Opvolgrapport 3 Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Opvolgrapport 3 Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico"

Transcriptie

1 Opvolgrapport 3 Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico Frans Govaerts november 10

2 Conclusie voor deze opvolging: Op basis van deze literatuurgegevens stellen we voor om alle kernboodschappen ongewijzigd te laten t.o.v. vorig opvolgrapport. 1 Inleiding 1.1 Achtergrond Dit is het derde opvolgrapport van de aanbeveling Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico 1.2 Doelstelling Opzet van het opvolgrapport is na te gaan of er belangrijke nieuwe en degelijke nationale en internationale publicaties zijn die ofwel: - een vervroegde herziening van de aanbeveling Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico nodig maken. - geen vervroegde herziening nodig maken, maar wel een nuancering in de kernboodschappen van de aanbeveling aan te brengen - de kernboodschappen bevestigen 2 Procedure 2.1 Literatuuronderzoek Er werd gezocht naar systematische reviews, meta-analyses en gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek gepubliceerd vanaf 1 november Geraadpleegde databanken via CEBAM: - The Cochrane Library - Medline 2.2 Selectie en Kwaliteitsbeoordeling Aan de hand van de titels van de literatuuropbrengst selecteerden we de te lezen abstracts op basis van hun relevantie voor het thema De nagelezen abstracts werden weerhouden op basis van de relevantie voor de kernboodschappen van de aanbeveling. Van de geselecteerde abstracts werden de volledige artikels opgevraagd. Als de besluitvorming niet overeenstemt met de kernboodschappen van de aanbeveling wordt het artikel beoordeeld aan de hand van bijkomende criteria: Interne validatie aan de hand van een scorelist (checklist van Dutch Cochrane)

3 2.3 Advies met betrekking tot de aanbeveling Een gefundeerd advies over de noodzaak om te aanbevelingen te herzien of niet te veranderen zal geformuleerd worden aan de commissie aanbevelingen.

4 3 Literatuuronderzoek 3.1 Cochrane Library Zoekactie 7 september De Cochrane Library biedt de mogelijkheid te zoeken per topic. Er werd gezocht op het volgende sleutelwoord: colorectal neoplasms Met als beperkingen: systematische reviews, HTA of clinical trials, gepubliceerd in 2009 of Oogst: 52 treffers - We overliepen de titels op zoek naar publicaties over screening. dit leverde geen resultaat op 3.2 Medline We voerden bijkomende zoekacties uit in Pubmed op 8 september colorectal cancer AND screening ("colorectal neoplasms"[mesh Terms] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasms"[all Fields]) OR "colorectal neoplasms"[all Fields] OR ("colorectal"[all Fields] AND "cancer"[all Fields]) OR "colorectal cancer"[all Fields]) AND ("diagnosis"[subheading] OR "diagnosis"[all Fields] OR "screening"[all Fields] OR "mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) Limits Entrez date from 3 november 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits 6 artikels weerhouden 1 1 Referenties 254,256,259,260,261,263

5 FOBT[All Fields] AND ("diagnosis"[subheading] OR "diagnosis"[all Fields] OR "screening"[all Fields] OR "mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) Limits Entrez date from 10 september 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits geen bijkomende artikels weerhouden

6 ("reminder systems"[mesh Terms] OR ("reminder"[all Fields] AND "systems"[all Fields]) OR "reminder systems"[all Fields]) AND ("prevention and control"[subheading] OR ("prevention"[all Fields] AND "control"[all Fields]) OR "prevention and control"[all Fields] OR "prevention"[all Fields]) AND Randomized Controlled Trial[ptyp] AND ("1994/01/01"[PDAT] : "3000"[PDAT]) Limits: date from 10 September 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits Geen bijkomende artikels gevonden

7 (("consumer participation"[mesh Terms] OR ("consumer"[all Fields] AND "participation"[all Fields]) OR "consumer participation"[all Fields]) OR ("patient participation"[mesh Terms] OR ("patient"[all Fields] AND "participation"[all Fields]) OR "patient participation"[all Fields])) AND ("mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) Limits: date from 10 September 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits Geen bijkomende artikels gevonden

8 ("colorectal neoplasms"[mesh Terms] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasms"[all Fields]) OR "colorectal neoplasms"[all Fields] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasm"[all Fields]) OR "colorectal neoplasm"[all Fields]) AND (("mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) OR ("diagnosis"[subheading] OR "diagnosis"[all Fields] OR "screening"[all Fields] OR "mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) OR ("prevention and control"[subheading] OR ("prevention"[all Fields] AND "control"[all Fields]) OR "prevention and control"[all Fields] OR "prevention"[all Fields])) AND (("primary health care"[mesh Terms] OR ("primary"[all Fields] AND "health"[all Fields] AND "care"[all Fields]) OR "primary health care"[all Fields] OR ("primary"[all Fields] AND "care"[all Fields]) OR "primary care"[all Fields]) OR ("physicians, family"[mesh Terms] OR ("physicians"[all Fields] AND "family"[all Fields]) OR "family physicians"[all Fields] OR ("physicians"[all Fields] AND "family"[all Fields]) OR "physicians, family"[all Fields]) OR ("family practice"[mesh Terms] OR ("family"[all Fields] AND "practice"[all Fields]) OR "family practice"[all Fields])) AND ("patient compliance"[mesh Terms] OR ("patient"[all Fields] AND "compliance"[all Fields]) OR "patient compliance"[all Fields] OR "compliance"[all Fields] OR "compliance"[mesh Terms]) Limits: date from 10 September 2009, Humans Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits geen bijkomend artikel gevonden

9 (("colorectal neoplasms"[mesh Terms] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasms"[all Fields]) OR "colorectal neoplasms"[all Fields] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasm"[all Fields]) OR "colorectal neoplasm"[all Fields]) AND (("mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) OR ("diagnosis"[subheading] OR "diagnosis"[all Fields] OR "screening"[all Fields] OR "mass screening"[mesh Terms] OR ("mass"[all Fields] AND "screening"[all Fields]) OR "mass screening"[all Fields]) OR ("prevention and control"[subheading] OR ("prevention"[all Fields] AND "control"[all Fields]) OR "prevention and control"[all Fields] OR "prevention"[all Fields]))) AND (("primary health care"[mesh Terms] OR ("primary"[all Fields] AND "health"[all Fields] AND "care"[all Fields]) OR "primary health care"[all Fields]) OR ("physicians, family"[mesh Terms] OR ("physicians"[all Fields] AND "family"[all Fields]) OR "family physicians"[all Fields] OR ("physicians"[all Fields] AND "family"[all Fields]) OR "physicians, family"[all Fields]) OR ("family practice"[mesh Terms] OR ("family"[all Fields] AND "practice"[all Fields]) OR "family practice"[all Fields])) AND ("patient compliance"[mesh Terms] OR ("patient"[all Fields] AND "compliance"[all Fields]) OR "patient compliance"[all Fields] OR "compliance"[all Fields] OR "compliance"[mesh Terms]) Limits: date from 10 September 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Leeftijd hits Geen bijkomende artikels gevonden

10 FOBT[All Fields] AND ("pharmaceutical preparations"[mesh Terms] OR ("pharmaceutical"[all Fields] AND "preparations"[all Fields]) OR "pharmaceutical preparations"[all Fields] OR "medication"[all Fields]) No limits Geen hits

11 FOBT[All Fields] AND rehydratation[all Fields] No limits Geen hits

12 FOBT[All Fields] AND ("risk"[mesh Terms] OR "risk"[all Fields]) AND ("2006/11/26"[PDat] : "2008/11/24"[PDat] AND "humans"[mesh Terms] AND (English[lang] OR French[lang] OR German[lang] OR Dutch[lang]) AND (Meta-Analysis[ptyp] OR Randomized Controlled Trial[ptyp] OR Review[ptyp])) Limits: date from 10 September 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT Geen hits

13 ("colorectal neoplasms"[mesh Terms] OR ("colorectal"[all Fields] AND "neoplasms"[all Fields]) OR "colorectal neoplasms"[all Fields]) AND ("risk factors"[mesh Terms] OR ("risk"[all Fields] AND "factors"[all Fields]) OR "risk factors"[all Fields] OR ("risk"[all Fields] AND "factor"[all Fields]) OR "risk factor"[all Fields]) AND ("2006/11/26"[PDat] : "2008/11/24"[PDat] AND "humans"[mesh Terms] AND (English[lang] OR French[lang] OR German[lang] OR Dutch[lang]) AND (Meta-Analysis[ptyp] OR Randomized Controlled Trial[ptyp] OR Review[ptyp])) Limits: date from 10 September 2009, Humans Talen: engels, nederlands, frans duits Type: Meta-analyse of review of RCT geen hits

14 4 Toepasbaarheid in de aanbeveling 4.1 Bevindingen uit de literatuur Kernboodschap 1 De huisarts gaat bij al zijn patiënten van ouder dan 40 jaar na of zij behoren tot een groep met een verhoogd risico op colorectale kanker. Deze groepen worden opgevolgd op een andere manier dan hieronder beschreven (niveau van bewijskracht 3). De kernboodschap zelf bevat geen lijst van aandoeningen met verhoogd risico, de aanbevelingstekst zelf wel. Daarom is het toch belangrijk in het opvolgrapport na te gaan of er nieuwe gegevens zijn die het nodig maken deze lijst aan te passen. Er werden geen nieuwe artikels gevonden die betrekking hadden op deze kernboodschap. Besluit voor kernboodschap 1: Er is geen reden om de kernboodschap aan te passen Kernboodschap 2 De huisarts biedt op eigen initiatief om de maanden Hemoccult II aan bij patiënten zonder verhoogd risico vanaf 50 jaar (niveau van bewijskracht 1). Referentie Publicatietype Onderzoeksvraag Conclusie 254 RCT Deelnamepercentage en diagnostische opbrengst van gfobt, ifobt en flexibele sigmoidoscopie 259 Multicenter RCT Effect van éénmalige flexibele sigmoidoscopie op incidentie en mortaliteit van CRC 260 Multicenter gerandomiseerde populatiestudie 261 Gerandomiseerde klinische studie Verschil in deelname ifv aangeboden onderzoek: FOBT of optische colono Verschil in deelname tussen ifobt en gfobt ifobt heeft hogere participatiegraad en detecteert meer vergevorderde neoplasieën in vergelijking met gfobt Flexibele sigmoidoscopie ontdekte nog meer vergevorderde neoplasieën maar had een lagere participatiegraad éénmalige flexibele sigmoidoscopie verlaagt de oorzaakspecifieke mortaliteit op intention to treat basis met 31% FOBT leidde tot significant hogere deelname 30% tov 10% (p<0.0001) ifobt had 10% hogere deelname (68% tov 50%,

15 263 Vergelijking diagnostische tests tov gouden standaard Verschil in sensitiviteit en specificiteit van ifobt en gfobt, gecontroleerd door systematische optische colonoscopie p<0.03) ifobt was sensitiever (40.5% vs 23.0%, p< 0.001) voor relevante tumoren gfobt was specifieker (95.7% vs 91.0%) voor kanker onderzoek werd uitgevoerd bij mensen die verwezen waren voor colonoscopie; minder dan de helft daarvan was asymptomatisch Besluit voor kernboodschap 2: Ten opzichte van het vorige opvolgrapport zijn er nu nog sterkere argumenten om de Hemoccult te vervangen door een immunochemische test, waarbij de OC-sensor al tamelijk intensief werd onderzocht Eind 2010 zijn er echter nog minstens twee randvoorwaarden niet vervuld: - de test moet afgelezen worden door een specifiek daarvoor ontwikkeld toestel dat in demeeste klinische laboratoria nog niet beschikbaar is. de kans is groot dat er binnen enkele jaren een Vlaams screeningsprogramma komt. met het oog op kwaliteitsbewaking van het programma is het belangrijk dat alle patiënten met dezelfde test onderzocht worden. dit zal vlotter kunnen doorgevoerd worden als privélabo s ondertussen niet op eigen initiatief of op vraag van huisartsen zelf testen of toestellen gaan gebruiken - het gebruik van het analyetoestel wordt pas kostenefficiënt als er doorlopend grote aantallen tests kunnen afgelezen worden. als de vraag klein blijft verwachten we dat de klinische laboratoria ofwel de boot zullen afhouden, ofwel de kost zullen doorrekenen aan de patiënt. Waardoor de drempel voor het onderzoek weer stijgt. In 2010 zullen de resultaten bekend worden van de pilootstudie colorectale kanker. Aansluitend kan verwacht worden dat de Vlaamse overheid een beslissing neemt over al dan niet veralgemenen van deze screening. daarbij zal waarschijnlijk ook een keuze gemaakt worden voor een type FOBT en bepaald worden wie de kosten voor de tests gaat dragen De studie in de Lancet (ref 259) geeft sterke aanwijzingen dat éénmalige flexibele sigmoidoscopie meer oorzaakspecifieke sterftereductie geeft dan regelmatige FOBT. Ook hiervoor zijn de randvoorwaarden op korte termijn in Vlaanderen niet te vervullen: de sigmoidoscopie werd in de studie uitgevoerd door daarvoor specifiek opgeleide verpleegkundigen. Die zijn op dit ogenblik in Vlaanderen niet beschikbaar. We stellen daarom voor om de kernboodschap voorlopig zou te houden.

16 4.1.3 Kernboodschap 3 Het aanbieden van de Hemoccult II gebeurt naar aanleiding van contacten voor andere redenen (niveau van bewijskracht 1). Referentie Publicatietype Onderzoeksvraag Conclusie 256 Systematische review Welke strategieën beïnvloeden het gebruik van CRC screening Rechtstreeks versturen van de test naar de persoon toe verhoogt de screeningsgraad Kattenbelletjes geen effect hadden Besluit voor kernboodschap 3: Het rechtstreeks versturen van de test naar de patiënt toe kan complementair zijn naast het aanspreken door de arts zelf en zal zeker een effect hebben. Op zich is dit geen reden om de aanbeveling aan te passen Kernboodschap 4 Voorafgaand aan het aanbieden van de Hemoccult II krijgt de patiënt volledige risicocommunicatie over screening op colorectale kanker (niveau van bewijskracht 3). Er werden geen nieuwe artikels gevonden die betrekking hadden op deze kernboodschap Besluit voor kernboodschap 4: Er werden geen nieuwe artikels gevonden die betrekking hadden op deze kernboodschap De kernboodschap moet niet aangepast worden Kernboodschap 5 Besluit voor kernboodschap 5: Er werden geen nieuwe artikels gevonden die betrekking hadden op deze kernboodschap Kernboodschap 6 Als de huisarts de Hemoccult II zelf ontwikkelt en afleest, dan rehydrateert hij de stalen niet (niveau van bewijskracht 3). Besluit voor kernboodschap 6: Er werden geen nieuwe artikels gevonden die betrekking hadden op deze kernboodschap De kernboodschap moet niet aangepast worden.

17 4.1.7 Kernboodschap 7 Positieve FOBT-resultaten worden steeds gevolgd door een volledig colonoscopisch onderzoek (niveau van bewijskracht 1). Besluit voor kernboodschap 7: Geen nieuwe artikels gevonden. De kernboodschap moet niet aangepast worden. 4.2 Interpretatie voor de aanbeveling(en) Op basis van deze literatuurgegevens stellen we voor om alle kernboodschappen ongewijzigd te laten t.o.v. vorig opvolgrapport.

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Preventie van ernstige Pneumokokkeninfecties bij volwassenen

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Preventie van ernstige Pneumokokkeninfecties bij volwassenen Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Preventie van ernstige Pneumokokkeninfecties bij volwassenen Auteur: Nathalie Van de Vyver December 2008 1 Conclusie van deze opvolging Op

Nadere informatie

Praktische implementatie van colorectale kanker screening in de eerste lijn: een kwaliteitsverbeterend project in een landelijke groepspraktijk.

Praktische implementatie van colorectale kanker screening in de eerste lijn: een kwaliteitsverbeterend project in een landelijke groepspraktijk. Praktische implementatie van colorectale kanker screening in de eerste lijn: een kwaliteitsverbeterend project in een landelijke groepspraktijk. Gerlinde Beerens Promotor: Prof. Dr. Dirk Devroey (VUB)

Nadere informatie

Colorectale kanker Eerste resultaten van het bevolkingsonderzoek voor darmkanker in Vlaanderen

Colorectale kanker Eerste resultaten van het bevolkingsonderzoek voor darmkanker in Vlaanderen Colorectale kanker Eerste resultaten van het bevolkingsonderzoek voor darmkanker in Vlaanderen Prof. Dr. Hendrik Reynaert MD, PhD Dienst gastroenterologie-hepatologie UZBrussel Vakgroep basis medische

Nadere informatie

Opvolgrapport 4 Richtlijn: Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico

Opvolgrapport 4 Richtlijn: Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico Opvolgrapport 4 Richtlijn: Screenen op colorectale kanker bij personen zonder verhoogd risico Richtlijn gevalideerd door CEBAM onder het nummer 2008/03 Auteurs: Nicole Dekker, Nicolas Delvaux, Hilde Philips

Nadere informatie

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts EBM Wetenschappelijke uitkomsten uit klinisch relevant prognostisch, diagnostisch en therapeutisch onderzoek. Kennis, ervaring, persoonlijke waarden en verwachtingen van de dokter zelf. De individuele

Nadere informatie

BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN

BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN Inleidend: Elk jaar krijgen ongeveer 5.000 Vlamingen te horen dat ze dikkedarmkanker (DDK) hebben (2010: 5248). Dikkedarmkanker is de

Nadere informatie

BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN

BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN BEVOLKINGSONDERZOEK DIKKEDARMKANKER: BASISTEKST VOOR BEROEPSGROEPEN Inleidend: Elk jaar krijgen ongeveer 5.000 Vlamingen te horen dat ze dikkedarmkanker (DDK) hebben. Dikkedarmkanker is de tweede meest

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Screenen naar colorectale kanker in de huisartspraktijk

Screenen naar colorectale kanker in de huisartspraktijk Frans Govaerts (Domus Medica) Jessy Hoste (Domus Medica) Screenen naar colorectale kanker in de huisartspraktijk Handleiding voor de moderator Handleidingen voor Kwaliteitsbevordering Antwerpen 2014 Domus

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding In veel landen is dikke-darmkanker een belangrijk volksgezondheidsprobleem; zo werden in 1997 ongeveer 8.500 nieuwe gevallen van dikke-darmkanker geconstateerd in Nederland en meer

Nadere informatie

SCREENING NAAR COLORECTALE KANKER

SCREENING NAAR COLORECTALE KANKER SCREENING NAAR COLORECTALE KANKER Screenen POEP-SIMPEL? Achtergrond - epidemiologie Aanbeveling Domus Medica Het Vlaams bevolkingsonderzoek Waarom? Epidemiologie Klinische studies Epidemiologie: incidentie

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar

UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar 2009-2010 EVALUATIE VAN PARTICIPATIE AAN HET PROEFONDERZOEK NAAR DIKKE DARMKANKER IN VLAANDEREN Onderzoek naar de determinanten

Nadere informatie

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Stoppen met roken

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Stoppen met roken Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering Stoppen met roken Thijs Gabie Augustus 2007 1 INLEIDING 1.1 Achtergrond Een eerste opvolgrapport van de vertaalde SSMG aanbeveling Stoppen

Nadere informatie

Dikkedarmkanker (CRC)

Dikkedarmkanker (CRC) Het proefonderzoek voor dikkedarmkankeropsporing in Vlaanderen Prof. dr. Guido Van Hal Dr. Sofie Van Roosbroeck Drs. Sarah Hoeck Centrum voor Kankerpreventie Onderzoeksgroep Medische Sociologie en Gezondheidsbeleid

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010 Dirk Ubbink Evidence Based Surgery Workshop 2010 Jaarlijks: 20.000 tijdschriften 17.000 nieuwe boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties per dag!

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) * (Summary in Dutch) Dit proefschrift heeft als onderwerp de testkarakteristieken van fecaal occult bloed testen (FOBT s), voor de detectie van het colorectaal carcinoom (CRC) en zijn voorloper laesies,

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Systematisch literatuur onderzoek RCT s worden gemaakt om

Nadere informatie

MODULE Evidence Based Midwifery

MODULE Evidence Based Midwifery VZW Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen vzw MODULE Evidence Based Midwifery Van Schoonbekestraat 143 Sint-Jacobsmarkt 84 2018 Antwerpen 2000 Antwerpen Programma Overzicht Dag 1: maandag 8 november 2010

Nadere informatie

Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam

Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Agenda Colorectaal carcinoom algemeen Voortraject darmkanker screening Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

Herkenrode. Website : Huisartsen HAK vzw. 22/03/14 Dr. M. Van den Broeck 1

Herkenrode. Website :  Huisartsen HAK vzw. 22/03/14 Dr. M. Van den Broeck 1 Website : www.herkenrodehuisartsen.be 22/03/14 Dr. M. Van den Broeck 1 De aanpak van screening in eerste lijn Dr. Mark Van den Broeck 22/03/14 Dr. M. Van den Broeck 2 Inschatten risicoprofiel patiënt Organisatie

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

Vlaams bevolkingsonderzoek: + ifobt - St. Andriesziekenhuis Tielt

Vlaams bevolkingsonderzoek: + ifobt - St. Andriesziekenhuis Tielt Vlaams bevolkingsonderzoek: + ifobt - St. Andriesziekenhuis Tielt Dr. S. De Coninck Mede namens: Dr. J. Beyls Dr. C. Baertsoen E. Rysman Dienst interne gastro-entero 24/11/2015 Darmkanker = gezondheidsprobleem!

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis Bevolkingsonderzoek darmkanker Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis Inhoud Mogelijkheden BVO - Doel screening - Ratio o.b.v. literatuur - Kwaliteit coloscopie

Nadere informatie

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Wat is een Critically Appraised Topic Een Critically Appraised Topic (CAT) is een korte systematische samenvatting en kritische beoordeling van de resultaten

Nadere informatie

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker Maaike Fobelets Lore Pil Koen Putman Lieven Annemans 5 oktober 2015 1 Algemene principes

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Bedenking van een deelnemer...

Bedenking van een deelnemer... De bijdrage van wetenschappelijk onderzoek aan decubitus preventie dr. Dimitri Beeckman Coördinator decubitus onderzoek Universiteit Gent, België EPUAP Trustee Symposium Samen werken aan een beter decubitusbeleid

Nadere informatie

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid)

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Huisartsen nascholing en GIO-keten Marleen de Leest (MDL-arts), Arnhem, 28 mei 2013 Marcel Spanier (MDL-arts), Zevenaar, 11 juni 2013

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 8 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Stage-opdracht deskundigheidsbevordering

Stage-opdracht deskundigheidsbevordering Stage-opdracht deskundigheidsbevordering Naam: Marthe Verwater Studentnummer:09011129 Klas: HDT 2 Inhoudsopgave: 1.Voorbereiding... Blz.3 2.Literatuurstudie...... Blz.4 3.Verslag... Blz.8 2 Stage opdracht

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice?

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? WELKOM! Wat is nu Evidence-Based Practice? Cursus ICO-groep Goes 03 juni 2016 Definitie EBP Belangrijke vraag bij EBP Het nemen van een beslissing op basis van het beschikbare bewijs in combinatie met

Nadere informatie

Samenvatting. Advies. Darmkanker is een belangrijk gezondheidsprobleem

Samenvatting. Advies. Darmkanker is een belangrijk gezondheidsprobleem Samenvatting Advies De commissie constateert dat er voldoende bewijs is om te beginnen met bevolkingsonderzoek naar darmkanker. De meest geëigende screeningsmethode is een immunochemische Fecaal Occult

Nadere informatie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie 1 Screening en gezondheidsbeleid Voorkomen is altijd beter dan genezen? Leuven, 24 april 2015 Prof. Dr. Joost Weyler Epidemiologie en Sociale Geneeskunde Screening en preventie Schema 2 Screening en preventie

Nadere informatie

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a.

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. WELKOM! Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. Veel informatie mondzorg/verzorging in media en internet Nieuwe ontwikkelingen in behandelingen, producten en materialen Bijhouden vakkennis & Levenlang

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Kankerscreening. Jean Tafforeau

Kankerscreening. Jean Tafforeau Kankerscreening Jean Tafforeau Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 71 E-mail : jean.tafforeau@iph.fgov.be

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Verpleegkundige dossierbesprekingen Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Agenda EBP in het AMC Verpleegkundige dossierbesprekingen Praktijkvoorbeeld EBP in de psychiatrie EBP is ook belangrijk

Nadere informatie

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Een systematische review van de kosteneffectiviteit van bevolkingsonderzoek naar baarmoederhals,

Nadere informatie

Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel. Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014

Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel. Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014 Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014 CRCancer een gezondheidsprobleem wereldwijd M, 3 e V, 2 e 1,2 miljoen

Nadere informatie

MANAMA-project Welke factoren beïnvloeden de deelname aan colorectale kankerscreening bij systematische invoer in een huisartsenpraktijk?

MANAMA-project Welke factoren beïnvloeden de deelname aan colorectale kankerscreening bij systematische invoer in een huisartsenpraktijk? MANAMA-project Welke factoren beïnvloeden de deelname aan colorectale kankerscreening bij systematische invoer in een huisartsenpraktijk? Onderzoeker: Dr Sofie Nijs Promotor: Dr Ann Van den Bruel Co promotors:

Nadere informatie

Implementatie van colonkankerscreening in de huisartsenpraktijk: Van guideline tot praktijkrichtlijn. Interventie in een groepspraktijk.

Implementatie van colonkankerscreening in de huisartsenpraktijk: Van guideline tot praktijkrichtlijn. Interventie in een groepspraktijk. Implementatie van colonkankerscreening in de huisartsenpraktijk: Van guideline tot praktijkrichtlijn. Interventie in een groepspraktijk. Jeroen Polfliet, Huisarts in opleiding Promotor: Prof. Dr. Dirk

Nadere informatie

1.1 medline. 1.2 PubMed

1.1 medline. 1.2 PubMed De laatste jaren is er een groeiende belangstelling voor evidence-based medicine; niet alleen in de medische professie, maar ook bij de paramedici en verpleegkundigen (evidencebased practice, evidence-based

Nadere informatie

Wat is de rol van de huisarts in de screening naar colorectaal carcinoom : een vergelijkende internationale studie tussen vijf Europese landen

Wat is de rol van de huisarts in de screening naar colorectaal carcinoom : een vergelijkende internationale studie tussen vijf Europese landen Masterproef huisartsgeneeskunde Wat is de rol van de huisarts in de screening naar colorectaal carcinoom : een vergelijkende internationale studie tussen vijf Europese landen Dr. Smet Peter Promotor: Prof.

Nadere informatie

PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en. expertisecel Moeder & Kind

PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en. expertisecel Moeder & Kind PROGRAMMA OVERZICHT Evidence Based Midwifery (EBM) Oktober December 2015, i.s.m. VLOV, CEBAM, KCE en expertisecel Moeder & Kind DAG 1: Vrijdag 23 oktober 2015 LOCATIE : Begeleiding: Afvaardiging VLOV,

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen INTRODUCTIE 2003: EU adviseert lidstaten te gaan screenen op dikkedarmkanker. 2005: Consensus meeting in Zwolle. Criteria

Nadere informatie

Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel. Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014

Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel. Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014 Dr Michel Ferrante AZ Sint Maarten Mechelen - Duffel Screening voor colon kanker in Vlaanderen in 10 stappen VLK dag 18 september 2014 CRCancer een gezondheidsprobleem wereldwijd M, 3 e V, 2 e 1,2 miljoen

Nadere informatie

Voeding en gezondheid anno 2016

Voeding en gezondheid anno 2016 Voeding en gezondheid anno 2016 Anke van den Brand, stafmedewerker gezonde voeding, VIGeZ Diabetessymposium Gent, 14 november 2016 1 AANDACHT VOOR GEZONDE VOEDING EN GEZONDHEID NEEMT TOE 2 Aandacht voor

Nadere informatie

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Om de herkenning van patiënten met depressieve stoornis in de eerste lijn te verbeteren wordt wel screening aanbevolen. Voorts worden pakketinterventies aanbevolen om de kwaliteit van zorg en de resultaten

Nadere informatie

Colorectale kankerscreening in Vlaanderen: Hoe staat de Vlaamse huisarts ervoor? Een steekproef met 398 respondenten

Colorectale kankerscreening in Vlaanderen: Hoe staat de Vlaamse huisarts ervoor? Een steekproef met 398 respondenten Colorectale kankerscreening in Vlaanderen: Hoe staat de Vlaamse huisarts ervoor? Een steekproef met 398 respondenten Kristof Ghyselen, Huisarts in opleiding KUL Promotor: - Prof. Jo Goedhuys Vakgroep Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

De opvolging van patiënten met een positieve test op occult bloed in de faeces. Wat loopt er mis? Hoe kan het beter?

De opvolging van patiënten met een positieve test op occult bloed in de faeces. Wat loopt er mis? Hoe kan het beter? De opvolging van patiënten met een positieve test op occult bloed in de faeces. Wat loopt er mis? Hoe kan het beter? Dr. Emilie Theunis, Katholieke Universiteit Leuven Promotor: Prof. Dirk Avonts, Universiteit

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Belangenverklaring. L. Ottevanger. In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ)

Belangenverklaring. L. Ottevanger. In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam: Organisatie: L. Ottevanger Erasmus MC Ik heb geen 'potentiële' belangenverstrengeling Cryotherapie

Nadere informatie

CT-Colonografie Virtuele Colonoscopie

CT-Colonografie Virtuele Colonoscopie CT-Colonografie Virtuele Colonoscopie Philip Ardies Medische Beeldvorming AZ Sint-Jozef Malle Wat is CTC Axiale CT opnames in rug- en buikligging 2 dimensionale reconstructies 3 dimensionale reconstructies

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK FORMULIER Vb voor het beoordelen van een SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier Vb: beoordeling systematische review van onderzoek naar de waarde

Nadere informatie

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie.

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie. Samenvatting De primaire doelstelling van het onderzoek was het onderzoeken van de lange termijn effectiviteit van oefentherapie en de rol die therapietrouw hierbij speelt bij patiënten met artrose aan

Nadere informatie

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 14 en 15 oktober 2015 Cochrane Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld over welke

Nadere informatie

PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS

PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS INHOUDSOPGAVE Inhoud 1. Het boek 1 2. Woord vooraf 2 3. Onmisbare wegwijzer voor de aanpak van zelfzorg in de apotheek 3 4. Over de initiatiefnemers

Nadere informatie

De 7 stappen van een CAT

De 7 stappen van een CAT De 7 stappen van een CAT Patiënt (praktijk) Vertaalslag (expert) Wetenschap (literatuur) 1 klinisch scenario trefwoorden 2 klinische vraag 3 literatuur search 4 kritisch beoordelen artikel 7 bottom line

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling FORMULIER I voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier I: beoordeling artikel over de waarde van een diagnostische test

Nadere informatie

Chapter 8. Summary in Dutch / Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Summary in Dutch / Nederlandse samenvatting Chapter 8 Summary in Dutch / Nederlandse samenvatting Summary in Dutch Wervelfracturen bij geriatrische patienten: prevalentie en klinische relevantie. Inleiding Dit proefschrift is ontstaan met als doel

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33063 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tan, Melanie Title: Clinical aspects of recurrent venous thromboembolism Issue

Nadere informatie

Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel?

Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel? Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel? Prof. Dr. Lieve Peremans 2/5/15 Herhaling titel van presentatie 1 Evalueer kritisch de kwaliteit Heb ik nu een goed artikel? 1.Soorten onderzoeksdesigns 2.Regels

Nadere informatie

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn N. Fraeyman Maart 2012 1 Scope van de presentatie 1. Afbakening van het onderwerp 2. Alternatieve therapieën en rugpijn 3. Bestuderen van

Nadere informatie

Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur

Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur VERGADERING : BESTUUR DATUM : 9 SEPTEMBER 2010 AGENDAPUNT : 7 BIJLAGE : 13 NL-project HealthGrain Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur De laatste jaren zijn

Nadere informatie

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen?

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Bin Kroon Uroloog Rijnstate 1 Achtergrond prostaatkanker Jaarlijks 9000 nieuwe gevallen Jaarlijks 3000 doden Gevorderde ziekte niet te cureren PSA: vroegdetectie Screenen

Nadere informatie

Dikke darmkanker kan voorkomen worden. Prof Dr Eric Van Cutsem Gastroenterologie/Digestieve Oncologie UZ Gasthuisberg Leuven

Dikke darmkanker kan voorkomen worden. Prof Dr Eric Van Cutsem Gastroenterologie/Digestieve Oncologie UZ Gasthuisberg Leuven Dikke darmkanker kan voorkomen worden Prof Dr Eric Van Cutsem Gastroenterologie/Digestieve Oncologie UZ Gasthuisberg Leuven Dikke darmkanker (Colorectale kanker) Derde meest frekwente maligniteit in Westerse

Nadere informatie

Screening van colonkanker

Screening van colonkanker Screening van colonkanker Waarom en hoe? Dr. Jos Callens, Dr. N. Struyf, Dr. P. Goetstouwers A.Z. Klina Brasschaat 17/11/2010 1 Woord vooraf Screening voor colonkanker is de meest succesvolle kankerscreening

Nadere informatie

Kosteneffectiviteit colonscreening

Kosteneffectiviteit colonscreening Kosteneffectiviteit colonscreening 19 januari 2016 Arjan de Kwant (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

PubMed: korte handleiding

PubMed: korte handleiding PubMed: korte handleiding Inhoud: Inleiding p.1 Zoektermen combineren p.1 Effectieve zoektermen p. 2 Overzicht en uitleg relevante Pubmed onderdelen p. 5 Inleiding PubMed (Public Medline) is de meest gebruikte

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga -

IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga - IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga - Oncologie multidisciplinair Van verwijzing tot nazorg De komende 20 minuten Voorstellen Doel Oncologie MCA Samen traject doorlopen van een patiente

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Snelle mutatiescreening bij borstkanker Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Erfelijke borstkanker Tenminste 5% van de patiënten met mammacarcinoom Dominante overerving Oorzaak:

Nadere informatie

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta.

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta. Niet dezelfde piramide voor elke vraag Evidence piramide Gecontroleerde studies Welk studie type? 3 1 Effect van roken op longkaner Richard Doll 1951: prospectieve studie 2/3 mannelijke Britse artsen Goede

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

Colonkanker: to screen or not to screen? Een literatuurstudie naar mogelijke screeningstesten.

Colonkanker: to screen or not to screen? Een literatuurstudie naar mogelijke screeningstesten. FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2012-2013 Colonkanker: to screen or not to screen? Een literatuurstudie naar mogelijke screeningstesten. Chiel BOGAERT Promotor: Prof. Dr.

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Cochrane Netherlands Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 6 en 7 oktober 2016 Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Samenvatting Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Ergotherapie is een paramedisch beroep dat gericht is op het verbeteren van het zelfstandig functioneren door het individu in de voor die persoon

Nadere informatie

30/04/2013 RECRUTERING. Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen. Toestemming vragen

30/04/2013 RECRUTERING. Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen. Toestemming vragen RECRUTERING Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen Informeren Toestemming vragen Start studie 1 Belangrijk? Vrijwillige deelname Representatieve groep Voldoende aantal deelnemers Lasagna s Law

Nadere informatie

Laat je borsten zien: doen of niet? Resultaten screening. A Van Steen

Laat je borsten zien: doen of niet? Resultaten screening. A Van Steen Laat je borsten zien: doen of niet? Resultaten screening A Van Steen Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923) Professor Natuurkunde Universiteit Würzburg 26 / 11 / 1897 ontdekt bij toeval X-stralen 20 / 01

Nadere informatie

valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008

valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008 valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008 Mw Grijpstuiver, 75 jaar oud Vroeger Nu de kans op een val is groot! - ongeveer driekwart van alle letsels, opgelopen bij een privéongeval,

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Kalium De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie