Genetische variatie en inteelt : basisconcepten. Steven Janssens Nadine Buys

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Genetische variatie en inteelt : basisconcepten. Steven Janssens Nadine Buys"

Transcriptie

1 Genetische variatie en inteelt : basisconcepten Steven Janssens Nadine Buys

2 Inteelt Inteelt treedt op voor dieren waarvan de ouderdieren met elkaar verwant zijn (dit betekent dat in de afstamming van vader en moeder 1 of meerdere gemeenschappelijke voorouders voorkomen) Het paren van ouders die zelf ingeteeld zijn, maar onderling niet verwant zijn, resulteert in inteelt=0 bij de nakomelingen!!! De inteeltgraad wordt voorgesteld door F en varieert van 0 tot 1 (of van 0% tot 100%)

3 Onderliggend mechanisme Genetisch materiaal komt steeds voor in tweevoud 1/2 1/2 Allel=variant van gen 1 van beide allelen wordt doorgegeven 1/2 Dier X 1/2 Inteelt is kans dat een identiek allel terechtkomt bij nakomeling, afkomstig van de gemeenschappelijke voorouder (identity by descent) Kans op identiek rood = 1/2*1/2*1/2*1/2 = Kans op identiek blauw = 1/2*1/2*1/2*1/2 = F x =0.125

4 Fokzuiver vs. fokonzuiver Fokonzuivere dieren=> 2 varianten van een gen Fokzuiver => dezelfde variant Indien «rood» een niet-functionele variant is die recessief is Fokonzuiver = drager = normale functie Fokzuiver voor «rood» = afwijking / sterfte

5 Inteeltberekening via pad-methode n m 1 1 F 1 F 2 x Grootvader Nakomeling Vader Grootmoeder X Moeder Grootvader Grootmoeder F nakomeling =(1/2) 5 = of 3.125%

6 Berekening via pad-methode N= het aantal dieren in de lus via de vader tot de gemeenschappelijke voorouder M= het aantal dieren in de lus via de moeder tot de gemeenschappelijke voorouder Hou rekening met de inteeltgraad van de gemeenschappelijke voorouder Tel alle paden op Partiële inteelt geeft aan welk deel van de inteelt toe te wijzen is aan elk van de gemeenschappelijke voorouders

7 3 paden. F Tom =0.31=(0.5) 2 +(0.5) 5 +(0.5) 5 Vainquer=0.25 Hardi =0.06

8

9 Gevolgen van inteelt Ingeteeld dier heeft meer kans op identieke genen in vergelijking met een toevallige paring in de populatie Hoge fokzuiverheid wordt nagestreefd in de fokkerij voor bepaalde kenmerken (om de raskenmerken te fixeren) maar : fokzuiverheid treedt ook op voor ongewenste eigenschappen die tot dan toe niet zichtbaar waren (verminderde fitness of lethale genen worden zichtbaar)

10 Inteeltdepressie Inteelt heeft een negatief effect op vrijwel alle kenmerken => regels voor de fokkerij inteeltgraad van nakomeling beperken (max. 3%, 5%, ) => korte termijn strategie In een gesloten populatie is inteelt op lange termijn onvermijdelijk en gaat het om controle van de inteelttoename in de populatie (ΔF)

11 Inteelt toename (ΔF) berekenen ΔF F t F t 1 1 F t 1 Inteeltgraad berekenen voor alle dieren van het ras per geboortejaar (jaar t tov. jaar (t-1) ) Generatie-interval in rekening brengen indien inteelt per generatie gewenst is

12 Inteelttoename hangt af van populatiegrootte F 1 2N Toename van inteelt per generatie is omgekeerd evenredig met populatiegrootte (in ideale populatie) Vuistregel: N 100 of ΔF=0,005 per generatie N < 50 wordt aanzien als gevaarlijk ΔF=0,01 per generatie

13 Voor veerassen effectieve grootte (N e ) Veerassen zijn niet ideale populaties Want : Geen random mating Selectie door mens De effectieve populatiegrootte (N e ) van een ras komt overeen met het aantal individuen in een ideale populatie met dezelfde inteelttoename en dezelfde variatie in allelfequenties ΔF 1 2Ne

14 Pedigree analyse (I) Generatie-interval =gemiddelde leeftijd ouders bij geboorte van nakomelingen Vader-zoon Vader-dochter Moeder-zoon Moeder-dochter Diepte van de pedigree +volledigheid Complete Generatie equivalenten korte en/of onvolledige pedigree s geven onderschatting van de inteeltgraad

15 Pedigree volledig over 4 generaties => CGE=4 Het aantal voorouders per generatie is 2 1, 2 2, 2 3, 2 4,

16 Onvolledige pedigree CGE = Dieren met lage CGE hebben minder kans dat ze voorouders gemeenschappelijk hebben deze dieren lijken minder verwant en waarschijnlijk is de werkelijke inteelt hoger dat de berekende

17 Pedigree analyse (II) Founders (=stichterdieren) dieren die zich helemaal bovenaan bevinden in de pedigree (=geen verdere afstamming gekend) Effectieve founders (f e ) het aantal founders dat aanleiding geeft tot dezelfde genetische variatie waarbij elke founder evenveel bijdraagt Als bepaalde founders zeer veel bijdragen en andere weinig zal de genetische variatie kleiner zijn en het effectief aantal founders zal veel lager zijn dan het aantal werkelijke founders

18 Pedigree analyse (III) Effectief aantal voorouders ( effective ancestors of f a ) = minimum aantal belangrijke voorouders (die gelijk bijdragen) waarmee de genetische variatie kan verklaard worden Dieren die veelvuldig voorkomen (in zeer veel pedigree s) zullen het aantal effectieve ancestors verminderen Een bijkomende maat is het aantal voorouders dat 50% van de huidige variatie kan verklaren Lage cijfers duiden op genetische flessenhalsen

19 Samenvatting (I) Effectieve grootte kan ook benaderd worden via formules die de populatie-structuur in rekening brengen Effectieve grootte kan ook berekend worden uit de inteelttoename De resterende genetische variatie wordt verder getypeerd met het aantal founders, effectieve founders, eff. ancestors. De volledigheid en diepte van de pedigree heeft impact op de cijfers

