DNA Profile. DNA profielen. DNA profielen. DNA profielen. DNA profielen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DNA Profile. DNA profielen. DNA profielen. DNA profielen. DNA profielen"

Transcriptie

1 Succesvol Onderscheidend vermogen Wetenschappelijke grondslag Precieze statistische informatie (Random Match Probability) DNA Profile Locus Alleles times allele observed Allele frequency from database Genotype frequency for locus size of database Frequency formula number Stel we vinden een tussen het DNA van de CSF1PO TPOX THO1 vwa p= pq q= p= 0.53 p p= pq q= p= 0.21 p profile frequency= Ongeveer 1 op 7000 Wat is de kans dat de verdachte de is van het Random Match Probability Charles H. Brenner Stel we vinden een tussen het DNA van de Wat is de kans dat de verdachte de is van het 6999 op 7000 Stel we vinden een tussen het DNA van de Wat is de kans dat de verdachte de is van het 6999 op 7000 (prosecutor s fallacy) 1

2 Het normale geval: Er is een en dat is de anderen Het abnormale geval: Er is een en dat is toeval. Voor de : De verdachte is één van de blokjes Prior odds verdachte is de : 7000 anderen 1:7000 Na de : De verdachte is één van de groene blokjes Posterior odds ende verdachte is de : 1:1 Maar: Met hoeveel blokjes begin je!? 2

3 Stel we vinden een tussen het DNA van de Wat is de kans dat de verdachte de is van het 6999 op 7000 (prosecutor s fallacy) Het DNA effect Door het succes en de aard van krijgt de volgende gedachte voet aan de grond: Bewijs is pas dan waardevol als er wetenschappelijk onderbouwde kansschattingen bij beschikbaar zijn. (Vrij naar het CSI effect; Uitdaging: Vinden van een werkbaar gedeeld normatief raamwerk 3

4 Drie normatieve raamwerken Drie normatieve raamwerken Houd je aan de calculus, draai een conditionele kans niet zomaar om, vergeet de a priori kansen niet Zoek alle argumenten, zowel voor als tegen, schat de (relatieve) kracht van argumenten in, pas op voor drogredenen Zoek alternatieve scenarios, schat plausibiliteit in, stel vast welk bewijs wordt verklaard of tegengesproken Drie normatieve raamwerken Floris Bex Designing and Understanding Forensic Bayesian Networks with Arguments and Sjoerd Timmer (Utrecht) Charlotte Vlek (Groningen) Bayesiaanse netwerken Bayesiaanse netwerken Sterke punten Mogelijkheid om zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie te modelleren Mogelijkheid om veel informatie te modelleren (bijv. een hele zaak) Beheersing computationele complexiteit door gebruik te maken van onafhankelijkheden 95% 0% 0.5% 5% 100% 99.5% 4

5 Bayesiaanse netwerken Een Bayesiaans netwerk Sterke punten Mogelijkheid om zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie te modelleren Mogelijkheid om veel informatie te modelleren (bijv. een hele zaak) Beheersing computationele complexiteit door gebruik te maken van onafhankelijkheden Uitdagingen Bouwen van een netwerk (structuur en getallen) Interpreteren van een netwerk 'Use cases': Wanneer en voor wie is het gebruik van BNs zinvol? 100% ~0.025% 0% ~99.975% 0.475% % How can hypothetical scenarios and the evidence about them be modeled in a Bayesian Network? Vlek, C., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2014). Building Bayesian Networks for Legal Evidence with Narratives: a Case Study Evaluation. Artificial Intelligence and Law 22 (4),

6 How can arguments be extracted from a Bayesian Network? Timmer, Sjoerd, Meyer, John-Jules, Prakken, Henry, Renooij, Silja & Verheij, Bart (2014). Extracting Legal Arguments from Forensic Bayesian Networks. Proceedings JURIX Stellingen (i) Bayesiaanse netwerken zijn een nuttig forensisch hulpmiddel voor forensisch onderzoekers. Bayesiaanse netwerken zijn een nuttig hulpmiddel bij het vaststellen van de feiten in de rechtzaal. Alle informatie over een strafzaak zowel kwalitatieve als kwantitatieve kan als een Bayesiaans netwerk worden gemodelleerd. De betekenis van een Bayesiaans netwerk over een strafzaak is begrijpelijk. Het gebruik van Bayesiaanse netwerken kan redeneer- en communicatiefouten helpen voorkomen. Een Bayesiaans netwerk is nuttig bij het rekenen met kansen, maar het gaat om het nemen van een beslissing. 6

