Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-AUT. Master Industriële Wetenschappen Energie afstudeerrichting Automatisering

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-AUT. Master Industriële Wetenschappen Energie afstudeerrichting Automatisering"

Transcriptie

1 Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-AUT Master Industriële Wetenschappen Energie afstudeerrichting Automatisering Academiejaar

2 Identificatie opleiding Naam opleiding Master in de Industriële Wetenschappen in Energie Graad opleiding Master Kwalificatie opleiding Academisch Aantal studiepunten 60 Diploma s die toegang verlenen tot opleiding Voltijds of anders opgebouwd onderwijs Contact- en/of afstandsonderwijs Academische Bachelor in de Industriële Wetenschappen in Elektromechanica, focus Automatisering en Energie; Professionele Bachelor, aangevuld met het Schakelprogramma Elektromechanica, focus Automatisering; Professionele Bachelor, aangevuld met het Schakelprogramma Elektromechanica, focus Elektrotechniek. Voltijds opgebouwd, maar kan deeltijds opgenomen worden Contactonderwijs Overzicht afstudeerrichtingen Master in de Industriële Wetenschappen in Energie, afstudeerrichting Automatisering; Master in de Industriële Wetenschappen in Energie, afstudeerrichting Elektrotechniek. Mogelijke vervolgopleidingen /

3 KHLIM IWT-FI² VakkenTabellen Master in de Industriële Wetenschappen in Energie, afstudeerrichting Automatisering MA-AUT Semester 7 Stp. O.O. Code Vak O.O. Naam O.O./Vak Ex Stp T O L Ex Stp T O L Docent Semester 8 AUT Automatisering 4 40 Hydraul.Systeemtechnieken HYD DmuMa S 2 1,75 c 2 20 Robotica + Visietechnologie ROB BaJo M 2 1,75 c 2 20 Contract Stp. Vak Punt./Vak Punt./O.O. BEDRB Alg. Bedrijfsbeleid B 4 40 Human Res. Management BEDR4 VpPa S 1 0,75 e 1 10 Management Accounting BEDR7 VaMy S 3 2 e 3 30 BEDRE Alg. Bedrijfsbeleid E 4 40 Juridische Aspecten BEDR3 HaMa 2 2 e 2 20 S Quality Management BEDR8 CoMa 2 1,25 e 2 20 CSBM Capita Selecta uit bedrijfsmanag. 3 CSBM InLu/RoDi S/P 3 2,25 c EBS Energie beheersystemen 3 EBS VaPa M 3 1,5 c ET&VA Energietransformatie en 4 ET&VA VdsGe S/M 4 2 c vermogenaansturingen 1 GA_B Geïnt.Automatisering B 6 60 Ind. Automatisering 3 GA3 ClEr M 3 2 c 3 30 Ind. Automatisering 3L GA3L LeGe L 3 3,25 c 3 30 CSIA Capita Selecta Ind. Automatisering 3 CSIA LeGe P 3 1 1,75 c MTO Mechatronisch Ontwerpen 3 MTO BaJo P 3 3 c TMEC Mechanismen 3 TMEC DmuMa M 3 2 c TRILL Trillingsleer 3 TRILL KeJu S 3 1,25 1,50 c MP_E Masterproef c 200 MP - Communicatie MPCOM LiJe P 0,5 P 0, MP - Ond.meth.&Realisatie1 MPOMR MP - Ond.meth.&Realisatie2 MPOMR MP - Presentatie MPPRES 5 50 Totaal 60 13,00 5,75 8,00 6, Aantal Opleid.Ond./Examens Contacturen/Sem 18,8 14,3 ECTS-punten/Sem Gemidd. contacturen/jaar 16,5 T: Theorie ; O: Oefeningen ; L : Lab --- Ex: P: permanente evaluatie ; L: lab-examen ; S: schriftelijk examen ; M: mondeling examen Contract: e: examencontract is mogelijk; c: geen examencontract mogelijk (creditcontract noodzakelijk) O.O.: Opleidingsonderdeel

4 BEDR3_1112_HaMa Juridische Aspecten BEDR3 Titularis Marc Hansen (HaMa) Docenten Marc Hansen (HaMa) Jaar/ASR MA-EM, MA-AUT, MA-EL, MA-ELO ECTS-punten 2 Doelstellingen Op basis van concrete problemen in de samenleving moet de student in staat zijn om: - het probleem te analyseren en te situeren in het kader van het toepasselijke recht. AC1 - vanuit deze analyse over te gaan tot het formuleren van een concrete oplossing. AC3/AC11 De student zal op die manier de vaardigheid verwerven om de juridische aspecten van de samenleving en van het bedrijfsleven genuanceerd te beoordelen en zo een juridisch verantwoorde beslissing te nemen. AWC3 (/BC7) Inhoudsopgave 1.Indeling van het recht, elementen van geschiedenis en rechtsbronnen (handboek 34-51) 2.Belgische politieke en gerechtelijke instellingen (handboek ) 3.Elementaria van gerechtelijk recht ( ) en de strafprocedure 4 Begrippen van Burgerlijk recht (80-223) 5.Goederen en zekerheden ( ) 6.Verbintenissen ( ) en bijzondere overeenkomsten ( ) 7.Onrechtmatige daad - schade en schadeloosstelling ( ) 8.Arbeidsrecht : individueel en collectief, arbeidsbescherming 9.Ondernemingsrecht: Handelaar, Onderneming, Handelsactiviteit, Handelspraktijken, Mededinging 10.Vennootschappen : principes, soorten, minimumkapitaal, structuur, leiding Financiële technieken. betaalmiddelen, factuur, kredietvormen Faillissement en gerechtelijk akkoord 12.Intellectuele rechten 13. Overzicht van personen- en familierecht ( ) Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Hoorcollege Cursus Inleiding tot recht van Marc Van Hoecke en Boudewijn Bouckaert ter beschikking gesteld van de studenten via de cursusdienst Syllabi voor Arbeidsrecht (vak 8), Handelsrecht (vakken 9 & 11), Vennootschapsrecht (vak 10) en Intellectuele rechten (vak 12), opgesteld door de docent en verspreid via de cursusdienst. Examenvorm 1 ste examenkans Schriftelijk 2 de examenkans Schriftelijk

5 BEDR3_1112_HaMa Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Juridische Aspecten BEDR3 Recht biedt de student de basiskennis om te kunnen omgaan met juridische vragen die zich in een organisatie of bedrijf stellen. Deze juridische basisvorming moet de student als toekomstig ingenieur in staat stellen om met juristen om te kunnen communiceren en om een juiste inschatting te maken van elementaire juridische aspecten bv in te schatten, of het inschakelen van een jurist al dan niet noodzakelijk is. Geen specifieke relatie Recht maakt deel uit van de bedrijfsbeleid vakken, die de toekomstige ingenieur in staat stelt beter te functioneren en de juridische implicaties van zijn handelen beter te plaatsen. Geen specifieke relatie, buiten het kader van de bedrijfsbeleidvakken. Relatie met het werkveld / Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties /

6 BEDR4_1112_VpPa Human Resource Management BEDR4 Titularis Patricia Van Pottelbergh (VpPa) Docenten Patricia Van Pottelbergh (VpPa) Jaar/ASR MA-EM, MA-AUT, MA-EL, MA-ELO, MA-CE, MA-BIO ECTS-punten 1 Doelstellingen Inhoudsopgave Het ontdekken van de toekomstige rol als werknemer en (eventueel) als leidinggevende. Bespreken van selectieprocedures. AC2 / AC5 Verschillende aspecten weergeven van een professioneel (HR) management. AC2/WC1 Analyseren van de persoonlijkheidskenmerken van zichzelf/anderen. AWC1 Evalueren van bedrijfs/organisatiecultuur. AWC1 / (BC7) Verbanden leggen tussen bedrijfscultuur en persoonlijkheid.ac2/ AWC1 De verschillende deelaspecten uitleggen van effectieve organisaties, illustreren door middel van voorbeelden uit de praktijk. AC2/WC1 Deel 1. Werving en Selectie Hoe kiest een bedrijf haar medewerkers? Hoe kies ik een geschikt bedrijf?bedrijf: procedures voor werving en selectie: media, interviews, testen, assessment centers... Medewerkers: waar moet ik op letten bij de keuze van mijn (eerste) werkgever: type bedrijf (familiebedrijf, multinational...), type job, bedrijfscultuur, Deel 2. Samen werken. Zelfde diploma, toch uniek. Belang van persoonlijkheidskenmerken, enkele theorieën. Invloed van bedrijfscultuur, enkele theorieën. Generatieverschillen in organisaties Deel 3. Effectieve organisaties 3.1. Leadership/coaching Verschillende types van leiderschap (relatie met persoonlijkheid) De lerende organisatie Alles is continu in beweging Performance Management/appraisal/assessment Competentie(management) en training 3.5. Carrièrebegeleiding en retentie De lifetime van een medewerker in een organisatie Arbeidstevredenheid en stress Invloed van de kwaliteit van de arbeid op de gezondheid en het welzijn van de werknemer. Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Hoorcollege Cursus Human Resource Management via of website docent. Copies slides + teksten uit kranten, tijdschriften, internet + artikels rond wetenschappelijk onderzoek Examenvorm Gesloten boek 1 ste examenkans Schriftelijk examen, deels open vragen, deels multiple choice. 2 de examenkans Schriftelijk examen, deels open vragen, deels multiple choice.