20 Samenvatting (II) Naast beperking van inteelt op individueel niveau is het belangrijk van de inteelttoename voor het ras te beperken. Dit is een verantwoordelijkheid van alle fokkers samen (=stamboek) Streven naar een N e van 100 of een inteelttoename van Voor elk ras dient gezocht te worden naar een aangepast foksysteem waarover consensus bestaat bij de fokkers (bv. rotatiesysteem, beperking op aantal dekkingen, beperking op aantal nakomelingen die zich mogen voortplanten, ) Populatie zonder goede registratie (onvolledig of weinig generaties of niet reeël)=> DNA merkers

Inteelt en verwantschapsbeheer

Inteelt en verwantschapsbeheer Inteelt en verwantschapsbeheer mogelijkheden nieuwe software Jack Windig, Wageningen UR Laura Roest, Raad van Beheer Lelystad 21 januari 2014 Genetisch management Inteelt beheersen kan je alleen samen

Nadere informatie

Inteelt en genetische diversiteit van hondenrassen in België

Inteelt en genetische diversiteit van hondenrassen in België Inteelt en genetische diversiteit van hondenrassen in België 23 februari 2012 Prof. Nadine Buys, Dr. Steven Janssens en lic. Katrien Wijnrocx Onderzoeksgroep Huisdierengenetica, K.U.Leuven Overzicht Achtergrond:

Nadere informatie

Werkgroep kleine herkauwers. bepaald sjabloon. U kan deze website zelf gebruiken op

Werkgroep kleine herkauwers. bepaald sjabloon. U kan deze website zelf gebruiken op vzw Steunpunt Levend Erfgoed 29 Werkgroep kleine herkauwers Genetische diversiteit van Vlaamse en Kempense geit vraagt gezamenlijke actie Wat heel wat fokkers van deze twee oude geitenrassen al vermoedden

Nadere informatie

Omgaan met inteelt in kleine rassen

Omgaan met inteelt in kleine rassen Omgaan met inteelt in kleine rassen Piter Bijma, Jack Windig en Sipke-Joost Hiemstra Centrum Genetische bronnen Nederland (CGN) Animal Breeding and Genomics Centre (ABGC) 23 april 2008. Traditionele planten-

Nadere informatie

Inteelt in kleine populaties. Bart Ducro Animal Breeding and Genomics Centre

Inteelt in kleine populaties. Bart Ducro Animal Breeding and Genomics Centre Inteelt in kleine populaties Bart Ducro Animal Breeding and Genomics Centre Inhoud Inteelt Populatiegrootte Fokbeleid Wat is inteelt? Inteelt: paren van verwanten samenbrengen van genetisch identiek materiaal

Nadere informatie

Inteelt in de VSS. Erik Schuiling, 28 januari 2011

Inteelt in de VSS. Erik Schuiling, 28 januari 2011 Inteelt in de VSS Erik Schuiling, 28 januari 2011 1. De VSS en de rassen 2. Soort en ras 3. Wat is inteelt 4. Effecten van inteelt 5. Inteelt voorkomen 6. Slot 1 1. Vereniging Speciale Schapenrassen 50

Nadere informatie

Inteelt en genetische diversiteit van de Cavalier King Charles Spaniel op basis van afstammingsgegevens

Inteelt en genetische diversiteit van de Cavalier King Charles Spaniel op basis van afstammingsgegevens Inteelt en genetische diversiteit van de Cavalier King Charles Spaniel op basis van afstammingsgegevens // dr. Steven Janssens, lic. Katrien Wijnrocx en prof. Nadine Buys Livestock Genetics, KULeuven Data

Nadere informatie

SZH voor levend erfgoed

SZH voor levend erfgoed SZH voor levend erfgoed Verwantschap Kor Oldenbroek en Myrthe Maurice Informatieochtend Drentsche Patrijshonden Woudenberg 15 februari 2014 Programma Wat kunt u vanmorgen verwachten: - Wat is verwantschap?

Nadere informatie

Fokkerij en Inteelt. Basisprincipes. Piter Bijma Animal Breeding and Genomics Centre Wageningen Universiteit. Animal Breeding & Genomics Centre

Fokkerij en Inteelt. Basisprincipes. Piter Bijma Animal Breeding and Genomics Centre Wageningen Universiteit. Animal Breeding & Genomics Centre Fokkerij en Inteelt Basisprincipes Piter Bijma Animal Breeding and Genomics Centre Wageningen Universiteit Animal Breeding & Genomics Centre De boodschap 1. Enige inteelt is normaal; veel inteelt is riskant

Nadere informatie

Omgaan met Inteelt in Fokprogramma s

Omgaan met Inteelt in Fokprogramma s Omgaan met Inteelt in Fokprogramma s Piter Bijma Leerstoelgroep Fokkerij en Genetica Animal Breeding Wageningen & Universiteit De boodschap 1. Enige inteelt is normaal; veel inteelt is riskant 2. Inteelt

Nadere informatie

Inteeltbeheersing bij rashonden

Inteeltbeheersing bij rashonden Inteeltbeheersing bij rashonden Jack J. Windig CGN CGN en Livestock research (Lelystad) Onderdeel Wageningen UR Livestock Research voorheen ASG, ID-Lelystad, ID- DLO CGN = Centrum Genetische bronnen Nederland

Nadere informatie

Inteelt en genetische diversiteit van 23 populaties van honden in Belgie op basis van afstammingsgegevens van de KMSH

Inteelt en genetische diversiteit van 23 populaties van honden in Belgie op basis van afstammingsgegevens van de KMSH Rapport: Inteelt en genetische diversiteit van 23 populaties van honden in Belgie op basis van afstammingsgegevens van de KMSH 3/6/212 lic. Katrien Wijnrocx, dr. Steven Janssens en prof. Nadine Buys Livestock

