Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied"

Transcriptie

1 Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied 1/5 Inleiding Het Middellandse Zeegebied ligt in een landschapszone die vanwege zijn klimaat prettig is om te wonen of om er als toerist op bezoek te zijn. Door het ontbreken van zeer koude winters met veel vorst heeft ook de landbouw er veel mogelijkheden. Het enige minpunt is de beperkte beschikbaarheid van water. In de subtropische landschapszone is water vaak een kritische factor die de bestaansmogelijkheden voor de mens bepaalt. Belangrijk is de voorraad vernieuwbaar zoet water die beschikbaar is. Het gaat hierbij om al het zoete water dat jaarlijks via de neerslag (na aftrek van de verdamping) en via de rivieren wordt aangevoerd, en vaak in stuwmeren wordt opgeslagen. Het is de vraag of de voorraad zoet water in de stroomgebieden (bijvoorbeeld in het zuiden en oosten van Spanje) voldoende is voor bewoners, de landbouw en de toeristen. Bij een langdurig watertekort is er kans op landdegradatie door verzilting of zelfs kans op verwoestijning. Hoofdvraag Waarom neemt in de stroomgebieden van het Middellandse Zeegebied in zuidelijke richting de kans toe op watertekort en landdegradatie (bijvoorbeeld verwoestijning)? Deelvragen 1 Welke factoren bepalen of in een stroomgebied in het noorden (bijvoorbeeld in Spanje) of het zuiden van het Middellandse Zeegebied een watertekort optreedt? 2 Waarom is er in veel stroomgebieden door de irrigatielandbouw en de aanwezigheid van veel toeristen kans op landdegradatie? 3 Hoe kan de landbouw in de stroomgebieden van het Middellandse Zeegebied meer duurzaam gemaakt worden? Bestudeer de bronnen. Beantwoord eerst de deelvragen en vervolgens de hoofdvraag. Bron 1 De mate van benutting van het vernieuwbaar water (interne en externe bronnen) in de stroomgebieden van het Middellandse Zeegebied (in %, 2000). Bron 2 De stroomgebieden in Spanje met irrigatielandbouw en intensief watergebruik voor toerisme.

2 2/5 Bron 3 De gemiddelde jaarlijkse waterafvoer en vraag naar water in de stroomgebieden in Spanje. Bron 4 Waterplannen in Spanje. In de zuidelijke kustgebieden van Spanje is de waterbehoefte enorm. De citrusteelt in Andalusië en de teelt van tomaten, aardbeien en paprika s in de regio s Almeria en Murcia vragen veel water. Ook is veel water nodig voor het toerisme en het groen houden van golfbanen. Op jaarbasis is in veel gebieden sprake van een watertekort, wat men heeft proberen op te vangen door de aanleg van stuwmeren. Maar deze stuwmeren bevatten na de winter vaak te weinig water. De watervoorziening is daarom risicovol geworden. In 2001 kwam de Spaanse regering met een plan (Plan Hidrológico Nacional, zie bron 5) dat de problemen moest oplossen. De kern van het plan was dat water van surplusgebieden naar tekortgebieden zou geworden gevoerd. Vanuit de benedenloop van de Ebro zou water over de bergruggen via een net van kanalen, spaarbekkens en zeventig stuwmeren naar te droge gebieden gevoerd worden. De Ebro voert jaarlijks ruim hm 3 water af naar de Middellandse Zee. Hiervan zou hm 3 worden afgetapt en ten behoeve van tuinbouw en toerisme naar de gebieden rondom Valancia, Murcia en Almeria worden gevoerd. Het gebied rondom Barcelona zou eenvijfde deel van het water krijgen. Tegen het kostbare plan (23 miljard euro) kwam veel verzet. In 2004 kwam een nieuwe Spaanse regering met een alternatief plan (Programma AGUA). Centraal in het plan staan maatregelen voor meer recycling van water en zuiniger gebruik. Ook worden in de kustgebieden 22 nieuwe installaties voor ontzilting van zeewater gebouwd. In Spanje bestaan al zevenhonderd van dergelijke installaties. Een belangrijk neveneffect van de kostbare ontziltingsinstallaties zal zijn dat er meer relatie komt tussen de kosten van het zoete water en de prijs die afnemers moeten betalen. Dit is in Spanje hard nodig, want de boeren en de exploitanten van golfbanen betalen in veel gebieden momenteel maar een schijntje voor hun water, in tegenstelling tot de consumenten. Bron 5 Het Spaanse nationale waterplan (Plan Hidrológico Nacional) van 2001.

