INLEIDING How to startup?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INLEIDING How to startup?"

Transcriptie

1 INLEIDING How to startup? Het zijn misschien wel de belangrijkste momenten voor de mensheid. Zeker als het gaat om innovatie en vooruitgang. De toekomst van onze levensstijl en wereld. Yes! Eureka! Ik heb een idee! Ik, jong of oud, vrouw of man, van Azië tot aan Amerika, ik heb een idee voor iets nieuws. Ik heb een idee voor een nieuwe app. Ik heb een idee voor een nieuw product of dienst. Voor een nieuwe winkel. Een nieuwe webshop, een nieuw spel, een nieuwe stroming Een nieuwe persoonlijke of zakelijke dienst! Een nieuwe methode en/of nieuwe school. Een nieuw geluid, event, belevenis of zelfs een nieuwe dag Een kakafonie van ideeën (Mens, 2016) Het zijn de mensen met de nieuwe ideeën die ons soms een stapje, soms totaal niet en heel af en toe een hele grote stap verder brengen. Ze veranderen ons leven door ons nieuwe mogelijkheden te geven. Een idee om het nog makkelijker, nog leuker, nog goedkoper of nog beter te doen. Yes, misschien wel een heel goed idee, maar hoe nu verder? How to startup? Hoe zouden onze ideeënbrengers deze vraag beantwoorden? Ja, dat is een goede vraag. Hoe en waar begin ik? Een businessplan misschien? Pfff, nee toch, een lijvig document met allemaal cijfertjes, kan ik dat? Wil ik dat? Ach, ja, Just do it!, gewoon beginnen is toch ook een optie? Hmm, ja, ja, en de bank dan? Nee, joh, ok, de bank loopt achter, maar anno 2016? Ja nu, hebben we veel meer opties, toch??? Inderdaad! How to startup? De vraag is van alle tijden, maar het antwoord verandert wel in de loop der tijd. De 20 e eeuw werd beheerst door twee invalshoeken, de businessplaninsteek ( plan before you do ) versus de Just do it! mentaliteit (gewoon

2 2 StartUpScrum doen en we zien wel). Gaat het bij een businessplan erom eerst te leren en daarna pas te lanceren. Denk het eerst uit en ga het dan als plan uitvoeren. Bij Just do it gaat het om meteen te beginnen. Wat heb ik aan een visie en strategie als ik alleen een product moet maken en er klanten voor moet interesseren. Marketingplan, organisatieplan, financieel plan en ga zo door Pfff, zo n businessplan is alleen maar ballast. Ik kan het geeneens. Marktonderzoek? Segmenteren? Organisatiestructuur en cultuur??? Balans, W&V rekening, kasstromen??? Een businessplan, dat is iets voor mensen met een MBA of zoiets. Leren doen we achteraf wel, of het nu geslaagd is of niet, we hebben er allemaal veel van geleerd. Ja, toch??? 1. Startup trends in het nieuwe millennium (Uit)denken versus doen? Voor beide valt wat te zeggen. In het nieuwe millennium wordt ons perspectief wat dat betreft erg verruimd. Twee ontwikkelingen gaan het businesslandschap in de 21e eeuw overheersen, namelijk het Businessmodel en de Lean Startup. TREND 1) Businessmodel versus Businessplan Businessmodel? De eerste keer dat de term werd gebruikt is alweer bijna een eeuwigheid geleden, namelijk in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Het duurt dan echter nog een paar decennia voordat het begrip massaal wordt gebruikt binnen de businesswereld. Het is eind jaren negentig. Internet is sterk in opkomst en iedereen die een idee heeft voor een vernieuwende website of een andere internettechnologie kan aan de deur kloppen bij een durfkapitalist die ook gelooft in de gouden toekomst van de onlinewereld. We moeten echter snel zijn. Iedereen probeert zijn slag te slaan in de internethype en er is geen tijd voor lange businessplanexercities. Is een goede pitch al voldoende? Aanvankelijk zeker, maar met de grote risico s van nieuwe startup-ideeën is een beetje inzicht in het business-, verdien- of opbrengstenmodel toch al snel een eerste vereiste om in aanmerking te komen voor financiering. Ineens is het dan ook alomtegenwoordig, businessmodel! Maar wat is dat nu precies? Iedereen hanteert een andere definitie en benoemt andere aspecten. Als de academische wereld er na de millenniumwisseling zich ook

3 INLEIDING 3 mee gaat bemoeien wordt het helemaal een Babylonische spraakverwarring. In 2004 vat Alex Osterwalder het hele businessmodeldebat samen met zijn proefschrift, The Business Model Ontology (Osterwalder, 2004). In 2010 zal de businessgemeenschap zijn interpretatie, het Business Model Canvas, helemaal omarmen als hij komt met het boek, Business Model Generation (Osterwalder et al., 2010). Met negen bouwstenen is het businessmodel van een organisatie te beschrijven, die weer te herleiden zijn tot vier pilaren, namelijk de klant, het aanbod, de infrastructuur en de financiële pilaar. Business Model From 4 pillars to 9 building blocks Figuur 1 Business Model Ontologie (Osterwalder, 2004) Weg met het statische businessplan? Ja, waarom zouden een lijvig document maken, terwijl alles samen te vatten is in één visueel overzicht. Hoewel het canvas zowel bedoeld is voor volgroeide organisaties als beginnende entrepreneurs, wordt het canvas vanaf dan ook snel geadopteerd door de startupwereld. Het is met name Silicon Valley entrepreneur en Stanford professor Steve Blank die een voorvechter wordt van het model van Osterwalder. In de voetsporen van Fitzpatrick (2009) en Maurya (2009) besluit Blank (2010) vol te gaan voor het businessmodel canvas. Een businessplan is voor hem sowieso een vorm van waste of time and money. Het kost niet alleen heel veel tijd, maar ook de achterliggende gedachte komt niet overeen met de werkelijkheid. In een businessplan schrijf je zaken op als waarheid die in de nabije toekomst volgens plan als vaststaande feiten moeten worden uitgevoerd. Het is een opeenstapeling van aannames die nog niet getoetst zijn aan de realiteit.

4 4 StartUpScrum Zeker de financiële en afzetprognoses verdienen het stempel, nattevingerwerk of in Blank s woorden, creative writing. No businessplan survives first contact with customers, aldus Blank (2005). Het businessmodel is wat dat betreft een beter model. Begin met je belangrijkste hypotheses om daarna via experimenten je vragen om te zetten naar gevalideerde antwoorden. Dan heb je meteen de check of je visie en aannames wel of niet kloppen en is er ook ruimte voor aanpassing en verandering. TREND 2) The Lea(r)n StartUp Weg met de ellenlange businessplanexercities van maanden of misschien zelfs wel jaren. Dat statement zal ook de grote leerling van Steve Blank, Eric Ries, onderschrijven. We kunnen wel eerst alles uitdenken in een plan. Vervolgens investeerders ervoor zoeken. Om het product daarna te ontwikkelen en 1, 2 of 3 jaar later na de lanceerdatum erachter te komen dat echt niemand het product wil, maar we kunnen het echte leer(koop)proces met de klant ook vervroegen. Wat mensen zeggen in een marktonderzoek (vaak in het kader van een businessplan) en wat mensen bij de productintroductie daadwerkelijk doen is een wereld van verschil. Lanceer je product dan ook zo snel mogelijk om zo snel mogelijk echt te leren. Dat is de hoofdboodschap van de startupmethode van Eric Ries, de Lean Startup. Leren is het hoofdmotto van een startup. Startups bestaan niet om alleen producten en geld te maken of klanten te bedienen. They exist to learn how to build sustainable business (Ries, 2011). Ook wil Ries het leermoment verplaatsen. Achteraf, na succes of na falen, kunnen we allemaal zeggen, we hebben veel geleerd, maar het leermoment moet vervroegd worden. Door snel een product op de markt te brengen. Niet om snel winst te maken of uit de kosten te komen (misschien een leuke bijkomstigheid), maar vooral met het oog op het leeraspect. Door te doen kunnen we echt leren. We hoeven niet eerst alles uit te denken. Ook hoeft het product niet perfect te zijn. Het hoeft niet alle toeters en bellen te bezitten, maar de eerste basisfunctionaliteit, een minimal viable product (MVP), is al goed genoeg voor de eerste groep kopers, de zogeheten earlyvangelists, die het probleem daadwerkelijk ervaren en de noodzaak of potentie ervan inzien. Zij zullen mogelijke weeffoutjes of bugs zelfs op de koop toenemen. Bij het MVP gaat het om die versie

5 INLEIDING 5 van een nieuw product die ervoor zorgt dat het team met de minste inspanning het maximale kan leren over de klant. Vanuit dat leerperspectief hoeft het product geeneens een werkend product te zijn. Een productomschrijving op een landing - of homepage met een order- of bestelformulier kan soms al een goede eerste stap zijn om het leerproces in gang te zetten. De beslissing van de potentiële klant, wel of niet dit product kopen/gebruiken, biedt al voldoende feedback in de beginfase. Essentieel is dat je begint met een MVP aan de ene kant en een kleine doelgroep van earlyvangelists aan de andere zijde om het daarna stapje voor stapje uit te bouwen. De feedback die je van je klanten ontvangt is daarbij cruciaal om bij te sturen qua product- en marktbenadering. De wijze waarop Ries deze feedbackcyclus inricht is de Build-Measure- Learn loop. Build-Measure-Learn Running through the loop as fast as possible Figuur 2 De Leerlus van de Lean Startup (Ries, 2011) Je stelt eerst hypotheses op met betrekking tot het product (waardehypotheses) en de markt/gebruiker (groeihypotheses) om deze vervolgens te testen met echte product- en/of marktexperimenten. Aan de hand hiervan kan een wetenschappelijk leerproces ontstaan dat Ries ook wel aanduidt met de term validated learning. Een startup leert, groeit en ontwikkelt zich door voortdurend deze cyclus te doorlopen.

6 6 StartUpScrum Build-Measure-Learn, de kracht van Ries is dat hij Agile ontwikkeling ook toegankelijk maakt binnen de startupwereld. Daarvoor was Agile vooral een aangelegenheid binnen de softwarewereld. Niet alles eerst uitdenken (in een totaalplaatje van requirements of systeemvereisten) en vervolgens in een lang ontwikkeltraject alles in één keer op een specifieke lanceerdatum opleveren. Integendeel. Begin met basisfunctionaliteit en werk in korte ontwikkelcycli van weken (ook wel iteraties genoemd) het product incrementeel (stap voor stap) verder uit. Ries breidt deze Agile filosofie zelfs uit. Niet alleen het product kan Agile (dus iteratief/incrementeel) ontwikkeld worden, dat geldt evengoed voor de markt. Build-Measure-Learn, door meteen te zien wat nieuwe features of channels doen bij de doelgroep zal je niet de fout maken om allerlei overbodige functionaliteit te ontwikkelen waar de klant toch niet op zit te wachten. Heeft het product marktpotentie of niet? We kunnen daar achter komen na een lang ontwikkeltraject met een goed werkend product, maar als het antwoord van de markt ontkennend is, waren al deze ontwikkelinspanningen dan niet pure waste van onze tijd en geld? Daarom heeft Ries ook gekozen voor de benaming Lean. Het is een term die vaak wordt gebruikt om de kwaliteitsbeweging binnen de Japanse industrie, met name bij Toyota, te kwalificeren. Het grote doel van de Lean managementfilosofie is zo veel mogelijk waarde voor de klant realiseren met zo min mogelijk waste (overbodige verspilling). Een startup moet dan ook een balans weten te vinden tussen product en markt. De eerste stap om tot een evenwicht te komen vormt problem/solution fit (Blank, 2012). Hebben we een probleem te pakken dat de klant ook daadwerkelijk als probleem ervaart? Hebben we een oplossing voor dat probleem? Indien het antwoord op beide vragen bevestigend is kan de volgende stap worden gemaakt, namelijk richting product/market fit, zitten we in een goede markt met een product dat ook goed in de behoefte van deze markt kan voorzien? (Andreesen, 2007).

7 INLEIDING 7 Het businessplan kan dus de prullenbak in vanwege de lange tijdshorizon. Een andere reden waarom het niet bij een startup past heeft te maken met de aard van een startup. Een startup is iets wezenlijks anders dan een volgroeide organisatie volgens Steve Blank (2005). Het is een zoektocht naar een werkend businessmodel ( search ), terwijl een grownup juist een bewezen businessmodel verder tracht te exploiteren ( execute ). Als volwassen bedrijf ken je het product en de markt en kun je op basis van deze inzichten echt een plan maken. Voor een startup geldt een andere realiteit. Dat is ook de reden waarom Blank alle MBA theorie (inclusief het businessplan) voor een founder van startup afwijst. De meeste MBA theorie is bedoeld voor de grote bedrijven in onze wereld. Voor de multinationals met een divisiestructuur of een ander volwassen bedrijf, dat de organisatie van de activiteiten heeft opgesplitst in professionele afdelingen. Voor een startup geldt in de beginfase nog een totaal andere bedrijfssituatie. Business Model & Lean Startup?! Business Model en Lean Startup als de twee grote trends binnen startupland. Op zich lijken het twee losstaande ontwikkelingen, die allebei enorm onze blik op startups hebben herzien. Osterwalder ziet het Business Model Canvas als een tool voor zowel startups als grownups. Ries stelt het businessmodel niet centraal in zijn methodiek. Blank probeert beide daarentegen te combineren. Zijn definitie van een startup is de zoektocht naar een werkend businessmodel en wat is beter om dit proces te monitoren dan het businessmodel(canvas) zelf.

8 8 StartUpScrum 2. Een Lean Startup? Onze inzichten in het ontwikkelingsproces van een startup zijn het afgelopen decennium drastisch gewijzigd. Launch & Learn versus Learn & Launch, Businessmodel versus Businessplan en Startup versus GrownUp, wat ideeën allemaal niet teweeg kunnen brengen. Een echte paradigmashift in startup ontwikkeling. Hoe kan ik dat in praktijk brengen? Dat was het begin van mijn zoektocht naar echte Agile Startup ontwikkeling. De ideeën van Businessmodel en Lean Startup waren fantastisch. Vooral de Lean Startup beweging zorgde voor een paradigma-shift in mijn eigen denken over startupontwikkeling. Maar hoe moet ik dit nu precies uitvoeren? Het doel, een praktisch maar ook theoretisch kloppend ontwikkelraamwerk, bleek echter moeilijker te bereiken dan ik van te voren had gehoopt. Praktisch Raamwerk? Ries stelt zelf nadrukkelijk vast dat hij in zijn boek een set principes geeft. Voor de echte praktische uitvoering moet je niet bij hem zijn. Er waren wel stappenplannen, maar waren die echt zo praktisch. Steve Blank had een uitgebreide praktische manual geschreven met in de kantlijnen ook nog enige theoretische verantwoording. De omvang, iets waar de auteur ook voor waarschuwt in zijn eigen inleiding, namelijk een boek van 600 pagina s was niet echt geschikt voor de praktische entrepreneur. Ik heb een idee, ja, hoe nu verder, moet ik daarvoor eerst een heel MBA boek lezen? Een andere praktische benadering die Ries zelf naar voren schuift is de Running Lean -methode van Ash Maurya (Maurya, 2012). Ook hier kon men zo zijn twijfels hebben. Een hele uitgebreide verhandeling over problem/solution -interviews. Eerst tientallen interviews uitvoeren om echt te beginnen, was dat niet een extra hobbel om snel van start te kunnen gaan. En waarom alleen dit type onderzoek. Kunnen we zomaar een hele traditie marktonderzoek overboord gooien om zelf maar wat te experimenteren met interviewen om daarna over onze bevindingen te bloggen? Er zijn meer methoden voorhanden om inzicht te krijgen in de klant.

9 INLEIDING 9 Ook deed de Lean Startup vaak een beroep op het idee van agile ontwikkeling, maar in tegenstelling tot de echte agile softwaremethodes, zoals Scrum of Extreme programming die echt een praktisch raamwerk geven om tot agile ontwikkeling te komen (welke actoren, activiteiten en artifacten), mistte ik een dergelijk praktisch raamwerk binnen de Lean Startup. De essentie van agile ontwikkeling wist Ries perfect te beschrijven, ontwikkel je product incrementeel in verschillende iteraties. Hij gaf in navolging van zijn leermeester Blank zelfs nog een uitbreiding op agile (software)ontwikkeling, ontwikkel niet alleen het product incrementeel, maar doe dit ook voor de klant of markt. Begin met een kleine groep en breidt dit stap voor stap uit. De praktische invulling met mogelijke activiteiten, artifacten en actoren werd daarentegen veel beter omschreven binnen het Scrum raamwerk. Het was dus nog veel uitzoekwerk met een hele lange lijst van bezwaren (zie ook hoofdstuk 1 voor een meer gedetailleerde opsomming van kritiekpunten) en op zich was het goed te doen en zelfs fun voor mij als ontwikkelaar van startup trainingsprogramma s, maar gold dat voor elke entrepreneur? Practice trumps Theory? Ook theoretisch had ik zo mijn vraagtekens. Hier en daar waren wel wat academische slordigheden te ontdekken. Vanuit het perspectief van een echte businessscholar waren er qua businesstheorie zeker kanttekeningen te plaatsen bij de diverse modellen en theorieën van de Lean Startup. Waarom werden strategie en business model canvas op één hoop gegooid als zijnde gelijke categorieën/lagen (Ries, 2011)? Een onderscheid dat Osterwalder wel heel expliciet maakt in zijn Business Model Ontology. Strategie en Business Model gaan over twee totaal verschillende businesslagen (Osterwalder, 2004). Maurya ging zelfs nog een stap verder door zijn eigen Lean Canvas gelijk te stellen aan het grote Waarom?, de visie van de organisatie (Maurya, 2012b). Qua business kon ik me erg goed vinden in de uitspraken van Blank over MBA s en businessplannen (Blank, 2005/2012). Inderdaad, te vaak worden de tools voor een grownup gebruikt voor een startup, maar betekent dit dat we alles qua businesstheorie maar in de prullenbak kunnen

10 10 StartUpScrum gooien? Is businessplanning dan helemaal zinloos voor een startup? Planning is toch ook een essentieel onderdeel binnen agile softwareontwikkeling? Misschien nog wel erger waren de wetenschappelijke claims binnen de gehele Lean beweging. Hypothese, wetenschappelijke validatie, met een beetje wetenschapsfilosofie in je bagage was hier ook snel doorheen te prikken. Blank zegt hierover, mijn studenten op Stanford betalen jaarlijks 50k aan schoolgeld om thuis te kunnen vertellen dat ze weer moeilijke termen hebben geleerd, bijvoorbeeld hypothese. Ries neemt het wetenschapsverhaal van Blank over in net weer een andere context en maakt er validated learning van. In eerste instantie was mijn reactie, wow, een methode die is getest op geldigheid of juistheid. De praktijk was helaas iets weerbarstiger. Ries had er zijn eigen categorie van gemaakt. Maar pas op Ries (met als achtergrond in software-ontwikkeling)! Validatie in de wetenschap is totaal wat anders dan validatie in de softwarewereld. Validatie als softwareactiviteit betekent het testen van de functionaliteit bij de gebruikers, doet het wat de klant wil? In de sociale wetenschappen krijgt het weer een totaal andere betekenis. Zijn onze (meet)instrumenten, bijvoorbeeld een vragenlijst, wel gevalideerd? Meet het wat het moet meten? Ries bedoelde toch iets anders, validatie door een hypothese of idee met een experiment te toetsen. Dat klinkt inderdaad erg wetenschappelijk, maar hoe zou een getrainde wetenschapsfilosoof deze wetenschappelijke claim interpreteren. Of een entrepreneur zonder academische bagage en gewoonweg een fantastisch idee? Zou hij of zij er mee uit de voeten kunnen? Vragen stellen en beantwoorden is essentieel voor een founder, maar of we dat altijd via hypotheses moeten doen, is een andere cruciale vraag. Het eerste antwoord vanuit een wetenschapsperspectief zou kunnen zijn, ja, niet alle onderzoeken hebben een verklarend of voorspellend karakter, waarin je via een experiment tot causale relaties komt. Er zijn genoeg onderzoeken die een meer exploratief of beschrijvend karakter bezitten. Daar volstaat het om vragen te beantwoorden zonder een cyclus van hypothese->experiment. De andere belangrijke Lean denker, Maurya, stelt stellig vast Practice trumps Theory, maar het moet toch ook theoretisch wel kloppen. Zijn eigen Lean Canvas als een aanpassing van het Business Model Canvas

11 INLEIDING 11 van Osterwalder was wel ingegeven door heel veel praktische overwegingen, maar of dat allemaal theoretisch mogelijk is (Maurya, 2010). Zijn constatering an sich, een startup is iets anders dan een grownup dus gebruik daarvoor ook een andere canvas kon zeker op mijn sympathie rekenen. Maar de wijze waarop hij te werk ging was wel heel erg praktisch. Bestaande bouwstenen werden geofferd en er werden zonder enige theoretische fundering nieuwe categorieën aan toegevoegd. Kan dat zomaar? Osterwalder had een hele dissertatie nodig voor zijn eigen canvas en nu werd met één blogpost van Maurya het hele fundament eronder door elkaar gehusseld. Lean, in de zin van verspilling, moet ook betekenen dat je de juiste theoretische categorieën gebruikt, want stel je voor dat je theoretisch raamwerk niet klopt, waar ben je dan eigenlijk mee bezig en is zomaar wat aanklooien niet helemaal een vorm van waste? Daarop aansluitend, Lean moet voor een founder toch ook betekenen dat je zowel een theoretisch als praktisch kloppend raamwerk krijgt voorgeschoteld, want stel je voor dat je dat als founder zelf allemaal moet uitzoeken? Wat een waste of verspilling van tijd en geld kan dat allemaal niet opleveren. Zoals een businessplan vaak een extra hindernis is voor entrepreneurs (in veel gevallen zelfs een onoverkomelijke horde), kan het uitzoeken van de juiste methode voor een Lean startup misschien zelfs nog wel een groter obstakel worden. Naar een totaaloplossing? Ja, hoe nu verder? Terug naar de oude methoden, businessplan of Just do it!, was geen optie. Daarvoor had de Lean Startup beweging teveel mijn perspectief op startups veranderd. Daarnaast stuitte ik ook op een ander probleem. Er waren nog veel meer andere (startup)trends: crowdsourcing, crowd funding, UX, design thinking, business en service design of the startup of you, om er een paar te noemen. Moest ik dan maar een mengelmoesje nemen. Het beste van alles? Er was geen weg meer terug. Als methodologisch autist, dat wil zeggen het moet praktisch maar ook theoretisch kloppen, anders doe ik maar wat en dat is pas echte waste of time, moest ik nog wel verder zoeken. Een beetje uitzoeken was op

12 12 StartUpScrum zich geen probleem, leuk zelfs dat experimenteren, maar hoe zat dat met mijn cursisten, studenten en overige toehoorders. Iedereen met een startup-idee, van werkloze man tot succesvolle carrièrevrouw, van huismoeder tot aan ambitieuze MBA student moest het kunnen begrijpen en toepassen. Die hadden niet allemaal zin in een methodologische discussie. Ja, we kunnen het wel zo doen, maar dit is ook een optie. Help, nee, lean starten is al onzekerheid genoeg, als we dan ter plekke ook nog de methode moeten uitvinden. Lean kan ook zijn, snel de juiste gevalideerde methodes inzetten om tot het juiste product en markt te komen. Terug naar onze helden. De mensen met een idee. Eureka en dan Tjonge daar zeg je me wat? Nu weet ik helemaal niet meer waar ik moet beginnen. Ja, al dat getheoretiseer ook altijd Misschien heeft Maurya wel gelijk, Practice trumps theory, maar ja, aan de andere kant, het moet wel kloppen, want anders doen we maar wat, toch? En al die andere trends, hier en daar pik wel wat wijze lessen, maar toch jammer dat het niet in één methode zit. How to startup? Ja, waar begin ik? Maak je geen zorgen, het antwoord is heel dichtbij. 3. Startup Scrum! Startup Scrum of gewoonweg SUS (spreek uit als ZUS). SUS is een agile startup methode voor iedereen met een idee. Het tracht antwoord te geven op de vraag, How to startup in de 21e eeuw op een Fun, Agile, Total en Easy way? Hoe zet ik mijn idee om naar een startup, om er vervolgens via een scale up een grownup van te maken? En dat alles met de meest recente inzichten uit startupland. Startup Scrum omdat het een agile ontwikkelmethode is voor Startups. Scrum omdat het veel ontwikkelprincipes van het agile ontwikkelraamwerk Scrum, zoals sprints, sprint-planning, -executie, -review en retrospectief, toegepast binnen de context van een startup.

13 INLEIDING 13 Startup Scrum stelt een viertal waarden (F.A.T.E.) centraal. A) SUS is een Fun methode Startups als fun? Als we Eric Ries mogen geloven is dat een fabeltje. Vaak zien we in de startup-succesnummers het mooie eerste eurekamoment van de founder die komt tot zijn geniale ingeving en daarna wordt al het saaie gezwoeg van hem of haar en het team overgeslagen, om heel snel te eindigen met zijn of haar product en gezicht op de cover van Time magazine. Was het maar zo leuk, aldus Ries. Startups zijn veelal het resultaat van hard en saai werk. Ook de generatie voor de tijd van Ries, maakt er niet een al te leuke exercitie van. Wie vindt het nu leuk om een gedegen businessplan te schrijven? SUS pakt het anders aan. Startups moeten gedurende de gehele levenscyclus fun kunnen zijn. Binnen de agile methode, XP, wordt gesteld, planning is saai. Maak er een game van, de planning game! Dat is ook de insteek van SUS. Het is avontuur vol met quests en andere gamification-elementen. Het is visueel door de diverse dimensies via templates (lees ook borden of canvas) op de muur te hangen en samen te brainstormen over de volgende stap of beslissing. Een idee uitwerken naar een startup, dat kan toch ook gewoon fun zijn. B) SUS is een Agile methode Uiteraard agile! Niet alles eerst uitdenken om het lange tijd daarna te lanceren. Lange tijd werden startups opgezadeld met een te lang voorbereidingsproces. Om te leren moet je lanceren is de wijze les van de diverse (agile) ontwikkelmethoden. Learning by doing, is het motto. Begin bij de basis en werk het vervolgens in opeenvolgende ontwikkelcycli uit. Ontwikkel een werkend basisproduct (MVP) voor een eerste groep gebruikers (earlyvangelists) en werk dit vervolgens in iteraties (opeenvolgende ontwikkelcycli) en incrementeel (per stap moet er werkende functionaliteit en een doelgroepsuitbreiding aan worden toegevoegd) uit naar een full service product aan de productkant en een mainstream market aan de marktzijde. Doorloop in opeenvolgende ontwikkelcycli de verschillende startupstages, van concept naar grownup.

14 14 StartUpScrum In tegenstelling tot Lean Startup, die deze cyclus erg wetenschappelijk insteekt (hypothese, experiment, toetsing/validatie), dus de founder bijna als wetenschapper beschouwt, maakt SUS gebruik van sprints. In een timebox van enkele dagen tot weken wordt er via een korte termijn plan een product- en marktincrement gerealiseerd. Dit via vaste processtappen, van sprint (re)view naar sprintplan, om na de sprintexecutie terug te reflecteren via een sprintreview en -retrospectief. Om vervolgens weer een nieuwe sprint in gang te zetten en ga zo door. C) SUS is een Total methode Denken en doen in één totaalmethode. Om te doen heb je het denken. Wat is onze visie, strategie, businessmodel en wat is het (korte termijn) plan om het daarna echt uit te voeren? Andersom geldt dezelfde logica. Om te leren en reflecteren heb je het doen nodig. Je kunt niet alles in je ivorentoren uitdenken. Je moet weten hoe de markt en de klant erop reageren? Get out of the building om je vragen en veronderstellingen te testen. Theorie en praktijk in één totaal methode. Niets is zo praktisch als theorie. Om praktisch echt zinvol bezig te zijn is theoretische onderbouwing een essentiële vereiste. Op welke dimensies moeten we ons richten als we naar de praktijk kijken? Hoe kunnen we de theorie integreren in de diverse praktijkstappen? Alle trends, van Lean Startup tot aan Design Thinking, in één totaalmethode. Hoe kunnen we de diverse startuptrends integreren in één methode. Ook daar geeft SUS antwoord op. Of het nu gaat om Lean Startup, Agile Software-ontwikkeling, Business/Service Design Thinking, Growth Hacking of een andere trend. Alle relevante perspectieven krijgen een plek binnen SUS. Alle producten, van product tot dienst, hardware of software, in één totaalmethode. In tegenstelling tot Ries en Blank die echt een onderscheid maken naar productvorm, software versus hardware, is SUS voor de startup van elk (product)idee, van product tot dienst, van hardware tot software, geschikt. Daar waar Blank twee routes uitstippelt, eentje voor bits (dus digitale producten) en eentje voor de rest (atoms), biedt

15 INLEIDING 15 SUS één routekaart. Daar waar Ries vooral voorbeelden geeft vanuit de software- en onlinewereld, maar ook nadrukkelijk stelt dat de principes ook toepasbaar zijn voor hardware, geeft SUS praktische aanwijzingen die geschikt zijn voor alle waren. Alle relevante wetenschap, van leertheorie tot aan MBA, in één totaalmethode. Alle startup businessniveaus, van visie, strategie, tactiek tot operatie in één totaalmethode. Alles, echt alles wat je nodig hebt in één totaalmethode. D) SUS is een Easy methode In tegenstelling tot het Lean Startup-denken van Ries die niet echt een praktische handleiding of stappenplan geeft voor de founder en vooral de principes van Lean Startup omschrijft ( hoe je dat uitvoert kun je het beste zelf bepalen ) biedt SUS echt een praktisch raamwerk voor het ontwikkelen van een agile startup. De sprint als terugkerende ontwikkelcyclus is daarbij de belangrijkste bouwsteen of ontwikkeleenheid. Welke activiteiten, actoren en artifacten zijn er te onderscheiden? Welke stappen zijn er binnen een sprint? Hoe doorloop je via meerdere sprints een fase/stage in het ontwikkelproces naar een grownup. SUS is voor iedereen met een idee, voor elk opleidingsniveau, van jong tot oud, van vrouw tot man, van Afrika tot Australië. Veel makkelijker dan een businessplan, Lean Startup of andere startupmethoden. Met een echte didactische leermethode met nieuwe en oude werkvormen. Een praktisch en fun werkboek en toolkit dat naadloos aansluit op de stappen in de methode. Praktisch, stap-voor-stap van idee naar startup en eventueel grownup.

16 Inhoud Voorwoord vii Inleiding 1 1. Startuptrends in het nieuwe millennium 2 2. Een Lean Startup? 8 3. Startup Scrum! De methodologische reis naar SUS Opzet van dit boek 24 Deel I. Agile StartUp 33 Hoofdstuk 1 Lean Startup!? Customer Development Lea(r)n Startup Lean Startup? 67 Terug- en vooruitblik 84 Hoofdstuk 2 Being Agile Agile Manifesto A Short Scrum Guide XP Xplained Agile Startup 111 Terug- en vooruitblik 118 Hoofdstuk 3 Startup Scrum Agile Startup? Startup Rocket Science Startup Sprinting 146 Terug- en vooruitblik 150

17 iv Deel II. StartUp Rocket Science 155 Level A. StartUp Strategie 159 Hoofdstuk 4 Strategie voor startups?! Wat is strategie? Strategisch Management & Lean Startup Naar een startup strategie 172 Terug- en vooruitblik 178 Hoofdstuk 5 Visionaire Strategie The Vision Thing Visie en missie voor startups Startupdoelen en -waarden 201 Terug- en vooruitblik 216 Hoofdstuk 6 De SUS Strategie Strategie als keuzemomentum Strategie als dynamisch proces 243 Terug- en vooruitblik 268 Level B. StartUp Tactiek 273 Hoofdstuk 7 Businessmodeling voor startups? Businessmodel? Lean Canvas 287 Terug- en vooruitblik 296 Hoofdstuk 8 Het SUS Business Model Canvas De klant in kaart 300

18 v 8.2 Waardepropositie De infrastructuur rond product en markt 310 Terug- en vooruitblik 320 Level C. Startup Operaties 323 Hoofdstuk 9 Sharing Lea(r)n(ing by Doing) Plan (Do) Learn Plan before you Do Learning after Doing Eerste contouren van Product/Marktontwikkeling 356 Terug- en vooruitblik 363 Hoofdstuk 10 The New New Service Design Game Agile Service Theory and Practice Startup Design Thinking 391 Terug- en vooruitblik 410 Hoofdstuk 11 De 4 D(iscipline)s van SUS D-scription: Inhoud/Wat? D-cycle: Proces/Hoe? Mapping the customer experience 447 Terug- en vooruitblik 460 Deel III. Startup Sprinting 467 Hoofdstuk 12 De onofficiële SUS Guide SUS??? Inside the sprint a. De Elementen van SUS b. De SUS Ceremonies Outside the sprint 525 Terug- en vooruitblik 552

19 vi Literatuur 557 Index 579 Over de auteur 584

Lean Startup: voor innovatie in onzekerheid

Lean Startup: voor innovatie in onzekerheid Lean Startupin de zorg Waarom Lean Startup helpt vernieuwen in onzekere tijden Amersfoort 5 april 2016 Lean Startup: voor innovatie in onzekerheid Lean Startup verbetert de innovatie van diensten en producten

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

MINI CURSUS publiek privaat samenwerken. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 6 februari 2014 Leeuwarden

MINI CURSUS publiek privaat samenwerken. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 6 februari 2014 Leeuwarden MINI CURSUS publiek privaat samenwerken Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 6 februari 2014 Leeuwarden Welkom terug! Wij spraken elkaar in december & januari in Assen, Veldhoven, Etten-Leur, Wageningen

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven De komende 1,5 uur behandelen we met elkaar hoe je een succesvol PPS plan kunt

Nadere informatie

01/05/15. Business Model Canvas Toegepast. We zoomen verder in op de mogelijkheden van het

01/05/15. Business Model Canvas Toegepast. We zoomen verder in op de mogelijkheden van het Businessmodel innovatie KIVI workshop 22 april 2015 Heeft u een idee voor een nieuw businessmodel? Matthijs Bobeldijk We zoomen verder in op de mogelijkheden van het Business Model Canvas Business Model

Nadere informatie

Scrum. Een introductie

Scrum. Een introductie Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 10 Scrum Een introductie Almere 1999 Proud of it Pagina 1 van 10 Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Scrum... 4 3 Scrum rollen...

Nadere informatie

het starters lab het Starters Lab starters4communities werkt met jong talent aan maatschappelijke innovatie.

het starters lab het Starters Lab starters4communities werkt met jong talent aan maatschappelijke innovatie. het starters lab In het Starters Lab bouwen jonge talenten in teams sociale ondernemingen. Samen sterker! Jij bent: starters4communities werkt met jong talent aan starters4communities presenteert het Starters

Nadere informatie

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014 Learn like a startup Next Learning 2014 16 April 2014 Rob Hermans Founder Achieved @hermans85 rob@achieved.co Achievements: Setup game startup incubator. Helped 10 startups go to market. Learned to code

Nadere informatie

Coach, docent, coördinator

Coach, docent, coördinator BUSINESS MODEL CANVAS Start Up Factory Bart Sutorius Sheets 27 augustus & 3 september 2015 Coach, docent, coördinator minor Ondernemerschap ACE-HvA minor Entrepreneurship ACE-UvA Snelkookpanweekend medewerkers

Nadere informatie

Ontwikkelmethoden en technieken. Ontwikkelmethoden & Technieken HC 2

Ontwikkelmethoden en technieken. Ontwikkelmethoden & Technieken HC 2 Ontwikkelmethoden en technieken 1 Vandaag Een kleine geschiedenis (vervolg) Klein stukje XP Afbakening verwachtingen 2 Werkwijze theorie Lesstof Presentaties Boek Aantekeningen Introductie/overzicht Week

Nadere informatie

Business Model Innovation Guide

Business Model Innovation Guide Business Model Innovation Guide Over waarom business model innovatie cruciaal is en hoe je dat aanpakt Uitgave: April 2016 Auteur: Eefje Jonker-van Dun Strategy Designer & Managing Director Business Models

Nadere informatie

Prof. Dr. Clayton Christensen Harvard Business School. Start Up Factory. Waardepropositie Canvas & Testen. 1 februari 2016

Prof. Dr. Clayton Christensen Harvard Business School. Start Up Factory. Waardepropositie Canvas & Testen. 1 februari 2016 Start Up Factory Waardepropositie Canvas & Testen Start Up Factory Waardepropositie Canvas De linkerkant 1 februari 2016 2 februari 2016 Traditionele Startup of Business innovatie Idee 0 Plan Prototype

Nadere informatie

Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser en Michael van Wetering

Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser en Michael van Wetering Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020 Door Madelief Keyser en Michael van Wetering Aanleiding Business Sprints Inzicht krijgen in behoeftes van nieuwe onderwijsconcepten

Nadere informatie

IT S MORE FUN TO BE A PIRATE THAN TO JOIN THE NAVY - STEVE JOBS OPLEIDING ONDERNEMERSCHAP, MBO-4 MARKETING & COMMUNICATIE

IT S MORE FUN TO BE A PIRATE THAN TO JOIN THE NAVY - STEVE JOBS OPLEIDING ONDERNEMERSCHAP, MBO-4 MARKETING & COMMUNICATIE IT S MORE FUN TO BE A PIRATE THAN TO JOIN THE NAVY - STEVE JOBS OPLEIDING ONDERNEMERSCHAP, MBO-4 MARKETING & COMMUNICATIE 2 De wereld wordt steeds complexer. De economie, technologie, communicatie en bedrijven

Nadere informatie

Fail faster, learn faster

Fail faster, learn faster Fail faster, learn faster Brize your business Ideation Growth Hacking Building (Design/Development) Growth Hacking Buzzword GROWTH SYSTEM HACKING GROWTH Er mist nog een woord Growth Hacking VS Marketing

Nadere informatie

Lean Startup Uitgeven. Hoorcollege 4 Business Mapping

Lean Startup Uitgeven. Hoorcollege 4 Business Mapping Lean Startup Uitgeven Hoorcollege 4 Business Mapping Wat kwamen we tegen: Onscherpe formulering (canvas geld vaak voor alle bedrijven) Inconsistentie: als je 2e hand bij bol.com CR noemt, zorgt dat 2e

Nadere informatie

Februari juni Toelichting aanpak. Claudia Tjia GROEP F M42

Februari juni Toelichting aanpak. Claudia Tjia GROEP F M42 Februari juni 2016 Toelichting aanpak Claudia Tjia GROEP F M42 Dit document bevat informatie over het onderdeel SCRUM binnen de proftaak. SCRUM is de methode die wij als groep moesten hanteren om het project

Nadere informatie

Agile buiten de IT. Bent u al onbewust bekwaam met agile? Bert Leibbrand bert.leibbrand@itri.nl +31 6 27 74 60 88

Agile buiten de IT. Bent u al onbewust bekwaam met agile? Bert Leibbrand bert.leibbrand@itri.nl +31 6 27 74 60 88 Agile buiten de IT Bent u al onbewust bekwaam met agile? Bert Leibbrand bert.leibbrand@itri.nl +31 6 27 74 60 88 Agenda Overzicht Agile: een hype? Agile termen Planningpoker: zelf ervaren Samenvatten Volgende

Nadere informatie

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil eagileagileagileagileagileagileagileagi leagileagileagileagileagileagileagileag

Nadere informatie

Agile systeemontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Agile systeemontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Agile systeemontwikkeling Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Terminologie... 4 3. Uitgangspunten...

Nadere informatie

Lean Startup. Uittreksel Lean Startup Eric Ries. Marijn Mulders September 2015 V1.0 www.tolobranca.nl

Lean Startup. Uittreksel Lean Startup Eric Ries. Marijn Mulders September 2015 V1.0 www.tolobranca.nl Lean Startup Uittreksel Lean Startup Eric Ries Marijn Mulders September 2015 V1.0 www.tolobranca.nl Inhoudsopgave 1. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. Deel 1 Visie... 3 Hoofdstuk 1 Start... 3 Hoofdstuk 2 Definieer...

Nadere informatie

PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR

PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR. Lean toegepast op PRINCE2 Projectmanagement is waste (maar noodzakelijk) Martin van Borselaer Mens-, organisatie- en procesverbeteraar Projectmanager/verandermanager & coach

Nadere informatie

Business Sprint in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser

Business Sprint in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser Business Sprint in kader van project Leerling 2020 Door Madelief Keyser Generieke vraag initiatieven gepersonaliseerd leren CONTENT: Ontwikkeling van adaptief digitaal leermateriaal opgedeeld in kleine

Nadere informatie

De Agile Analist. Henk Jan Huizer

De Agile Analist. Henk Jan Huizer De Agile Analist Henk Jan Huizer Software Ontwikkeling Dat is Software Ontwikkeling is Voor veel organisaties van steeds grote belang! Agile Software ontwikkeling Is een aanpak die past bij het type werk

Nadere informatie

Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling. Agile Methodiek en Technologie. Zest Application Professionals

Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling. Agile Methodiek en Technologie. Zest Application Professionals Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling Agile Methodiek en Technologie Zest Application Professionals Hoe is de aansluiting op ontwikkelmethoden voor Legacy-systemen? Out of the Box

Nadere informatie

Propositie van de werkgroep Agile Architecting. Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld

Propositie van de werkgroep Agile Architecting. Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld Propositie van de werkgroep Agile Architecting Louis Stevens Niklas Odding Herman van den Berg Frank Langeveld Hanoi traffic Factsheet Werkgroep AA Probleem: Agile zijn is moeilijk. Behoefte aan praktijk

Nadere informatie

Organize for deliberate mistakes 11/12/2014. Key learnings uit netwerk vermarkten. Key learnings uit netwerk vermarkten. Wat zijn uw assumpties over:

Organize for deliberate mistakes 11/12/2014. Key learnings uit netwerk vermarkten. Key learnings uit netwerk vermarkten. Wat zijn uw assumpties over: Key learnings uit netwerk vermarkten Key learnings uit netwerk vermarkten Wat zijn uw assumpties over: De klant? Het kanaal? Waarom klanten bij ons kopen (of niet kopen)? Waarom we (al dan niet) beter

Nadere informatie

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP De Spreker Richard Weber Directeur & oprichter Adviseur & coach Projectmanagement Profile Dynamics ICT & Bedrijfskundige achtergrond Trainer

Nadere informatie

Kwaliteit en Testen binnen Agile Project Management volgens Scrum bij Planon. David Griffioen 11 april 2006

Kwaliteit en Testen binnen Agile Project Management volgens Scrum bij Planon. David Griffioen 11 april 2006 Kwaliteit en Testen binnen Agile Project Management volgens Scrum bij Planon David Griffioen april 2006 Agenda Planon Agile Scrum Scrum bij Planon Kwaliteit en Testen Planon Planon maakt productsoftware

Nadere informatie

Literatuurlijst Jaar 1

Literatuurlijst Jaar 1 Literatuurlijst Jaar 1 Materiaal DBC 1 - Iedere student wordt geacht een laptop te hebben die zwaar genoeg is om de Adobe pakketten op te laten draaien. Soft en hardware is te bestellen via SURFSPOT.NL.

Nadere informatie

TFS als perfecte tool voor Scrum

TFS als perfecte tool voor Scrum TFS als perfecte tool voor Scrum René van Osnabrugge renevo@delta-n.nl About me René van Osnabrugge Communicate @renevo renevo@delta-n.nl http://osnabrugge.wordpress.com Agenda Wat is Scrum? Wat is ALM

Nadere informatie

Product Risico Analyse

Product Risico Analyse Product Risico Analyse Jurian van de Laar TestNet Avond 9 oktober 2013 www.improveqs.nl (info@improveqs.nl) Versie 2.0 1 Herkenbaar? In ons testproces wordt product risico analyse toegepast Wij gebruiken

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

De Innovator. Business Model Innovation WHEN THE GAME GETS TOUGH, CHANGE THE GAME. Hoe kom je tot een nieuw Businessmodel?

De Innovator. Business Model Innovation WHEN THE GAME GETS TOUGH, CHANGE THE GAME. Hoe kom je tot een nieuw Businessmodel? De Innovator Business Model Innovation WHEN THE GAME GETS TOUGH, CHANGE THE GAME Hoe kom je tot een nieuw Businessmodel? de Innovator opent de ogen voor nieuwe kansen Business Model Innovation We leven

Nadere informatie

Spelenderwijs LEAN Startup leren!

Spelenderwijs LEAN Startup leren! Spelenderwijs LEAN Startup leren! 28 mei Breda Playing Lean - leer en oefen de principes van LEAN Startup in 90 min.! Playing LEAN is een bordspel dat is geïnspireerd op de bestseller 'The Lean Startup

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Organisaties worden continu uitgedaagd om hun producten en diensten aan te passen op de veranderende klantvraag en op de interne- en externe factoren

Organisaties worden continu uitgedaagd om hun producten en diensten aan te passen op de veranderende klantvraag en op de interne- en externe factoren Organisaties worden continu uitgedaagd om hun producten en diensten aan te passen op de veranderende klantvraag en op de interne- en externe factoren die daarbij van belang zijn. Bij het innovatieproces

Nadere informatie

Ontwikkelmethoden en technieken DSDM POMT HC3

Ontwikkelmethoden en technieken DSDM POMT HC3 DSDM Ontwikkelmethoden en technieken DSDM POMT HC3 HC WG rollenspel praktijktoets 1 praktijktoets 2 praktijktoets 3 Mei week 1 week 2 week 3 Week 4 vakantie Inleiding Ontwikkel methodiek DSDM Technieken

Nadere informatie

Use-Case 2.0. Requirements Kenniscentrum 15 November 2012. Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com

Use-Case 2.0. Requirements Kenniscentrum 15 November 2012. Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com Use-Case 2.0 Requirements Kenniscentrum 15 November 2012 Eric Lopes Cardozo elcardozo@ivarjacobson.com Agenda Use cases: Een korte geschiedenis Waarom nog steeds use cases gebruiken? Waarom Use-Case 2.0?

Nadere informatie

WHITE PAPER. Agile/Scrum

WHITE PAPER. Agile/Scrum WHITE PAPER Agile/Scrum Belangrijkste kenmerk van Scrum is de ontwikkeling via een serie van korte - iteraties, in Scrum terminologie sprints genoemd. Introductie Heel in het kort gezegd is Scrum een Agile

Nadere informatie

Agile Beheer: Mythe of werkelijkheid? Odile Moreau BlinkLane Consulting NIOC 2013 - Arnhem, 5 april 2013

Agile Beheer: Mythe of werkelijkheid? Odile Moreau BlinkLane Consulting NIOC 2013 - Arnhem, 5 april 2013 Agile Beheer: Mythe of werkelijkheid? Odile Moreau BlinkLane Consulting NIOC 2013 - Arnhem, 5 april 2013 Achtergrond 2 Agile methoden zijn al een tijd heel populair geworden Zoals Scrum voor software ontwikkeling

Nadere informatie

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Gabe Zichermann Gabe Zichermann is een entrepreneur, publieke spreker en voorzitter van GSummit, een platform voor experts

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

T IS AGILE VOOR DE VERANDERING

T IS AGILE VOOR DE VERANDERING T IS AGILE VOOR DE VERANDERING Wendbare organisatie, teal, agile, Nieuwe kreten of is er echte verandering op til? Pascal Vanden Bossche pascalvdbossche Wij begeleiden organisaties om succesvol projecten

Nadere informatie

Inhoud in vogelvlucht

Inhoud in vogelvlucht Inhoud in vogelvlucht Inleiding... 1 Deel I: Agile begrijpen... 7 Hoofdstuk 1: Projectmanagement moderniseren...9 Hoofdstuk 2: Het Agile Manifest en de agile principes...19 Hoofdstuk 3: Waarom agile beter

Nadere informatie

MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT

MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT SNEL EN WENDBAAR WERKEN AAN CONTINUE VERBETERING IN ORGANISATIES LEADERSHIP, ENTREPRENEURSHIP, STEWARDSHIP NYENRODE. A REWARD FOR LIFE INDEX Inleiding 3 Masterclass Agile Management

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

What is your business as UNusual? Tom Gouman The Bridge business innovators

What is your business as UNusual? Tom Gouman The Bridge business innovators What is your business as UNusual? Tom Gouman The Bridge business innovators 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 business innovation The creation and profitable use of the new 12 Innovatie Degree of newness in the

Nadere informatie

Running Lean Ash Maurya

Running Lean Ash Maurya Running Lean Ash Maurya Met Running Lean bouwt Ash Maurya voort op The Lean startup van Eric Ries en The four steps to the epiphany van Steven Blank. Running Lean maakt de Lean methodologie praktisch hanteerbaar

Nadere informatie

Testen binnen agile methoden Anko Tijman

Testen binnen agile methoden Anko Tijman Testen binnen agile methoden Anko Tijman Introductie sinds 1997 in software testen testcoördinator Van Meijel Automatisering verbeterproces aansluiten bij extreme Programming agile proces 2 Testen binnen

Nadere informatie

The four steps to the Epiphany Steven Gary Blank

The four steps to the Epiphany Steven Gary Blank The four steps to the Epiphany Steven Gary Blank Dit boek beschrijft de vier stappen die je als startup volgens de schrijver moet doorlopen om tot de openbaring te komen. Dat wil zeggen een bedrijf met

Nadere informatie

Ontdek in 10 minuten hoe uw e-mailmarketing beter kan. Vul de vragenlijst in en bekijk de resultaten.

Ontdek in 10 minuten hoe uw e-mailmarketing beter kan. Vul de vragenlijst in en bekijk de resultaten. WHITEPAPER Test uw e-mailmarketing Door senior e-mailmarketingadviseur Paul Knapp Ontdek in 10 minuten hoe uw e-mailmarketing beter kan. Vul de vragenlijst in en bekijk de resultaten. Deel I: Vragen over

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Business development. Business development. Beter: nieuwe business betere business. Groei: Business developer

Business development. Business development. Beter: nieuwe business betere business. Groei: Business developer Business development Business development nieuwe business betere business Beter: kwaliteit efficiëntie duurzaamheid groei Product, dienst, afdeling, bedrijf, personeel, communicatie, processen, organisatie,

Nadere informatie

Z09D: ONDERZOEK. Life s too short to build something nobody wants. Media, Informatie en Communicatie. MIC Minor Mediaondernemerschap

Z09D: ONDERZOEK. Life s too short to build something nobody wants. Media, Informatie en Communicatie. MIC Minor Mediaondernemerschap Media, Informatie en Communicatie Z09D: ONDERZOEK Collegejaar 2015 2016 Life s too short to build something nobody wants. Ash Maurya, Running Lean: Iterate from Plan A to a Plan That Works. Coördinator

Nadere informatie

Verandermanagement: Business as Usual

Verandermanagement: Business as Usual Verandermanagement: Samenvatting Voor organisaties is het inmiddels een vast gegeven dat hun processen en producten continue zullen moeten veranderen om zich te kunnen handhaven in een omgeving waar we

Nadere informatie

LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt. Project Management

LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt. Project Management Lean Six Sigma Scrum Niet alleen voor software projecten LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt Project Management Project succes survey The Standish Group's report: "CHAOS Summary

Nadere informatie

Kwaliteit in Agile: een gegeven?

Kwaliteit in Agile: een gegeven? QA in Agile: waste? Kwaliteit in Agile: een gegeven? Een praktijkvoorbeeld Arno Balemans senior Quality Assurance consultant Bussum, 29 september 2015 Kwaliteit in Agile 2015 2 Werkzaamheden In mijn opdrachten:

Nadere informatie

BDD/Gherkin. Een introductie

BDD/Gherkin. Een introductie BDD/Gherkin Een introductie Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. BDD... 4 3. Gherkin... 5 4. BDD-Tools... 6 5. Voordelen... 7 6. Benodigde kennis en vaardigheden...

Nadere informatie

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum. Running Lean Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.be Intro Running Lean Wanneer zijn starters succesvol? Klanten zijn geïnteresseerd

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved.

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved. Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld Usability in Courseware Development Ellen Schuurink Gastcollege Usability Engineering Agenda Leren en usability Usability van cursusmateriaal

Nadere informatie

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven Met stappenplan Direct toepasbaar www.idmk.nl Het succesvol schrijven van (online) plannen Het schrijven van een plan is een activiteit die door elke

Nadere informatie

gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET

gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET agenda! korte intro Info.nl! onze visie op mobiel! ontwerpen voor mobiel! voorbeelden van deliverables! 3 tips voor goed design

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

De bruistablet. Creatief zoeken naar

De bruistablet. Creatief zoeken naar De bruistablet Creatief zoeken naar sprankelende oplossingen Op de jeugddienst word je dagdagelijks geconfronteerd met kleine en/of grote problemen, vraagstukken, uitdagingen die een antwoord van je vragen.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

EXIN Agile Scrum Master

EXIN Agile Scrum Master Preparation Guide EXIN Agile Scrum Master Editie juli 2015 Copyright 2015 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing system

Nadere informatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie

Het sociaal regelsysteem: externe sturing door discipline. Het systeem van communicatieve zelfsturing: zelfsturing in communicatie De logica van lef, discipline en communicatie Theoretisch kader voor organisatieontwikkeling Tonnie van der Zouwen, maart 2007 De gelaagdheid in onze werkelijkheid Theorieën zijn conceptuele verhalen met

Nadere informatie

Rubrics / Leerdoelen

Rubrics / Leerdoelen Rubrics / Leerdoelen Frank van Deursen - M41t - Juni 2016 Scrum Theoretische kennis van Scrum: Ik ben van mening dat ik dit leerdoel heb afgesloten met een voldoende. De eerste sprints waren bij mij en

Nadere informatie

Wat kunnen Large Corporates leren van StartUps?

Wat kunnen Large Corporates leren van StartUps? MSP users group Seminar 10 november 2015 Wat kunnen Large Corporates leren van StartUps? Ralf Zelders Program Manager Groupwide Innovation Lean StartUp Large Corporate Ralf Zelders Rabobank Sr. Projectmanager

Nadere informatie

Strategische wendbaarheid

Strategische wendbaarheid Strategische wendbaarheid Academy pitch Wil Janssen Wat speelt er zoal? Samenvoegen omgevingsdiensten professionelere uitvoering Wendbaarheid van partners vergroten sneller kansen pakken Opschalen veranderingen

Nadere informatie

Doe de bughunt! Een vorm van Exploratory testing. Rob van Steenbergen rob@chickenwings.nl. Klaas-Durk Toonen kdtoonen@bluemorpho-st.

Doe de bughunt! Een vorm van Exploratory testing. Rob van Steenbergen rob@chickenwings.nl. Klaas-Durk Toonen kdtoonen@bluemorpho-st. Doe de bughunt! Een vorm van Exploratory testing Klaas-Durk Toonen kdtoonen@bluemorpho-st.com Rob van Steenbergen rob@chickenwings.nl Hallo! Rob van Steenbergen Tester sinds 1996 Diverse rollen Sinds 2008

Nadere informatie

Wat drijft het werkveld?

Wat drijft het werkveld? Wat drijft het werkveld? Presentatie uitkomsten survey Jacob Brunekreef, Fontys ICT Jacob Brunekreef Meer dan 25 jaar werkzaam in de IT Nu: Projectleider EQuA project, Fontys ICT Adviseur / trainer bij

Nadere informatie

Digitale Strategie - Programma Digitale Innovatie. Auteur: Adham Laamraoui Datum: 23-06-2016 Versie: innovatie@debieb

Digitale Strategie - Programma Digitale Innovatie. Auteur: Adham Laamraoui Datum: 23-06-2016 Versie: innovatie@debieb Digitale Strategie - Programma Digitale Innovatie Auteur: Adham Laamraoui Datum: 23-06-2016 Versie: innovatie@debieb Inhoud 1. WT*&^% 2. Digitale Strategie 3. Digitale Marketing 4. Digitale Marketing Scan

Nadere informatie

Effectief testen in complexe omgeving 20-8-2012

Effectief testen in complexe omgeving 20-8-2012 Effectief testen in complexe omgeving 20-8-2012 How it came to be 20-8-2012 2 Indeling Wie ben ik? Wat doet TASS? Beschrijving ontwikkelgroepen Voor SCRUM Implementatie SCRUM Gerealiseerde verbeteringen

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Simon Klaarenbeek 310957 Versie 1.0 - Enschede. Afstudeerbedrijf. Berrie Coelman Rigtersbleek-Zandvoort 10-206. Saxion Hogescholen

Plan van Aanpak. Simon Klaarenbeek 310957 Versie 1.0 - Enschede. Afstudeerbedrijf. Berrie Coelman Rigtersbleek-Zandvoort 10-206. Saxion Hogescholen Plan van Aanpak Simon Klaarenbeek 310957 Versie 1.0 - Enschede Afstudeerbedrijf Startup Center Adres: Spinnerij Oosterveld Berrie Coelman Rigtersbleek-Zandvoort 10-206 Saxion Hogescholen Enschede Academix

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Driving business agility with open source Innovation fueled from outside

Driving business agility with open source Innovation fueled from outside Driving business agility with open source Innovation fueled from outside Travelcard, project Next Peter Latten, Maarten Küppers Peter Latten Peter Latten Scrum Coach / Sr. Project Manager m: +31 (0)6 23

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Lean thinking op de SEH: ervaringen in het AMC. Dr. ir. Remco Rosmulder

Lean thinking op de SEH: ervaringen in het AMC. Dr. ir. Remco Rosmulder Lean thinking op de SEH: ervaringen in het AMC Dr. ir. Remco Rosmulder Hoogste urgentie 2 van 31 En de overige 95% van de patiënten? 3 van 31 Uitdagingen Hoe kunnen we meer doen van wat we al goed doen?

Nadere informatie

EXIN Agile Scrum Foundation

EXIN Agile Scrum Foundation Preparation Guide EXIN Agile Scrum Foundation Editie december 2014 Copyright 2014 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing

Nadere informatie

Seminar Design for LEAN

Seminar Design for LEAN Toyota Early Management Vroegtijdig managen van problemen Seminar Design for LEAN ir. Hein M. Winkelaar M.Sc. Eigenaar PSTAMP & Practical JIPM-Certified TPM/LEAN-expert Agenda Voorstellen Doelstelling

Nadere informatie

Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8

Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8 Aliens? http://www.youtube.com/watch?v=e5pqleh2hz8 Ontwikkelmethoden en technieken Kenmerken van ontwikkelmethoden POMT HC2 2 Vorige week 3 Rollenspel Klant is koning Communicatie en afspraken Documentatie

Nadere informatie

Oh ja? Dat klinkt als een belangrijk project. En nu kom je erachter dat het niet haalbaar is?

Oh ja? Dat klinkt als een belangrijk project. En nu kom je erachter dat het niet haalbaar is? Positief moeten doen Uitgeschreven progressiegerichte dialogen zijn mooi materiaal om jezelf te trainen. Je kunt dat op verschillende manieren doen. Je kunt de dialoog lezen en in de kantlijn schrijven

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een "Social Business"

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een Social Business Behoeftepiramide van een "" (Naar analogie piramide van Maslow) Maslow rangschikte de volgens hem universele behoeften van de mens in een hiërarchie. Volgens zijn theorie zou de mens pas streven naar bevrediging

Nadere informatie

HOE WERKT LEAN STARTUP VOOR UW BEDRIJF?

HOE WERKT LEAN STARTUP VOOR UW BEDRIJF? HOE WERKT LEAN STARTUP VOOR UW BEDRIJF? Een bundel van blogs over Lean Startup en Scrum in praktijk 1 Blogbundel INTRODUCTIE. Achterover leunen zit er tegenwoordig niet In deze bundel vindt u een verzameling

Nadere informatie

Agile. Scrum. Tom Luuring

Agile. Scrum. Tom Luuring Agile Scrum Tom Luuring 1576519 Inleiding Als een storm verovert Agile project management de creatieve markt, en springen design teams enthousiast op de bandwagon genaamd Scrum; de meest populaire lightweight

Nadere informatie

Scoren met je project Projectmatig werken mag géén last zijn!

Scoren met je project Projectmatig werken mag géén last zijn! blauw Scoren met je project Projectmatig werken mag géén last zijn! Ives De Saeger 17/11/2015 1 scoren met project Doel van deze sessie blauw Inzichten in hoe te scoren met project. Geleerde direct toepassen

Nadere informatie

Project methodiek. Auxilium BV Oude Delft 48 2611 CD Delft. T: 015-261 23 16 F: 015-213 34 83 E: info@auxilium.nl

Project methodiek. Auxilium BV Oude Delft 48 2611 CD Delft. T: 015-261 23 16 F: 015-213 34 83 E: info@auxilium.nl Project methodiek Auxilium BV Oude Delft 48 2611 CD Delft T: 015-261 23 16 F: 015-213 34 83 E: info@auxilium.nl Inhoud 1 PROJECTMETHODIEK... 3 1.1 TIME-BOXING... 3 1.2 USER-STORIES EN STORY-POINTS... 3

Nadere informatie

Agile Project Management volgens Scrum. David Griffioen 21 mei 2007

Agile Project Management volgens Scrum. David Griffioen 21 mei 2007 Agile Project Management volgens Scrum David Griffioen 21 mei 2007 Agenda Agile Scrum Proces verbetering in Scrum Verbeteren bij Planon Vragen Een aantal vragen hand opsteken graag Wie is bekend met Agile

Nadere informatie

COMPETENTIE- ONTWIKKELPLAN. Tim Veerman. Klas: IG_203 Studentnummer: Periode: Loopbaanadviseur: Alexander Mulder

COMPETENTIE- ONTWIKKELPLAN. Tim Veerman. Klas: IG_203 Studentnummer: Periode: Loopbaanadviseur: Alexander Mulder COMPETENTIE- ONTWIKKELPLAN Tim Veerman Klas: IG_203 Studentnummer: 500676694 Periode: 2015-2016 Loopbaanadviseur: Alexander Mulder Inhoudsopgave Visie op Studie en beroep... 2 Studievoortgang... 3 SWOT

Nadere informatie

Crowdfunding in de creatieve sector

Crowdfunding in de creatieve sector Crowdfunding in de creatieve sector Crowdfunding in de creatieve sector Gijsbert Koren (Douw&Koren) Crowdfunding Crowdfunding is een manier van financieren waarbij geld bij een grote hoeveelheid kleine

Nadere informatie

100% voor uw onderneming.

100% voor uw onderneming. 100% voor uw onderneming. 100% AGILE, 100% KWALITEIT, 100% BETROUWBAARHEID DAARVOOR STAAT DE AGILE SOFTWARE FACTORY (ASF). MAAK EEN EINDE AAN OVER- SCHREDEN DEADLINES EN HOOG OPLOPENDE PROJECT KOSTEN.

Nadere informatie