7 Stellingen (ii) Drie normatieve raamwerken Forensisch onderzoekers en juristen hebben verschillende expertisegebieden met gescheiden verantwoordelijkheden. Veel rechterlijke dwalingen over de feiten zijn het gevolg van onkundig toepassen van wetenschappelijke informatie Veilig redeneren met bewijs = Je houden aan de wetten van de kansrekening Veilig redeneren met bewijs = Goed argumenteren Veilig redeneren met bewijs = zoeken en toetsen Als de feiten duidelijk zijn, is een kwantitatieve aanpak niet nodig. Als de feiten niet duidelijk zijn, helpt een kwantitatieve aanpak niet. Publicaties Forthcoming: 2x ICAIL 2015 (San Diego), ECSQARU 2015 (Compiegne), Law, Probability & Risk 2015 Vlek, C., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2014). Building Bayesian Networks for Legal Evidence with Narratives: a Case Study Evaluation. Artificial Intelligence and Law 22 (4), Timmer, S., Meyer, J.J., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2014). Extracting Legal Arguments from Forensic Bayesian Networks. Legal Knowledge and Information Systems. JURIX 2014: The Twenty- Seventh Annual Conference (ed. Hoekstra, R.), Amsterdam: IOS Press. Timmer, S., Meyer, J.J., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2014). A Tool for the Generation of Arguments from Bayesian Networks. Computational Models of Argument. Proceedings of COMMA 2014 (eds. Parsons, S., Oren, N., Reed, C., & Cerutti, F.), Amsterdam: IOS Press. Vlek, C., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2014). Extracting from a Bayesian Network as Explanations for Legal Evidence. Legal Knowledge and Information Systems. JURIX 2014: The Twenty-Seventh Annual Conference (ed. Hoekstra, R.), Amsterdam: IOS Press. Vlek, C., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2013). Unfolding Crime with Variations: A Method for Building a Bayesian Network for Legal Narratives. Legal Knowledge and Information Systems. JURIX 2013: The Twenty-Sixth Annual Conference (ed. Ashley, K.D.), Amsterdam: IOS Press. Vlek, C., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2013). Modeling Crime in a Bayesian Network. The 14th International Conference on Artificial Intelligence and Law (ICAIL 2013). Proceedings of the Conference, New York (New York): ACM. Timmer, S., Meyer, J.J., Prakken, H., Renooij, S., & Verheij, B. (2013). Inference and Attack in Bayesian Networks. 25th Benelux Conference on Artificial Intelligence (BNAIC 2013) (eds. Hindriks, K., De Weerdt, M., Van Riemsdijk, B., & Warnier, M.), Delft: Delft University. Designing and Understanding Forensic Bayesian Networks with Arguments and 7

CASE een elektronische omgeving voor het zoeken naar en analyseren van uitspraken

CASE een elektronische omgeving voor het zoeken naar en analyseren van uitspraken CASE een elektronische omgeving voor het zoeken naar en analyseren van uitspraken Antoinette J. Muntjewerff Afdeling Algemene Rechtsleer Faculteit der Rechtsgeleerdheid muntjewerff@lri.jur.uva.nl http://www.lri.jur.uva.nl/~munt

Nadere informatie

Statistische paradoxen in de rechtszaal - theorie, voorbeelden en antwoorden

Statistische paradoxen in de rechtszaal - theorie, voorbeelden en antwoorden Statistische paradoxen in de rechtszaal - theorie, voorbeelden en antwoorden Charlotte Vlek www.charlottevlek.nl c.s.vlek@rug.nl 1 februari, 2014 1 Theorie 1.1 Bayesiaanse statistiek Met Bayesiaanse statistiek

Nadere informatie

Het vaststellen van feiten in strafzaken: een forensisch perspectief. Marjan Sjerps 18 maart NFI -KdVI en CLHC, UvA

Het vaststellen van feiten in strafzaken: een forensisch perspectief. Marjan Sjerps 18 maart NFI -KdVI en CLHC, UvA Het vaststellen van feiten in strafzaken: een forensisch perspectief Marjan Sjerps 18 maart 2015 -NFI -KdVI en CLHC, UvA VOORBEELDEN BAYES NETS IN FORENSIC SCIENCE 2 Bayesiaanse netwerken -demo munt 3