3 3/5 Bron 6 De gebieden in Spanje waarin de jaarlijkse verdampingscapaciteit de neerslag flink overtreft ( ). Bron 7 Irrigatiekanaal in de Ebrodelta. Bron 8 Heet en broeierig Spanje droogt op. Catalonië, in het noordoosten van Spanje, maakt de ergste droogte in zestig jaar mee. Golfterreinen die niet met gezuiverd afvalwater irrigeren, hebben de eerste waterrantsoenen opgelegd gekregen. Kleine dorpen in het binnenland moeten met tankwagens van water worden voorzien. De grootste effecten van de droogte zijn zichtbaar in de landbouw, de sector die driekwart van het waterverbruik voor zijn rekening neemt. Spanje, veruit de belangrijkste producent van olijfolie ter wereld, gaat een slechte olijfoogst tegemoet. In het land staan opmerkelijk veel kale, dode bomen. Meer dan eenvijfde van de 48 duizend hectare aan olijfbomen is zwaar beschadigd, nog eens eenvijfde draagt geen vruchten. Spanje heeft een kort geheugen als het aankomt op waterschaarste. In de afgelopen tien jaar is hoegenaamd niets ondernomen om een nieuwe periode van droogte op te vangen. De hoop is nu gevestigd op de versnelde bouw van ontziltingsinstallaties langs de kust. En er is een begin gemaakt met het ontwikkelen van publieke waterbanken, een systeem waarbij de boeren hun watertekorten kunnen bijkopen of hun surplus juist van de hand kunnen doen. Het systeem is afgekeken van California. Bron: Steven Adolf, in NRC Handelsblad (22 juni 2005).

4 4/5 Deelvraag 1 Welke factoren bepalen of in een stroomgebied in het noorden (bijvoorbeeld in Spanje) of het zuiden van het Middellandse Zeegebied een watertekort optreedt? Een watertekort treedt op als het waterverbruik door de bewoners, de toeristen en de landbouw groter is dan de beschikbare hoeveelheid water. De beschikbare hoeveelheid water wordt bepaald door: 1 de voorraad vernieuwbaar water via neerslag en rivieren, van elders toegevoerd water via kanalen, opgepompt grondwater, en water dat door ontziltingsinstallaties geleverd wordt; 2 de verdamping, die onder andere in de landbouw voor een flinke afvoer van water zorgt. De mate van benutting (bron 1) geeft aan of in een stroomgebied nog voldoende waterreserves zijn om te benutten. Deelvraag 2 Waarom is er in veel stroomgebieden door de irrigatielandbouw en de aanwezigheid van veel toeristen kans op landdegradatie? Door de irrigatielandbouw wordt er naar de akkers veel water toegevoerd. Bij verdamping van dit water slaan de opgeloste zouten neer en treedt verzilting op. Door het omvangrijke watergebruik in de irrigatielandbouw en door het watergebruik van de toeristen kan een watertekort ontstaan en verdroging optreden. Verzilting en verdroging zorgen beide voor een afname van het vermogen van de bodem en de grond om gewassen te produceren. Er treedt dus landdegradatie op. Een extreme vorm van landdegradatie is verwoestijning.

5 Deelvraag 3 Hoe kan de landbouw in de stroomgebieden van het Middellandse Zeegebied meer duurzaam gemaakt worden? 5/5 De landbouw kan op twee manieren duurzaam worden gemaakt: 1 Door het watergebruik door planten aan te passen aan het beschikbare water. Dit betekent dat in kritische watersituaties meer planten gebruikt worden die minder water gebruiken. Ook minder cultures helpen. Als olijfbomen bijvoorbeeld verder van elkaar afstaan, gebruiken ze minder water. 2 Door te zorgen voor een extra toevoer van water. Ontzilten van zeewater is een oplossing en ook toevoer van water uit stroomgebieden die een fors overschot hebben. Hoofdvraag Waarom neemt in de stroomgebieden van het Middellandse Zeegebied in zuidelijke richting de kans toe op watertekort en landdegradatie (bijvoorbeeld verwoestijning)? Naar het zuiden toe is er minder neerslag en meer verdamping. In de landen aan de zuidkant is de watersituatie daarom het meest kritisch en de kans op watertekort en landdegradatie door verzilting of verdroging en verwoestijning het grootst. Compenserend is dat het toerisme nog relatief beperkt is. Bij sterke groei van het toerisme zullen er problemen ontstaan. In de landen aan de noordkant is in bepaalde gebieden met weinig vernieuwbaar water en een groot watergebruik voor toerisme en irrigatielandbouw de kans op watertekort en landdegradatie ook groot. Zuidoost-Spanje is hiervan een duidelijk voorbeeld.

Eindexamen aardrijkskunde havo 2007-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2007-I Natuur en milieu Opgave 6 De Ebrodelta Gebruik de bronnen 11 tot en met 14 Na de Spaanse verkiezingen in juni 2004 werd bekend dat de nieuwe Spaanse regering heeft besloten om de Ebrotransfer niet uit

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Klas: 12vwo Datum: november 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

water Stroomgebieden

water Stroomgebieden water Planet 54 55 water De kwaliteit van en toegang tot water zijn belangrijke basisvoorzieningen. Grote infrastructurele werken op het gebied van water (dijken, ruimte voor water, rivieromleggingen)

Nadere informatie

AARDE 2 VWO ANTWOORDENBOEK HOOFDSTUK 6 MIDDELLANDSE-ZEEGEBIED

AARDE 2 VWO ANTWOORDENBOEK HOOFDSTUK 6 MIDDELLANDSE-ZEEGEBIED HOOFDSTUK 6 Paragraaf 1 Oriëntatie 1 a Ja. Alle legenda-eenheden komen in beide gebieden voor. b Het betreft woestijngebieden waar alleen door toevoer van water landbouw mogelijk is. 2 a Hellingshoek groter

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 1 Tot de lange vakanties, want bij lange vakanties wordt

Nadere informatie

AANSLUITING CURRICULUMVOORSTEL WATEREDUCATIE GROEP 7-8

AANSLUITING CURRICULUMVOORSTEL WATEREDUCATIE GROEP 7-8 1 KLIKPLAAT WAT IS WATER Lesblad Wat is water Water, ijs en waterdamp Oplossen Sterk water Drijven en zinken Zoet en zout Overal is water INHOUD LESMODULE: [DOMEIN WATER EN LEVEN] Leerling geeft water

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Gevolgen klimaatverandering vmbo-kgt34

Gevolgen klimaatverandering vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82685 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

BEVOLKINGSGROEI De bevolking groeit snel aan in de Arabische Wereld. De trek naar de stad veroorzaakt een snelle verstedelijking!

BEVOLKINGSGROEI De bevolking groeit snel aan in de Arabische Wereld. De trek naar de stad veroorzaakt een snelle verstedelijking! C. De vraag stijgt Hoofdstuk 1: water in de Arabische Wereld BEVOLKINGSGROEI De bevolking groeit snel aan in de Arabische Wereld. De trek naar de stad veroorzaakt een snelle verstedelijking! VERANDEREND

Nadere informatie

Overstromingen en wateroverlast

Overstromingen en wateroverlast Atlasparagraaf Overstromingen en wateroverlast 1/6 In deze atlasparagraaf herhaal je de stof van Overstromingen en wateroverlast. Je gaat extra oefenen met het waarderen van verschijnselen (vraag 4 en

Nadere informatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 6 Middellandse-Zeegebied

Aardrijkskunde hoofdstuk 6 Middellandse-Zeegebied Aardrijkskunde hoofdstuk 6 Middellandse-Zeegebied 2 Klimaat en water in het Middellandse-Zeegebied 2.1 De kenmerken van het mediterrane klimaat Het Middellandse-Zeegebied ligt in de subtropische landschapszone.

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 2 foto 1 = A foto 2 = B foto

Nadere informatie

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte.

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. NATUURBEHEER & LANDBOUW www.hydrorock.com Natuurbeheer en watermanagement Droogte, hittegolven, hevige regenval en overstromingen. Ze komen

Nadere informatie

Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82669 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water R * ** ** ** ** ** ** ** * S ** * ** ** * P Q LAND ZEE T

Nadere informatie

Zittingsdocument B7-0485/2010 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0452/2010

Zittingsdocument B7-0485/2010 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0452/2010 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 1.9.2010 B7-0485/2010 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0452/2010 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. 9 000 actieve mkb/kmo s bijna 500 000 banen JOUW MENING TELT Met het waterbeleid en de maatregelen van de EU krijgt iedereen inspraak door middel

Nadere informatie

RISICOSIGNALERING Droogte

RISICOSIGNALERING Droogte RISICOSIGNALERING Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut IEIDING heeft invloed op de groei van planten en gewassen, op de grondwaterstanden en daarmee indirect op bijvoorbeeld energiebedrijven

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 1. ALLES IS WATER Alles is water. We zijn letterlijk omringd door water. Water

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening.

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 2 mei 2011 Nummer 2011-04 Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Afgelopen

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 punt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 1 De Veluwe / het Veluwemeer 2 maximumscore 2 1 = juist

Nadere informatie

Water en politiek in Palestina

Water en politiek in Palestina Water en politiek in Palestina Een posterpresentatie van Stefan Deconinck, KU Brussel Meer informatie: Waternet de geopolitiek van waterschaarste in het Midden-Oosten http://www.waternet.be/ Referenties

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I Omgaan met natuurlijke hulpbronnen bron 16 De kringloop van het water neerslag M verdamping K C water in oceanen en zeeen H stuwmeer O F 1p 26 In bron 16 is de kringloop van het water afgebeeld. Op diverse

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Kennis 2p 1 Zet de onderstaande begrippen in chronologische volgorde. A Infiltreren. B Verdampen. C Condenseren. D Bevriezen.

Kennis 2p 1 Zet de onderstaande begrippen in chronologische volgorde. A Infiltreren. B Verdampen. C Condenseren. D Bevriezen. MODULE 4 WATER Schrijf alle antwoorden op een apart antwoordblad. Kennis 1 Zet de onderstaande begrippen in chronologische volgorde. A Infiltreren. B Verdampen. C Condenseren. D Bevriezen. 2 Welke twee

Nadere informatie

Naar minder harde grenzen. Luc Kohsiek Dijkgraaf

Naar minder harde grenzen. Luc Kohsiek Dijkgraaf Naar minder harde grenzen Luc Kohsiek Dijkgraaf Inhoud Het klimaat verandert De samenleving verandert Van scherpe scheiding tussen overheid en burgers naar participerende samenwerking Van scherpe scheiding

Nadere informatie

Broeikaseffect vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Broeikaseffect vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82686 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. aardrijkskunde CSE BB. tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. aardrijkskunde CSE BB. tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-10.30 uur aardrijkskunde CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

9 Bezoek aan een sinaasappelbedrijf in Valencia

9 Bezoek aan een sinaasappelbedrijf in Valencia 9 Bezoek aan een sinaasappelbedrijf in Valencia 1 Op interview Het bedrijf van de familie Ferrando, vader Pepe en dochter Susanna, ligt in de Huerta (tuinbouwgebied) van Godella-Rocafort, in de buurt van

Nadere informatie

Het Regenwoud in Amazonië

Het Regenwoud in Amazonië Het Regenwoud in Amazonië A. Situering B. Klimaat en vegetatie Warm en altijd nat. Tropisch regenwoud 1. Kenmerken van het tropisch woud Woudreuzen: 40 m hoog en kunnen vrij van de zon en lucht genieten.

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Dag van de Aardrijkskunde 3 7 I. Mestdagh A. Vermeulen KLIMAATTYPE: WARM ALTIJD NAT KLIMAAT VEGETATIETYPE: TROPISCH REGENWOUD TROPISCH REGENWOUD - Boomgroei mogelijk

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

MO Ontzilting vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

MO Ontzilting vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82673 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO

Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO Een slecht gevuld waterreservoir bij Huesca, in het Zuiden van Spanje. De oude kerk staat normaal onderwater. Volkskrant juli 2006. Bewaar

Nadere informatie

Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop. NVTL Studiedag - 1 maart 2011

Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop. NVTL Studiedag - 1 maart 2011 Slim omgaan met water en meststoffen door toepassing van sensoren: More Crop per Drop NVTL Studiedag - 1 maart 2011 Jos Balendonck, Wageningen UR Glastuinbouw Overzicht Irrigatie trends Doelstellingen

Nadere informatie

In bovenstaande figuur staat de kringloop van het water weergegeven.

In bovenstaande figuur staat de kringloop van het water weergegeven. Omgaan met natuurlijke hulpbronnen figuur 1 De kringloop van het water 1 6 3 5 4 2 4 zee In bovenstaande figuur staat de kringloop van het water weergegeven. 1p 23 Bij welke cijfers in deze figuur is het

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland Gastcollege door Sander Brinkman Haagse Hogeschool Climate & Environment 4 september 2008 Introductie Studie Bodem, Water en Atmosfeer, Wageningen Universiteit Beroepsvoorbereidendblok UNFCCC CoP 6, Den

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J

r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J r > ZZW B 67-6. Zandputten als spaarbekkens Waterhuishoudkundige aspecten \ J DIENST DER ZUIDERZEEIYERKEN Uaterloopkundige afd. nr. B 67-6 ZANDPUTTEN ALS SPAARBEKKENS \'laterhuishoudkundige ASPECTEN. De

Nadere informatie

MO Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

MO Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82672 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52482 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt.

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt. leestoets Opdracht 1 en 2 In de volgende teksten staan heel wat woorden te veel. Dat komt doordat er iets fout is gelopen bij het printen van de teksten: er zat een virus op de computer en daardoor zijn

Nadere informatie

Water als bron van conflicten

Water als bron van conflicten Water als bron van conflicten Matthijs Veenendaal Door het Tweede Wereld Water Forum heeft water de afgelopen maanden, mede dankzij de betrokkenheid van Prins Willem Alexander, in het middelpunt van de

Nadere informatie

Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa

Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa Webquest bij de Geo tweede fase havo Landbouw in Europa Inleiding In deze opdracht gaan we de invloed van de EU vergelijken. De vergelijking wordt gemaakt tussen twee landen: Nederland en Spanje. We nemen

Nadere informatie

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 A 2 maximumscore 1 Uit het antwoord moet blijken dat het in dit gebied

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtemonitor 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Droogte iets afgenomen na neerslag Door de recente neerslag in Nederland

Nadere informatie

Waterafhankelijke economie

Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Industrie en Water Chemie Raffinaderijen

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga Vraag In de laatste zes maanden was er steeds zoveel slecht nieuws over de economische groei, dat dit de consumptiegroei deed stagneren. In de

Nadere informatie

Rivieren, plaatsen en gebergten

Rivieren, plaatsen en gebergten VK : RRIJKSKUNE TUM: WOENSG 16 JULI 2008 TIJ : 10.45 11.30 UUR Rivieren, plaatsen en gebergten 1 3 monding TLNTISHE OEN III I II IV oesewijne Tibiti dampada ekijk deze kaart. Op deze kaart zijn de grote

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Antwoorden 6 vwo 3 Middellandse Zeegebied

Antwoorden 6 vwo 3 Middellandse Zeegebied Antwoorden 6 vwo Middellandse Zeegebied De vele gezichten van het Middellandse Zeegebied a Actief, er komt rook uit de krater van de Etna. b De Afrikaanse plaat duikt onder de Tyrrheense plaat. c Circa

Nadere informatie

Waterbeschikbaarheid verder afgenomen; nog geen knelpunten in de watervoorziening

Waterbeschikbaarheid verder afgenomen; nog geen knelpunten in de watervoorziening Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 22 april 2014 Nummer 2014-4 Waterbeschikbaarheid verder afgenomen; nog geen knelpunten in de watervoorziening

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2010 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2010 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen 1 maximumscore 2 Met de touringcar kan er minder hard gereden worden.

Nadere informatie

Nadere informatie. Weersverwachting

Nadere informatie. Weersverwachting Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 16 mei 2011 Nummer 2011-06 Droogtesituatie verandert weinig, ondanks regen De wateraanvoer van de Rijn

Nadere informatie

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/87209 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Index. Dankwoord Voorwoord 1

Index. Dankwoord Voorwoord 1 Index Dankwoord VII Voorwoord 1 Hoofdstuk I: Inleiding 3 1 Vraagstelling 3 2 Onderzoek naar antieke watervoorziening 3 3 Onderzoeksmethode 4 4 Systeemkunde 5 Introductie 5 Welke systeemkunde? 6 Basisprincipes

Nadere informatie

Water in China 2 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Water in China 2 vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82675 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

Les 3 Landbouwlandschappen

Les 3 Landbouwlandschappen 1 Les 3 Landbouwlandschappen 1. Soorten landbouw Aan de hand van onderstaand schema onderscheiden we een aantal vormen van landbouw: INFO 1 1 AKKERBOUW Akkerbouw is een vorm van landbouw waarbij men gewassen

Nadere informatie

Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016

Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016 Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016 Judith ter Maat, Joachim Hunink, Marjolein Mens, Edwin Snippen Kennisdag Zoetwater

Nadere informatie

Een veilig, aantrekkelijk en. economisch sterk. Wadden- en IJsselmeergebied. Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Een veilig, aantrekkelijk en. economisch sterk. Wadden- en IJsselmeergebied. Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Een veilig, aantrekkelijk en economisch sterk Wadden- en IJsselmeergebied De rol van het waterschap Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier De kust IJmuiden Aanleg strekdam in

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld?

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? 3.1 Fysische Situering omstandigheden 1 B C D 2 4 5 E NKK

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. aardrijkskunde CSE BB. tijdvak 1 dinsdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. aardrijkskunde CSE BB. tijdvak 1 dinsdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2014 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 13.30-15.00 uur aardrijkskunde CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Droogtebericht. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 april 2014 Nummer 2014-5

Droogtebericht. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 april 2014 Nummer 2014-5 Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 28 april 2014 Nummer 2014-5 Droog voor de tijd van het jaar, maar de situatie is goed beheersbaar Door

Nadere informatie

spm Water

spm Water spm1530 - Water http://grfixds.deviantart.com/art/save-water-save-life-171768754 spm1530 - Water Onderdeel van systeem aarde : Hydrosfeer/Lithosfeer nationaal/regionaal/continentaal/globaal het watersysteem