7 BEDR4_1112_VpPa Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Human Resource Management BEDR4 In de wereld van vandaag komt het nog maar zelden voor dat ingenieurs in puur technische functies terechtkomen. In de meeste jobs komt een zekere mate van people management voor. Bovendien wordt niet langer aanvaard dat een ingenieur niet over de nodige vaardigheden beschikt om samen te werken met anderen (multidisciplinair). Het vak beoogt: Voldoende inzicht en vaardigheid verwerven om mensgericht en taakgericht te reflecteren over zichzelf en zijn omgeving, zelfstandig nieuwe informatie te verwerven, en erover te rapporteren en te overleggen. Kennis verwerven op het gebied van personeelsbeheer. Ontwikkeling van sociale vaardigheden en managementvaardigheden. Het vak Human Resource Management bespreekt resultaten van onderzoek binnen het vakdomein. De cursus laat de student nadenken over zijn eigen persoonlijkheid, en die van anderen. Dit kan hem helpen bij het omgaan met anderen. De link wordt eveneens gemaakt met bedrijfscultuur en cultuurverschillen tussen nationaliteiten (internationale bedrijven). Tijdens de lessen worden verbanden gelegd met de actualiteit uit het bedrijfsleven. In de cursus worden theorie (vb. personeelsbeoordelingssystemen) en praktijkvoorbeelden met elkaar verweven. De verschillende aspecten van personeelsbeheer komen aan bod zodat de student kan proeven van wat hij in het professionele leven zal tegenkomen. Instroom-Relatie met andere vakken *Wijsbegeerte: ook in dit vak wordt gedoceerd over de ingenieur als mens. *Welzijnsbeleid: hier komt stress(beheersing) aan bod. Binnen de cursus psychologie wordt stress in een brede context besproken (psychologische, fysische, mogelijke oorzaken ). *Recht: binnen het vak psychologie worden de verschillende vormen van arbeidsovereenkomst kort besproken: hoe kan men met een bedrijf verbonden worden, welke elementen zitten er in een contract (vb. groepsverzekering, maaltijdcheques )? Relatie met het werkveld De ingenieur als medewerker en -op termijn- als leidinggevende/manager. Ruimer: de ingenieur als mens die zich bewust is van zijn sterktes/zwaktes, en in relatie kan treden met anderen, die anders zijn. Pas afgestudeerden zijn vaak wereld-/bedrijfsvreemd. Het besef ontbreekt vaak dat er grote verschillen bestaan tussen ondernemingen/organisaties en dat de jobinhoud maar een klein stukje uitmaakt van mogelijk succes. Grote bedrijven (multinationals met moederbedrijf in ander land ), kleine bedrijven (familiebedrijf ), overheidsinstellingen zijn zeer verschillend. Afhankelijk van de persoonlijkheid van de ingenieur vormen zij al dan niet een geschikt arbeidsmilieu.. Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties De student maakt kennis met de verschillende domeinen van human resource management. De cursus probeert bruikbare theorieën te koppelen aan de dagdagelijkse praktijk in bedrijven/organisaties. Bedoeling is om de leerstof toegankelijk te houden voor nietpsychologen. Bij het examen wordt getoetst in welke mate de studenten de leerstof begrepen hebben, en of ze de relatie kunnen leggen tussen de verschillende deeldomeinen die in de cursus worden behandeld. Ze leren reflecteren over de impact van gebeurtenissen/situaties op zichzelf en anderen. AC1/AC2/AWC1

8 BEDR7_1112_VaMy Management Accounting BEDR7 Titularis Myriam Vanbeuren (VaMy) Docenten Myriam Vanbeuren (VaMy) Jaar/Optie MA-EM, MA-AUT, MA-EL, MA-ELO, MA-CE,MA-BIO Studiepunten 3 Doelstellingen De studenten moeten na het volgen van de cursus en zonder enige voorkennis in staat zijn volgende doelstellingen te verwezenlijken: - Kunnen aangeven welke de relevante, niet-relevante en opportuniteitskosten zijn in een case-study, afhankelijk van de beslissing die genomen moet worden.(ac11). - begrippen vaste, variabele, directe en indirecte kosten gebruiken en toepassen in concrete voorbeelden (AC10). - break-even analyse kunnen toepassen en beoordelen (AC10). - beslissingen kunnen nemen over: * het gebruik van schaarse middelen (AC12). * het al dan niet aanvaarden van een opdracht / contract. (AC12) * het al dan niet sluiten van een afdeling (AC12) - overheadkosten kunnen beoordelen, berekenen, verdelen en aanrekenen naargelang de situatie voor kostprijsbepaling van een product. (AC11) - Prijszetting van een geproduceerd goed of een order kunnen berekenen a.d.h.v. de juiste methode. (AC11) - De 4 hoofdmethodes om een investering te beoordelen, evenals de methodes voor controle, kunnen gebruiken op casestudies (AC12) - Kunnen verklaren wat een budget is en afwijkingen in een budget kunnen berekenen en verklaren. (AC12) Inhoudsopgave Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen 1. Inleiding 2. Relevante kosten voor besluitvorming: diverse voorbeelden van beslissingssituaties waar relevante kostencalculatie gebruikt wordt zoals uitbesteding, speciale orders, uitbreiden of afbouwen,vervanging van machines, Kosten-voulume-winstrelaties: kritische afzet, break-even analyse Bepalen van productkosten: allocatie problematiek van de indirecte kosten, full costing versus marginal costing,. 5. Kostencalculatie in een competitieve omgeving: prijsbeslissingen, Investeringsbeslissingen: ARR, NPV, PP, IRR 7. Budgetten, flexibele budgetten en standaardkosten om kosten te bewaken Hoorcolleges De student beschikt over een syllabus die tijdens de colleges aangevuld wordt. De student kan beschikken over aanbevolen literatuur. Examenvorm 1 ste examenkans Schriftelijk 2 de examenkans Schriftelijk

9 BEDR7_1112_VaMy Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Management Accounting BEDR7 Vroeger werden financiële problemen binnen een bedrijf behandeld door economisch opgeleide personen. Intussen bestaat het kader van een bedrijf uit mensen van diverse disciplines, zoals o.a. industrieel ingenieurs, die samen (economische) beslissingen nemen. Het is dan ook belangrijk dat alle kaderleden notie hebben van de economische consequenties die hun beslissingen kunnen teweegbrengen. Management accounting geeft (financiële) informatie aan managers als ondersteuning bij hun besluitvorming binnen de organisatie. Alle (productie)bedrijven worden geconfronteerd met problemen zoals: prijsbepaling van hun product, al of niet sluiten van een afdeling, schaarse middelen zo optimaal mogelijk benutten. Maar daarnaast zijn ook investeringsbeslissingen en budgetafwijkingen een cruciaal probleem. Deze cursus heeft als doel de belangrijkste methodes van prijszetting aan te leren, waarbij gekeken wordt naar relevante en niet-relevante kosten. Daarnaast worden de 4 belangrijkste methodes aangeleerd om een investering te beoordelen en wordt aangeleerd hoe budgetafwijkingen moeten bestudeerd worden, om de oorzaken van de afwijkingen op te speuren en zo aan kostenbeheersing te doen binnen het bedrijf. Het vak management accounting stelt voor hoe een budget- /investeringsonderzoek moet opgezet worden. In het vak management accounting wordt besproken hoe gegevens van onderzoek moeten verwerkt en geanalyseerd worden, maar de student moet ook zelf d.m.v. cases de nodige gegevens verwerken en analyseren. Gezien dit opleidingsonderdeel zich situeert in het laatste jaar van de opleiding is het noodzakelijk dat ook niet-economisten, die potentiële kaderleden zijn, voldoende notie hebben van bedrijfseconomische aspecten die betrekking hebben op productie, prijszetting, Deze cursus is volledig bedrijfseconomisch gericht. In de colleges wordt de theorie aangebracht a.d.h.v. concrete voorbeelden van beslissingssituaties. Het is de bedoeling de student in contact te brengen met verschillende aspecten van het bedrijfsleven op het gebied van management en productie-, verkoop- en aankoopbeheer, investeringen.. In die zin zijn de vakken psychologie, logistiek, kwaliteitszorg onmiddellijk gelinkt met management accounting omdat al deze facetten deel uitmaken van efficiënt productiebeheer. Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties Van de studenten wordt eigenlijk geen bijzondere voorkennis verwacht. De relatie met andere vakken zoals kwaliteitszorg, logistiek, psychologie, werd hierboven reeds aangehaald. Zoals reeds bij de Algemene visie werd aangehaald is dit vak zeer verwant met het werkveld van een kaderlid, waaronder ook industrieel ingenieurs.er werd geopteerd om de voornaamste basismethodes m.b.t. kostprijsberekening, budgetanalyse en investeringsanalyse aan te leren die gebruikt worden in het bedrijfsleven, waarop ze later kunnen voortbouwen, indien ze in contact komen met deze materie. Tijdens de hoorcolleges wordt gewerkt met een syllabus, waarbij bewust bepaalde dingen blanco werden gelaten om de studenten actief te laten meewerken. Op het einde van dit opleidingsonderdeel wordt de kennis van de student getoetst a.d.h.v. een schriftelijk examen. De theorie wordt getoetst d.m.v. meerkeuzevragen. Voor het overige bestaat het examen uit beknopte casestudies, om na te gaan of de student over de nodige vaardigheden beschikt om de aangeleerde methodes toe te passen.