Nadere informatie

Statistische aspecten van de vaststelling van fraude na opsporing via datamining. Marjan Sjerps - KdVI (Uva) - NFI

Statistische aspecten van de vaststelling van fraude na opsporing via datamining. Marjan Sjerps - KdVI (Uva) - NFI Statistische aspecten van de vaststelling van fraude na opsporing via datamining Marjan Sjerps - KdVI (Uva) - NFI - Statistiek team - Principal scientist team - Stochastiek cluster Inhoud De LR methode

Nadere informatie

Speuren naar sporen van speurders

Speuren naar sporen van speurders Speuren naar sporen van speurders Ontwikkelingen op forensisch-technisch en tactisch gebied. Jasper J. van der Kemp Department of Criminal Law & Criminology, Faculty of Law, VU University Amsterdam 1 Introductie

Nadere informatie

Statistische fouten in een logisch dialoogsysteem

Statistische fouten in een logisch dialoogsysteem Statistische fouten in een logisch dialoogsysteem Wouter Bouvy 16 juni 2008 Inhoudpgave 1 Inleiding 2 2 Prosecutor s fallacy en Defense attorney s fallacy 4 2.1 Situatieschets.............................

Nadere informatie

Statistische paradoxen in de rechtszaal - opdrachten

Statistische paradoxen in de rechtszaal - opdrachten Statistische paradoxen in de rechtszaal - opdrachten Charlotte Vlek www.charlottevlek.nl c.s.vlek@rug.nl 1 februari, 2014 Opdracht 1: de regel van Bayes De regel van Bayes is P (H E) = P (E H)P (H) P (E)

Nadere informatie

De rekenende rechter

De rekenende rechter Schoordijk Instituut Onderzoekschool voor Wetgevingsvraagstukken De rekenende rechter Van 'Iudex Non Calculat' naar actieve cijferaar? Redactie W.H. van Boom M.J. Borgers Boom Juridische uitgevers Den

Nadere informatie

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats In het practicum Puzzelen met pieken heb je kennis gemaakt met forensisch DNA-onderzoek. In het practicum heb je onder andere gehoord over short tandem repeats (STR s).

Nadere informatie

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1. Versie 1.1 (Juli 2010)

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1. Versie 1.1 (Juli 2010) Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1 Versie 1.1 (Juli 2010) Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en - interpretatie De kwaliteitseisen geformuleerd in het tweede lid van artikel

Nadere informatie

Criminalistiek is terugredeneren

Criminalistiek is terugredeneren Criminalistiek is terugredeneren Logisch correct redeneren in forensische rapportages......en in de rechtszaal Charles Berger 1 De wetenschap speelt een toenemende rol in het strafrecht, en terecht worden

Nadere informatie

Vakbijlage - De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs

Vakbijlage - De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs Vakbijlage De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 1.! 2.! 3.! 4.! 5.! 6.! 7.! Het Nederlands Forensisch

Nadere informatie

Vakbijlage De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs

Vakbijlage De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs Vakbijlage De reeks waarschijnlijkheidstermen van het NFI en het Bayesiaanse model voor interpretatie van bewijs Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Wat is een vakbijlage? Inleiding

Nadere informatie

Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B.

Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B. Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B. Peter Grünwald Centrum voor Wiskunde en Informatica Kruislaan 413, 1098 XJ Amsterdam homepages.cwi.nl/~pdg Uitspraken van de vorm deze gebeurtenis heeft X procent

Nadere informatie

Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de

Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de Van Batenburg, E., & Schaik, M. (2013). Kennis op de werkvloer: wat helpt de docent en de vmbo-leerling. In: J. K. Van der Waals & M. Van Schaik (Eds.), Het VMBO van dichtbij. Bewegen tussen theorie en

Nadere informatie

6 Was de doodrijder ook een hardrijder?

6 Was de doodrijder ook een hardrijder? 30 Proceedings of the 79 th European Study Group Mathematics with Industry 6 Was de doodrijder ook een hardrijder? Bennie Mols Het Nederlands Forensisch Instituut wordt regelmatig gevraagd om de snelheid

Nadere informatie

ITeR-project 01437112. Automatische argumentatieassistentie voor juristen. Eindrapport. Bart Verheij en Jaap Hage. 3 januari 2000

ITeR-project 01437112. Automatische argumentatieassistentie voor juristen. Eindrapport. Bart Verheij en Jaap Hage. 3 januari 2000 ITeR-project 01437112 Automatische argumentatieassistentie voor juristen Eindrapport Bart Verheij en Jaap Hage 3 januari 2000 Inhoudsopgave 1 Projectverslag... 1 1.1 Onderzoeksvragen... 1 1.2 Deelnemers...