Nadere informatie

Opgesteld voor de Gemeente Bussum

Opgesteld voor de Gemeente Bussum Stichting Water voor Masaï Rapport over de nieuwe waterpomp in Puna, Tanzania Opgesteld voor de Gemeente Bussum December 2014 Project achtergrond Voor de bouw van de derde waterpomp heeft Water voor Masai

Nadere informatie

CONCRETE DOELEN VAKOVERSCHRIJDENDE DOELEN

CONCRETE DOELEN VAKOVERSCHRIJDENDE DOELEN CONCRETE DOELEN De leerlingen kunnen: - vertellen waar zout en zoet water voorkomen. - vertellen dat zout water niet drinkbaar is en dat het moeilijk, en duur is om er drinkwater van te maken. - het begrip

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II Aarde Opgave 3 Wereldwonderen in Peru Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en 2 en de atlas. Machu Picchu is gebouwd van blokken graniet.

Nadere informatie

Lees de tekst en vul nadien de cijfergegevens juist in.

Lees de tekst en vul nadien de cijfergegevens juist in. naam: Lees de tekst en vul nadien de cijfergegevens juist in. Water is geen klatergoud Water vinden overal, maar we beseffen vaak zelf niet hoe belangrijk het ook voor ons eigen leven is. Ons lichaam bestaat

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2002-II Mens en Milieu Het rivierkleilandschap vervult een belangrijke functie in de ecologische hoofdstructuur. 3p 23 A: Welk deel van het rivierkleigebied is bij uitstek geschikt om deel uit te maken van de

Nadere informatie

Antwoorden 6 vwo 2 Landschapszones

Antwoorden 6 vwo 2 Landschapszones Antwoorden 6 vwo Landschapszones De schatkamer op aarde verdwijnt langzaam a Als het stroomgebied van de Amazonerivier. b 00 km breed en 00 km lang. c Een polair klimaat: het hooggebergteklimaat; een maritiem

Nadere informatie

Aarde : De Middellandse Zee. Willem Korevaar. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/55588

Aarde : De Middellandse Zee. Willem Korevaar. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/55588 Auteur Willem Korevaar Laatst gewijzigd 05 January 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/55588 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Ik ben minister van landbouw in Kenia Ik ben de koe van de familie Osomo uit Kenia

Ik ben minister van landbouw in Kenia Ik ben de koe van de familie Osomo uit Kenia Ik ben minister van landbouw in Kenia Steeds meer bedrijven uit Europa en Azië willen in ons land hun bedrijf zetten. Hier is immers veel grond, er zijn minder regels dan in hun land en de lonen van onze

Nadere informatie

Effluent voor de landbouw

Effluent voor de landbouw Effluent voor de landbouw Droogteschade in de landbouw verminderen Klimaatsverandering = nattere winters en drogere zomers Droogte in de landbouw = minder opbrengst en minder kwaliteit Regen kan je niet

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Basisinzichten Aardrijkskunde

Basisinzichten Aardrijkskunde Basisinzichten Aardrijkskunde Indeling Kennisgebieden 1. Landschappen 2. Bevolking 3. Bestaansmiddelen Regio s 1. Nederland 2. Europa 3. Wereld Vaardigheden A. De leerlingen kunnen samenhang tussen verschijnselen

Nadere informatie

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3 Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen Water kent geen grenzen. Het stroomt van land naar land. Het teveel aan water moet ergens naartoe. Het zoekt een weg naar zee. Zee is het laagste punt in een landschap.

Nadere informatie

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren in Nederland. Het stuwensemble Nederrijn en Lek speelt hierin een

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen VWO 2016 tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer

Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer code Omschrijving Hoofdstuk en paragraaf Aarde en Landschappen 2 De aarde is een van de planeten die in een vaste

Nadere informatie

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 B Cacao Bron 1 Cacao De cacaoboom komt oorspronkelijk uit Middenen Zuid-Amerika en kan uitsluitend verbouwd worden in gebieden met een tropisch

Nadere informatie