10 BEDR8_1112_CoMa Quality Management (Kwaliteitszorg) BEDR8 Titularis Marc Coninckx, Gastdocent (CoMa) Docenten Marc Coninckx, Gastdocent (CoMa) Jaar/ASR MA-EM, MA-AUT, MA-EL, MA-ELO ECTS-punten 2 Doelstellingen Inhoudsopgave De student heeft over- en inzicht op gebied van kwaliteit in organisaties, gezien vanuit internationale normen met tools en technieken die in de hedendaagse industrie onmisbaar zijn geworden. WC1 / AWC13 / AC11 / BC7 - Het gedachtengoed van IKZ. Waarom IKZ, wat is kwaliteit, de industriespiraal, het processchema, de leverancierklant relatie, het credo van ISHIKAWA, de goeroes : JURAN, DEMING, CROSBY, TAGUCHI. - De technieken van IKZ. Pareto-analyse, visgraatdiagram, statistische procesbeheersing, proefopzetten en variantie-analyse. - Geavanceerde technieken: FMEA: Failure Mode and Effect Analysis. - ISO 9000:2000 de Process benadering van kwaliteitssystemen. Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Ex-Cathedra. Cursus; Kwaliteitszorg Pocket cards FMEA ( Design en Proces) Examenvorm 1 ste examenkans Schriftelijk 2 de examenkans Schriftelijk

11 BEDR8_1112_CoMa Algemene Visie Quality Management (Kwaliteitszorg) BEDR8 Inzichten verwerven in het brede woord kwaliteit : niet doemdenken over productkwaliteit, maar organisatie, systeem en proceskwaliteit.bewustwording dat er tools en technieken bestaan om voornoemde te kunnen bereiken. Deze technieken zijn op bedrijfsvlak al gestandaardiseerd en zelfs verwerkt in internationale normen. Relatie met onderzoek 1. Capibiliteits onderzoeken van manaufacturing processen in deel SPC volgens AIAG s Statistical Process Control 2nd ed. 2. Mogelijke risico s onderzoeken voor zowel product- als procesontwikkeleing in het deel FMEA volgens structuur SAE J1739 en AIAG s FMEA 3th ed. Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Organisatie structuren en culturen volgens EFQM/INK model zijn basis als herkenningspunten voor nieuwe werknemers. Het specifiëren naar normen ( ISO, ISO/TS, ) geven middelen en mogelijkheden om modellen te begrijpen en te verwerken. Binnen deze normen zijn er dan de toegepaste technieken SPC/FMEA/.. om modellen te integreren in de organisatie. Projectmanagment, bedrijfsmanagement, kwaliteitsmanagement, arbeidsanalyse Als IRCA erkende auditor ( LA2/07/NL/16286)( Bureau Veritas) geeft de docent de belangrijkheid aan van het brede kwaliteitsdenken in organisaties. Het is de intentie om de praktische toepassingen in organisaties aan te tonen en herkenbaar te maken. Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties Bedoeling is structureel denken, werken zowel correctief als preventief ( FMEA) en besluiten baseren op feiten, door eerst feiten en data te analyseren ( SPC) gezien in het grotere geheel van progressief kwaliteitsdenken. De studenten die op tijdens de eerste examenkans een uitzonderlijk resultaat halen krijgen een extra-attest uitgereikt door MAC bvba.

12 CSBM_1112_InLu_BaJo Capita Selecta uit het bedrijfsmanagement CSBM Titularis Johan Baeten (BaJo) Docenten Luk Indesteege (InLu), Dirk Roelens (RoDi), Gastsprekers Jaar/ASR MA-EM, MA-AUT, MA-EL ECTS-punten 3 Doelstellingen Projectmanagement: De student zal kennismaken met het hoe en waarom van het projectmatig werken en het management (PM) van projecten AC12 / BC6. De bedoeling is de student het nut te doen inzien van PM in kleine en middelgrote ondernemingen, waarbij hen enkele basistechnieken worden bijgebracht, zoals oa. vaardigheden in de projectplanning en inzicht in de beheersaspecten van projecten AC12 / AC11. Lean en logistiek: De student krijgt een brede vorming en inzicht in de nieuwste evoluties in bedrijfsmanagementgerelateerde vakken aanvullend op de overige bedrijfsbeleid vakken. WC1/ AWC12/ AC12/ AWC13 /BC3 / BC6. Inhoudsopgave Projectmanagement: - Wat is project / projectmanagement? Opstarten, methoden en instrumenten, - De projectleider, Samenwerking en communicatie (Teammanagement). - Gebruik van PC in de projectafwikkeling (MS-Project for Windows). Inleiding tot lean thinking: - Beknopte historiek - Wat is lean thinking? - Toepasbaarheid - Basistechnieken - Specifieke technieken Logistiek: - Voorraadbeheer - Wachtlijnen - MRP - Theory of Constraints - Lay out optimalisatie Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Projectmanagement: Hoorcollege + Toepassing binnen opdracht Hoorcolleges rond Capita Selecta (o.a. Lean thinking en logistiek) Cursus PM + Lean thinking/logistiek & ondersteunende documenten van gastsprekers PC Examenvorm 1 ste examenkans Schriftelijk + Projectwerk 2 de examenkans Schriftelijk + Projectwerk

13 CSBM_1112_InLu_BaJo Algemene Visie Capita Selecta uit het bedrijfsmanagement CSBM Projectmatig werken is in. In steeds meer organisaties wordt het gezien als een middel om tegemoet te komen aan eisen waarin flexibiliteit, multidisciplinair en klantgericht werken een grote rol spelen. Nochtans lenen niet alle werkzaamheden zich tot een projectmatige aanpak en niet alles wat een project wordt genoemd, is projectmatig werken. Lean is een term die niet meer weg te denken is uit het dagelijkse economische leven. Het is dan ook essentieel dat de studenten tijdens hun opleiding met de filosofie en basistechnieken hiervan kennismaken. Ook logistiek is een uitermate belangrijk element van doeltreffend zaken doen. De belangrijkste basispijlers worden toegelicht. Relatie met onderzoek Projectmatig werken vormt een basismethodiek binnen onderzoek. In dit vak stellen een aantal gastsprekers de meest recente evolutie voor binnen hun specifiek vakdomein voor. Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Aanvullende Informatie betreffende competenties en evaluatie van de Competenties Dit vak is gesitueerd in het domein van de bedrijfsbeheervakken waar het de bedoeling is de student in contact te brengen met de verschillende facetten van het bedrijfsleven op het gebied van management en productiebeheer. Van de studenten wordt eigenlijk geen bijzondere voorkennis verwacht. Dit vak geeft aanvullende inzichten tov de vakken psychologie, logistiek, kwaliteitszorg. Enige algemene begrippenkennis uit de statistiek zoals steekproef en hoe daar mee omgaan is aanbevolen. Projectmatig werken is van toepassing in alle types van organisaties en bedrijven. Veel ingenieurs vervullen in hun carrière de rol van projectleider gedurende korte of lange tijd. Velen zullen in hun loopbaan te maken hebben met de noodzaak om te werken aan productiviteitsverbetering, zowel in productie als in ondersteuning. De lean principes en logistieke kennis zullen ze dus zonder twijfel kunnen toepassen in hun verdere carrière. Belangrijke competenties van een projectleider zijn leiding geven en communicatievaardigheden. Deze kunnen enkel geëvalueerd worden in de praktijk, in een werkomgeving. De studenten zullen beoordeeld worden op een schriftelijke en mondelinge presentatie van een eigen projectplan. Rond lean en logistiek moeten de studenten bewijs leveren van hun inzicht in de materie, en het kunnen in de praktijk toepassen van enkele basistechnieken.

14 CSIA_1112_LeGe Capita Selecta Industriële Automatisering CSIA Titularis Eric Claesen (ClEr), Geert Leen (LeGe) Docenten Geert Leen (LeGe), Eric Claesen (ClEr) Jaar/ASR MA-AUT ECTS-punten 3 Doelstellingen De studenten voeren in groepjes van 2 een compleet automatiseringsproject uit op een aanwezige opstelling of machine. Ze staan in voor de programmatie, visualisatie, beveiliging (Safety) en netwerkconfiguratie van de volledige automatische sturing. AC10 / AWC4 / AWC11 / AWC12 / BC1 / BC2 / BC4 / BC6 Het project wordt onderbouwd door een volledig uitgewerkt machinedossier waarin werkwijzen, handleidingen en ontwerpen terug te vinden zijn. AWC4 AC11 / AC12 / AC13 Om dit project te realiseren kunnen de studenten gebruik maken van hun kennis opgedaan in de vakken GA2, GA3, Robotica, elektrisch ontwerpen,. Inhoudsopgave Projectwerk rond het operationeel maken van een praktische industriële opstelling. Dit kan zijn: Robotopstelling met machinevision, Robotsturing met bandsynchronisatie, Programmatie van een safetysysteem, Programmatie van een Cliënt Server Scadasysteem Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Lab Documentatie van apparatuur in lab + aanvullende labocusrus Toledo,Internet Examenvorm 1 ste examenkans Permanente evaluatie tijdens academiejaar + Projectvoorstelling en beoordeling van het resultaat 2 de examenkans Projectvoorstelling en beoordeling van het resultaat

15 CSIA_1112_LeGe Algemene Visie Capita Selecta Industriële Automatisering CSIA Het vak CSIA bestaat uit het realiseren van een automatische sturing voor een praktische Industriële opstelling of machine. Voor het realiseren van zo n automatische sturingen wordt gebruik gemaakt van verschillende vakoverschrijdende disciplines: elektrische-,hydraulischeen pneumatische aandrijvingen, mechanische constructies, robots, handlingtechnologie, informatica-technologie, netwerktechnologie specifiek voor automatiseringstoepassingen, supervisiesystemen, sensortechnologie, regeltechnologie, computervisie met diepgaande beeldanalyse. Het realiseren van automatische systemen begint bij een gedegen projectplanning en management. Procesanalyse is hiervan een belangrijke stap, rekening houdend met de wetgeving zoals de vereisten voor de veiligheid en ergonomie van machines. MTBF, redundantie en failsafe zijn hier belangrijke aspecten, dit onder afweging van de economische aspecten. Dit vak beoogt ook het ingenieursdenken en probleemoplossend vermogen van de student te ontwikkelen. Een automatiseringsontwerp vereist het afwegen tussen de verschillende gestelde eisen maar ook het afwegen van de meest geschikte ontwerptechniek Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties De studenten voeren zelf een afgelijnd deel van een onderzoeksproject uit. Ze moeten hiervoor primaire bronnen(vaktijdschriften, handleidingen en wettelijke normen) raadplegen die kunnen helpen bij het oplossen van automatiseringsopgaven. Bijzonder voor het gebruiken van Vision-technologie en real-time netwerken is interpretatie van onderzoeksresultaten onontbeerlijk. Dit vak integreert bijna alle vakken van de opleiding. De belangrijkste zijn elektrotechniek, vermogenelektronica/drives, industriële informatica; analoge elektronica (gebruik en mogelijkheden van sensoren); industriële communicatietechnologie: ontwerpen van elektrotechnische installaties; robotica; machine vision (beeldanalyse) De student wordt met zeer diepgaande kennis voorbereid op het engineeren van geautomatiseerde systemen. Als instroomvereisten zijn de vakken basiselektronica, basis elektrotechniek, basis informatica technologie, basis communicatietechnologie, robotica en vooral GA2 en GA3 te vermelden Voor de werkveld gaan we volgende elementen zeer diepgaand bestuderen en gebruiken in een te realiseren automatiseringsproject : PLC- en PC (Proces Computer)-gebaseerde sturingen; Automatiseringsnetwerken met Gedistribueerde Intelligentie en Hardware; Sensortechnologie; SCADA (Supervisie, Controle en Data-Aquisitie); HMI (Human Machine Interface); Netwerktechnologie; Machine-Vision; Robotsystemen en Motion-Control; Veiligheidstechnologie. De studenten moeten in staat zijn een Geïntegreerd Automatiseringsconcept.projectmatig (groepjes van 2 studenten) op te bouwen. Daarbij worden met de volgende technieken een reële geautomatiseerde industriële installatie gerealiseerd : PLC- en PC (Proces Computer)-gebaseerde sturingen; Automatiseringsnetwerken met Gedistribueerde Intelligentie en Harware; Sensortechnologie; SCADA (Supervisie, Controle en Data-Aquisitie); HMI (Human Machine Interface); Netwerktechnologie; Machine-Vision; Robotsystemen en Motion-Control; Veiligheidstechnologie. Voor al deze technieken wordt er zeer diep gefocust op het concept, het gebruik en de mogelijkheden van toepassen in een geïntegreerd automatiseringsconcept.

16 EBS_1112_VaPa Energie beheersystemen EBS Titularis Paul Valckenaers (VaPa) Docenten Paul Valckenaers (VaPa) Jaar/ASR MA-AUT, MA-EL ECTS-punten 3 Doelstellingen - Dit vak laat de studenten kennismaken met moderne concepten voor (product-driven) fabrieksbesturingen. Dit vak bereidt de studenten voor op toekomstige evoluties in fabrieksbesturingen en aanverwante domeinen (zoals het beheer van bevoorradingsketens). AC10/AC11/AWC12/AWC13 - De student maakt kennis met het inzetten van programmatuur op een grotere schaal in vergelijking met voorafgaande vakken en kan voor dergelijke systemen een nieuw onderdeel ontwikkelen. De student kan inschatten en beredeneren hoe dergelijk product-driven besturingssysteem voor een fabriek functioneert. AC10/AC11/AWC12 - De student heeft enkele nieuwe onderdelen voor de besturing ontwikkeld en kan de werking ervan in het grotere geheel toelichten. AC10/AC11/AWC11 Inhoudsopgave Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen - Ieder team ontwerpt en implementeert een onderdeel van een fabrieksbesturing. - Nadruk ligt op eenvoud, correctheid, begrijpbaarheid en herbruikbaarheid. - De fabrieksonderdelen worden geëmuleerd. Projectwerk in kleine groepen (i.e. 2 personen). Eigen tekst en transparanten. De recentste versie is beschikbaar in elektronische vorm op: Achtergrondmateriaal: The Goal van E. Goldratt (flessenhalstheorie). Web site: Personal computer met Java programmeeromgeving en internettoegang. Examenvorm 1 ste examenkans Individuele mondelinge verdediging van het eindrapport over het projectwerk. 2 de examenkans Individuele mondelinge verdediging van het eindrapport over het projectwerk.

17 EBS_1112_VaPa Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties Energie beheersystemen EBS De studenten verwerven een dieper inzicht te van de toepassing van computers in de industrie. Dit vak laat de studenten kennismaken met moderne concepten voor (product-driven) fabrieksbesturingen. Het vak is complementair aan het deelvak dat besturingen met PLCs behandelt en dat de gangbare praktijk weerspiegelt PLC technologie heeft beperkingen heeft aangaande de schaal waarop de activiteiten in de fabriek kunnen gecoördineerd worden. Dit vak bereidt de studenten voor om een productiewerkplaats te beheren. Het vak bereidt de studenten voor op toekomstige evoluties in fabrieksbesturingen en aanverwante domeinen (zoals het beheer van bevoorradingsketens). De student maakt kennis met het inzetten van programmatuur op een grotere schaal in vergelijking met voorafgaande vakken en kan voor dergelijke systemen een nieuw onderdeel ontwikkelen. Dit vak brengt de studenten kennis en vaardigheden bij in verband met de toepassing van informatica in fabrieksautomatisering en -beheer. Dit vak sluit nauw aan bij ontwikkelingen in de industrie en de academische wereld. Productgedreven fabrieksbesturing en intelligente producten in de hele bevoorradingsketen/levenscyclus is een domein waarin vandaag een enorme vooruitgang geboekt wordt. Dit vak bereidt de studenten voor op de snelle veranderingen die in de nabije toekomst op dit domein verwacht worden. De relatie met onderzoek is dus zeer sterk. Daarnaast is de onderwijsvorm erop gericht de studenten te leren om zelfstandig kennis te verwerven. De materie wordt slechts voor een deel voorgekauwd en opgelegd. De studenten moeten zelf initiatief nemen aangaande het vinden van informatie en aangaande de ontwikkelingen waarop ze zich concentreren. Dit vak is een eindpunt in de opleiding en heeft voornamelijk de industriële praktijk als doelwit. Er zijn geen opleidingsonderdelen waarvoor dit vak voorkennis levert. Dit vak richt zich tot studenten die een programma in Java kunnen schrijven en dus programming-in-the-small beheersen. Dit vak moet de evolutie in de praktijk volgen wanneer de concepten meer en meer gaan worden toegepast, gedreven door ontwikkelingen zoals RFID. Bovendien moet dit vak opportuniteiten benutten om meer nadruk te leggen op het fabrieksbesturingsaspect in ruil voor minder nadruk op softwareontwikkeling. Hiertoe is software benodigd die op een hoger niveau toelaat een gevallenstudie uit te werken. Dergelijke software is vandaag in beperkte mate beschikbaar en wordt verder ontwikkeld. Op het gepaste tijdstippen worden de accenten verschoven. De student kan inschatten en beredeneren hoe een product-driven besturingssysteem voor een fabriek functioneert. De student heeft enkele nieuwe onderdelen voor de besturing ontwikkeld en kan de werking ervan in het grotere geheel toelichten. Mondeling examen, open boek.

18 ET&VA_1112_VdsGe Energietransformatie en vermogenaansturingen + lab ET&VA Titularis Geert Vandensande (VdsGe) Docenten Geert Vandensande (VdsGe), Peter Kellens (KePe). Jaar/ASR 3ABA-ELO, MA-EM, MA-AUT, MA-ENE ECTS-punten 4 Doelstellingen De student(e): 1. kan de kenmerken van de verschillende vermogenschakelaars verklaren en met elkaar vergelijken. AC10 2. kan de opbouw, werking en regelkringen van de verschillende soorten drives uitleggen en waar opportuun met elkaar vergelijken. AC10/ AWC13 3. kan de juiste motor met bijhorende drive kiezen i.f.v. de toepassing. AC11 4. kan de werking van de didactische modules uitleggen, de verschillende signalen nameten en hun verloop verklaren. AC10/AWC13 5. kan industriële sturingen in dienst nemen en configureren i.f.v. de toepassing. Dit houdt o.a. in: de juiste keuze, de praktische aansluiting met de nodige beveiligingen, de parameters instellen, de nodige metingen kunnen verrichten en het totale systeem kunnen evalueren. BC2/BC3/BC4/BC5 / AWC11 Inhoudsopgave THEORIE: 1. Eigenschappen, sturing en beveiliging van de verschillende vermogenschakelaars: thyristor, triac, mosfet, IGBT, GTO 2. Opbouw en werking van de verschillende omzetters: gelijkrichters, AC-controllers, hakkers, invertoren 3. DC en AC motorsturingen : vierkwadrantregelingen, frequentieregelaars, invertoren 4. Regelkringen in elektrische drives. LABO: onderzoek van stuureenheden voor thyristoren, triacs en IGBT s / vierkwadrantenaandrijvingen / frequentieregelaars / stappenmotors / hakkers 1. Sturing van een DC-motoren gevoed uit een driefasen net 2. motorsturing met frequentieregelaars van een inductiemotor. 3. motorsturing van een permanent bekrachtigde synchroonmotor. 4. eenfasige wisselstroomsturing en gestuurde gelijkrichters. Onderwijsvorm hoorcollege en labozittingen Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Theoriecursus en labocursus Boek: "Elektronische vermogencontrole Deel 1 & 2" : J. Pollefliet Boek: "Power Electronics" : Mohan, Undeland and Robbins Boek: "Electrical Drives and Control Techniques" : Gerd Terörde Examenvorm 1 ste examenkans Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding over theorie en oefeningen. Labo-examen wordt afgenomen tijdens een bijkomende labozitting. De score voor het laboexamen wordt aangepast met een permanente evaluatie -factor op basis van aanwezigheid en inzet tijdens de labozittingen. De eindscore van het labo-examen telt mee voor ¼ van het eindresultaat. 2 de examenkans Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding over theorie en oefeningen. Labo-examen wordt samen met het theorie-examen afgenomen. De score voor het laboexamen wordt aangepast met een permanente evaluatie -factor op basis van aanwezigheid en inzet tijdens de labozittingen. De eindscore van het labo-examen telt mee voor ¼ van het eindresultaat.

19 ET&VA_1112_VdsGe Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties. Energietransformatie en vermogenaansturingen + lab ET&VA Dit opleidingsonderdeel probeert de verschillende disciplines nodig om een drive te ontwerpen bijeen te brengen. We behandelen niet alleen de vermogenelektronische componenten maar ook hun combinatie tot vermogenomvormers. De regelkringen om deze drives op gepaste wijze te laten werken en de programmatie van de aansturing van de verschillende vermogenelektronische schakelaars in de omzetters. De filosofieën die hier gebruikt worden zijn ook voor een groot stuk bruikbaar voor de invertoren die men gebruikt om kleinere gedistribueerde generatoren met het net te koppelen of actieve filters te bouwen. De toenemende automatisering brengt met zich mee dat het prestatievermogen van gereedschappen en aandrijfmachines steeds toenemen. Voor elektrische aandrijvingen betekent dit dat elektromotoren naargelang de toepassing al dan niet in toerental dienen geregeld te kunnen worden, dat eventueel de snelheid bij bepaalde belastingsvariaties dient constant te blijven en dat dikwijls de elektromotoren zeer snelle toerentalveranderingen moeten kunnen uitvoeren. Om een optimale aandrijving voor een bepaalde toepassing te kunnen installeren is het van belang hiervoor een verantwoorde keuze te kunnen maken van de meest geschikte motor, van een aangepaste vermogensturing en deze combinatie ook in bedrijf te kunnen stellen. Het vak ET&VA stelt resultaten van onderzoek zonder expliciet te verwijzen naar de onderzoeker en de onderzoekmethodes. Er worden onderzoeksgerelateerde opdrachten uitgevoerd. (uitvoeren + rapportering laboproeven / keuze en dimensionering reëel aandrijfsysteem) De studenten moeten primaire bronnen gebruiken. Daar waar de inleidende cursus elektrische aandrijvingen (ELAAN) ging over de opbouw en dimensionering van eenvoudige aandrijvingen met asynchrone motor, gaat deze cursus dieper in op meer gespecialiseerde elektrische aandrijvingen. De cursus behandelt ook de regeltechnische aspecten en de aansturing van de individuele vermogenschakelaars van de vermogensturing. Dit opleidingsonderdeel steunt op voldoende basiskennis in uiteenlopende disciplines. Er wordt voldoende basiskennis verwacht uit de volgende vakgebieden: elektriciteit en elektrische machines, meet- en regeltechniek, analoge elektronica, mechanica. Bij automatiseringsprojecten, gedistribueerde energieopwekking en UPS-systemen worden alsmaar meer vermogensturingen toegepast waardoor een fundamentele kennis hiervan onontbeerlijk is om geschikte keuzes te kunnen maken. De evaluatie wordt uitgevoerd a.d.h.v een theoretisch examen en een praktische proef. Bij de praktische proef kiest de student door lottrekking een bepaalde probleemstelling. Door afweging van de verschillende gestelde eisen dient de student te komen tot de meest geschikte oplossing.

20 GA3_1112_ClEr Industriële Automatisering 3 GA3 Titularis Eric Claesen (ClEr) Docenten Eric Claesen (ClEr) Jaar/ASR MA-EL, MA-AUT ECTS-punten 3 Doelstellingen De student kan : 1. schema s van autonome besturingseenheden opbouwen waarbij ze gebruik maken van sensoren, kontaktors, hulprelais, timers, tellers, actuators. AC12/AWC11/BC4 2. een systeemontwerp van een geautomatiseerde installatie realiseren en analyseren, alsook de aansluitmethodes tekenen, gebruik makend van wisselstroomregelaars (frequentieregelaars, softstarter), gelijkstroomregelaar (thyristor- en transistorsturing), noodstroomaggregaten, niveauregelaars, temperatuurregelaars, positioneersystemen, snelheidsregelaars. AC12/BC2 3. de installaties, beschreven in voorgaande punten integreren met analoge/digitale interfacing, alsook met seriële- en netwerk-interfacing, het functionele onderscheid herkennen en gebruiken voor het ontwerpen van geautomatiseerde processturingen met behulp van in voorgaand punt beschreven besturingseenheden. AC12/AWC11/BC4 4. de gestructureerde en objectgeöriënteerde software definiëren, analyseren en ontwerpen voor een besturing met gedistribueerde intelligentie. De belangrijkste onderdelen die hierbij aan bod komen zijn SCADA (Supervisie, Controle And Data Aquisition), HMI (Human Machine Interface), centrale en decentrale besturingopbouw, netwerkconfiguratie en parametrage, sensor en actuator parametrage. AC12/AWC11/BC2 5. de opbouw en karakteristieken van procescomputers (PC s) en programmeerbare automaten(plc s) beschrijven, specifiëren en gebruiken bij de opbouw van de hardware-configuratie van een geautomatiseerde industriële installatie. De belangrijkste externe elementen zijn: elektrische voedingen, inputs, outputs, aardingssystemen AC12/AWC10/BC2 Inhoudsopgave Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Integratie van automatische installaties in een bestaande hardwareontwerp: elektrische schema s, installatie-schema; Softwareontwerp; Optimalisatie en foutzoekmethodes voor geautomatiseerde industriële installaties; Verwerking van analoge signalen door een programmeerbare sturing; Sturingen met intelligente periferiesystemen, bv. snelle tellerkaarten, numerische assturingen; Installatietechniek in ontploffingsgevaarlijke zones (EXI/EXD); Communicatietechnologie voor Industriële sturingen met behulp van ASI/PROFIBUS/Industrial Ethernet PROFINET en I/O link; De Europese wetgeving: CE-markeringsrichtlijn / arbeidsmiddelenrichtlijn / machinerichtlijn / laagspanningsrichtlijn / EMC-richtlijn / normen / geharmoniseerde normen / notified of competent body s / ; Veiligheidscategorie van stuurkringen / SIL-klassen / veiligheids-plc en veiligheidsbussystemen. Hoorcollege Cursus Geïntegreerde Automatisering (Claesen Eric), handleidingen apparatuur, normen in verband met geautomatiseerde installaties en netwerken, EACS handleiding Examenvorm 1 ste examenkans Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding. 2 de examenkans Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding.

21 GA3_1112_ClEr Algemene Visie Relatie met onderzoek Situering van het vak in het curriculum Instroom-Relatie met andere vakken Relatie met het werkveld Industriële Automatisering 3 GA3 Het vakgebied Geïntegreerde Automatisering heeft tot doel om de kennis, nodig voor het ontwerpen, onderhouden en beheren van automatisch gestuurde processen te verwerven, verdiepen en verbreden. De automatiseringstechnieken duiken op alle mogelijke gebieden in onze maatschappij op. Ondanks het feit dat automatiseringstechnologie een typisch ingenieursvak is, zijn de toepassingen en kennisgebieden waarin deze technologie gebruikt wordt, vakoverschrijdend, zelfs discipline overschrijdend. Toepassingen vinden we terug in mechanische, elektronische, chemische, pneumatische, hydraulische en thermische systemen. Daarbij heeft de razendsnelle evolutie van al deze technologieën een enorme impact op het automatiseringsgebeuren, het is er zelfs onderdeel van geworden, zodat we de evolutiegedachte zelfs terugvinden in normen en systemen die gebruikt worden voor het realiseren van automatische besturingen. Voor het realiseren van een automatische sturing maken we gebruik van verschillende vakoverschrijdende disciplines: elektrische, hydraulische en pneumatische aandrijvingen, mechanische constructies, robots, handlingtechnologie, informatica-technologie, netwerktechnologie specifiek voor automatiseringstoepassingen, supervisiesystemen, sensortechnologie, regeltechnologie, computervisie met diepgaande beeldanalyse. Het realiseren van automatische systemen begint bij een gedegen projectplanning en management. Procesanalyse is hiervan een belangrijke stap, rekening houdend met de wetgeving zoals de vereisten voor de veiligheid en ergonomie van machines. MTBF, redundantie en failsafe zijn hier belangrijke aspecten, dit onder afweging van de economische aspecten. Dit vak beoogt ook het ingenieurs denken en probleemoplossend vermogen van de student te ontwikkelen. Een automatiseringsontwerp vereist het afwegen tussen de verschillende gestelde eisen maar ook het afwegen van de meest geschikte ontwerptechniek. Het vak GA3 bespreekt resultaten van onderzoek binnen het vakdomein automatisering en meer bepaald betreffende netwerktechnologie, real-time sturingen, vision-technologie en gerobotiseerde installaties. Voor het vak GA3 moeten studenten primaire bronnen (vaktijdschriften, handleidingen en wettelijke normen) raadplegen voor het oplossen van automatiseringsopgaven. In het vak GA3 voeren studenten zelf een afgelijnd deel van een onderzoeksproject uit. In het kader van het vak GA3 nemen studenten deel aan een workshop geleid door ervaren gastsprekers uit het werkveld. Bijzonder voor het gebruiken van Vision-technologie en real-time netwerken is interpretatie van onderzoeksresultaten onontbeerlijk. Dit vak integreert bijna alle vakken van de opleiding. De belangrijkste zijn elektrotechniek, vermogenelektronica/drives, industriële informatica; analoge elektronica (gebruik en mogelijkheden van sensoren); industriële communicatietechnologie: ontwerpen van elektrotechnische installaties; robotica; machine vision (beeldanalyse). In het vak GA3 wordt de student met zeer diepgaande kennis voorbereid op het engineeren van geautomatiseerde systemen. Als instroomvereisten zijn de vakken basis elektronica, basis elektrotechniek, basis informatica technologie, basis communicatietechnologie, robotica en vooral GA2 te vermelden. Voor de werkveld gaan we volgende elementen zeer diepgaand bestuderen en gebruiken in een te realiseren automatiseringsproject: PLC- en PC (Proces Computer)-gebaseerde sturingen; Automatiseringsnetwerken met Gedistribueerde Intelligentie en Hardware; Sensortechnologie; SCADA (Supervisie, Controle en Data-Acquisitie); HMI (Human Machine Interface); Netwerktechnologie; Machine-Vision; Robotsystemen en Motion- Control; Veiligheidstechnologie. Aanvullende Informatie betreffende competenties en Evaluatie van de Competenties

22 GA3L_1112_ClEr Industriële Automatisering - lab GA3L Titularis Eric Claesen (ClEr) Docenten Geert Leen (LeGe) Jaar/ASR MA-EL, MA-AUT ECTS-punten 3 Doelstellingen Inhoudsopgave 1. De studenten moeten de verschillende communicatiemogelijkheden van locale netwerken kunnen uitleggen.ac2/bc2 2. De studenten moeten de programmeerbare sturingen en procescomputers kunnen programmeren met behulp van logigram, grafset, ladderdiagram, aanwijzingslijst. Daarbij moeten zij de relaties kunnen aangeven tussen deze verschillende programmeermethoden. Zij moeten deze programmeermethoden ook kunnen gebruiken in functie van het soort automatiseringsopgaven.ac12/awc11/bc2/bc4 3. De studenten moeten foutzoekmethodes kunnen omschrijven en gebruiken voor het oplossen van bedradingfouten en programmatiefouten.ac12/bc4/bc6 4. De studenten moeten analoge besturingssystemen kunnen gebruiken in een automatiseringsopgave. Daarbij moeten zij een beschrijving kunnen geven van afregelmethodes voor PID en Fuzzy regelaars en de parametrering en programmering kunnen gebruiken van deze regelkringen.ac10/ac12/awc4/bc4 5. De studenten moeten LAN netwerken (PROFIBUS,ASI,Industrial Ethernet,PROFINET, e.a.) kunnen parametreren en gebruiken in een industriële applicatie zodat er een efficiënte gegevensuitwisseling is tussen de verschillende onderdelen van een installatie (Robots, PLC s,scada systeem, remote I/O)AC2/AC12/AWC11/AC10/BC2/BC3/BC4/BC6 6. De studenten moeten een HMI (Human Machine Interface) kunnen ontwerpen, programmeren en parametreren zodat deze een veilige, ergonomische en efficiënte interface is tussen de operator en de geautomatiseerde installatie. AC2/AC12/AWC4/AC10/BC2/BC3/BC4 7. De studenten moeten een motor met frequentieregelaar kunnen aansturen met behulp van een PLC en een industrieel netwerk.ac11/ac12/bc2 8. De studenten moeten een Vision systeem kunnen opbouwen en programmeren en de resultaten kunnen doorsturen naar een PLC. AC2/AC12/AWC11/BC2/BC3/BC4/BC6 - Programmeren van sturingen in STL LAD FBD Graph SCL. - Foutdiagnose op Hardware en software van een programmeerbare sturing - Realiseren van procesoptimalisatie-systemen door terugkoppeling van proces- en productiedata - Verwerken van analoge waarden en gebruik van snelle tellers met interupt routines - Communicatie via veldbussen PROFIBUS PROFINET ASI IO Link - Aansturen van een frequentieregelaar en motor door een PLC met veldbus. - Aanmaken van een HMI met externe toegang - Programmatie en parametrering van Machine Vision systemen.deze aspecten komen allen aan bod in de oefeningen op de didactische installaties in het lab.: Onderwijsvorm Studiemateriaal Aanvullende leermiddelen Lab Documentatie van apparatuur in lab + aanvullende labocursus + Documenten online (Toledo) Handleidingen en Productspecificaties via het Internet Examenvorm 1 ste examenkans Permanente evaluatie tijdens academiejaar 2 de examenkans Schriftelijk oplossen van een automatiseringsopgave en uittesten in het lab.

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-EL. Master Industriële Wetenschappen Energie afstudeerrichting Elektrotechniek

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-EL. Master Industriële Wetenschappen Energie afstudeerrichting Elektrotechniek Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-EL

Nadere informatie

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-EM. Master Industriële Wetenschappen Elektromechanica. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-EM. Master Industriële Wetenschappen Elektromechanica. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-EM

Nadere informatie

Opleiding. Elektromechanica. Code. Da2 PLC. Academiejaar 2015-2016. Semester: - 5&6 avondtraject. Studieomvang. 6 studiepunten.

Opleiding. Elektromechanica. Code. Da2 PLC. Academiejaar 2015-2016. Semester: - 5&6 avondtraject. Studieomvang. 6 studiepunten. Opleiding Elektromechanica Code Da2 PLC Academiejaar 2015-2016 Semester: - 5&6 avondtraject Studieomvang 6 studiepunten Totale studietijd 160 Aantal lestijden 80 Aandeel lestijden in afstandsonderwijs

Nadere informatie

Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60')

Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60') Master in de IW: Kunststofverwerking College & TB Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60') Contacturen Stpt Coll. TB ZW Totaal ECTS Fiche per. 1 per. 2 (6 wkn) (6 wkn) Reologie* 3 24 6 50 80 ELM 7402

Nadere informatie

Professionele bachelor elektromechanica

Professionele bachelor elektromechanica 1ste jaar (semester 1 en 2) 1ste jaar - gemeenschappelijk traject "Een stevige basis" 2de jaar (semester 3 en 4) 2de jaar - gemeenschappelijk traject "Een technologiebad" 3de jaar (semester 5 en 6) Afstudeerrichting

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Pneumatica Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste 100% aanwezigheid Ingeschatte

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Bachelor in de elektromechanica. Competentiematrix

Bachelor in de elektromechanica. Competentiematrix Bachelor in de elektromechanica Competentiematri Departement IW&T Doc. Nr. Rev. Nr. Toepassingsgebied Opleiding prof. Ba BO X Opleiding prof. Ba EM Opleiding prof. Ba EO-ICT Opleiding prof. Ba LV De competentiematri

Nadere informatie

ECTS-fiche. Elektro-mechanica HBO5. toegepaste mechanica

ECTS-fiche. Elektro-mechanica HBO5. toegepaste mechanica ECTS-fiche Identificatie 1. Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module toegepaste mechanica Code 7369 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste aanwezigheid 100%

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Geslaagd zijn voor de module Da2 of basiskennis PLC aantonen met afleggen van competentietest bij titularis

Geslaagd zijn voor de module Da2 of basiskennis PLC aantonen met afleggen van competentietest bij titularis Opleiding Elektromechanica Code + officiële benaming van de module Da3 PLC2 Academiejaar 2015-2016 Semester: - 5&6 avondtraject Studieomvang 6 studiepunten Totale studietijd 160 Aantal lestijden 80 Aandeel

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Vermogenelektronica Code 7371 Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 160 studiebelasting

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Vermogenelektronica Code 7371 Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 160 studiebelasting ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Elektromechanica

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA MODULE PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA Afstudeerrichting: reisleider Code: 25 Academiejaar: vanaf 2014-2015 Niveau: specialisatiemodule Periode binnen het modeltraject: semester 1 Start binnen de

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix. Master of Science in de industriële wetenschappen: informatica. Academiejaar

Competentie-invullingsmatrix. Master of Science in de industriële wetenschappen: informatica. Academiejaar Competentie-invullingsmatrix algemene opleidingsonderdelen masterprf Master of Science in de industriële wetenschappen: informatica Academiejaar 2015-2016 Legende: =didactische werkvormen =evaluatievormen

Nadere informatie

Technische toelichting Automatisering

Technische toelichting Automatisering Technische toelichting Automatisering Automatisering Overzicht Facilitator HOWEST/UGENT RESEARCH GROUPS Team Mechatronica IO/IPO DAE Electrical Energy Lab Prof. L. Vandevelde SYSTeMS Prof. R. De Keyser

Nadere informatie

Studenten: stage en praktijkervaring zijn het meest waardevol in de opleiding, al doende leert men

Studenten: stage en praktijkervaring zijn het meest waardevol in de opleiding, al doende leert men Uitdaging Studenten: stage en praktijkervaring zijn het meest waardevol in de opleiding, al doende leert men docenten: Voordat een student op stage kan vertrekken is er een degelijke basisopleiding nodig.

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Academiejaar Programmagids. Vroedkunde (PBA) 1eBa Vroedkunde

Academiejaar Programmagids. Vroedkunde (PBA) 1eBa Vroedkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Vroedkunde (PBA) 1eBa Vroedkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

1.1 Inleiding. Gehanteerde input. - referentiekaders van de opleidingen:

1.1 Inleiding. Gehanteerde input. - referentiekaders van de opleidingen: Uittreksel uit het visitatierapport iw: elektromechanica, 7 december 2009 Het domeinspecifieke referentiekader academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: elektromechanica en de academisch

Nadere informatie

THEME Competence Matrix - Mechatronics

THEME Competence Matrix - Mechatronics COMPETENTIEGEGIED COMPETENTIE ONTWIKKELINGSSTAPPEN 1. Onderhouden van systemen en borgen van de betrouwbaarheid Hij/zij kan het elementaire onderhoud van machines en systemen, volgens planning uitvoeren.

Nadere informatie

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-ELO. Master Industriële Wetenschappen Elektronica-ICT. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-ELO. Master Industriële Wetenschappen Elektronica-ICT. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-ELO

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A1 Basiskennis (4 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module wordt de basiskennis

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Als bedrijf streven we naar een veilige werkomgeving. Om dit te verwezenlijken zijn we VCA gecertificeerd.