Nadere informatie

Over Het Bedrijven van Statistiek in Kansloze Situaties

Over Het Bedrijven van Statistiek in Kansloze Situaties Over Het Bedrijven van Statistiek in Kansloze Situaties Arrest in Hoger Beroep Lucia de B. Gerechtshof s Gravenhage, 2004 Op pagina 1 (!) lezen wij: toevalsberekeningen gebruikt.... Peter Grünwald CWI

Nadere informatie

Het juiste gewicht in de schaal

Het juiste gewicht in de schaal Het juiste gewicht in de schaal Charles Berger * Meten is weten, luidt de gevleugelde kreet, en meten kan inderdaad belangrijke informatie opleveren. Alleen zal voor het trekken van conclusies uit meetresultaten

Nadere informatie

Exposure Control Efficacy Library (ECEL)

Exposure Control Efficacy Library (ECEL) ary (ECEL) Development and Evaluation 2 Wat is ECEL? MS Access database - brede scala van RMMs - kwantitatieve effectiviteitswaarden - inhalatoire blootstelling aan stoffen Oorspronkelijk ontwikkeld voor

Nadere informatie

Is Bewijsrecht Kans-Loos?

Is Bewijsrecht Kans-Loos? Is Bewijsrecht Kans-Loos? Peter Grünwald CWI / Leiden (Veruit) Belangrijkste Boodschap Stel, er is iets heel onverwachts gebeurd; iets met een hele kleine kans. Men redeneert vaak als volgt:...er is iets

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

De logica van bewijslastverdeling (en wat het recht daar aan heeft)

De logica van bewijslastverdeling (en wat het recht daar aan heeft) De logica van bewijslastverdeling (en wat het recht daar aan heeft) Henry Prakken Departement voor Informatica en Informatiekunde, Universiteit Utrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Groningen

Nadere informatie

van Willem Ruis tot Lucia de B.

van Willem Ruis tot Lucia de B. Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B. Deel II * Centrum voor Wiskunde en Informatica, Kruislaan 413, 1098 XJ Amsterdam. Internet: homepages.cwi.nl/~pdg Uitspraken van de vorm deze gebeurtenis heeft

Nadere informatie

Sociaal wetenschappelijk onderzoek. Lezing voor het congres juridisch onderzoek in het hbo op 15 juni 2010 Peter Geurts

Sociaal wetenschappelijk onderzoek. Lezing voor het congres juridisch onderzoek in het hbo op 15 juni 2010 Peter Geurts Sociaal wetenschappelijk onderzoek Lezing voor het congres juridisch onderzoek in het hbo op 15 juni 2010 Enkele stellingen Voor zover een wetenschappelijk juridische activiteit een empirisch element bevat

Nadere informatie

Strafrechtelijk bewijzen: met Bayes of met verhalen? Of is er een derde weg?

Strafrechtelijk bewijzen: met Bayes of met verhalen? Of is er een derde weg? Strafrechtelijk bewijzen: met Bayes of met verhalen? Of is er een derde weg? Henry Prakken Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Groningen & Faculteit Bètawetenschappen, Departement Informatica,

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

Kansrekening en Statistiek

Kansrekening en Statistiek Kansrekening en Statistiek College 8 Vrijdag 2 Oktober 1 / 17 1 Kansrekening Geschiedenis en filosofie 2 / 17 De Kolmogorov Axioma s De kansrekening kan uit deze axioma s worden opgebouwd: 3 / 17 De Kolmogorov

Nadere informatie

Argumentatiemanagement voor Juristen

Argumentatiemanagement voor Juristen Argumentatiemanagement voor Juristen Rede in verkorte vorm uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van gewoon hoogleraar Recht en ICT bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Inleidend College HOVO Gebruik en Misbruik Statistiek

Inleidend College HOVO Gebruik en Misbruik Statistiek Inleidend College HOVO Gebruik en Misbruik Statistiek Deze slides worden op de website gezet! Docenten: Richard Gill, Willem van Zwet, Peter Grünwald Web: http://www.math.leidenuniv.nl/~gill/hovo 17-10:

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Welcome. at Maastricht University. Faculteit der Rechtsgeleerdheid/Faculty of Law

