Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief"

Transcriptie

1 Nie door de overheid bekosigde ICT-hogescholen in Nederland: een oekomsperspecief Landelijke Sinds AMBI nie meer besaa, onbreek he de Nederlandse afsemming ICT-secor aan een richinggevend, onafhankelijk en landelijk leerplan onwikkeling en examens gewens exameninsiuu voor informaici. He is voor sudenen en werkgevers lasig om he ondoorzichige onderwijsaanbod, de kwaliei daarvan en de oegevoegde waarde e doorgronden. Daarom is he van belang da nie-bekosigde NVAOgeaccredieerde ICT-hogescholen landelijk gecoördineerde examens en een landelijk plaform voor leerplanonwikkeling creëren. Dirk van der Mark en Hans Mulder In he inleidende arikel van di hemanummer benadrukken Wijnand Weserveld en prof. Theo Mulder he hisorische belang van AMBI als dé opleiding in Nederland op (bijna-) hbo-niveau om een goede carrière e maken in de ICT-secor. Sinds 2005 is EXIN gesop deze AMBI-opleiding e onderhouden en in 2010 vond he laase AMBI-examen plaas. He onbreek de ICT-secor sindsdien aan een richinggevend, onafhankelijk en landelijk exameninsiuu voor informaici. Volgens beide aueurs zijn de gevolgen daarvan ernsig. Te denken val aan onvergelijkbare diploma s voor hezelfde beroep en problemaische siuaies waarin slechs één docen, op basis van de kwalificaies waaraan de ICT-professional moe voldoen, de onderwijsinhoud bepaal en onderhoud, de lessen verzorg, he examen opsel en o slo alle examenuiwerkingen zelf nakijk. Vanzelfsprekend word de kwaliei geoes door oezichhouders zoals de NVAO, de Onderwijsinspecie en nie onbelangrijk de werkgevers en de sudiedeelnemers zelf. He oordeel van de laase weeg exreem zwaar in he geval van nie-bekosigd onderwijs, immers de sudiedeelnemer is de bealende klan. Toch is he voor de sudiedeelnemer en werkgevers lasig om he ondoorzichige onderwijsaanbod, de kwaliei daarvan en de oegevoegde waarde e doorgronden. Veelvuldig word dan ook 37

2 Samenvaing He gezamenlijk onwikkelen van kernexamens voor de basisbeginselen van he ICT-vak zou een enorme sap voorwaars beekenen. Voor herkenning van de ICT-professional is een eenvoudige(r) uileg van de naionale en inernaionale leerplannen binnen de Nederlandse en Europese kwalificaiekaders nodig. Een herkenbare examinering en een bijbehorend landelijk regiser kunnen hieroe bijdragen. eruggekeken naar de ijd da AMBI een heldere lijn van ICT-opleidingen en -examens lie zien. De aueurs eindigen me de vraag of er behoefe besaa aan landelijk gecoördineerde examens en een landelijk plaform voor leerplanonwikkeling voor nie-bekosigde NVAO-geaccredieerde ICThogescholen. Wij menen da deze vraag, naar analogie van de bekosigde ICT-hogescholen die zichzelf verenigd hebben in de siching HBO-I,1 posiief beanwoord moe worden. De nie-bekosigde ICT-hogescholen dienen gecoördineerd overleg e voeren over de beroeps- en opleidingsprofielen. Een dergelijk overleg besaa ook voor opleiders van vendorcerificaen, zoals Microsof- en Cisco-opleidingen, die zich verenigd hebben in de VOI (Vereniging van Opleidingsinsiuen voor ICT).2 Van deze VOI zijn vier niebekosigde ICT-hogescholen lid. De andere leden van de VOI richen zich vooral op kore opleidingen en rainingen op mbo-, mbo+- en hbo-niveau. Deze kore opleidingen en rainingen zijn eveneens gebaa bij een eenvoudige en gecoördineerde opleidings- en examensrucuur. He is onze selling da nie-bekosigde NVAOgeaccredieerde ICT-hogescholen behoefe hebben aan landelijk gecoördineerde examens en een landelijk plaform voor leerplanonwikkeling. He verleden 38 In he verleden was de heldere srucuur van AMBI en PDI (prakijkdiploma informaica op mbo-niveau) voor de opleiders al een belangrijk issue. Doorda meer dan vijfig insiuen AMBI en PDI aanboden, leverde di een exra markeingvoordeel op. Bovendien maake iedereen gebruik van de landelijk onwikkelde examenprogramma s. Ieder opleidingsinsiuu had ook oen al zijn eigen aanbod en onderwijsvormen, waarin he zich van de collega s kon onderscheiden. Al eerder waren beroepsverenigingen als Ngi en VRI acief, maar in de jaren negenig van de vorige eeuw kwam he ICT-werkveld pas werkelijk o volle wasdom. Da uie zich in he (bekosigd) onderwijs (mbo: ECABO en Keneq; hbo: HBO-I-plaform), maar ook in de vendorgerelaeerde cerificering (Microsof, Cisco) en de koms van brancheorganisaies als ICT~Office en ITSMF. De belangselling voor AMBI brokkelde af en EXIN kon me de lancering van I-Tracks he ij nie keren. In de winig jaar daarvoor was EXIN leidend in he realiseren van sandaarden voor examinering en cerificering van ICT-professionals. Zoals zo vaak word de opvoeder overvleugeld door de volgende generaie. De mark viel erug, de srucuur van I-Tracks was onduidelijk en de belangselling voor vendorrainingen van Microsof, Novell en Cisco kreeg vleugels omda ook deacheerders en werkgevers hier waarde aan begonnen e hechen.3 Overeenkomsen ussen bekosigde en nie-bekosigde hogescholen In he inleidende arikel zijn de hisorie en he einde van AMBI gesches. Gebruikmakend van de nog brede accepaiebasis van AMBI heef in diezelfde jaren negenig een aanal groe AMBI-opleidingsinsiuen de AMBIsrucuur gebruik bij de opze van formele hbo-opleidingen. Voorbeelden hiervan zijn de op di vlak zeer acieve nie-bekosigde hogescholen als LOI, NOVI en Dirksen, die hun eigen bacheloropleidingen hebben onwikkeld, afgesemd op de acuele behoefe in de mark. In di arikel saa he oekomsperspecief op de ach nie-bekosigde ICT-hogescholen in Nederland cenraal. Hierbij gaa he om LOI Hogeschool, Hogeschool NCOI, Hogeschool Dirksen, Hogeschool NOVI, NTI Hogeschool, E3 Hogeschool, SDO Hogeschool en Pro Educaion. Er zijn diverse verschillen ussen bekosigd en nie-bekosigd beroepsonderwijs. Deze verschillen hebben overigens geen berekking op de lesinhoud of de erkenning van he

3 Immers, om de gemeenschappelijke ambiie en moivaie van de individuele deelnemer en de werkgever van een leven lang leren mogelijk e maken, dien he verwerven van he bachelorniveau synoniem e zijn aan een hogere kwaliei, produciviei, effeciviei en innovaie in he werk. In die zin zijn he bekosigde iniieel onderwijs aan he begin van he sudeerbare leven en he daarop voorbouwende nie-bekosigde beroepsonderwijs in he werkbare leven elkaars parner om de ambiie van werknemers- en werkgevers en onze overheid e realiseren. He heden: de huidige markvraag en -aanbod Diverse recene onderzoeken, van onder andere he Researchcenrum voor Onderwijs en Arbeidsmark van de Universiei Maasrich, ECABO, ICT~Office, Hogeschool NOVI en he opleidingsfonds CA-ICT, laen zien da de arbeidsmark in de komende vier jaar behoefe heef aan en minse ienduizend hoogopgeleide ICT ers ofwel afgesudeerden me een opleiding hoger dan mbo 4-niveau. De rend en he advies is om in volijd (drie jaar op de universiei of vier jaar in he hbo) of deelijd (bijvoorbeeld op een nie-bekosigde inselling voor hoger onderwijs) door e suderen om op bachelorniveau werk e krijgen of e behouden. In de Europese en Nederlandse diplomasrucuur word gewerk me he ECTS (European Credi Transfer Sysem). De sudiebelasing word sinds de invoering van de bachelor-masersrucuur uigedruk me he inernaionale ECTS-syseem.5 Sinds kor word in Nederland via pilos de mogelijkheid aangeboden van een weejarige associae degree (van 120 ECTS, dus qua sudielas halverwege de bachelor degree, maar nie qua inhoud of beroepsvorming). Een associae degree (AD) van 120 ECTS kom dus neer op wee jaar voor he realiseren van de juise beroepshouding, inhoud en beroepsniveau voor een specifiek gedefinieerd ICT-beroep. De AD is in de VS al jaren een begrip. De Nederlandse overheid is voornemens om in sepember 2013 de iel associae degree definiief in e voeren. Me de AD s kunnen hogescholen een eenvoudiger opsap creëren voor doelgroepen me een mbo-4diploma plus enige werkervaring in he vakgebied. Voor deze mensen is een vierjarig rajec naar een bachelordiploma namelijk vaak e lang en moeilijk e overzien. De oekomsvisie van he miniserie en de opleiders is da de AD als ussensaion een goed middel kan zijn om deze deelnemers geuigschrif. He verschil zi, zoals de naam aangeef, in de financieringsvorm. Een niebekosigde inselling verwerf haar inkomsen door levering van onderwijsdiensen aan individuele werknemers die als klan daarvoor bealen (vaak gefinancierd door hun werkgevers) en die me behulp van de gevolgde opleiding meer individueel rendemen (op de werkplek) willen behalen. Een ander verschil in de financieringsvorm is da he nie-bekosigd beroepsonderwijs vennooschapsbelasing beaal. Daarnaas is een opvallend financieel verschil da de overheadkosen van een nie-bekosigde opleiding in verhouding veel kleiner zijn dan van een bekosigde opleiding. Volgens he CBS (cijfers van 16 december 2011) kos een door de overheid gesubsidieerd hbo-geuigschrif gemiddeld en me he gehele sudierajec vanaf primair, voorgeze en/of mbo-onderwijs daarbij opgeeld kos een hbo-opleiding de samenleving gemiddeld zo n De gemiddelde kosen van een volledige klassikale hbo-bacheloropleiding bij een nie-bekosigde hogeschool, die opleid o een hbo-geuigschrif (240 EC), liggen in oaal ussen de en euro, vrijgeseld van bw. He mag duidelijk zijn da de nie-bekosigde ICT-hogescholen zich een groe overhead nie kunnen veroorloven, waardoor samenwerking in he onwikkelen van kernexamens voor de basisbeginselen van he ICT-vak desijds een goede sraegie was (AMBI), en da voor de oekoms nog seeds is. Hoewel bij de nie-bekosigde hogescholen geen sprake is van direce overheidsseun, heef een werkgever wel bij vrijwel alle hbobacheloropleidingen op grond van de We Vermindering Afdrach (WVA) rech op een belasingkoring o Op deze indirece wijze kom de overheid de werkgever egemoe in de e maken indirece sudiekosen (begeleiding op de werkvloer, verlekosen e ceera) om scholing en een leven lang leren e simuleren. De WVA is overigens ook van oepassing op een werkgever die nie direc bijdraag aan de sudiekosen, volgend ui een onderwijsarbeidsovereenkoms4 me de werknemer. De berokkenheid van de werkgever is voor de suderende werknemer los van een evenuele financiering van de opleiding gewens om sudieafspraken e maken over (deels) suderen onder werkijd en begeleiding bij de prakijk- en afsudeeropdrachen. Maar los van de financiële verschillen is een doorlopende leerlijn van doorslaggevend belang voor he succes van he hoger beroepsonderwijs. 39

4 over de sreep e rekken om een opleiding in he hoger onderwijs e gaan volgen voor de AD-funcie die ze ambiëren. De verwaching is da als he AD-diploma behaald is, er een subsanieel deel gemoiveerd is om door e gaan me he derde en vierde jaar om he bachelordiploma e behalen. De AD leid dus ook o poeniële aanwas van he aanal hbo-bachelors. In figuur 1 is de Nederlandse srucuur van graden (onderwijs- of kwalificaieniveaus) weergegeven, waarin he AD-niveau is oegevoegd. Een oekomsvisie 40 die worden opgeleid o de erkende iels AD en bachelor ICT. De aandach rich zich vooral op de examinering, wan he opleiden van professionals, reeds werkzaam in de prakijk, is bij uisek een kwaliei van he nie-bekosigd.7 Nie-bekosigde hogescholen maken he immers al jaren mogelijk om kennis en ervaring van werknemers e upgraden naar een hbo-diploma. Wanneer een werknemer beschik over relevane en onderhouden werkervaring en erkende cerificaen (e denken val aan AMBI, PDI, MCSE of MCSA), meer dan drie jaar werkzaam is in de ICT-branche en een fors sudieempo aankan, is he nie-bekosigd onderwijs in saa deze werknemer binnen wee jaar op e leiden o he NVAO-geaccredieerde bachelordiploma. Een acieplan Alle onderwijsparijen die de beroeps- en prakijkvorming van ICT-professionals er hare gaa zouden hun energie moeen richen op he vermarken van hun sudiesuccessen en op he opleiden naar een hoger niveau van al ruimschoos en (iner)naionaal vakkundig beschreven ICTcompeenies. Een pleidooi om erug e keren naar AMBI zou een sap erug in de ijd zijn, maar he gezamenlijk onwikkelen van kernexamens voor de basisbeginselen van he ICT-vak zou een enorme sap voorwaars beekenen. Voor herkenning van de ICT-professional is een eenvoudige(r) uileg van de naionale en inernaionale leerplannen binnen He aanal en aandeel van nie-bekosigde hogescholen is inmiddels fors gegroeid en hun aanbod zal zich verbreden nu een aanal van deze insiuen ook associae degree pilos in aanvraag heef.6 De onwikkeling van zowel ADals bachelorprogramma s is een ijdrovende en kosbare operaie. Bovendien komen de nieuwe onwikkelingen in razend empo op ons af. He moge duidelijk zijn da he zich eveneens snel onwikkelend aanbod van ICT-opleidingen moe blijven aansluien op he beroepenveld. Di beroepenveld word gevormd door onder meer de deacheerders, de kleine en groe IT-bedrijven (veregenwoordigd door CIO aanvulling op Nederlandse diplomasrucuur Plaform en ICT~Office), alsmede he Neherlands degree srucure iniiële mbo- en hbo-, de vendoropleidingen en he onderwijs- en hird cycle docoral sudies docoral degree arbeidsmarkbeleid in Europa. Di alles 3 o 4 years onder conrole van OCW, NVAO en de Onderwijsinspecie. He lig vanui deze inernaionale en second cycle maser s programme brede oekomsvisie voor de hand da maser s degree ook nu weer de opleiders samenwerken professional / academic orienaion minimum 60 ECTS aan de gezamenlijke oesonwikkeling. Daarbij moe over de grenzen van he firs cycle bachelor s programme eigen insiuu heen gekeken worden bachelor s degree en saa he belang van een goed professional orienaion: 240 ECTS opleidingsaanbod voorop. academic orienaion: 180 ECTS Er is behoefe aan een se van associae degree 120 ECTS kernexamens voor de basisbeginselen secondary educaion van he ICT-vak op hbo-niveau, waarin naas fundamenele kennis ook de nieuwe onwikkelingen en inzichen in Figuur 1. Nederlandse gradensrucuur (bron: Qrossroads, 2012, de ICT worden geoes bij werknemers aangevuld me associae degree)

5 (deel)opleiding AMBI HP-modules HX-modules HS-modules HN-modules HSB-modules vendorcerificaen nie-bekosigde ICT-opleiders module-, prakijken eindoesen bij nie-bekosigde ICT-opleiders MCSE hbo-basismodules basisoesmodules echnische informaica MCSA hbo-basismodules basisoesmodules ICTbeheer PRINCE hbo-basismodules basisoesmodules business IT & managemen ITIL associae, (hbo, wo) bachelor & maser degrees bij niebekosigde ICT-opleiders naionale afsemming leerplanonwikkeling, oesen & regiser nie-bekosigd de Nederlandse en Europese kwalificaiekaders nodig. Een herkenbare examinering en een bijbehorend landelijk regiser kunnen hieroe bijdragen, wan sinds he beëindigen van AMBI onbreek he voor werkgevers en werknemers binnen de ICT-secor aan een herkenbare en ransparane lijn van modules en examens. In deze lijnen is uieraard plaas voor modules en vendorcerificaen van Microsof of Cisco en andere insiuen voor he opleiden van de benodigde acuele basisvaardigheden. In figuur 2 is een voorbeeld van de voorgeselde Nederlandse opleidingssrucuur e zien. De bovensaande aanbeveling beeken wel da op naionaal niveau afsemming moe plaasvinden ussen de ICT-hogescholen in he kader van vergelijkbare modules en oesen. Een dergelijk overleg ussen bekosigde en nie-bekosigde ICThogescholen kan wellich worden geformaliseerd in een plaform voor leerplan- en oes-/ examenonwikkeling, da de volgende producen kan produceren: de compeenies/eindermen van de module; de veraling van compeenies/eindermen naar oesing; he oessramien, hoe he examen in elkaar seek; de vraagvorm van de oes (bij kennisgeriche oesen bijvoorbeeld open vragen of meerkeuzevragen, bij oepassingsgeriche oesen programmeerof simulaieopdrachen); de voorbeeldexamens me uiwerkingen en lierauurverwijzingen. Een efficiëne en bedrijfseconomische invulling van deze producen kan worden gerealiseerd door een goede inernedaabase van oesen en examens die in samenwerking o sand kom. He is daarbij voor de ransparanie een noodzaak om de vulling e conformeren aan e-cf en EQF/NLQF. He plaform kan evens de vendorcerificaen posiioneren als onderdelen van een leerrajec da opleid voor een erkende associae degree. In he op e richen Naionaal Regiser van Informaici (NRvI) kunnen behaalde examens en de mae van professionaliei worden geregisreerd (vergelijkbaar me he diplomaregiser da de overheid onwikkel). In he NRvI kan eveneens een regisraie van permanene educaie plaasvinden, zoda kan worden vasgeseld of iemand nog werkzaam is in he vakgebied en over welke ervaringen deze persoon beschik. Nagegaan moe worden welk insiuu of welke beroepsorganisaie he mees geëigend is om di regiser op e zeen en e onderhouden. Vanui hisorisch perspecief lig hier een rol voor EXIN, da als naionaal insiuu een veranwoordelijkheid heef naar (oud-) sudenen, waarvoor ui Nederlandse examinering en overheidssubsidies een groe financiële besemmingsreserve is opgebouwd. Ui di hemanummer blijk da er in 2015 en de jaren daarna behoefe is aan duizenden ICT-funcionarissen. He nie-bekosigd ICTonderwijs kan daaraan een bijdrage leveren. Zo hebben de saassecrearis van Onderwijs Figuur 2. Voorbeeld van voorgeselde srucuur van nie-bekosigd hoger in Nederland8 41

6 en he privae onderwijs via de NRTO op 13 januari jongsleden een hoofdlijnenakkoord onderekend om duizenden werknemers op e leiden o de associae degree (NRTO, 2012). He verdien aanbeveling om binnenkor een overleg ussen ICT-hogescholen e saren waarin een visie op de oekoms word geconcreiseerd. Noen De zesien ICT-hogescholen die zijn aangesloen bij de HBO-I-siching zijn: Hogeschool van Amserdam, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Senden Hogeschool, Saxion Hogescholen, Hanzehogeschool Groningen, Avans Hogeschool, Noordelijke Hogeschool Leeuwarden, Hogeschool Leiden, Hogeschool Inholland, Hogeschool Roerdam, Hogeschool Zuyd, Hogeschool Urech, Fonys Hogescholen, Hogeschool Zeeland, Haagse Hogeschool en Chriselijke Hogeschool Windesheim. Als koepelorganisaie is HBO-I gespreksparner van hogescholen, bedrijven, brancheorganisaies en andere belanghebbende insanies in binnen- en buienland. HBO-I span zich in voor een goede posiionering en juise beeldvorming van ICT-opleidingen. Door inensieve samenwerking bewaak en verbeer HBO-I de kwaliei van he hbo en he acueel houden van de beroeps- en opleidingsprofielen. (Bron: hp://www.hboi.nl.) 2. Van belang is e vermelden da vrijwel gelijkijdig me de opriching van EXIN ook de ICT-opleiders zich hebben verenigd in de VOI. Vanaf de sar paricipeerde de VOI in he EXIN-besuur, waardoor indirec ook de belangen van de sudenen binnen EXIN een sem hadden. Bij de achereenvolgende programmaonwikkelingen binnen AMBI waren (onder andere via de VOI) de opleiders seeds berokken. Da di in beider belang was moge duidelijk zijn, immers de opleiders zijn in belangrijke mae de oeleveranciers voor de examens. Daarnaas hadden zij een duidelijk signalerende rol vanui de mark, alsmede ervaring me de sudeerbaarheid van de verschillende modules. 3. Ook he karaker van de VOI veranderde daardoor. He aanal leden da zich nog op AMBI riche nam af en he aanal vendorgerelaeerde insiuen nam oe. 4. Nie e verwarren me een sudiekosenovereenkoms, waarin afspraken saan over hoe om e gaan me de kosen wanneer een werknemer van werkgever verander. 5. Een sudiejaar kom overeen me 60 ECTS-credis. Eén credi saa dus voor 28 sudie-uren. 6. Van de ruim veerig ingediende AD-aanvragen door he privae onderwijs (beref hier me name NRTO-leden) zijn circa ien AD-aanvragen gerich op he hoger ICTonderwijs. 7. Als he gaa om he opleiden van werkenden, speel de privae secor een significane rol; reeds 84 procen van de volwassenen die een opleiding volg doe di bij een privae aanbieder. De kernboodschap bij he opleiden van werkenden is maawerk (afsandsonderwijs, avondonderwijs, leren en werken in he eigen empo gezien de werk- en gezinssiuaie). (Bron: NTRO.) 8. Recenelijk heef siching HBO-I de erm bedrijfskundige informaica aangepas naar business IT & managemen.»he gezamenlijk onwikkelen van kernexamens voor de basisbeginselen van he ICT-vak zou een enorme sap voorwaars beekenen «Lierauur NRTO (2012.) NRTO slui hoofdlijnenakkoord me saassecrearis Zijlsra, hp://www.nro.nl/?news=nro-slui-hoofdlijnenakkoord-mesaassecrearis-zijlsra. Qrossroads (2012). Naional qualificaions framework, hp:// qualificaions-framework-102 (geraadpleegd op 1 januari 2012). Dirk van der Mark is direceur van Hogeschool Dirksen en voorzier van de VOI. Hans Mulder is lecor aan de Hogeschool NOVI voor Bedrijfskunde en ICT en voorzier van de ICT-beroepenveld- en -opleidingscommissie van Hogeschool LOI. hans. De aueurs hebben di arikel geschreven op persoonlijke iel en danken Oscar Helfferich van de LOI Hogeschool en Kees Louwman en Jil Siesma van de Hogeschool NOVI voor hun kriische bijdragen aan di arikel.

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS CONVE NANT K N DEROPVANG EN ONDERWJS { ( ì 'h!\ irl Ëf \- 'v 1, û \ e a i '.* L(l. ìli-, \ i, ù. * qr 'L,i /,! 2. \ al> - ç Di convenan beschrijf de samenwerkingsafspraken ussen de aanbieders van Kinderopvang

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correcievoorschrif VWO 205 ijdvak wiskunde C (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs Aandach voor allochone sudenen in he hoger onderwijs Inhoudsopgave Samenvaing en conclusies 5 1 Inleiding 15 1.1 Achergrond van he onderzoek 15 1.2 Opze van he onderzoek 16 1.3 Analyse van de nonrespons

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Multidisciplinair veranderen

Multidisciplinair veranderen archiecuur Innovaief simuleer he verandervermogen Mulidisciplinair veranderen Zorgverzekeraars hebben voordurend e maken me veranderingen in regelgeving en producen. Di vereis een goede afsemming ussen

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

Cloud computing: waar begin je aan?

Cloud computing: waar begin je aan? cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

Belasting en schenken 2012

Belasting en schenken 2012 Belasing en schenken 2012 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes. 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag

Nadere informatie

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk VASTGESTELD Inhoud Toeliching + bijlagen Regels + bijlagen Verbeelding juni 01 Projecnummer 1.00..0.0 O v e r z

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correcievoorschrif VWO 04 ijdvak nauurkunde He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis De Knaakbaak He begroingsprogramma van He Digiale Huis De Knaakbaak - gemaak door De Twee Snoeken Auomaisering - is een nieuwkomer in begroingsland, waarvan he markaandeel gesaag begin e groeien. He programma

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links Semwijzer COC Nederland Gayvoe parijvergelijking 2006 www.gayvoe.nl Parij is he zeer oneens Parij is he oneens Parij voel er wel wa voor Parij is posiief Selling CDA VVD D66 PvdA Algehele score Gelijke

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs Helium moe funcioneel programmeren onderseunen Gebruiksvriendelijke compiler voor he onderwijs Foumeldingen van compilers zijn vaak moeilijk e inerpreeren. Om he programmeeronderwijs e verbeeren word aan

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC Siching NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC (www.nioc.nl) sel zich conform zijn sauen o doel: he realiseren van congressen over informaica onderwijs en voors al hegeen me een en ander

Nadere informatie

stand van zaken. Guido Bayens

stand van zaken. Guido Bayens archiecuur overheid Gecompliceerde pas de deux De elekronische overheid word onder archiecuur gebouwd De overheid saa voor de groe uidaging haar elekronische diensverlening ui e breiden en e opimaliseren.

Nadere informatie

Pda s in de organisatie

Pda s in de organisatie mobiel werken Handvaen voor mobiel beleid Pda s in de organisaie He gebruik van pda s in organisaies is aanrekkelijk omda werknemers daarmee alijd en overal over de laase informaie kunnen beschikken. De

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Al het goede van melk Aankoop Manager

Al het goede van melk Aankoop Manager Al he oede van melk Aankoop Manaer Funcie Je ben veranwoordelijk voor he onwikkelen en voeren van een aankoopbeleid waarbij zo unsi moelijk word aanekoch rekenin houdend me prijs, kwaliei, evenwichi assorimen

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Voorwoord. editie juli 2014

Voorwoord. editie juli 2014 ediie juli 2014 Voorwoord Graag vraag ik uw aandach voor deze nieuwsbrief. Opnieuw zoals u van ons gewend ben een nieuwsbrief vol lezenwaardige zaken. Ook een nieuwsbrief die op een bijzonder momen uikom.

Nadere informatie

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan?

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan? acuele informaie voor alle deelnemers, gewezen deelnemers en gepensioneerden van he pensioenfonds o Voorwoord nuoober Veel pensioenfondsen vereren in zwaar weer door de financiële crisis, vooral door de

Nadere informatie

ICT-onderwijs en -examens

ICT-onderwijs en -examens ICT-onderwijs en -examens 1 Staatssecretaris: voorkeur landelijke IT-examens Opening Efficiency Beurs 25-10-1972 v.d. Velde CEO Bijenkorf Breek, CFO Philips Theo Mulder voorzitter NIVE penningmeester SSI

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop Hogerbeessraa -B 303 XJ Roerdam woonoppervlake 100 m 3 slaapkamers e koop Vraagprijs: 0.000 k.k. Woonbron Makelaars info@woonbronmakelaars.nl 010-0 00 www.woonbronmakelaars.nl Kenmerken Locaie Energie

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard?

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard? Is he ies waard, of kan he in de openhaard? 2 Afsudeerscripie van Bar den Nijs in he kader van de sudie Bedrijfswiskunde en Informaica, aan de Vrije Universiei e Amserdam. Urech, Sepember 2006 Begeleiders:

Nadere informatie

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet?

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet? Gebouwauomaisering WKO Amserdam Science Park Drie gebouwen, één syseem, o och nie? B+U 2 2014 33 In de bouw is men gewend e wheelen en e dealen binnen besaande siuaies. Zo ook was he geval bij de realisaie

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kuns Beroepsvereniging van Beeldende unsenaars BB Amserdam Gedeponeerd er griffie van de Arrondissemens-Rechbank e Amserdam d.d. 23-6-1983 onder nummer 174/1983

Nadere informatie

35faöb 26 augustus 2008 R&S

35faöb 26 augustus 2008 R&S Paraaf secrearis ADVIES AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Paraaf afdelingshoofd ADVIES VAN Daum Afdeling Opseller Telefoon Regisraie 35faöb 26 augusus 2008 R&S H.D. Weserhof 262 BW08.0849 / ONDERWERP Planschadeverzoeken

Nadere informatie

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015 Collegevoorsel Openbaar Onderwerp Onwerp-besemmingsplan Nijmegen Midden 0 Programma Sedelijke onwikkeling Porefeuillehouder B. Velhuis Samenvaing He laase (geacualiseerde) besemmingsplan voor Nijmegen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies Havo B deel Uiwerkingen Moderne wiskunde Hoofdsuk Eponeniële funies ladzijde 6 V-a Door zih in weeën e delen vermenigvuldig he aanal aeriën per ijdseenheid zih seeds me een faor is de eginhoeveelheid,

Nadere informatie

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN ZZP ERS EN HUN PENSIOEN De pensioengevolgen als he werknemersschap word ingeruild voor he zelfsandig ondernemerschap Annelies Langelaar 0583618 Maserscripie Universiei van Amserdam Maser Acuarial Sciences

Nadere informatie

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights Screen mei 2010 Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benuen Voor u lig he nieuwe magazine Screen van Bevolkingsonderzoek Zuid-Wes. In di magazine willen we de parijen die bij he bevolkingsonderzoek naar

Nadere informatie

C. von Schwartzenberg 1/11

C. von Schwartzenberg 1/11 G&R havo A deel C von Schwarzenberg 1/11 1a m 18:00 uur He verbruik was oen ongeveer 1150 kwh 1b Minimaal ongeveer 7750 kwh (100%), maimaal ongeveer 1150 kwh (145,%) Een oename van ongeveer 45,% 1c 1d

Nadere informatie

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw.

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw. December 2013 Sappenplan Winning Aardwarme voor Glasuinbouw Rik van den Bosch: Ben Flipse: Radboud Vorage: Vleesomaenbedrijf A+G van den Bosch Ammerlaan Grond & Hydroculuur VOF GreenhouseGeoPower 1 Voor

Nadere informatie

Voorwoord. Editie november 2013

Voorwoord. Editie november 2013 Ediie november 2013 Voorwoord Als eerse kijk ik erug op winig jaar voorzierschap Zichenburg-Kerkeuinen en laer Dekkershoek. Ik kan me nog herinneren da er beselauo s op ons bedrijvenerrein sonden van aannemers,

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

AOC Terra het Groene Lyceum tweede werkconferentie 14 november 2012

AOC Terra het Groene Lyceum tweede werkconferentie 14 november 2012 AOC Terra he Groene Lyceum weede werkconferenie 14 november 2012 onsaan + posiie inriching van de opleiding onwikkelingsproces sand van zaken AOC Terra he Groene Lyceum weede werkconferenie 14 november

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei Moderne wiskunde 9e ediie Havo A deel Uiwerkingen Hoofdsuk - Formules voor groei bladzijde 00 V-a = 08, ; 870 08, ; 70 0, 8; 60 00 00 870 70 08,, gemiddeld 0,8 b De beginhoeveelheid is 00 en de groeifacor

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00 OVERZICHT De Raad 0--0 anvang: :00 Tijd Raadzaal.0 Molendijkzaal 0.0 Vermeerzaal.0 He Plein :00 :0 Tweerichingenvarian omgeving Kersenbaan vrz: Dijkserhuis pfh: Buijelaar secr: Bongers Onwikkeling groenvisie

Nadere informatie

Basiscijfers Jeugd. juni 2014. informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Zuid-Kennemerland

Basiscijfers Jeugd. juni 2014. informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Zuid-Kennemerland juni 2014 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Zuid-Kennemerland Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer De Basiscijfers Jeugd is vernieuwd.

Nadere informatie

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde Voor een profielwerksuk over de aarde www.aarde nu In opdrach van: Vrije Universiei Amserdam Universiei van Amserdam Technische Universiei Delf Universiei Urech Wageningen Universiei Teksen: Gerard Heijmeriks

Nadere informatie

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS Nespar OCCASIONAL PAPERS Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en Leraar basisonderwijs LA Leraar basisonderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LC Salarisschaal: LA Salarisschaal: LB Salarisschaal: LB Salarisschaal: LC Werkerrein:

Nadere informatie

1 Opening, mededelingen en vaststelling agenda & ingekomen stukken

1 Opening, mededelingen en vaststelling agenda & ingekomen stukken Voebalvereniging Noordwijk Posbus 130 2200 AC Noordwijk www.vvnoordwijk.nl besuur@vvnoordwijk.nl (Concep) Verslag; Algemene ledenvergadering van 21 november 2013 De agenda; 1 Opening, mededelingen en vasselling

Nadere informatie

Lean IT: hype of volgend niveau?

Lean IT: hype of volgend niveau? procesverbeering Op naar groere klanevredenheid me Lean IT Lean IT: hype of volgend niveau? De Lean-filosofie is succesvol gebleken in de producieindusrie en lijk op he eerse gezich ook direc oe e passen

Nadere informatie