nummer 7/8 juli/augustus 2013 maandelijkse uitgave van Dyade Dienstverlening Onderwijs PO en VO: Wint uw bestuur dit jaar de Bestuursbokaal?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "nummer 7/8 juli/augustus 2013 maandelijkse uitgave van Dyade Dienstverlening Onderwijs PO en VO: Wint uw bestuur dit jaar de Bestuursbokaal?"

Transcriptie

1 magazine Vakblad voor bedrijfsvoering het onderwijs nummer 7/8 juli/augustus 2013 maandelijkse uitgave van Dyade Dienstverlening Onderwijs PO en VO: Wint uw bestuur dit jaar de Bestuursbokaal? > De kunst van het functioneel niks doen > Over op IBAN > Het huidige onderwijssysteem is toe aan vernieuwing

2 Zo...dat zit goed! schoolmeubelen School- of projectinrichting is een kwestie van functionaliteit en van leefbaarheid. Naast het leveren van innovatieve oplossingen en design voor inrichtings mogelijkheden is Presikhaaf Schoolmeubelen altijd bezig met verbetering en vernieuwing van de producten. Presikhaaf Schoolmeubelen biedt een uitgebreid assortiment schoolmeubelen, in vele kleuren, uitvoeringen en materialen. Voor meer informatie kijk op: Presikhaaf schoolmeubelen Bruningweg 10 Telefoon: BM Arnhem Telefax: Postbus EL Arnhem Internet:

3 C O L O F O N Dyademagazine is een uitgave van Dyade. Dyademagazine verschijnt elf maal per jaar. Redactie Wilma Antonisse Mieke van den Berg Frank Cannegieter Clemens Geenen Marianne Groen Joop de Jager Rinus Welleman Herman de Wild (hoofdredacteur) Aad van der Wilt Met medewerking van Wilma Rijndorp-Kreft Ronald van Rooijen Jessica van Wingerden Arnold Bakker Peter van Engeldorp Gastelaars Redactie-adres Postbus AP Nieuwegein Abonnementen Klanten van Dyade ontvangen een exemplaar van het Dyademagazine per bevoegd gezag plus een exemplaar per school. Voor niet- klanten en extra abonnementen kost het Dyademagazine E 39,95 per jaar, exclusief btw. Voor opgave van abonnementen en adreswijzigingen kunt u contact opnemen met uw Dyade vestiging. Advertentie-informatie Herman de Wild Tel. (030) In dit nummer: 4 Het belang van het volgen van een gesprekkencyclus 8 Wat betekent SEPA/IBAN voor uw schoolorganisatie? 10 Zomerleeslijst 11 De kunst van het functioneel niks doen 12 Vakantiestress 16 Even voorstellen: Clemens Geenen 18 Help! Bijna vakantie! 20 Bestuursbokaal Hoewel aan de productie van Dyademagazine veel zorg wordt besteed, kan het voorkomen dat iets aan onze aandacht ontsnapt. De Stichting Dyade Dienstverlening aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de eventuele gevolgen van drukfouten, onjuist heden of onvolledigheden in de gepubliceerde informatie. Vormgeving designgenerator, Arnhem Eindredactie TextArt, Heerhugowaard Illustraties Mieke de Haan, Gouda Drukkerij Nivo, Delfgauw Column 21 Leerstofjaarklassensysteem 22 Onderzoek: Welke ervaringen heeft u met interim-management in het onderwijs? 26 Onderwijsdromen in the spotlight 28 Arrangementen passend onderwijs Barneveld 33 Voordeelservice van de zaak 34 Waar vindt u ons? / Volg Dyade via... c s 35 Kalender Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

4 PO Het belang van het volgen van een gesprekkencyclus Binnen de reeks artikelen over personeelsmanagement staan we deze keer stil bij de gesprekkencyclus en het belang daarvan voor schoolorganisaties. Lang niet op alle scholen wordt het functioneren van medewerkers (consequent) gevolgd. Het volgen van medewerkers en vooral ook het stimuleren van de ontwikkeling van medewerkers wordt echter steeds belangrijker. Waarom dit belangrijk is, bespreken wij in dit artikel. door Wilma Rijndorp-Kreft en Ronald van Rooijen, adviseurs Dyade Advies De huidige politieke cultuur is sterk gericht op prestaties en opbrengsten. Van leerlingen en ook van leerkrachten, schoolleiders, bestuurders en toezichthouders. Kwaliteitseisen worden opgesteld en verscherpt. Het moet beter kunnen, is de gedachte. verzorgen van planmatige zorg. Slechts 37 procent van de leerkrachten in het basisonderwijs beheerst deze vaardigheden. Met name de complexe vaardigheden worden steeds belangrijker door de eisen die gesteld worden aan opbrengstgericht werken en vanwege de verwachting dat steeds meer zorgleerlingen op de reguliere basisscholen zullen blijven als gevolg van passend onderwijs. Tel daarbij de bezuinigingen en krimp op en je hebt een grotere klas met meer diversiteit in leerlingen, waarbij onder- Basisvaardigheden De Onderwijsinspectie heeft in april 2013 de nota De Staat van het Onderwijs, Hoofdlijnen uit het Onderwijsverslag 2011/2012 gepubliceerd. In deze nota worden de nodige feiten en cijfers gepubliceerd inzake kwaliteit. In dit rapport staan opvallende uitkomsten. Volgens de Inspectie beheerst 83 procent van de leerkrachten in het primair onderwijs de basisvaardigheden. In de andere onderwijssectoren varieert dit percentage van 89 tot 70 procent. Onder basisvaardigheden verstaan we: het geven van een duidelijke uitleg, het creëren van een taakgerichte werksfeer en het bij de les houden van leerlingen. Van de 17 procent van de leerkrachten in het PO die de basisvaardigheden niet beheerst, is een deel startend leerkracht en daarmee nog lerende. Nu geeft de Inspectie hierbij aan dat juist zwakkere leerkrachten onvoldoende inzicht hebben in de eigen sterke en zwakke punten. De Inspectie concludeert dat blijkbaar feedback en sturing gemist wordt bij deze groep. Complexe vaardigheden De Inspectie doet voorts ook verslag van de percentages leerkrachten die de meer complexe vaardigheden beheersen, zoals het afstemmen van de instructie, verwerkingsopdrachten en onderwijstijd, het volgen en analyseren van de voortgang van leerlingen en 4 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

5 Volgens de Inspectie beheerst 83 procent van de leerkrachten in het primair onderwijs de basisvaardigheden. In de andere onderwijssectoren varieert dit percentage van 89 tot 70 procent. steuning tot een minimum is gebracht. Het goed volgen en aansturen van het functioneren van medewerkers is dan ook een must. Relevantie gesprekkencyclus Er is nog een reden waarom het aansturen van medewerkers van belang is. De rechtspositie van medewerkers is het onderwijs is zeer sterk. Een tijdelijk dienstverband is bijna net zo sterk als een vast dienstverband. Ontslag zonder reden en dossier is in het primair onderwijs niet mogelijk. Vanwege een wijziging in de herbenoemingsvolgorde in de CAO PO 2013 heeft u herbenoemingsverplichtingen aan al uw medewerkers die meer dan een jaar aansluitend in dienst zijn geweest en die recht hebben op een uitkering. Dit geldt ook voor uw vervangers! Dit betekent dat u alle vacatures aan deze (ex-)medewerkers moet aanbieden volgens artikel 138 en 139 WPO en 132 en 133 WEC. U kunt alleen weigeren als u een reden en daarbij een dossier hebt. Dit maakt een stringent aannamebeleid en voorts een gestructureerde gesprekkencyclus zeer relevant. De gesprekkencyclus Bij het hanteren van een gesprekkencyclus is het raadzaam te starten op basis van een functiebeschrijving, waarin onder andere de binnen de functie te behalen resultaten en vereiste vakkennis zijn opgenomen. Deze beschrijving wordt bij voorkeur aangevuld met een competentiebeschrijving: een combinatie van kennis, vaardigheden, eigenschappen en motivatie waarmee de medewerker in staat is een bijdrage te leveren aan de resultaten van vandaag en de veranderingen van morgen. > Planningsgesprek en POP U start met een planningsgesprek, ook wel doelstellingengesprek of ontwikkelingsgesprek genoemd. Dit gesprek is gericht op de toekomst en brengt verbinding aan tussen de doelen van de school en de doelen en ontwikkeling van de medewerker. Uw medewerker stelt voorts het eigen persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) op, waarin concrete afspraken over de ontwikkeling en de inzet van faciliteiten wordt vastgelegd. De medewerker en de leidinggevende stellen het POP voorts vast. Bij het POP is het raadzaam een korte risico-analyse op te nemen om te voorkomen dat lopende het traject allerlei redenen gevonden kunnen worden waarom het POP niet wordt uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan begeleiding door een leidinggevende of andere medewerker. Deze persoon moet wel de tijd vrijmaken voor de medewerker. De gesprekkencyclus beslaat meestal een periode van twee tot drie jaar. In deze periode vindt één planningsgesprek plaats, waarna voor de duur van de cyclus één POP wordt opgesteld. >> Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