Nadere informatie

Paren van reu x dochter genetische diversiteit

Paren van reu x dochter genetische diversiteit Paren van reu x dochter genetische diversiteit Janssens S, Wijnrocx K., Buys N. Livestock Genetics, KU Leuven, België Reu x dochter en meer Broer x zus Halfbroer x halfzus Kleindochter x grootvader Inteeltgraad

Nadere informatie

Genetisch management: inteeltbeheersing en diversiteit bij de Mergellander. Jack J. Windig CGN Livestock Research

Genetisch management: inteeltbeheersing en diversiteit bij de Mergellander. Jack J. Windig CGN Livestock Research Genetisch management: inteeltbeheersing en diversiteit bij de Mergellander Jack J. Windig CGN Livestock Research CGN en Livestock research (Lelystad) Onderdeel Wageningen UR Livestock Research voorheen

Nadere informatie

Populatiegenetische analyse van de geitenrassen

Populatiegenetische analyse van de geitenrassen Populatiegenetische analyse van de geitenrassen Jack Windig, Rita Hoving, Kor Oldenbroek, Jessica Tetteroo CGN, Livestock research- ABGC Beiden onderdeel Wageningen UR Livestock Research - ABGC Veeteeltkundig

Nadere informatie

Erfelijkheidsleer en populatiegenetica

Erfelijkheidsleer en populatiegenetica Erfelijkheidsleer en populatiegenetica Samen Friese paarden fokken Studieclub Fokvereniging Het Friesche Paard Zuid Nederland Gemonde 21 maart 2014 Even voorstellen Wie is Myrthe Maurice Van Eijndhoven

Nadere informatie

Genetische diversiteit in de Shetland Pony populatie

Genetische diversiteit in de Shetland Pony populatie Genetische diversiteit in de Shetland Pony populatie Lezing door Ir. Anouk Schurink, onderzoeker bij Wageningen Universiteit, tijdens ALV van het NSPS op 23 november 2013 Er is door Wageningen Universiteit

Nadere informatie

Aantal directe nakomelingen ingeschreven in het NHSB: 395. 7-8-2015 Dobermann Dia nummer 1

Aantal directe nakomelingen ingeschreven in het NHSB: 395. 7-8-2015 Dobermann Dia nummer 1 Aantal directe nakomelingen ingeschreven in het NHSB: 395 7-8-2015 Dobermann Dia nummer 1 Dobermann: Omgaan met verwantschap en inteelt Drs. Laura Roest Dierenarts en kynologisch medewerker 7-8-2015 Dobermann

Nadere informatie

Een gezond fokbeleid voor uw ras? Markiesje informatieavond Verleden-heden-toekomst. Rasblindheid?

Een gezond fokbeleid voor uw ras? Markiesje informatieavond Verleden-heden-toekomst. Rasblindheid? Markiesje informatieavond Verleden-heden-toekomst Een gezond fokbeleid voor uw ras? Fokken met behoud van genetische heterogeniteit - welke regels gelden altijd? Rasvereniging: fokbeleid in de praktijk

Nadere informatie

Genetische achtergrond van staart- en maneneczeem in pony s en paarden

Genetische achtergrond van staart- en maneneczeem in pony s en paarden Genetische achtergrond van staart- en maneneczeem in pony s en paarden Anouk Schurink Bart Ducro Nijkerk, 11 november 2011 Informatie- en discussiebijeenkomst NSIJP Introductie Ervaring met IJslandse paarden

Nadere informatie

Dan is de waarde van het recessieve allel q dus 0,87, vanwege het feit dat p + q = 1.

Dan is de waarde van het recessieve allel q dus 0,87, vanwege het feit dat p + q = 1. Opgave 1: Wet van Hardy-Weinberg Een populatie van 10.000 individuen voldoet wat betreft de onderlinge voortplanting aan de voorwaarden, genoemd in de wet van Hardy-Weinberg. Van deze populatie is bekend

Nadere informatie

Fokken en Scrapie resistentie bij de Toggenburger geit

Fokken en Scrapie resistentie bij de Toggenburger geit Fokken en Scrapie resistentie bij de Toggenburger geit Jack Windig, Jan Langeveld, Lucien van eulen, Rita Hoving Oene, 8 november 2014, Ledenvergadering Landelijke Fokgroep Toggenburger CGN, Livestock

Nadere informatie

Het fokken van een gezonde rashond

Het fokken van een gezonde rashond Het fokken van een gezonde rashond Kor Oldenbroek Centrum Genetische Bronnen Nederland Symposium afsluiting project verwantschap, Lelystad 21 januari 2014 Persoonlijke achtergrond Expertise IVO in Zeist/ASG

Nadere informatie

Erfelijke problemen bij honden los je met fokkerijmaatregelen op! Kor Oldenbroek. Centrum voor Genetische Bronnen (WUR)

Erfelijke problemen bij honden los je met fokkerijmaatregelen op! Kor Oldenbroek. Centrum voor Genetische Bronnen (WUR) Erfelijke problemen bij honden los je met fokkerijmaatregelen op! Kor Oldenbroek Centrum voor Genetische Bronnen (WUR) SG Fairfok, Van Hall, Leeuwarden 11 maart 2015 Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland

Nadere informatie

Handleiding Pawpeds Deel 3

Handleiding Pawpeds Deel 3 Handleiding Pawpeds Deel 3 Landcodes We proberen te informeren over het land waarin de dieren werden geboren en waar ze nu wonen. Dit wordt weergegeven in de stambomen en gelijst zoals bijvoorbeeld US/DE,

Nadere informatie

Genomic revolution : betekenis voor

Genomic revolution : betekenis voor Genomic revolution : betekenis voor karakterisering, behoud en fokkerij van zeldzame rassen? Jack Windig Centre of Genetic Resources, The Netherlands (CGN) Genomic revolution Genoom Het hele DNA Alle chromosomen

Nadere informatie

De rol van verwantschap in de fokkerij. Piter Bijma Fokkerij en Genetica, Wageningen UR

De rol van verwantschap in de fokkerij. Piter Bijma Fokkerij en Genetica, Wageningen UR De rol van verwantschap in de fokkerij Piter Bijma Fokkerij en Genetica, Wageningen UR De Boodschap In elk gesloten ras neemt de verwantschap geleidelijk toe Dat is een normaal fenomeen De toename van

Nadere informatie

Genetische verbetering van honden: feiten en fictie van lijnenteelt

Genetische verbetering van honden: feiten en fictie van lijnenteelt Genetische verbetering van honden: feiten en fictie van lijnenteelt Johan van Arendonk Animal Breeding and Genomics Centre Wageningen Universiteit Hilvarenbeek, zaterdag 18 april Bij hond denk ik aan:

Nadere informatie

Stamboeken voor bedreigde diersoorten door particuliere kwekers

Stamboeken voor bedreigde diersoorten door particuliere kwekers Stamboeken voor bedreigde diersoorten door particuliere kwekers Gezonde, genetisch diverse populatie behouden = Wegen naar Rome Genetische diversiteit geeft flexibiliteit aan een populatie Gebrek aan genetische

Nadere informatie

2 Voortplanten met organen Bouw en werking van geslachtsorganen Werking van geslachtshormonen Afsluiting 31

2 Voortplanten met organen Bouw en werking van geslachtsorganen Werking van geslachtshormonen Afsluiting 31 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Voortplanten van genen 9 1.1 Genetica 9 1.2 Kruisingen 13 1.3 Crossing-over en mutatie 16 1.4 Erfelijkheid en praktijk 17 1.5 Inteelt en inteeltdepressie 21 1.6 Afsluiting

Nadere informatie

INTEELT EN INTEELTCOËFFICIËNT

INTEELT EN INTEELTCOËFFICIËNT INTEELT EN INTEELTCOËFFICIËNT Janneke Scholten, Genetic Counselling Services mei 2004 Wie de kynologische literatuur een beetje bijhoudt, weet dat er de laatste jaren veel aandacht is voor de gevolgen

Nadere informatie

Handleiding Proefdekking maken in DAS-Online

Handleiding Proefdekking maken in DAS-Online Handleiding Proefdekking maken in DAS-Online Als de zomer langzaam wegtrekt en het najaar weer in aantocht is begint elke fokker om zich heen te kijken naar een dekram voor het nieuwe seizoen. In sommige

Nadere informatie

Alles wat u moet weten over inteelt

Alles wat u moet weten over inteelt Alles wat u moet weten over inteelt Inteelt is vaak een onderwerp van gesprek. In dit artikel vertellen wij u aan de hand van vragen en antwoorden alles over inteelt en hoe u hiermee om kunt gaan. Indien

Nadere informatie

Randvoorwaarden behoud Nederlands Landvarken Van enthousiasme naar actie!

Randvoorwaarden behoud Nederlands Landvarken Van enthousiasme naar actie! Randvoorwaarden behoud Nederlands Landvarken Van enthousiasme naar actie! Rita Hoving, Sipke Joost Hiemstra, Kor Oldenbroek, CGN 13 september 2014 Arnhem Outline van ons verhaal Waarom Nederlands Landvarken

Nadere informatie

Meten = Weten! Incidentiemetingen van erfelijke ziekten en schadelijke raskenmerken bij rashonden mét en zonder stamboom

Meten = Weten! Incidentiemetingen van erfelijke ziekten en schadelijke raskenmerken bij rashonden mét en zonder stamboom Meten = Weten! Incidentiemetingen van erfelijke ziekten en schadelijke raskenmerken bij rashonden mét en zonder stamboom Liesbeth Meijndert dierenarts onderzoeker Faculty of Veterinary Medicine Department

Nadere informatie

Het Leuvens Cavalierproject: geloof, hoop en liefde (en een donatie natuurlijk)

Het Leuvens Cavalierproject: geloof, hoop en liefde (en een donatie natuurlijk) Het Leuvens Cavalierproject: geloof, hoop en liefde (en een donatie natuurlijk) Inleiding ir. Ed.J.Gubbels, geneticus/fokkerijspecialist, Genetic Counselling Services, december 2012. Begin 2012 verscheen

Nadere informatie

Inteelt in kleine populaties

Inteelt in kleine populaties Inteelt in kleine populaties Lezing door Dr. Ir. Bart Ducro, onderzoeker bij Wageningen Universiteit, tijdens ALV van het NSPS op 23 november 2013. Dhr. Ducro zal doorgaan waar mevr. Schurink is gestopt.

Nadere informatie

Newsletter April 2013

Newsletter April 2013 1. Inleiding Met het thema van deze nieuwsbrief willen we ons richten op de fundamenten van het fokken: de basisgenetica. Want of je het nu wil of niet. dit is ook de basis voor een succesvolle fok! Misschien

Nadere informatie

Fokken, wat is dat? Kor Oldenbroek. Wageningen UR. Netwerk gezelschapsdieren en DIGO, 10 maart Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland (CGN)

Fokken, wat is dat? Kor Oldenbroek. Wageningen UR. Netwerk gezelschapsdieren en DIGO, 10 maart Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland (CGN) Fokken, wat is dat? Kor Oldenbroek Wageningen UR Netwerk gezelschapsdieren en DIGO, 10 maart 2016 Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland (CGN) CV Kor Oldenbroek IVO in Zeist/ASG Lelystad Populatie

Nadere informatie

infprg03dt practicumopdracht 4

infprg03dt practicumopdracht 4 infprg03dt practicumopdracht 4 W. Oele 31 augustus 2008 1 Evolutie Het volgende citaat komt letterlijk van Wikipedia: Met evolutietheorie (soms ook wel evolutieleer genoemd) wordt de wetenschappelijke

Nadere informatie

4 HAVO thema 4 Erfelijkheid EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN

4 HAVO thema 4 Erfelijkheid EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN Examentrainer Vragen Karyogrammen In afbeelding 1 zijn twee karyogrammen weergegeven. Deze karyogrammen zijn afkomstig van een eeneiige tweeling. Het ene kind is van het mannelijk geslacht zonder duidelijke

Nadere informatie

II Een nakomelingenkeuring is geen theorie.

II Een nakomelingenkeuring is geen theorie. II Een nakomelingenkeuring is geen theorie. Inleiding. Binnen een fokkerij die zichzelf serieus neemt is een nakomelingenonderzoek een must. Maar men moet zich goed realiseren waar men mee bezig is of

Nadere informatie

De volgende vragen testen je kennis van de meest voorkomende vaktermen in de klassieke genetica. Welk woord ontbreekt in de volgende zinnen?

De volgende vragen testen je kennis van de meest voorkomende vaktermen in de klassieke genetica. Welk woord ontbreekt in de volgende zinnen? Populatiegenetica Versie 2006-2007 Vragen bij COO Belangrijke begrippen De volgende vragen testen je kennis van de meest voorkomende vaktermen in de klassieke genetica. Welk woord ontbreekt in de volgende

Nadere informatie

Het fokken van rashonden. Omgaan met verwantschap en inteelt. Kor Oldenbroek Jack Windig

Het fokken van rashonden. Omgaan met verwantschap en inteelt. Kor Oldenbroek Jack Windig Het fokken van rashonden Omgaan met verwantschap en inteelt Kor Oldenbroek Jack Windig Begrippenlijst Begrippenlijst Allel Een variant van een gen. Een variant kan ertoe leiden dat er een ander eiwit wordt

Nadere informatie

Wat is inteelt eigenlijk?

Wat is inteelt eigenlijk? TOEGELICHT Inteelt deel 1: Wat is inteelt eigenlijk? Inteelt is kort gezegd het paren van verwante individuen. Aan inteelt zijn gevaren verbonden. Tijdens de rondgang langs de regiovergaderingen in het

Nadere informatie

Themadag. Fokkerij en Vitaliteit Kippenrassen

Themadag. Fokkerij en Vitaliteit Kippenrassen Themadag Fokkerij en Vitaliteit Kippenrassen 18 april 2008, Lelystad 10:00 uur tot 15:30 uur Samenvatting Organisatie: Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) en Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland

Nadere informatie

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief Dialogen voor conceptcartoons Verband genotype/fenotype, dominant/recessief 1 Is dit ons kind? (Zie conceptcartoon Horst Wolter op deze site.) Leermoeilijkheid (misconcept): Uiterlijke eigenschappen weerspiegelen

Nadere informatie

HAPTE CHAP SAMENVATTING

HAPTE CHAP SAMENVATTING HAPTE CHAP Wanneer voortplanting tussen individuen van verschillende soorten, maar ook van verschillende populaties wordt voorkómen, noemen we dit reproductieve isolatie. Reproductieve isolatie speelt

Nadere informatie

Plan van aanpak m.b.t kruisingen tussen de Petit Brabançon, de Griffon belge en de Griffon bruxellois.

Plan van aanpak m.b.t kruisingen tussen de Petit Brabançon, de Griffon belge en de Griffon bruxellois. Plan van aanpak m.b.t kruisingen tussen de Petit Brabançon, de Griffon belge en de Griffon bruxellois. Noodzaak aangeven voor gezondheid en welzijn van het ras Korte beschrijving van ras en fokdoel: De

Nadere informatie

Wat heeft de veehouder aan Genomics

Wat heeft de veehouder aan Genomics 2/1/21 Wat heeft de veehouder aan Genomics Mario Calus en Johan van Arendonk Wageningen UR Livestock Research en Wageningen University Wat wil de veehouder? Een goed inkomen halen van het bedrijf door

Nadere informatie

Genetisch beheer van rashondenpopulaties in het kort. ir. Ed.J.Gubbels, december Inleiding

Genetisch beheer van rashondenpopulaties in het kort. ir. Ed.J.Gubbels, december Inleiding Genetisch beheer van rashondenpopulaties in het kort ir. Ed.J.Gubbels, december 2004. 1. Inleiding In de tweede helft van de negentiende eeuw kwam bij de fokkerij van huisdieren de methode inteelt met

Nadere informatie

Erfelijkheidsleer en hondenfokkerij.

Erfelijkheidsleer en hondenfokkerij. Erfelijkheidsleer en hondenfokkerij. Ir. Ed.J.Gubbels, oktober 1991. Inleiding. De fokkerij van rashonden heeft in de achterliggende decennia grote veranderingen ondergaan. Voorheen was vooral de "foktechnische

Nadere informatie

HAVO 5 Begrippenlijst Erfelijkheid allel Allelen zijn verschillende vormen van een gen. Zij liggen in homologe chromosomen op precies dezelfde

HAVO 5 Begrippenlijst Erfelijkheid allel Allelen zijn verschillende vormen van een gen. Zij liggen in homologe chromosomen op precies dezelfde HAVO 5 Begrippenlijst Erfelijkheid allel Allelen zijn verschillende vormen van een gen. Zij liggen in homologe chromosomen op precies dezelfde plaats. Allelen coderen voor dezelfde eigenschap bijvoorbeeld

Nadere informatie

VERENIGING VOOR DE HOLLANDSE HERDER

VERENIGING VOOR DE HOLLANDSE HERDER VERENIGING VOOR DE HOLLANDSE HERDER PROTOCOLLEN EN BESLUITEN TERZAKE FOKKERIJ Versie 4 Wijzigingen vastgesteld en goedgekeurd Fokkersraadsvergadering 12 november 2012 VOORWAARDEN FOKKERIJ DEEL 1 Artikel

Nadere informatie

PROTOCOLLEN BESLUITEN TERZAKE FOKKERIJ

PROTOCOLLEN BESLUITEN TERZAKE FOKKERIJ PROTOCOLLEN EN BESLUITEN TERZAKE FOKKERIJ Versie 5 Wijzigingen vastgesteld en goedgekeurd Fokkersraadsvergadering 19 maart 2016 VOORWAARDEN FOKKERIJ DEEL 1 Artikel 1 De fokker is gehouden aan het VFR (Verenigings

Nadere informatie

Fokken, hoe doe je dat? Fokkerij Fokkerij: rekening houden met wetten en toeval De DNA-code Zaadcel en eicel

Fokken, hoe doe je dat? Fokkerij Fokkerij: rekening houden met wetten en toeval De DNA-code Zaadcel en eicel Fokken, hoe doe je dat? Kor Oldenbroek, CGN (http://www.wageningenur.nl/nl/expertises- Dienstverlening/Wettelijke-Onderzoekstaken/Centrum-voor-Genetische-Bronnen- Nederland-1.htm ) en Jinke Hesterman,

Nadere informatie

PRAKTISCH MEER OVER ERFELIJKHEID

PRAKTISCH MEER OVER ERFELIJKHEID l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH MEER OVER ERFELIJKHEID over houden van huisdieren Heel wat ziekten en aandoeningen bij dieren zijn (helemaal

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Erfelijkheidsleer 9 1.1 Erfelijke verandering 9 1.2 Ontdekking van de erfelijkheidsleer (genetica) 12 1.3 De chromosomen 13 1.4 Kwalitatieve eigenschappen 17 1.5 De monogene

Nadere informatie

Genetische index voor springen - GSIn2007

Genetische index voor springen - GSIn2007 Genetische index voor springen - GSIn2007 Steven Janssens, Maité Rustin en Nadine Buys, Afd. Gentechnologie, Departement Biosystemen, KULeuven. De Genetische Spring Index 2007 voor sportpaarden werd vrijgegeven.

Nadere informatie

Beschikbare DNA-testen voor het vaststellen van monogene afwijkingen. Prof. Dr. Nadine Buys, KULeuven 3 de Vlaamse Fokkerijdag, 26 oktober 2011

Beschikbare DNA-testen voor het vaststellen van monogene afwijkingen. Prof. Dr. Nadine Buys, KULeuven 3 de Vlaamse Fokkerijdag, 26 oktober 2011 Beschikbare DNA-testen voor het vaststellen van monogene afwijkingen Prof. Dr. Nadine Buys, KULeuven 3 de Vlaamse Fokkerijdag, 26 oktober 2011 1 Is het erfelijk? Een aandoening is erfelijk als er een verband

Nadere informatie

Genetisch beheer van rashondenpopulaties *

Genetisch beheer van rashondenpopulaties * Genetisch beheer van rashondenpopulaties * ir. Ed.J.Gubbels mei 2002 Inleiding In de tweede helft van de negentiende eeuw kwam bij de fokkerij van huisdieren de methode 'inteelt met selectie' tot bloei.

Nadere informatie

Nieuwe Vruchtbaarheidsindexen voor schapen

Nieuwe Vruchtbaarheidsindexen voor schapen Nieuwe Vruchtbaarheidsindexen voor schapen S. Janssens, november Onderzoeksgroep Huisdierengenetica, departement Biosystemen, KU Leuven www.huisdierengenetica.be Gegevens De meest recente Vruchtbaarheids

Nadere informatie

Paard en Genomisch onderzoek

Paard en Genomisch onderzoek Paard en Genomisch onderzoek Bart Ducro Animal Breeding and Genomics Centre Vlaamse Fokkerijdag, 18 nov 2015 Inhoud Kenmerken in de paardenfokkerij Geschikt voor genomics? Genomics middelen Genomics toegepast

Nadere informatie

ERFELIJKHEID EN INTEELT

ERFELIJKHEID EN INTEELT ERFELIJKHEID EN INTEELT BIJ SCHAPEN EN GEITEN September 2015 KU Leuven Livestock Genetics Wat zijn eigenlijk lokale rassen? Hoe zit genetica ineen? Wat is het belang van genetische diversiteit? Hoe kunnen

Nadere informatie

Het hoe en waarom van een fokprogramma

Het hoe en waarom van een fokprogramma Tekst: Myrthe Maurice-van Eijndhoven en Kor Oldenbroek Het hoe en waarom van een fokprogramma Voor velen van u zal het herkenbaar zijn: verknocht zijn aan een dier om zijn of haar uiterlijk en gedrag.

Nadere informatie

Hondenfokkerij en erfelijkheidsleer.

Hondenfokkerij en erfelijkheidsleer. Hondenfokkerij en erfelijkheidsleer. Ir. Ed.J.Gubbels, oktober 1992. Inleiding. In het voorgaande artikel (Erfelijkheidsleer en hondenfokkerij) hebben we een aantal erfelijke mechanismen besproken. We

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: evolutieleer 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: evolutieleer 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Biologie: evolutieleer 6/29/2013 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) en studenten van forum http://www.toelatingsexamen-geneeskunde.be

Nadere informatie

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington 2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington Erfelijkheid Erfelijk materiaal in de 46 chromosomen De mens heeft in de kern van elke lichaamscel 46 chromosomen: het gaat om 22 paar lichaamsbepalende chromosomen

Nadere informatie

Genetische Selectie. Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar. Sabine Spiltijns

Genetische Selectie. Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar. Sabine Spiltijns Genetische Selectie Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar Sabine Spiltijns 2010-2011 0 We kunnen aan de hand van een genetische selectie ongeveer voorspellen hoe de puppy s van onze hondjes er gaan uitzien.

Nadere informatie

Lipizzanerstamboek Vereniging Nederland

Lipizzanerstamboek Vereniging Nederland Lipizzanerstamboek Vereniging Nederland STAMBOEKREGLEMENT Versie 3.3, 01-07-2014 Inhoudsopgave ART. 1: INLEIDENDE BEPALINGEN...2 ART. 2: CONFORMITEIT...2 ART. 3: REGISTERS...2 ART. 4: REGISTRATIEGEGEVENS...2

Nadere informatie

Hoe verwant mag de gezonde hond zijn?

Hoe verwant mag de gezonde hond zijn? Hoe verwant mag de gezonde Ingeborg de Wolf Directeur Dia nummer 1 Schets problematiek Documentaire Pedigree dogs exposed Tv-programma s: Radar en Zembla Maatschappelijke verontwaardiging Rashond kreeg

Nadere informatie

Variatie in vee. Leerlingmateriaal

Variatie in vee. Leerlingmateriaal Variatie in vee Leerlingmateriaal Dieren zijn er in allerlei soorten en maten. Niet alleen verschillen soorten van elkaar, maar ook binnen één soort zijn er vaak grote verschillen. Variatie binnen de soort

Nadere informatie

Verantwoording van een genetische afweging en een paar kanttekeningen. ir. Ed.J.Gubbels, februari 2002.

Verantwoording van een genetische afweging en een paar kanttekeningen. ir. Ed.J.Gubbels, februari 2002. Verantwoording van een genetische afweging en een paar kanttekeningen. ir. Ed.J.Gubbels, februari 2002. Het Centrale Fokbeleid van de Raad van Beheer leidt tot onrust in de kynologie. Het thema dat bij

Nadere informatie

Kengetallen E-26 Publicatieregels stierindexen

Kengetallen E-26 Publicatieregels stierindexen Kengetallen E-26 Publicatieregels stierindexen Inleiding De fokwaardeschatting voor stieren valt onder regelgeving van de overheid. De GES (Genetische Evaluatie Stieren) is verantwoordelijk voor de publicatie

Nadere informatie

Fokkerij en selectie van rashonden, een analyse

Fokkerij en selectie van rashonden, een analyse Fokkerij en selectie van rashonden, een analyse ir. Ed.J.Gubbels, geneticus/fokkerijspecialist, december 2011. Het is goed mis in de rashondenfokkerij. Het was eigenlijk al heel lang mis, maar de ontkenners

Nadere informatie

Hoe verwant mag de gezonde hond zijn?

Hoe verwant mag de gezonde hond zijn? Hoe verwant mag de gezonde hond zijn? Geachte aanwezigen, Hoe verwant mag de gezonde hond zijn? Voorwaar geen gemakkelijke vraag om te beantwoorden. Voordat ik dieper op deze vraag in ga en schets hoe

Nadere informatie

Basis erfelijkheid. K.V.K de Koperwiek 1 oktober 2013

Basis erfelijkheid. K.V.K de Koperwiek 1 oktober 2013 Basis erfelijkheid K.V.K de Koperwiek oktober 0 Erfelijkheid Elk levend individu heeft evenveel meegekregen van zijn vader als van zijn moeder. Elk onderdeel vererft onafhankelijk van alle andere Kleur

Nadere informatie

Naam Klas Datum. Klaar met schieten? Sneller dan je buurman/-vrouw? Noteer hier je resultaten. Je bent gestart met 50 Dots van elke kleur.

Naam Klas Datum. Klaar met schieten? Sneller dan je buurman/-vrouw? Noteer hier je resultaten. Je bent gestart met 50 Dots van elke kleur. Naam Klas Datum DotWorld level 1 Klaar met schieten? Sneller dan je buurman/-vrouw? Noteer hier je resultaten. Je bent gestart met 50 Dots van elke kleur. aantal overlevende Dots van kleur 1: kleur 1 =

Nadere informatie

UITBANNEN VAN MUTATIES: EEN ILLUSIE. John B. Armstrong, 1999.

UITBANNEN VAN MUTATIES: EEN ILLUSIE. John B. Armstrong, 1999. UITBANNEN VAN MUTATIES: EEN ILLUSIE John B. Armstrong, 1999. In de praktijk is het niet haalbaar om alle schadelijke mutaties uit te bannen. Maar verstandig fokken in combinatie met DNA-onderzoek kan wel

Nadere informatie

Kengetallen E-23 Fokwaarde levensvatbaarheid bij geboorte Fokwaarde levensvatbaarheid bij afkalven

Kengetallen E-23 Fokwaarde levensvatbaarheid bij geboorte Fokwaarde levensvatbaarheid bij afkalven Kengetallen E-23 Fokwaarde levensvatbaarheid bij geboorte Fokwaarde levensvatbaarheid bij afkalven Inleiding Sinds 1989 wordt op basis van geboortegegevens van koeien de index geboortegemak berekend. Deze

Nadere informatie

Op weg naar een scrapie ongevoelige geitenhouderij 24 februari 2015

Op weg naar een scrapie ongevoelige geitenhouderij 24 februari 2015 Op weg naar een scrapie ongevoelige geitenhouderij 24 februari 2015 Agenda 1.Opening 2.Verslag bijeenkomst 24 april 2014 3.Introductie en stand van zaken van het project. Jan_Langeveld 4.Resultaten scrapietyperingen

Nadere informatie

Fokkersclub van het Nederlands Landvarken

Fokkersclub van het Nederlands Landvarken concept Fokkerijreglement Fokkersclub van het Nederlands Landvarken Ingangsdatum: april 2015. 1 1: Fokkersclub De leden welke zich mede inzetten voor het behoud van het Nederlands Landvarken zijn lid van

Nadere informatie

Belgische Ouessant Vereniging

Belgische Ouessant Vereniging HET DOORDACHT KIEZEN VAN EEN DEKRAM! Of de doordachte aankoop van een ramlam dat dient uit te groeien tot een toekomstige dekram voor uw kudde. Hoe langer hoe meer kunnen we beschikken over informatie

Nadere informatie

Het is jammer dat er de afgelopen twee jaar niets gebeurd is, geen outcross en geen onderzoek naar de oorzaken van de problemen.

Het is jammer dat er de afgelopen twee jaar niets gebeurd is, geen outcross en geen onderzoek naar de oorzaken van de problemen. Verantwoording Waarom heb ik deze website (en dit document) gemaakt? Ik heb sinds twee jaar een wetterhoun. Toen dat nog een pup was, hoorde ik voor het eerst over het plan om andere hondenrassen in te

Nadere informatie

Variëteitskruising bij de Hollandse Herdershond

Variëteitskruising bij de Hollandse Herdershond Variëteitskruising bij de Hollandse Herdershond Plan van aanpak Oktober 2014 Nederlandse Herdershonden Club Vereniging Voor de Hollandse Herder foto: Ron van Dijk Variëteitskruising bij de Hollandse Herdershond

Nadere informatie

DIERVERZORGING KENNISKIEM. Informatie leermiddelen MBO

DIERVERZORGING KENNISKIEM. Informatie leermiddelen MBO DIERVERZORGING MBO KENNISKIEM Informatie leermiddelen Module Anatomie en fysiologie Leerdoelen: Anatomie van dieren Studielastindicatie: 40 slu Prijs digitale module: 33,50 Prijs boek: 33,50 Verschijningsdatum:

Nadere informatie

Genome editing bij (landbouwhuis)dieren: kansen en beperkingen. Martien Groenen

Genome editing bij (landbouwhuis)dieren: kansen en beperkingen. Martien Groenen Genome editing bij (landbouwhuis)dieren: kansen en beperkingen Martien Groenen Een breed en divers toepassingsgebied Voorkomen van infectieziekten bij de mens B.v. Malariamug Diermodellen voor humane ziekten

Nadere informatie

Bij mensen is er gemiddeld één jongen op één meisje. Wellicht is

Bij mensen is er gemiddeld één jongen op één meisje. Wellicht is Nederlandse samenvatting Bij mensen is er gemiddeld één jongen op één meisje. Wellicht is dit het logische gevolg is van Mendelse overerving. Vrouwen hebben het genotype XX, mannen het genotype XY en een

Nadere informatie

HONDEN FOKKEN IN HET NIEUWE MILLENNIUM

HONDEN FOKKEN IN HET NIEUWE MILLENNIUM DR HELLMUTH WACHTEL HONDEN FOKKEN IN HET NIEUWE MILLENNIUM CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 1. Inteelt (incestteelt, lijnteelt en terugfokken op bepaalde individuen), veelgebruikte dekreuen en zelfs overdreven

Nadere informatie

Genetische analyse van de gevoeligheid voor zomereczeem bij Belgische warmbloed paarden

Genetische analyse van de gevoeligheid voor zomereczeem bij Belgische warmbloed paarden 3 de Vlaamse fokkerijdag 26 oktober 2011 Genetische analyse van de gevoeligheid voor zomereczeem bij Belgische warmbloed paarden LIESBET PEETERS Onderzoeksgroep Huisdierengenetica Departement Biosystemen

Nadere informatie

V6 Oefenopgaven oktober 2009

V6 Oefenopgaven oktober 2009 V6 Oefenopgaven oktober 2009 Fitness Met fitness wordt in de biologie bedoeld het vermogen van genotypen om hun allelen naar de volgende generatie over te dragen. De fitness wordt uitgedrukt in een getal

Nadere informatie

1. Mendeliaanse overerving - koppelingsanalyse

1. Mendeliaanse overerving - koppelingsanalyse 1. Mendeliaanse overerving - koppelingsanalyse 1.1 Inleiding Genetische kenmerken die afhangen van één enkel gen (meer precies : locus) noemen wij mendeliaans. Mendeliaanse kenmerken segregeren in families

Nadere informatie

14/11/2012. ... maar er zijn ook problemen! Dit is wat we een koe graag zien doen... (4 to 9 uur/dag - Hafez & Bouissou, 1975)

14/11/2012. ... maar er zijn ook problemen! Dit is wat we een koe graag zien doen... (4 to 9 uur/dag - Hafez & Bouissou, 1975) Voeropname (ds/d) 14/11/2012 Fokken voor efficiëntieverbetering Dit is wat we een koe graag zien doen... (4 to 9 uur/dag - Hafez & Bouissou, 1975) Yvette de Haas... maar er zijn ook problemen! Broeikas

Nadere informatie

PRAKTISCH ERFELIJKE AANDOENINGEN: PROBLEMATIEK EN OPLOSSINGSRICHTINGEN. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH ERFELIJKE AANDOENINGEN: PROBLEMATIEK EN OPLOSSINGSRICHTINGEN. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ERFELIJKE AANDOENINGEN: PROBLEMATIEK EN OPLOSSINGSRICHTINGEN over houden van huisdieren Waar dieren zich

Nadere informatie

STAMBOEKREGLEMENT. Raad van Toezicht op het stamboek van de Nederlandse Kattenfokkers Vereniging.

STAMBOEKREGLEMENT. Raad van Toezicht op het stamboek van de Nederlandse Kattenfokkers Vereniging. STAMBOEKREGLEMENT Begripsbepalingen In dit reglement wordt verstaan onder: NKFV RvT Statuten Bestuur HR GWR Stamboek Hulpstamboek Register Leden Stambomen worden afgegeven voor Afstammingsbewijzen Experimentele

Nadere informatie

Eindexamen biologie havo I

Eindexamen biologie havo I Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend. Kreeft verovert Zeeuwse meren en restaurants 1 maximumscore 1 mutatie(s) 2 maximumscore 3 Uit het antwoord

Nadere informatie

Gezond gebruik genetica

Gezond gebruik genetica Gezond gebruik genetica Kor Oldenbroek Centrum voor Genetische Bronnen Stichting Zeldzame Huisdierrassen Workshop Maarsbergen 19 november 2014 Centrum voor Genetische Bronnen, Nederland (CGN) CV Kor Oldenbroek

Nadere informatie

Pedigree analyse van het Vlaams paard en het Belgisch trekpaard Genetische diversiteit en inteeltberekening

Pedigree analyse van het Vlaams paard en het Belgisch trekpaard Genetische diversiteit en inteeltberekening Industriële en biowetenschappen Geel Master in de biowetenschappen: landbouwkunde Animal life Pedigree analyse van het Vlaams paard en het Belgisch trekpaard Genetische diversiteit en inteeltberekening

Nadere informatie

Ministerieel besluit tot uitvoering van het Fokkerijbesluit van 19 maart 2010 met betrekking tot de fokkerij van honden

Ministerieel besluit tot uitvoering van het Fokkerijbesluit van 19 maart 2010 met betrekking tot de fokkerij van honden Ministerieel besluit tot uitvoering van het Fokkerijbesluit van 19 maart 2010 met betrekking tot de fokkerij van honden DE VLAAMSE MINISTER VAN OMGEVING, NATUUR EN LANDBOUW, Gelet op het decreet van 28

Nadere informatie

Thema 5 Evolutie Basisstof 2 Evolutie van de mens

Thema 5 Evolutie Basisstof 2 Evolutie van de mens Een populatie met een grote genetische diversiteit heeft een grote overlevingskans. De kans is groot dat enkele individuen de genen bezitten om een onbekende ziekteverwekker af te weren of om zich goed

Nadere informatie