Welcome. at Maastricht University. Faculteit der Rechtsgeleerdheid/Faculty of Law Welcome at Maastricht University Master Open Dag 8 oktober2016 Master Forensica, Criminologie en Rechtspleging Hans Nelen Hoogleraar criminologie Coordinator master FCR Waar ga ik het over hebben? Doel,

Nadere informatie

Bewijs en overtuiging: Redeneren in de rechtszaal

Bewijs en overtuiging: Redeneren in de rechtszaal Bewijs en overtuiging: Redeneren in de rechtszaal Charles Berger 1, Diederik Aben 2 In het huidige deel van dit drieluik komen wij te spreken over de toepassing van het Bayesiaanse redeneerschema in de

Nadere informatie

Kansrekenen: Beliefs & Bayes

Kansrekenen: Beliefs & Bayes Kansrekenen: Beliefs & Bayes L. Schomaker, juni 2001 Bereik van kansen 0 P (A) 1 (1) Kansen op valide en onvervulbare proposities P (W aar) = 1, P (Onwaar) = 0 (2) Somregel P (A B) = P (A) + P (B) P (A

Nadere informatie

Stageopdrachten Zilveren Kruis

Stageopdrachten Zilveren Kruis Stageopdrachten Zilveren Kruis Opdracht 1: Subgroup Discovery -> regionale analyse 2 Opdracht 2: Profiling: wie zijn de fraudeurs? 4 Opdracht 3: Modelleren van Risico s in een Bayesian Network 5 Opdracht

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ Zuidoost Brabant. Presentation CEM Febr. 14th 2008

Brainport Eindhoven/ Zuidoost Brabant. Presentation CEM Febr. 14th 2008 Presentation CEM Febr. 14th 2008 STUDY IS FINISHED NOW! TIME TO WORK Corridors Eindhoven-Düsseldorf and Eindhoven-Aachen-Köln linked at HST network Database / model analyse Database, no cross border traffic

Nadere informatie

University of Groningen. Een reactie op H.W.J. de Groot: `Moord op de A73' Prakken, Hendrik. Published in: Expertise en Recht

University of Groningen. Een reactie op H.W.J. de Groot: `Moord op de A73' Prakken, Hendrik. Published in: Expertise en Recht University of Groningen Een reactie op H.W.J. de Groot: `Moord op de A73' Prakken, Hendrik Published in: Expertise en Recht IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 Jean-Jacques Cassiman Leuvens Instituut voor Forensische Geneeskunde UZ Leuven Kern DNA CME 06 mrna: 3% of the DNA Protein ncrna:? % of the DNA Gene regulation

Nadere informatie

Technische Universiteit Delft Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Delft Institute of Applied Mathematics

Technische Universiteit Delft Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Delft Institute of Applied Mathematics Technische Universiteit Delft Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Delft Institute of Applied Mathematics Statistiek in de rechtszaal: Wiskundige modellen achter de zaak Lucia de B. (Engelse

Nadere informatie

ECEL. Wouter Fransman

ECEL. Wouter Fransman Exposure Control Efficacy Library ECEL Wouter Fransman Achtergrond Veel onderzoek naar effectiviteit van beheersmaatregelen, maar resultaten niet eenduidig Beheersmaatregelen (Risk Management Measures

Nadere informatie

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en Wie van de drie? Introductie De twintigjarige Sophie weet niet wie haar vader is. Het enige dat ze over haar vader weet, is dat het een zomerliefde van haar moeder Donna was en dat hij weg was voordat

Nadere informatie

Onderzoek de spreekkamer!

Onderzoek de spreekkamer! Onderzoek de spreekkamer! Lennard Voogt Inleiding Het wetenschappelijk fundament van de manuele therapie wordt sterker. Manueel therapeuten krijgen steeds meer inzicht in de effectiviteit van hun inspanningen

Nadere informatie

Terug naar regels. Redeneren met onzekerheid III. Voorbeeld. Kies een geschikte theorie Vind een invulling voor de combinatiefuncties f and, f or,

Terug naar regels. Redeneren met onzekerheid III. Voorbeeld. Kies een geschikte theorie Vind een invulling voor de combinatiefuncties f and, f or, Redeneren met onzekereid III Onderwerpen: Regelgeassocieerde metoden voor redeneren met onzekereid Subjectieve Bayesiaanse metode Relatie met certainty-factor model en daarmee met Bayesiaanse netwerken

Nadere informatie

Programma Onderzoek Vernieuwing Bètavakken

Programma Onderzoek Vernieuwing Bètavakken Programma Onderzoek Vernieuwing Bètavakken Onderzoeksproject UU3 Statistiek als brug tussen wiskunde en natuurwetenschappen Universiteit Utrecht Onderzoeksproject UU3 1 Procedure U kun uw sollicitatie

Nadere informatie

Zoekopdracht Inleiding

Zoekopdracht Inleiding Zoekopdracht Inleiding 2 e periode 2001 Geef korte antwoorden op onderstaande vragen. Zet bij elk antwoord zo precies mogelijk waar je het hebt gevonden (bijvoorbeeld een referentie naar een boek of een

Nadere informatie

Informatieuitwisseling 2014/2015. Argumentatie: een AI-perspectief. Henry Prakken 14 Januari 2015

Informatieuitwisseling 2014/2015. Argumentatie: een AI-perspectief. Henry Prakken 14 Januari 2015 Informatieuitwisseling 2014/2015 Argumentatie: een AI-perspectief Henry Prakken 14 Januari 2015 Wat is argumentatie? Een standpunt ondersteunen met gronden om twijfel aan dat standpunt weg te nemen Logica

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas

Co-teaching voor Inclusie in de lagere school. Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school Elke Van Nieuwenhuyze en Liesbet Decroos BALO Odisee-Waas Co-teaching voor Inclusie in de lagere school een praktijkvoorbeeld binnen de zichtlijn: leraren,

Nadere informatie

Looking beyond the data Statistiekvaardigheden van beginnende PABO-studenten

Looking beyond the data Statistiekvaardigheden van beginnende PABO-studenten Looking beyond the data Statistiekvaardigheden van beginnende PABO-studenten Arjen de Vetten (ipabo, VU) Judith Schoonenboom (VU), Ronald Keijzer (ipabo, UU) & Bert van Oers (VU) Het Ministerie van Onderwijs

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Kansrekening en Statistiek

Kansrekening en Statistiek Kansrekening en Statistiek College 13 Dinsdag 1 November 1 / 26 2 Statistiek Vandaag: Power Grootte steekproef Filosofie 2 / 26 Power 3 / 26 Power Def. De power (kracht) van een hypothese toets is (1 β),

Nadere informatie

Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B

Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B Willem R. van Zwet HOVO Leiden, november 2011 1 V=27 verplegenden D=1029 diensten van 8 uur (d.w.z. 343 dagen) D L =142 diensten van Lucia I=8 incidenten

Nadere informatie

Kansrekening in forensisch DNA-onderzoek

Kansrekening in forensisch DNA-onderzoek 1 26 NAW 5/13 nr. 1 maart 2012 Kansrekening in forensisch DNA-onderzoek Klaas-Jan Slooten Klaas-Jan Slooten Nederlands Forensisch Instituut Postbus 24044 2490 AA Den Haag k.slooten@nfi.minvenj.nl Onderzoek

Nadere informatie

Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening. Foeke van der Zee

Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening. Foeke van der Zee Methodologie voor onderzoek in zorg, welzijn en hulpverlening Foeke van der Zee Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar worden gemaakt,

Nadere informatie

001.1 DNA-analyse en -interpretatie Bronniveau Omlijning, registratie-eisen en toetsingsprocedure

001.1 DNA-analyse en -interpretatie Bronniveau Omlijning, registratie-eisen en toetsingsprocedure 001.1 DNA-analyse en -interpretatie Bronniveau Omlijning, registratie-eisen en toetsingsprocedure Versie 2.1 (Maart 2014 Maart 2018) Inhoudsopgave Deel I. Omlijning DNA-analyse en interpretatie - Bronniveau...

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Model-gebaseerd Redeneren. Ervaringsregels. Medische diagnostiek: facialisparese. Gebruik van modellen. Probleemoplossen op grond van ervaringsregels:

Model-gebaseerd Redeneren. Ervaringsregels. Medische diagnostiek: facialisparese. Gebruik van modellen. Probleemoplossen op grond van ervaringsregels: Model-gebaseerd Redeneren Ervaringsregels Traditionele kennissystemen: regel gebaseerd (ervaringsregels) if conditions then actions/conclusions fi. gebruikte redeneermethoden: top-down inferentie: redeneer

Nadere informatie

Informatieblad. DNA-verwantschapsonderzoek. Versie 1. Informatieblad DNA-verwantschapsonderzoek versie 1 1/5

Informatieblad. DNA-verwantschapsonderzoek. Versie 1. Informatieblad DNA-verwantschapsonderzoek versie 1 1/5 Informatieblad DNA-verwantschapsonderzoek Versie 1 Informatieblad DNA-verwantschapsonderzoek versie 1 1/5 Inleiding Dit Informatieblad DNA-verwantschapsonderzoek dient als algemene toelichting op het onderzoek

Nadere informatie

PIA: niet omdat het moet, maar omdat het kan. Hoe kan de Privacy Impact Assessment ingepast worden in de onderzoeks data lifecycle?

PIA: niet omdat het moet, maar omdat het kan. Hoe kan de Privacy Impact Assessment ingepast worden in de onderzoeks data lifecycle? PIA: niet omdat het moet, maar omdat het kan Hoe kan de Privacy Impact Assessment ingepast worden in de onderzoeks data lifecycle? Open Science & Privacy Research Data Management Toolkit: Research Lifecycle,

Nadere informatie

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas University of Groningen Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version

Nadere informatie

What to include in an array report?

What to include in an array report? What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call

Nadere informatie

leerlinghandleiding Afsluitende module Complexe DNA-profielen

leerlinghandleiding Afsluitende module Complexe DNA-profielen leerlinghandleiding Afsluitende module Complexe DNA-profielen Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Melanie Rosenhart Vormgeving Identim, Wageningen

Nadere informatie

De effecten op lange termijn van vroegtijdig schoolverlaten in Vlaanderen

De effecten op lange termijn van vroegtijdig schoolverlaten in Vlaanderen De effecten op lange termijn van vroegtijdig schoolverlaten in Vlaanderen Jan Van Damme, Marc Blommaert, Carl Lamote en Jo Meyer SSL-studiedag 5 juni 2013 www.steunpuntssl.be Evidentie uit literatuur e

Nadere informatie

Today's talented youth field hockey players, the stars of tomorrow? Gemser, Marije

Today's talented youth field hockey players, the stars of tomorrow? Gemser, Marije University of Groningen Today's talented youth field hockey players, the stars of tomorrow? Gemser, Marije IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk.

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk. Planningsfase 1. Afspraken maken over doelstelling en randvoorwaarden De doelstelling van het project: De doelstelling van het project: het maken van het gewenste product. De doelstelling van de student:

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B.

Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B. Kansloos: van Willem Ruis tot Lucia de B. Peter Grünwald Centrum voor Wiskunde en Informatica Kruislaan 413, 1098 XJ Amsterdam homepages.cwi.nl/~pdg 1.1 Kansloze Situaties Uitspraken van de vorm deze gebeurtenis

Nadere informatie

Smart Buildings; What ICT can do?

Smart Buildings; What ICT can do? Smart Buildings; What ICT can do? Leerstoel Housing Quality (assessment of energy policies for residential buildings) Lectoraat Energie & de Gebouwde omgeving Laure Itard Wat is het probleem? Energiebeleidsdoelen

Nadere informatie

Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht

Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht Toelichting programmaonderdelen Informatiesessie Kennismakingscollege Minicollege Campus Tour Sports Center Tour Q&A

Nadere informatie

' entamen TI2730-B - Computational Intelligence..N Kennissystemen. 09-nov-2012, 14:00-17:00

' entamen TI2730-B - Computational Intelligence..N Kennissystemen. 09-nov-2012, 14:00-17:00 TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica TUDelft ' entamen TI2730-B - Computational Intelligence..N2205 - Kennissystemen 09-nov-2012, 14:00-17:00 e Dit tentamen

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Examen Data Analyse II - Deel 2

Examen Data Analyse II - Deel 2 Examen Data Analyse II - Deel 2 Tweede Bachelor Biomedische Wetenschappen 10 januari 2011 Naam....................................... 1. De systolische bloeddruk (in mmhg) van 21 mannen is weergegeven

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Academisch schrijven Inleiding

Academisch schrijven Inleiding - In dit essay/werkstuk/deze scriptie zal ik nagaan/onderzoeken/evalueren/analyseren Algemene inleiding van het werkstuk In this essay/paper/thesis I shall examine/investigate/evaluate/analyze Om deze

Nadere informatie

In hoeverre zijn er logische verschillen tussen de rol van regelgeving en precedenten bij rechtsvaststelling?

In hoeverre zijn er logische verschillen tussen de rol van regelgeving en precedenten bij rechtsvaststelling? Over de logische samenhang tussen casus en regels Bart Verheij Kunstmatige Intelligentie, Rijksuniversiteit Groningen http://www.ai.rug.nl/~verheij Samenvatting De twee belangrijkste typen rechtsbronnen

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Populaties beschrijven met kansmodellen

Populaties beschrijven met kansmodellen Populaties beschrijven met kansmodellen Prof. dr. Herman Callaert Deze tekst probeert, met voorbeelden, inzicht te geven in de manier waarop je in de statistiek populaties bestudeert. Dat doe je met kansmodellen.

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag 7 oktober 2017

Programmaoverzicht Bachelor Open dag 7 oktober 2017 Programmaoverzicht Bachelor Open dag 7 oktober 2017 Ronde en tijd Ronde 1 09.15-10.00 uur Sessies en activiteiten Cognitive Science and Artificial Intelligence - Information session (followed up by optional

Nadere informatie

Statistiek in de Rechtszaal

Statistiek in de Rechtszaal Statistiek in de Rechtszaal Vragen om moeilijkheden Rechter in zaak Lucia de B., aan prof.dr. E: Wat is de kans, dat dit toeval was? Statistiek in de Rechtszaal Vragen om moeilijkheden Rechter in zaak

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

In onderling verband en in samenhang bezien

In onderling verband en in samenhang bezien Frans Alkemade en Harry Stikkelbroeck Dr. F. Alkemade werkt als cursusdocent voor de SSR en treedt af en toe op als Bayesiaans deskundige in strafzaken. Ook is hij fysicus en als atmosfeeronderzoeker verbonden

Nadere informatie

Argumentatie in Mediation: Een Discussie Winnen of een Oplossing Vinden?

Argumentatie in Mediation: Een Discussie Winnen of een Oplossing Vinden? Emma van Bijnen ADR Instituut 1 Argumentatie in Mediation: Een Discussie Winnen of een Oplossing Vinden? Over argumentatie gesproken... Als mensen denken aan argumentatie, denken ze vaak aan debatteren,

Nadere informatie

Financiële geletterdheid: wat is het en wat doet het? Of: voor wie werken we aan Begrijpelijke Taal?

Financiële geletterdheid: wat is het en wat doet het? Of: voor wie werken we aan Begrijpelijke Taal? Financiële geletterdheid: wat is het en wat doet het? Of: voor wie werken we aan Begrijpelijke Taal? Leo Lentz Henk Pander Maat Begrijpelijke financiële communicatie: hypotheken en pensioenen Leo Henk

Nadere informatie

Het computationeel denken van een informaticus Maarten van Steen Center for Telematics and Information Technology (CTIT)

Het computationeel denken van een informaticus Maarten van Steen Center for Telematics and Information Technology (CTIT) Het computationeel denken van een informaticus Maarten van Steen Center for Telematics and Information Technology (CTIT) 2-2-2015 1 Computationeel denken vanuit Informatica Jeannette Wing President s Professor

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp Kennerschap en juridische haken en ogen Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp De Emmaüsgangers () Lucas 24, 13-35 Juridische haken en ogen Wat te doen als koper

Nadere informatie

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie?

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie? Leerlinghandleiding Afsluitende module Wie van de drie? Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne Koeman - van der Velde, Dianne Hamerpagt,

Nadere informatie

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT TELETASK Handbook Multiple DoIP Central units DALISOFT 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool Connect the TDS20620V2 If there is a TDS13620 connected to the DALI-bus, remove it first.

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S.

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. Link to publication Citation for published version (APA): Gibson, N. S.

Nadere informatie

Betere Banen...als er gewerkt moet worden!

Betere Banen...als er gewerkt moet worden! Nen 4400-1 gecertificeerd CURRICULUM VITAE (JP321) Name : BBZV-001 Nationality Position applied Beschikbaar : Polish : Constructor CATIA V5 : in overleg 2010 1 Betere Banen Zuid Veluwe CURRICULUM VITAE

Nadere informatie

Economie en maatschappij(a/b)

Economie en maatschappij(a/b) Natuur en gezondheid(a/b) Economie en maatschappij(a/b) Cultuur en maatschappij(a/c) http://profielkeuze.qompas.nl/ Economische studies Talen Recht Gedrag en maatschappij http://www.connectcollege.nl/download/decanaat/vwo%20doorstroomeisen%20universiteit.pdf

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week : de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week : het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van varianties:

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie