en underpricing. We zoeken naar objecten in duurzame markten die ondergewaardeerd zijn. Als we nu een laag rendement van 4 procent kunnen maken op een langetermijn verhuurd object in het centrum van Parijs, vinden we dit overpriced en gaan we naar andere steden waar de directe rendementen en de vooruitzichten beter zijn. Dat kunnen we doen omdat we beschikken over veel lokale organisaties. Satumalaij: Het gaat er in deze tijd ook om waar het neerwaarts risico het laagst is. Als land om in te investeren en als economie is Nederland nogal stabiel. De stabiliteit biedt voor de toekomst een attractief NUMMER 5 /

11 RONDE TAFEL VASTGOED rendementsperspectief. Conclusie Als een belegger in vastgoed wil investeren, welk vastgoed biedt dan nu de beste kansen? Dat de meningen daarover uiteenlopen is vanzelfsprekend, maar de rondetafeldeelnemers waren het er wel min of meer over eens dat echt heel interessante vastgoedbeleggingen op dit moment nogal dun gezaaid zijn. Maar als een sterk oplopende inflatie goed is voor vastgoed, dan zou dit een uitstekende belegging kunnen worden als de verschillende regeringen in Europa hun schuldproblemen alleen maar kunnen oplossen door meer inflatie te creëren. Verder wordt erop gewezen dat het er nu ook om gaat waar het neerwaarts risico het laagst is. Zo bezien biedt de nogal stabiele economie van Nederland een aantrekkelijk rendementsperspectief. Overigens is outperformance in de vastgoedindustrie moeilijk of nauwelijks vast te stellen. De ronde tafel was van mening dat succesvolle vastgoedmanagers zo transparant mogelijk moeten zijn, want als beleggers niet kunnen vaststellen wat de reden van het succes is en of het succes duurzaam is, zullen zij afhaken. Ook over het belang van diversificatie over regio s, landen en beleggingsstijlen bestonden geen grote verschillen van mening. Dat neemt niet weg dat er nu een soort trend 40 bestaat onder vastgoedbeleggers om terug te keren naar hun thuismarkt. Dat heeft nogal wat te maken met valutarisico. In de periode dat Nederlanders veel investeerden in Amerikaans vastgoed ging de dollar van vier naar twee gulden en recent zijn veel Zwitserse vastgoedbeleggers gestopt met investeren in andere Europese landen omdat de euro ten opzichte van de Zwitserse frank aanzienlijk in waarde is gedaald. Een relatief hoog niveau van leverage is uit den boze. Absoluut gezien kan leverage wel waarde toevoegen, maar op basis van een rendements/risicoverhouding niet. Opmerkelijk was dat de deelnemers wat betreft het risico afwijzend staan tegenover de nieuwe regelgeving van Solvency II en Bazel III. Terwijl alle regelgeving erop gericht is risico s te verminderen, worden die daardoor juist vergroot. Hoewel de instrumenten voor risicomanagement dusdanig kostbaar zijn dat ze eigenlijk alleen door een grotere organisatie kunnen worden gedragen, denkt de meerderheid van de rondetafeldeelnemers dat er toch ruimte blijft bestaan voor niche-spelers met een specifieke strategie en een bewezen track record.

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode Drs. ing. Norbert Bol Drs. Tjeerd Tromp Agenda 2 Introductie onderzoek Norbert

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

De internationale vastgoedmarkt

De internationale vastgoedmarkt De internationale vastgoedmarkt Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Graaf, N. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Global Property Research te Maastricht. Eichholtz is daarnaast verbonden aan de

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010 New Deal in Vastgoedbeleggingen Quares Finance Avenue 23/10/2010 Quares Group Residential Agency Quares Group Quality in Real Estate Services Opgericht in 2006, uit 2 reeds bestaande bedrijven 3 divisies

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy investment academy Welkom bij de Investment Academy OpleIdIngen voor pensioenfondsbestuurders In 2013 investment academy Investment Academy Kennis en deskundigheid met u delen BNP Paribas Investment Partners

Nadere informatie

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen Samenhang en voorbeelden Ronald Janssen, Ortec Finance 1 Klant centraal stellen: Doelstelling Managen van de verwachtingen van onze cliënten Hoe kunnen we dat doen?

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 5 juni Sectorcommentaar Vastgoed Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor beursgenoteerd vastgoed zijn volgens ons voor zowel

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Vastgoed en dekkingsgraad van pensioenfondsen

Vastgoed en dekkingsgraad van pensioenfondsen Vastgoed en dekkingsgraad van pensioenfondsen IVBN Lustrum 13 oktober 2010 Prof. dr. P. van Gool FRICS* Amsterdam School of Real Estate, Universiteit van Amsterdam en SPF Beheer * Met dank aan Cor Worms

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers ASRE Talent Seminar Marco Mosselman Juni 2014 Institutioneel vastgoed (31-12-2011) Totaal belegd vermogen Waarvan vastgoed Pensioenfondsen

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening

Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening Beschrijving Rens Vos is vermogensbeheerder bij de Veerbank. Hieronder staan vijf situaties rondom informatievoorziening die hij heeft meegemaakt.

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen NN Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de NN Fondsen wellicht iets voor u. NN Fondsen als een moderne, heldere

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Premium Special Report

Premium Special Report Premium Special Report The Leading Authority on Value Research 15 Juni 2010 Hoog dividend als alternatief voor obligaties De grote problemen die zijn ontstaan bij de banken tijdens de kredietcrisis, scheppen

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

VOGON SEMINAR. Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014

VOGON SEMINAR. Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014 VOGON SEMINAR Beleggen in Nederlandse huurwoningen, interessant voor (internationale) beleggers? 22 mei 2014 AGENDA Perspectief van (internationale) beleggers op Nederlandse huurwoningen Korte introductie

Nadere informatie

Vragenlijst risicobereidheid Particulier. Van Amstberg Capital Management

Vragenlijst risicobereidheid Particulier. Van Amstberg Capital Management Vragenlijst risicobereidheid Particulier e situatie Van Amstberg Capital Management Om te komen tot een weloverwogen keuze, welk profiel van Van Amstberg Capital Management het best bij u past, kan onder

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Theta Legends Fund is een fund of hedge funds met de volgende kenmerken: Toegang. Theta Capital geeft toegang tot

Nadere informatie

The Specialist in Dutch small and midcaps. De hoeksteen van uw beleggingsportefeuille!

The Specialist in Dutch small and midcaps. De hoeksteen van uw beleggingsportefeuille! The Specialist in Dutch small and midcaps De hoeksteen van uw beleggingsportefeuille! The Specialist in Dutch small and midcaps Het Add Value Fund richt zich primair op het segment van de Nederlandse small-

Nadere informatie

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM Inhoud 1. Introductie DoubleDividend Management B.V. 2. Kenmerken DD Property Fund N.V. (voorheen: ActivInvestor Real Estate N.V.) & beleggingsproces

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Hoe beschermt u uw vermogen?

Hoe beschermt u uw vermogen? Hoe beschermt u uw vermogen? Vastgoedinvesteringen 22 oktober 2011 Niet-beursgenoteerde investeringsopportuniteiten in vastgoed Beperkte risico s Aantrekkelijk rendement Inflatiegebonden rendement Historisch

Nadere informatie

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden. 11 Risicomanagement 79 Risicomanagement vastgoedbeleggingen verdient professionalisering en transparantie Auteurs: Sander Grünewald, Niels Heijstek en Tjerk Klompmaker De rendementen van vastgoedbeleggingen

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Beursgenoteerde versus niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen Verschillende smaken of alleen een andere verpakking?

Beursgenoteerde versus niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen Verschillende smaken of alleen een andere verpakking? In de afgelopen twee decennia is de markt voor beleggingen in vastgoedfondsen wezenlijk veranderd. Het aantal Nederlandse pensioenfondsen, dat anno 2015 nog zelf in gebouwen investeert, is op één hand

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

LONG/SHORT TRADING FUND

LONG/SHORT TRADING FUND LONG/SHORT TRADING FUND Frog Capital Management B.V. Van Weedestraat 3 3761 CA Soest +31 (0)35 6039201 info@frogfund.nl www.frogcapitalmanagement.com Frog Capital Management B.V. Opgericht maart 2002 Tot

Nadere informatie

Advies vastgoed en integriteit

Advies vastgoed en integriteit Advies vastgoed en integriteit De Beleggingscommissies van OPF en VB hebben naar aanleiding van het onderzoek naar fraude bij vastgoedtransacties een werkgroep samengesteld om pensioenfondsbestuurders

Nadere informatie

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk april 2013 2 I. Wie zijn wij? II. Investeren in vastgoed: Een mooi huis in Florida of de beste winkelcentra

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Nieuwsbericht. Threadneedle valt drie keer in de prijzen, Delta Lloyd wint Nederlandse Aandelen. FD Morningstar Awards 2010 uitgereikt

Nieuwsbericht. Threadneedle valt drie keer in de prijzen, Delta Lloyd wint Nederlandse Aandelen. FD Morningstar Awards 2010 uitgereikt /fdmorningstar Threadneedle valt drie keer in de prijzen, Delta Lloyd wint se Aandelen. FD Morningstar Awards 2010 uitgereikt AMSTERDAM, 9 maart 2010 Op een druk bezochte avond zijn in Hotel Krasnapolsky

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

PGGM Infrastructuur. Een aparte beleggingscategorie. 11 december 2014. Presentatie voor IVP Instituut voor Pensioeneducatie

PGGM Infrastructuur. Een aparte beleggingscategorie. 11 december 2014. Presentatie voor IVP Instituut voor Pensioeneducatie PGGM Infrastructuur Een aparte beleggingscategorie Presentatie voor IVP Instituut voor Pensioeneducatie 11 december 2014 Disclaimer Dit document wordt u ter informatie aangeboden en vormt geen advies,

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE jaargang 2 tweede kwartaal 2013 NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE 1. BELEGGINGSFONDSEN: DRAMA S 2. RENDEMENTEN INDEX CAPITAL 2013 3. INDEX CAPITAL IN DE MEDIA 4. OP WEG NAAR VIJF STERREN! 5. MACRO-ECONOMISCHE

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Profiteert u als de markt straks herstelt? Wie de berichten over de huidige financiële markt volgt, weet dat deze voornamelijk gaan

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010 Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille Delft, 17 maart 2010 ING Real Estate Investment Management ING REIM verzorgt asset management

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM. met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM. met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van Insinger de Beaufort European Mid Cap Fund N.V. 16 april 2014 I N H O U D 1. DOEL TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Jos Baeten, voorzitter Raad van Bestuur Roel Wijmenga, CFO 29 februari 2012 ASR in 2011 Resultaat 212 miljoen Dividendvoorstel 71 miljoen Solvabiliteit naar

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V.

Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V. Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V. INLEIDING U wilt een deel van uw vermogen beleggen, maar mist de kennis en ervaring, zin of tijd om dat zelf te doen. Wij helpen u graag. Bij Noordam Vermogensbeheer

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Activiteiten Resco Partners

Activiteiten Resco Partners Activiteiten Resco Partners 2011 Wie zijn wij: Resco Partners is een onafhankelijk team van vastgoeddeskundigen met jarenlange ervaring en een veelzijdige kennis van zaken. Resco Partners adviseert over

Nadere informatie

Beleggen op uw manier

Beleggen op uw manier Beleggen op uw manier 2 Professioneel beleggen U wilt uw vermogen snel laten groeien; sneller dan op een spaarrekening. U durft daarbij risico te lopen, maar u houdt wel graag zelf de controle over uw

Nadere informatie