Als bedrijf streven we naar een veilige werkomgeving. Om dit te verwezenlijken zijn we VCA gecertificeerd. Een betrouwbare partner voor een kwalitatieve service Technovia combineert de persoonlijke toewijding en betrokkenheid van een klein bedrijf met de vakkennis en totaalservice van de grotere spelers. Wij

Nadere informatie

RECEPTIE- EN HOTELHUISHOUDING

RECEPTIE- EN HOTELHUISHOUDING ECTS-FICHE MODULE RECEPTIE- EN HOTELHUISHOUDING Afstudeerrichting: Hotel- en Cateringmanagement Code: MHB 004 Academiejaar: vanaf 2015-2016 Type: Kernmodule Niveau: Gespecialiseerd Periode binnen het modeltraject:

Nadere informatie

PERSONEEL EN ORGANISATIE

PERSONEEL EN ORGANISATIE MODULE: PERSONEEL EN ORGANISATIE Afstudeerrichting: Hotel en Cateringmanagement Code: M HB 010 Academiejaar: vanaf 2013-2014 Type: Kernmodule Niveau: Inleidend Periode binnen het modeltraject: semester

Nadere informatie

Implementatie. van PROFINET. in de opleiding. van. professionele. bachelors. M. Ceuppens. Lessius. Campus De Nayer

Implementatie. van PROFINET. in de opleiding. van. professionele. bachelors. M. Ceuppens. Lessius. Campus De Nayer Implementatie van PROFINET in de opleiding van M. Ceuppens Lessius Campus De Nayer professionele bachelors Inhoud 2 Proces Oude situatie Eisen gesteld aan de nieuwe Bijkomende didactische eisen Opbouw

Nadere informatie

ECTS-fiche. HBO5 Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100 %

ECTS-fiche. HBO5 Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100 % ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste

Nadere informatie

ECTS-fiche HBO5 100 %

ECTS-fiche HBO5 100 % ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Thermodynamica Code 7366 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste 100 % aanwezigheid Ingeschatte

Nadere informatie

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-CE. Master Industriële Wetenschappen Chemie. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen FI²

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-CE. Master Industriële Wetenschappen Chemie. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen FI² Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-CE

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Academiejaar Programmagids. Master in het tolken. Master Tolken

Academiejaar Programmagids. Master in het tolken. Master Tolken Academiejaar 2006-2007 Programmagids Master in het tolken Master Tolken Opleidingsonderdeel Groep Stp. Semester Deeltijds Juridisch vertalen Modulair aanbod 6 2 / Vertalen van economische teksten Modulair

Nadere informatie

Elektrotechnieken. Mechanische technieken. Technieken. Elektrische installatietechnieken Grafische media. Printmedia Multimedia

Elektrotechnieken. Mechanische technieken. Technieken. Elektrische installatietechnieken Grafische media. Printmedia Multimedia Technieken als voorbereiding op hogeschool en industrie Elektrotechnieken Elektrische installatietechnieken Grafische media Printmedia Mechanische technieken Mechanische vormgevingstechnieken THHI, een

Nadere informatie

SECTORAAL BEROEPSPROFIEL

SECTORAAL BEROEPSPROFIEL SECTORAAL BEROEPSPROFIEL HOGER TECHNICUS PERSONENWAGENS EN LICHTE BEDRIJFSVOERTUIGEN Datum uitgave: november 2012 ASBL EDUCAM VZW Avenue J. Bordetlaan 164, Bruxelles 1140 Brussel T 02 778 63 30 F 02 779

Nadere informatie

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Marcel Vennemann Sales Manager Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle T +31 38 422 77 50 F +31 38 422 74 51 E marcel.vennemann@turck.com

Nadere informatie

Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3

Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3 Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3 Inhoud Eenheid: A1 Mechanica... 2 Eenheid: A2 Toegepaste mechanica 1... 2 Eenheid: A4 Technisch Tekenen... 2 Eenheid: A5 Vectorieel Tekenen 1... 3 Eenheid:

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Competentie niveaus HHS TIS opleiding Werktuigbouwkunde

Competentie niveaus HHS TIS opleiding Werktuigbouwkunde Competentie niveaus HHS TIS opleiding Werktuigbouwkunde 1. BoE domeincompetentie Analyseren (minimaal niveau eind major W: 3) (toelichting: deze omschrijving komt uit de Bachelor of Engineering (BoE))

Nadere informatie

Aanvulling opleidingsbrochure. Master en Schakel in de industriële wetenschappen

Aanvulling opleidingsbrochure. Master en Schakel in de industriële wetenschappen Faculteit Industriële Ingenieurswetenschappen Campus Geel Aanvulling opleidingsbrochure Master en Schakel in de industriële wetenschappen 1-1 WAAROM EEN MASTEROPLEIDING NA EEN PROFESSIONELE BACHELOR? Tijdens

Nadere informatie

het verband tussen kwaliteitsmanagement en aansprakelijkheid weergeven een organisatie opdelen in processen en een processtroomschema opstellen.

het verband tussen kwaliteitsmanagement en aansprakelijkheid weergeven een organisatie opdelen in processen en een processtroomschema opstellen. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Bedrijfsbeleid (90 studiepunten) Module Kwaliteitszorg (11 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je de basisvaardigheden

Nadere informatie

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 3 ABA-EM. 3 e jaar Academische Bachelor Industriële Wetenschappen Elektromechanica focus Elektromechanica

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 3 ABA-EM. 3 e jaar Academische Bachelor Industriële Wetenschappen Elektromechanica focus Elektromechanica Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen 3 ABA-EM

Nadere informatie

Technische Opleidingen

Technische Opleidingen Technische Opleidingen Elauma Waagmeester Technische opleidingen Niet alleen bij nieuwbouw, maar ook bij revisies en storingen is het belangrijk om voldoende kennis van de verschillende systemen in huis

Nadere informatie

Academiejaar Programmagids. Sociaal werk (PBA) 2eBa sociaal werk

Academiejaar Programmagids. Sociaal werk (PBA) 2eBa sociaal werk Academiejaar 2008-2009 Programmagids Sociaal werk (PBA) 2eBa sociaal werk Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosoferen, Religie, Zingeving en Levensbeschouwing 5.0 2 (OA) Filosoferen

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Ergotherapie (PBA) 3eBa ergotherapie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Ergotherapie (PBA) 3eBa ergotherapie Academiejaar 2008-2009 Programmagids Ergotherapie (PBA) 3eBa ergotherapie Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Maatschappelijke vorming 4.0 1+2 Deeltijds (OA) Filosofie 0.0 2 Deeltijds

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica Uittreksel uit het visitatierapport elektromechanica, 30 september 2010 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica 1.1 Inleiding Voor iedere groep van

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-CE. Master Industriële Wetenschappen Chemie. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen FI²

Studiegids Industriële Wetenschappen. Deel2 MA-CE. Master Industriële Wetenschappen Chemie. Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen FI² Katholieke Hogeschool Limburg Industriële Wetenschappen en Technologie Faculteit Industrieel Ingenieur FI² Studiegids Industriële Wetenschappen Deel2 Vakfiches met o.m. inhouden en doelstellingen MA-CE

Nadere informatie

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Marcel Vennemann Sales Manager Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle T +31 38 422 77 50 F +31 38 422 74 51 E marcel.vennemann@turck.com

Nadere informatie

Academiejaar Programmagids. Voorbereiding. VP ABA HW+TEW+Rechten+Humane of positieve wetenschappen naar MaJ

Academiejaar Programmagids. Voorbereiding. VP ABA HW+TEW+Rechten+Humane of positieve wetenschappen naar MaJ Academiejaar 2007-2008 Programmagids Voorbereiding VP ABA HW+TEW+Rechten+Humane of positieve wetenschappen naar MaJ Opleidingsonderdeel Groep Stp. Semester Deeltijds Gegevens opleidingsonderdeel(vp1oavcomwet)nog

Nadere informatie

Master in het vennootschapsrecht

Master in het vennootschapsrecht Master in het vennootschapsrecht INTERUNIVERSITAIR PROGRAMMA Faculteit Rechtsgeleerdheid De master in het vennootschapsrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid legt de klemtoon op de grondige uitdieping

Nadere informatie

KATHOLIEKE HOGESCHOOL LIMBURG. Automatisering. Regeltechniek. Deel I. Basis Regeltechniek. Dr ir J. Baeten. cursus gedoceerd aan

KATHOLIEKE HOGESCHOOL LIMBURG. Automatisering. Regeltechniek. Deel I. Basis Regeltechniek. Dr ir J. Baeten. cursus gedoceerd aan KATHOLIEKE HOGESCHOOL LIMBURG Departement Industriële wetenschappen en technologie Automatisering Regeltechniek Deel I Basis Regeltechniek Dr ir J. Baeten cursus gedoceerd aan 3 jaar Academische Bachelor

Nadere informatie

Van 2 naar 3 een belangrijke stap

Van 2 naar 3 een belangrijke stap Van 2 naar 3 een belangrijke stap spel groei hoop geloof vreugde vertrouwen verbondenheid JIJ kiest! HOE KIES JE? MOTIVATIE TALENT INFORMATIE TOEKOMSTGERICHT OPDELING UREN PER RICHTING BASISVORMING RICHTINGSVAKKEN

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix masterprf Master of Science in de wiskunde Academiejaar 2016-2017 Legende: W=didactische werkvormen E=evaluatievormen Competentie in één of meerdere wetenschappen Wetenschappelijke

Nadere informatie

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Marcel Vennemann Sales Manager Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle T +31 38 422 77 50 F +31 38 422 74 51 E marcel.vennemann@turck.com

Nadere informatie

Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel

Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel Gebruik dit formulier voor de omschrijving van elk opleidingsonderdeel dat nog moet ingevoerd worden of dat grondig aangepast wordt. Gebruik voor een

Nadere informatie

Academiejaar Programmagids. Sociaal werk (PBA) 1eBa sociaal werk

Academiejaar Programmagids. Sociaal werk (PBA) 1eBa sociaal werk Academiejaar 2008-2009 Programmagids Sociaal werk (PBA) 1eBa sociaal werk Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosoferen 4.0 1of2 (OA) Filosoferen 4.0 1of2 1282008 2 5 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding Winkelmanagement modulenaam Leidinggeven en HR opleidingsonderdeel HRM 2: personeelsbeheer code module F2 geldig vanaf 01/02/2017 aantal lestijden 36 studiepunten 3 structuurschema

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Curriculum mapping als wegwijzer voor docent en opleiding

Curriculum mapping als wegwijzer voor docent en opleiding Curriculum mapping als wegwijzer voor docent en opleiding Nicole Totté Ann Pittomvils Dienst Onderwijsprofessionalisering en ondersteuning KU Leuven 14 september Samenhang Hoe helder verwoorden wat de

Nadere informatie

Dag van de Wiskunde 22/11/2008

Dag van de Wiskunde 22/11/2008 Dag van de Wiskunde Statistiek op KATHO Ann Vanmarcke Statistiek in Bedrijfsmanagement Overgang SO-HO Statistiek op KATHO Statistiek op KATHO 1 STUDIEGEBIED BIOTECHNIEK» Bachelor in de Agro- en Biotechnologie

Nadere informatie

OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL

OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL 2 OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL Fedagrim, de Belgische federatie van leveranciers van machines, gebouwen en uitrusting voor landbouw en groene zones vzw, heeft een reeks verdelers van tuinmaterieel

Nadere informatie

Nota. Generieke leerresultaten van FIIW. 1 Genese van het document

Nota. Generieke leerresultaten van FIIW. 1 Genese van het document GROEP WETENSCHAP & TECHNOLOGIE FACULTEIT INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN W. DE CROYLAAN 6 BUS 2000 3001 HEVERLEE, BELGIË HEVERLEE 30 juli 2013 Nota Generieke leerresultaten van FIIW 1 Genese van het

Nadere informatie

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER Geen block teaching maar enkele voorbereidende opleidingsonderdelen worden over een beperkter aantal weken gedoceerd. Geen examens halfweg het eerste

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Minor Goede doelen, filantropie en non-profits I Inhoudsopgave Vak: Geschiedenis van de filantropie 1 Vak: Inleiding Filantropie 1 Vak: Non-Profit and Charity Marketing 2 Vak: Verklaringen voor prosociaal

Nadere informatie

STUDIEWIJZER OLOD PERSONEELSADMINISTRATIE EN E- HRM AJ14-15

STUDIEWIJZER OLOD PERSONEELSADMINISTRATIE EN E- HRM AJ14-15 STUDIEWIJZER OLOD PERSONEELSADMINISTRATIE EN E- HRM AJ14-15 1. Doelstellingen In dit opleidingsonderdeel word je ondergedompeld in de personeelsadministratie en het e-hrm. De doelstellingen die je op het

Nadere informatie

SAFETY CLASS, Programma 2012-2013

SAFETY CLASS, Programma 2012-2013 SAFETY CLASS, Programma 2012-2013 Wilt u een - pert worden? In de markt van explosieveiligheid gaan de ontwikkelingen in een steeds sneller tempo. Denk bijvoorbeeld aan de zone 2 toepassingen en de opmars

Nadere informatie

STUDIEWIJZER PRACTICAL REVERSE ENGINEERING AND MALWARE ANALYSIS BACHELOR IN DE TOEGEPASTE INFORM ATICA SEMESTER 4 ACADEMIEJAAR

STUDIEWIJZER PRACTICAL REVERSE ENGINEERING AND MALWARE ANALYSIS BACHELOR IN DE TOEGEPASTE INFORM ATICA SEMESTER 4 ACADEMIEJAAR Practical Reverse Engineering and Malware Analysis BACHELOR IN DE TOEGEPASTE INFORM ATICA SEMESTER 4 ACADEMIEJAAR 2016-2017 LECTOREN PARCIFAL AERTSSEN EN TIJL DENEUT STUDIEWIJZER PRACTICAL REVERSE ENGINEERING

Nadere informatie

Netwerk. 1. De basisbegrippen van seriële transmissie toelichten.

Netwerk. 1. De basisbegrippen van seriële transmissie toelichten. Netwerk 1. De basisbegrippen van seriële transmissie toelichten. 2. De basisprincipes van een netwerk toelichten. 3. Een netwerk, gebruikt voor inbraakbeveiliging of camerabewaking of brandbeveiliging

Nadere informatie

Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel

Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel Fase 2-formulier voor ECTS-fiche opleidingsonderdeel Gebruik dit formulier voor de omschrijving van elk opleidingsonderdeel dat nog moet ingevoerd worden of dat grondig aangepast wordt. Gebruik voor een

Nadere informatie

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie!

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie! Vakopleidingen Breng puur vakmanschap in uw organisatie! 1 Vakopleidingen Succesvol zijn. Resultaat boeken. Kansen pakken. Met gekwalificeerde medewerkers die het beste uit zichzelf halen. Die in een veilige

Nadere informatie

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER 81 studiepunten Geen block teaching maar enkele inleidende opleidingsonderdelen worden wel over een beperkter aantal weken gedoceerd. Normale eerste

Nadere informatie

DIMAEN Brochure 2017 DIMAEN BV. 17 februari 2017 Rev.: 1.1. Page 1 of 5

DIMAEN Brochure 2017 DIMAEN BV. 17 februari 2017 Rev.: 1.1. Page 1 of 5 DIMAEN Brochure 2017 DIMAEN BV Page 1 of 5 DIMAEN BV "Connected Engineering" is onze samenvatting van het verbinden van disciplines, kennis en ervaring. Onze missie is: uitdagingen efficiënt omzetten in

Nadere informatie

LIMTEC -ANTTEC. Limburgs Technologiecentrum van de Metaalsector. Antwerps Technologiecentrum van de Metaalsector. Benny Siemons

LIMTEC -ANTTEC. Limburgs Technologiecentrum van de Metaalsector. Antwerps Technologiecentrum van de Metaalsector. Benny Siemons LIMTEC -ANTTEC Limburgs Technologiecentrum van de Metaalsector Antwerps Technologiecentrum van de Metaalsector Benny Siemons Initiatiefnemers LIMTEC -ANTTEC LIMTEC : oktober 1997 Opleidingsfondsen metaalsector

Nadere informatie

Elektrotechnieken. Technisch. Elektrische installatietechnieken Mechanische technieken

Elektrotechnieken. Technisch. Elektrische installatietechnieken Mechanische technieken Technisch als voorbereiding op hogeschool en industrie Elektrotechnieken Elektrische installatietechnieken Mechanische technieken Mechanische vormgevingstechnieken Autotechnieken Grafische media Printmedia

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie

Industrieel ingenieur worden op Technologiecampus Geel

Industrieel ingenieur worden op Technologiecampus Geel Industrieel ingenieur worden op Technologiecampus Geel Studie-aanbod en studiebegeleiding Geert Van Ham Onderwijsvoorzitter Technologiecampus Geel Inhoud Opleidingen industrieel ingenieur Opbouw opleidingen

Nadere informatie

Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen: AP

Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen: AP Wie zijn wij? Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen: AP 4 departementen met 24 professionele bacheloropleidingen 2 schools of arts (conservatorium, academie) meer dan 9000 studenten AP: 4 departementen

Nadere informatie

Opleiding Master in de industriële wetenschappen: bouwkunde. Competenties en gedragsindicatoren

Opleiding Master in de industriële wetenschappen: bouwkunde. Competenties en gedragsindicatoren Opleiding Master in de industriële wetenschappen: bouwkunde Competenties en gedragsindicatoren IW&T De competenties werden uitgeschreven in een meer begrijpbare taal. Vervolgens werden daar uit een beperkt

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A5 Programmeren 1 (9 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je projecten

Nadere informatie

Deeloverdrachten OVER het academiejaar - Technologiecampus De Nayer Academiejaar

Deeloverdrachten OVER het academiejaar - Technologiecampus De Nayer Academiejaar YI0555 Bedrijfskunde Economie YI0555 Bedrijfskunde Bedrijfsmanagement YI0583 Biochemie YI6155 - Biochemie 1 (1s) YI0583 Biochemie YI6156 - Biochemie 2 (2s) YI0583 Biochemie YI6157 - Biochemie: laboratoria

Nadere informatie

Voorbereiding onderwijsvisitatie: Bachelor Opleidingsonderdelen J. Broeckhove

Voorbereiding onderwijsvisitatie: Bachelor Opleidingsonderdelen J. Broeckhove Voorbereiding onderwijsvisitatie: Bachelor Opleidingsonderdelen J. Broeckhove Gevorderd Programmeren Verplicht onderdeel: BA2, 1 e semester, 6 studiepunten, 30+30 contacturen Vakbeschrijving Werkvorm Evaluatievorm

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix algemene opleidingsonderdelen masterprf Master of Science in de industriële wetenschappen: landmeten Academiejaar 2015-2016 Legende: =didactische werkvormen =evaluatievormen

Nadere informatie

Master in het vennootschapsrecht

Master in het vennootschapsrecht BRUSSEL t Master in het vennootschapsrecht Faculteit Rechtsgeleerdheid Campus Brussel Welkom aan de KU Leuven, een van de grootste en oudste universiteiten van Europa. Met meer dan 250 masteropleidingen

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten)

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A8 Databanken (5 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module 'Netwerkbeheer 2' de

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT KULeuven Opleidingen : Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT Master in Industrial Sciences: Electronic Engineering DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële

Nadere informatie

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit VRAAG: Hoe implementeer je betaalbare en uitvoerbare Real-time-business-optimized-flexibility in uw productiebedrijf?

Nadere informatie

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba Intensieve zorgen en spoedgevallenzorg 06 Situering van de opleiding 08 Curricula 09 Individueel traject

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2016-2017 Permanente vorming Tegen 2020 wil België 13% van haar energie uit hernieuwbare energiebronnen halen. Windenergie speelt daarin een cruciale rol.

Nadere informatie

schakel TW ELO curriculum master industriële wetenschappen.xls

schakel TW ELO curriculum master industriële wetenschappen.xls schakel TW ELO sem 1 sem 2 Schakel ELO Algemene vakken Fysica (schakelprogramma) 1,5 0,5 0 5 Fysica 1,5 2 2 Fysica oef. 0,5 Wiskunde (schakelprogramma) 1 2 0 6 Wiskunde 1 1 1 Wiskunde oef. 2 2 2 Wiskunde

Nadere informatie