6 >> > Functionerings- en/of voortgangsgesprek Voorts volgen de functioneringsgesprekken en/ of voortgangsgesprekken. De frequentie is veelal een keer per jaar. Het functioneringsgesprek vindt plaats tussen de medewerker en een leidinggevende van de betrokken medewerker. Belangrijk is dat de gespreksfunctionaris goed op de hoogte is van het functioneren van de medewerker. De aard en het doel van het voortgangsgesprek en functioneringsgesprek is hetzelfde. Het is altijd een tweegesprek en is gebaseerd op wederzijdse inbreng, het kent geen rechtspositionele gevolgen of bezwaarschriftenprocedure. Naast het hier en nu wordt ook de toekomst besproken. Hoe functioneert men, hoe verloopt de ontwikkeling? Is bijsturing aan de orde? Dit leidt tot afspraken. De afspraken worden neergelegd in een verslag. Medewerker en leidinggevende tekenen allebei het verslag. Is de medewerker het niet eens met het verslag? Vraag de medewerker dan binnen afzienbare tijd een eigen verslag te maken en leg dit op het bestaande verslag. Discussies over wel/niet ondertekenen of het afzwakken van het verslag zijn contraproductief. Zeer belangrijk is het de afspraken zo concreet mogelijk vast te leggen. Dit maakt voor de medewerker duidelijk wat verwacht wordt en u heeft een meetbare maatstaf waarvan u de ontwikkeling kunt volgen en op basis waarvan u bij een beoordelingsgesprek een oordeel kunt vellen. In de aanpak van het functioneringsgesprek is ons advies uit te gaan van de sterke punten van de medewerker en voorts de vraag te stellen hoe deze sterke punten ingezet kunnen worden om minder sterke punten te verbeteren. > Beoordelingsgesprek In het beoordelingsgesprek geeft de leidinggevende een eenzijdige waardering over het functioneren van de medewerker. Dat is op het verleden gericht. De medewerker hoort aan en mag nadien een reactie geven. Ook mag de medewerker bezwaar maken. Ook het beoordelingsverslag wordt schriftelijk vastgelegd en ondertekend door de werknemer en de leidinggevende. De beoordeling kan worden gekoppeld aan rechtspositionele gevolgen zoals een promotie of extra periodiek. Ook het onthouden van een periodiek is een optie. Volgens de CAO PO moet dan wel twee jaar achtereen een slechte beoordeling zijn gegeven. In dat geval kan ontslag volgen. Indien u de cyclus goed heeft gevolgd en vastgelegd, begeleiding heeft geboden en ook heeft gekeken naar ander werk binnen en buiten de organisatie dan hoeft de ontslagtoets achteraf van het Participatiefonds geen probleem meer te zijn. Bekijk voorafgaand altijd de inspanningsverplichtingen in het reglement die behoren bij het ontslag dat u doorvoert. Zorg dat u in uw beleid geen beperking opneemt over het aantal beoordelingsgesprekken dat u binnen een cyclus voert. In geval van disfunctioneren kan het noodzakelijk zijn vaker een beoordelingsgesprek te voeren. Na een beoordelingsgesprek volgt weer een voortgangsgesprek en functioneringsgesprek enzovoorts. Eens in de twee tot drie jaar wordt als onderdeel van de cyclus ook een planningsgesprek uitgevoerd. U hebt de keuze een eenjarige of meerjarige cyclus te volgen. Bij medewerkers in vaste dienst is een functioneringsgesprek in het ene en een beoordelingsgesprek in het volgende jaar gemeengoed. Zorg dat u in uw beleid geen beperking opneemt over het aantal beoordelingsgesprekken dat u binnen een cyclus voert. In geval van disfunctioneren kan het noodzakelijk zijn vaker een beoordelingsgesprek te voeren. Tijdelijke medewerkers De cyclus wordt sneller doorlopen voor tijdelijke medewerkers, waaronder vervangers. Voor hen geldt dat u binnen tien maanden of minder de gehele cyclus moet hebben 6 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

7 De aard en het doel van het voortgangsgesprek en functioneringsgesprek is hetzelfde. Het is altijd een tweegesprek en is gebaseerd op wederzijdse inbreng, het kent geen rechtspositionele gevolgen of bezwaarschriftenprocedure. doorlopen om beargumenteerd aan te kunnen geven waarom u wel of niet wilt doorgaan met deze medewerkers. Bij tijdelijke dienstverbanden met uitzicht op vast geldt volgens de CAO PO 2014 dat u twee maanden voor het einde van het dienstverband dit oordeel moet geven. Heeft u geen goede reden om dit dienstverband te doorbreken, dan zal het Participatiefonds een eventuele WW-uitkering van deze medewerker op u verhalen. Wij stellen voor tijdelijke medewerkers de volgende procedure voor: in de eerste twee tot drie maanden stelt de medewerker met u het POP op, na een doelstellingengesprek. Tussen de vijf en zes maanden houdt u een functioneringsgesprek. De medewerker heeft daarna nog geruime tijd om het functioneren te verbeteren. In de tiende maand houdt u een beoordelingsgesprek, waarna u de medewerker in kennis stelt van uw besluit het dienstverband aan te houden of te beëindigen. Beleid en uitvoering Bij het hanteren van een gesprekkencyclus is het van belang dat uw bestuur vooraf een kort beleidsstuk over de te voeren gesprekken heeft vastgesteld. Het is daarnaast verstandig modellen voor gespreksformulieren en het persoonlijk ontwikkelingsplan vast te leggen. Een en ander wordt nog beter stuurbaar als leidinggevende, personeelsfunctionarissen en medewerkers zelf gebruik kunnen maken van een ondersteunende digitale HR-module. In bepaalde gevallen, zoals wanneer een medewerker niet in het zicht van de leidinggevende werkt, of indien het de beoordeling van een leidinggevende betreft, kunt u besluiten een aangepaste beoordeling toe te passen, bijvoorbeeld een 180 graden- of 360 graden-beoordeling. Ondergeschikten, leerlingen, collega s en dergelijke worden dan gevraagd een oordeel te geven over de beoordeelde. De leidinggevende neemt deze waarderingen, die vaak anoniem worden ingevuld, mee in de beoordeling. Bij het hanteren van een gesprekkencyclus is tijd van de leidinggevende vaak een probleem. Indien dit probleem wordt voorzien is het goed te bekijken of andere leden van de directie of het management een deel van de taken kunnen overnemen. Invoeringsplan Invoering van een gesprekkencyclus kan voor menig schoolorganisatie een omslag betekenen. In het onderwijsveld zijn uiteenlopende verwachtingen en reacties denkbaar op de invoering: naast positieve verwachtingen zijn er mogelijk ook weerstanden. Het is van essentieel belang voor het slagen van de invoering van de gesprekkencyclus dat een brede acceptatie wordt bevorderd. Dit kan geschieden door: > het vroegtijdig betrekken van de directeuren en de medezeggenschapsraden bij het invoeringstraject; > de voorlichting van de personeelsleden; > training van toekomstige gespreksfunctionarissen en beoordelaars. Bovenstaande elementen dienen derhalve in het invoeringsplan te worden verwerkt. Hier hoort een tijdsplanning bij. Bij het maken van de tijdsplanning is het zinvol na te gaan of een gefaseerde invoering wenselijk is en of er voor de toegankelijkheid van de gegevens en formulieren gebruik gemaakt gaat worden van een digitaal instrument ter ondersteuning van de leidinggevende en medewerkers. Het kan voor uw organisatie gewenst zijn te starten met het voeren van plannings gesprekken en functioneringsgesprekken en pas later beoordelingsgesprekken in te voeren. Zo hebben leidinggevenden en medewerkers de kans te wennen aan het nieuwe beleid en daarvan de voordelen te ontdekken. Meer informatie Wilt u aan de slag met herziening of het opstellen van uw gesprekkencyclus? Dyade Advies heeft de adviseurs in huis die uw wensen kunnen omzetten in beleid en vervolgens het invoeringsproces kunnen begeleiden. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met mevrouw drs. W. Rijndorp-Kreft, adviseur Dyade Advies, via of In een van de volgende nummers van Dyademagazine besteden we aandacht aan de mogelijkheden van een gesprekkencyclusondersteunend instrumentarium dat Dyade kan aanreiken. Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

8 PO/VO/MBO Over op IBAN Wat betekent SEPA/IBAN voor uw schoolorganisatie? Alle betaalproducten, zoals de overschrijving, acceptgiro en incasso, worden per 1 februari 2014 vervangen door producten die voldoen aan de regels voor SEPA (Single Euro Payments Area). SEPA heeft tot doel alle eurobetalingen in Europa te standaardiseren, zodat per 1 februari 2014 geen verschil meer bestaat tussen een binnenlandse betaling en een eurobetaling van of naar andere Europese landen. Om dit te realiseren is een IBAN (International Bank Account Number) geïntroduceerd. De overgang op het gebruik van het IBAN, ook voor binnenlandse betalingen, wordt zo makkelijk mogelijk gemaakt. Bij internetbankieren zal een conversie plaatsvinden. Rekeningnummers in adresboeken worden daarbij door de bank automatisch omgezet naar IBAN. Dit houdt in dat er nieuwe regels zijn voor het aanleveren van betalingen, incasso s en voor de bankrapportages. Per 1 februari 2014 moeten alle bedrijven in de Eurolanden hun administratie en bedrijfsvoering hierop hebben aangepast. Wat betekent SEPA/IBAN voor uw schoolorganisatie? De communicatiestroom over de invoering van een SEPA is in volle gang. Bankrekeningnummers worden uitgebreid met een IBAN. Dit heeft ook de nodige gevolgen voor uw administratie. Dyade, uw dienstverlener in de financiële en personele administratie, is hier uiteraard al volop mee bezig. Op dit moment worden onze systemen hiervoor technisch geschikt gemaakt. Wij zorgen ervoor dat de IBAN-uitbreiding voor u transparant wordt doorgevoerd. Wat gaat er veranderen? De belangrijkste veranderingen per 1 februari 2014 op een rijtje: > Het oude bankrekeningnummer wordt met IBAN uitgebreid. > ABN en ING schaffen de opdrachtbrieven af. De Rabobank en overige banken zullen waarschijnlijk volgen. > Het proces en de regels omtrent machtigingen en incasso s veranderen. > Betaal- en incassobestanden zullen een ander formaat krijgen. > Het verwerken van digitale rekeningafschriften verandert. > De acceptgiro verandert en zal uiteindelijk worden afgeschaft. Wat regelt Dyade voor u? Al onze systemen worden momenteel SEPA-proof gemaakt. Hierbij zorgen wij ervoor, dat ook de gegevens in onze systemen naar SEPA worden omgezet en dat de veranderingen die SEPA in de werkwijze teweeg brengt (betalen en ontvangen) in kaart worden gebracht. Dyade regelt in dit kader de volgende zaken voor u: > Omzetting van de bankrekeningnummers van uw leveranciers, afnemers en personeel naar het nieuwe IBAN. > Aangezien de ABN en ING de opdrachtbrieven afschaffen zal de autorisatie van betalingen direct in de bancaire systemen moeten plaatsvinden. Waar Dyade reeds voor de autorisatie van de betalingen gemachtigd was en deze autorisatie ook in de SEPA-situatie blijft gelden, zal voor u niets wijzigen. In de overige gevallen zullen wij contact met u opnemen om verdere afspraken te maken. > Voor machtigingen en incasso s wordt het proces sterk gewijzigd, met name omdat: - een vooraankondigingsproces (prenotificatie) ingericht moet worden; - een aparte aanlevering voor de eenmalige, eerste en doorlopende incasso van toepassing is; 8 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

9 Niet tijdig overgaan op SEPA/IBAN betekent dat er in de toekomst geen betalingsverkeer meer mogelijk is. - in verband met de privacywetgeving bij een incasso slechts beperkte informatie over de incassant op het bankafschrift wordt vermeld. Het voeren van een uniek machtigingskenmerk is dus essentieel. Indien Dyade uw incasso s initieert zullen wij ervoor zorgen dat het incassoproces aan de SEPA-regels voldoet. Hiervoor zullen wij tijdig contact met u opnemen. > Het aanbieden van betalingen aan de banken wijzigt wat betreft formaat. De systemen van Dyade zullen met ingang van september 2013 geschikt zijn om het nieuwe formaat aan te leveren. Wij zullen u tijdig informeren wanneer uw betalingen op basis van de nieuwe SEPAstandaard zullen plaatsvinden. > Dyade zal zoveel mogelijk gebruikmaken van elektronische rekeningafschriften om de administratie zo actueel mogelijk te houden. Wat moet u zelf regelen? Ondanks dat wij een zo volledig mogelijk dienstenpakket aanbieden, waarbij ontzorgen centraal staat, ontkomt u er niet aan dat u zelf nog het een en ander moet regelen. U dient hierbij aan de volgende zaken te denken: > Indien u een administratie in uw eigen financiële systeem voert, dient u ervoor te zorgen dat deze SEPA-proof wordt. Veel administratieve pakketten zijn al SEPA-proof maar hiervoor moet u meestal wel een update/upgrade draaien. Na deze actie moet u in staat zijn betaal- en incassobestanden in het juiste formaat (XML) aan uw bank aan te leveren. > Binnen SEPA moet u het gebruik van IBAN aan uw relaties communiceren. Het is daarom van belang alle uitingen/documenten te voorzien van het nieuwe IBAN/bankrekeningnummer. > Indien u bedragen incasseert, dient u een nieuw incassocontract met uw bank af te sluiten. - Hiermee verkrijgt u een incassant-id die uitermate belangrijk is voor het verdere verloop van het incassoproces. - SEPA stelt de zogenaamde natte handtekening als eis aan de machtiging. Dit naast de verplichte SEPA-tekst. Begin september organiseert Dyade diverse klantsessies. U ontvangt hiervoor binnenkort persoonlijk een uitnodiging. - Een machtigingenadministratie die aan de SEPA-regels voldoet voorkomt het risico op storneringen. - Deze machtigingen dienen tevens te zijn voorzien van een uniek incassokenmerk (per geïncasseerde). - Gebruik de SEPA-machtiging bij voorkeur al voor het nieuwe schooljaar, zodat u geen dubbel werk hoeft te doen. > Bankgegevens van leveranciers, personeel en afnemers in uw systemen moeten worden omgezet naar IBAN. > Aangezien de acceptgiro verandert en in 2019 wordt afgeschaft, dient u nu al te bepalen hoe u hiermee om wilt gaan. Gaat u voorlopig over op de IBAN-acceptgiro, of schaft u de acceptgiro nu al af en vervangt u deze door incasso, of factuur c.q. brief? Niet tijdig overgaan op SEPA/IBAN betekent dat er in de toekomst geen betalingsverkeer meer mogelijk is. Over bovenstaande wijzigingen en overige SEPA-gerelateerde veranderingen zullen wij u informeren. De daadwerkelijke overgang op SEPA/IBAN vindt plaats in de maanden augustus tot en met november. Dit doen wij in goed overleg met u. Uiteraard houden we daarbij rekening met uw vakantieperiode. Meer weten? Wilt u meer algemene informatie over SEPA/IBAN, kijk dan ook eens op: > > Voor vragen over SEPA/IBAN kunt u contact met ons opnemen via Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

10 PO/VO/MBO Zomerleeslijst 3 boeken die verwonderen en inspireren tot nieuwe ideeën Om succes te hebben in het Nederlandse onderwijs moet je lezen. De lesmethoden die we in de klas gebruiken zijn nu eenmaal nog voor een groot deel op schrift gesteld. Gedurende het schooljaar ondersteunen boeken het werk in de klas en houden we onze leerlingen voor dat hard werken (lees: lezen en leren) belangrijk is om goede resultaten te halen. door Mieke van den Berg, adviseur Dyade Advies Nu de vakantie voor de deur staat, is het tijd voor ontspanning. Toen mij werd gevraagd een zomerleeslijst op te stellen, was ik in eerste instantie dan ook wat terughoudend. Uiteindelijk is het voor u ook vakantie en dan moet je volgens mij niet Ben Tiggelaar of Steven Covey ter hand nemen, maar een goed boek van Tommy Wieringa, zoals Dit zijn de namen, of de nieuwe thriller van Dan Brown, Ludlum, of Jussi Adler-Olsen. Als ik dan toch titels moet noemen, dan mogen ze enige luchtigheid hebben, passend bij het zomerbriesje waarin u ze (hopelijk) gaat lezen. En daarom heb ik drie lezenswaardige boeken geselecteerd, om u te doen verwonderen, te inspireren en tot nieuwe ideeën te komen. Niet te zware kost dus en zeker geen 500 pagina s: Jongens zijn slimmer dan meisjes (2013) Een boek dat lezenswaardig is voor eenieder die bij het onderwijs en bij kinderen betrokken is. Het is geschreven door Pedro De Buyckere (pedagoog en onderzoeker aan de Artevelde-hogeschool) en Casper Hulshof (psycholoog en docent onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht). Dit boek behandelt zesendertig vooronderstellingen die in het onderwijs leven, zoals: grotere scholen zijn beter dan kleinere; nieuwe technologie veroorzaakt een revolutie in het onderwijs; we gebruiken maar tien procent van onze hersenen. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek worden de stellingen genuanceerd of weerlegd. Aantal pagina s: 144 ISBN: Ook verkrijgbaar als e-book No story, no glory (2012) Mocht u in het afgelopen jaar voor groepen hebben gestaan om een presentatie te geven, iets aan leerlingen uit te leggen, of aan iemand te vertellen wat u zoal doet in het dagelijks leven, dan is dit boek van Theo Hendriks een inspiratiebron om het verhaal eens anders te vertellen. Zeventig procent van wat we weten, zou uit verhalen komen en niet, zoals we onszelf hebben aangeleerd, uit PowerPointpresentaties, rationele verhandelingen of beleidsstukken die niemand leest. Het vertellen van verhalen in organisaties hebben we onszelf afgeleerd, omdat deze niet feitelijk zouden zijn. En daarmee niet betrouwbaar. Dit boek bepleit waarom verhalen vertellen wél van belang is en het leert u weer hoe een verhaal in elkaar zit aan de hand van de opvattingen van Aristoteles. U leert de fijne kneepjes van het vertellen van boeiende en inspirerende verhalen. Verhalen die visies, missies en strategieën tot leven wekken. Aantal pagina s: 228 ISBN: Ook verkrijgbaar als e-book Semco-Stijl (1993) Tot slot, inspiratie opdoen over hoe organiseren ook kan. Ricardo Semler, een Braziliaanse ondernemer, beschrijft in Semco-Stijl de wijze waarop hij zijn bedrijf veranderde van een overgeorganiseerde bureaucratie naar een democratisch bestuurd bedrijf, waarin creativiteit en innovatie centraal staan. Onder andere door wederom te geloven in mensen en van vertrouwen uit te gaan. Een aanrader! Aantal pagina s: 293 ISBN: Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

11 PO/VO/MBO Scharreltijd De kunst van het functioneel niks doen De zomer breekt aan. In mijn jeugd stond dit gelijk aan de grote vakantie. Met beide ouders in het onderwijs brak in deze tijd een periode aan van weken weg van huis, met de tent in de kofferbak naar Frankrijk, Spanje of Italië. Maakt niet uit waarheen, als het maar onder Lyon lag. Want daar, zo stelt mijn moeder, heb je geen last meer van ochtenddauw en kun je met droge voeten uit de tent komen. door Mieke van den Berg, adviseur Dyade Advies De zomer stond in mijn jeugd echter ook voor het grote vervelen. Na een paar weken vakantie is vakantie de routine geworden en begint de verveling toe te slaan. Je kunt geen kant op zonder je ouders, de boeken zijn uit en het zwembad, dat ken je nu ook wel. Uit angst voor het grote vervelen staan mijn vakanties tegenwoordig in het teken van het grote vermaak. Weg blijven van routine, de wijde wereld in, 90 boeken op mijn e-reader, ipad, nee de verveling krijgt mij niet te pakken Ik ben vergeten hoe ik me kan vervelen. En met mij velen. In de huidige wereld is zinloos bezig zijn, of erger nog, niks doen, een zonde geworden. Je moet je tijd nuttig besteden, ook je vakantietijd. Maar er is hoop: uit onderzoek is gebleken dat niks doen ook nuttig is! Vrije tijd in de dierenwereld In april 2013 sprak bioloog Tijs Goldschmidt de Kousebroeklezing uit in de Rode Hoed. Uit zijn lezing blijkt dat het hebben van vrije tijd van levensbelang is in de dierenwereld. Hij illustreerde dit aan de hand van een onderzoek naar torenvalken. Hoe harder een mannetje in de zomer moet werken om zijn kuikens te voeden, hoe kleiner de kans dat hij de winter overleeft. Tot vier kuikens gaat dit goed, boven dit aantal daalt de kans om de winter te overleven. Goldschmidt bepleit dat een torenvalk uitgerust moet zijn om effectief te kunnen jagen. Hieruit kan opgemaakt worden dat vrije tijd in de dierenwereld functioneel is. Om op lange termijn te kunnen overleven, is het van belang op korte termijn vrije tijd in te plannen en tijd te nemen even niks te doen. Houd de zaag scherp Ook in de mensenwereld is het creëren van vrije tijd functioneel. Om te kunnen overleven in onze grotemensenwereld moet je de zaag scherp houden, zoals Covey stelt in De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Nieuwe oplossingen binnen bestaande structuren kun je alleen bedenken door af en toe met de benen op tafel te gaan zitten en lekker niks te doen. Om je werk goed te kunnen blijven doen, is het belangrijk regelmatig ogenschijnlijk doelloos rond te scharrelen. Scharreltijd De grote vakantie biedt u en uw collegae deze gelegenheid. Zes weken lang mag u rondscharrelen, voor u uit staren, boeken lezen en musea bezoeken. Functioneel recreëren. Met als doel nieuwe oplossingen te bedenken binnen bestaande structuren. En als u daar toch mee bezig bent, bedenk dan direct hoe u komend schooljaar uw scharreltijd kunt organiseren. Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

12 PO/VO/MBO Vakantiestress Kortjakje, maar dan anders Verdraaid als het niet waar is, maar altijd als je met vakantie gaat, word je de tweede dag ziek, zwak en misselijk. De rest van het jaar heb je nooit ergens last van, want je bent kerngezond. Grote kans dat je last hebt van het omgekeerde Kortjakje-syndroom, zoals de wetenschappers van de Universiteit van Tilburg die onderzoek doen naar het fenomeen vrijetijdsziekte het noemen. door Aad van der Wilt Je bent niet altijd ziek, midden in de week maar s zondags niet, maar juist andersom: nooit ziek, behalve als je vrij bent. Mensen die aan dit syndroom lijden, worden altijd ziek als ze een aantal vrije dagen hebben. Ze krijgen infecties, hoofd- en rugpijn, aanvallen van reuma. Ze hebben deze klachten niet als ze volop aan het werk zijn. In dit artikel gaan we in op oorzaken en verklaringen en krijgt u een groot aantal tips om de gevolgen van het omgekeerde Kortjakje-syndroom te verminderen. Musturberen Vingerhoets en zijn collega s onderzochten in een studie mannen en 765 vrouwen. De resultaten waren frappant: 3,6 en 3,2 procent van de mannen leed aan het weekend- en vakantiesyndroom, tegenover 2,7 en 3,2 procent van de vrouwen. Allemaal hadden ze dezelfde symptomen: De meesten leden zowel aan de weekend- als aan de vakantieziekte, zegt Vingerhoets. In de meeste gevallen ontwikkelden de ziekteverschijnselen zich een week na het begin van de vakantie. Bij de weekendziekte was dat een dag na de laatste werkdag. De meesten hadden er al 10 jaar last van en de ziekte ontstond vaak rond het 26e levensjaar. Laat dat nu net het moment zijn waarop veel mensen een grote verandering in hun leven meemaken: huwelijk, eerste kind, meer verantwoordelijkheid op het werk. Ik noem het wel eens de tijd van het musturberen, zegt Vingerhoets. Must, must, must. Alles moet. Tijdens het weekend leef je helemaal anders dan in de week. Je bioritme wordt overhoop gegooid: je slaapt langer, je drinkt meer of minder koffie, je eet anders. Allemaal factoren die voor je lichaam een ommezwaai betekenen. Omgekeerd Kortjakje-syndroom Mensen voelen zich over het algemeen beter tijdens rust- en vakantieperiodes dan wanneer zij werken. Vrije tijd heeft een gunstige invloed op het individuele functioneren en de gezondheid. In het algemeen treedt een daling op in de bloeddruk en hartslag. Ook is sprake van een duidelijke afname in de afgifte van stresshormonen als adrenaline. Niet voor niets is rust een belangrijk doktersvoorschrift in geval van ziekte, overbelasting en andere, zowel psychische als lichamelijke gezondheidsproblemen. Er is echter ook een groep mensen die juist tijdens de vakantie of op andere vrije dagen gezondheidsklachten ervaart, terwijl zij gedurende werkperioden vrijwel nooit met gezondheidsproblemen te kampen hebben. Dit opvallende fenomeen is alom bekend, zoals moge blijken uit de vele artikelen die hierover verschijnen in populaire, niet-wetenschappelijke tijdschriften. Vooral weekend-migraine is in dergelijke publicaties een vaak beschreven onderwerp. Gezien het feit dat maar liefst ongeveer 3 procent 12 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

13 Elk jaar worden zo n 200 Nederlanders die op vakantie zijn, opgehaald uit het buitenland. Ze hebben last van vakantiestress. Speciale organisaties zorgen voor de repatriëring. van de Nederlandse bevolking aangeeft in enigerlei, maar soms zeer extreme, mate last te hebben van dit verschijnsel (Vingerhoets et al., 2002), is het belangrijk meer over de mogelijke oorzaken te weten te komen om zo het patroon te kunnen voorkomen, of te doorbreken. Dit zou mensen die last hebben van dit omgekeerde Kortjakje-syndroom kunnen helpen meer van hun vrije dagen te genieten. Oorzaken In hun speurtocht naar de oorzaken van vrijetijdsziekten vonden de Tilburgse onderzoekers Ad Vingerhoets, Guus van Heck en Maaike van Huijgevoort een aantal mogelijke verklaringen. > Om te beginnen kan het natuurlijk zo zijn dat mensen in hun vrije tijd ziek worden door blootstelling aan ziekmakende stoffen, zoals bijvoorbeeld pesticiden (tuinieren), verf- en oplosmiddelen, of andere giftige stoffen die niet op het werk aanwezig zijn. > Het kan ook zijn dat mensen zichzelf in hun vrije tijd ziek maken door slaapgebrek, ongezond eten, overmatige alcoholconsumptie of drugsgebruik. > Een derde mogelijke verklaring is dat mensen zo opzien tegen de dingen die ze in hun vrije tijd moeten doen, dat ze er ziek van worden. Denk aan moeten winkelen of verplichte familiebezoeken. >> Signalen herkennen Het omgekeerde Kortjakje-syndroom komt niet uit de lucht vallen; het bouwt zich geleidelijk op. Wanneer signalen vroegtijdig worden herkend, kunnen klachten voorkomen worden of sneller worden verholpen. Lichamelijke klachten: Veel voorkomende lichamelijke klachten zijn slapeloosheid, hartkloppingen, spierpijn, vermoeidheid, verhoogde bloeddruk, maag- en darmstoornissen. Psychische klachten: Depressiviteit, machteloosheid, gejaagdheid, angst en geëmotioneerdheid staan te boek als algemene klachten. Een combinatie van deze symptomen wijst echter op stress. Slechte gewoonten: Roken, drinken, te veel eten, gebruik van medicijnen, cynisme, verbittering. Een combinatie wijst ook hier op stress. Perikelen op het werk: Op het werk wordt vaak als eerste zichtbaar dat mensen minder presteren: minder productie, materiaalverspilling, onnodige fouten, kortdurend ziekteverzuim, spanningen en conflicten, slechte relaties met klanten en disciplinaire problemen. Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

14 >> > En dan zijn er ongetwijfeld ook mensen die opzettelijk ziek worden om onder deze activiteiten uit te komen. Ze strijken nog meer ziektewinst op als ze dan worden ontzien en vertroeteld. > Daarnaast is het denkbaar dat mensen zich pas bewust worden van bepaalde ziektesymptomen als ze er de tijd voor hebben. Door de drukte op het werk vallen de ziektesignalen ze niet op. Of ze negeren het feit dat ze zich niet goed voelen. > Het komt ook voor dat bepaalde mensen lichamelijk moeite hebben met de overgang van werk naar vrije tijd. Bij sommige mannen en vrouwen met een drukke baan blijft de adrenalineproductie tijdens rust hoog, waardoor ze als het ware veel loze energie produceren en het lichaam kwetsbaar wordt. Bij anderen daalt de productie van stresshormonen juist veel te snel tijdens de omschakeling van werk naar rust. Ook dat kan het lichaam behoorlijk uit balans brengen. Kunnen we ziek zijn uitstellen? De Tilburgse onderzoekers vragen zich verder af of vrijetijdsziekte samenhangt met de persoonlijkheid of het temperament van een persoon. Hoewel het nog niet in onderzoek is hardgemaakt, veronderstellen zij dat vooral personen met een hoge werkdruk die zich zeer betrokken en verantwoordelijk voelen voor hun werk en die maar moeilijk kunnen omschakelen van werk naar vrije tijd, een risicogroep vormen. Tijdens weekeinden en vakanties voelen ze zich rusteloos en gespannen, in plaats van ontspannen. Bovendien is er volgens Ad Vingerhoets nóg een mogelijkheid: Misschien moeten we ook eens onderzoeken of mensen niet in staat zijn hun ziekte gewoon uit te stellen tot het weekend of de vakantie? Mensen die terminaal zijn, kunnen hun dood soms een paar dagen uitstellen. Omdat een kleinkind geboren gaat worden, of omdat een kind komt overvliegen uit Australië. Het sterftecijfer neemt bijvoorbeeld ook af vlak voor joodse of Chinese feestdagen, om nadien weer spectaculair te stijgen. Als mensen de dood kunnen uitstellen, hebben we misschien ook het vermogen een verkoudheid uit te stellen. TIPS om Kortjakje te bestrijden Een drukke baan, een jong gezin, kleine kinderen die wachten bij de oppasmoeder, boodschappen die nog moeten worden gedaan. Tijdens de week lopen we van hot naar her om dan vol verlangen uit te kijken naar dat zaligmakende weekend, waarin niets moet en alles mag. Soms komt er weinig terecht van zo n heerlijk weekendje. Want op het ogenblik dat je het even wat rustiger aan kunt doen, of een versnelling lager draait, gaat je lichaam protesteren: hoofdpijn, migraine, vermoeidheid, een grieperig gevoel, spierpijn, rugpijn, diarree of misselijkheid. Nog erger is het wanneer die verschijnselen zich voordoen tijdens een langverwachte vakantie in een of ander zonnig oord. Wat net een moment van ontspanning moest zijn om de batterijen op te laden, wordt een teleurstelling. Adviezen van de professor Je hebt Kortjakje, maar hoe kom je er weer van af? De verschillende mogelijke oorzaken maken de oplossingen er in elk geval niet makkelijk op. Toch geeft professor Vingerhoets een paar adviezen: > Een paar uurtjes sporten op vrijdagavond, zodat het lichaam zich kan afreageren. > Je werksituatie door een andere bril bekijken: laat het idee varen dat alles moet en leg jezelf geen nodeloze verplichtingen op. > Meer balans brengen in je leven, meer waarde hechten aan je gezinsleven en niet alleen voor je werk leven. > En als meest drastische maatregel, als niets anders helpt: een andere baan zoeken! Voor de vakantie Het is leuk dat je collega s hebt die je werk willen waarnemen tijdens jouw vakantie, maar zorg er dan wel voor dat het voor de achterblijvers behapbaar is. Ga dus nu al na hoe je werkzaamheden kunt afstoten of in de tijd zo kunt plannen, dat tijdens jouw afwezigheid weinig hoeft te gebeuren. Neem enkele weken voor je vakantie ook geen nieuwe klussen meer aan. Kijk naar wat je kunt afronden voor de vakantie en doe dat dan ook. Voor wat niet voor je vakantie klaar kán zijn, bespreek je met je opdrachtgever wat eventueel later kan. Zadel je collega s niet op met onnodig werk. Plan je laatste week Je bent niet de enige die vlak voor de vakantie een aantal hectische dagen heeft. Tal van klusjes en onvoorziene werkzaamheden moeten 14 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

15 3,6 en 3,2 procent van de mannen lijdt aan het weekend- en vakantiesyndroom, tegenover 2,7 en 3,2 procent van de vrouwen nog even worden afgerond. Met als resultaat dat je de laatste dag tot laat in de middag of avond nog bezig bent alles af te krijgen. Dat is geen lekker begin van de vakantie. De eerste week gaat al heen met het bijkomen van de laatste dagen op het werk. Plan dus die laatste week zorgvuldig en houd je aan die planning. Draag dossiers tijdig over en houd rekening met enkele vrije uren die op gaan aan onvoorziene werkzaamheden. Zorg dat geen belangrijke deadlines of belangrijke vergaderingen vlak voor je vakantie worden gepland. Die schuiven namelijk altijd in de tijd en leveren vervolgwerk op. Tijdens de vakantie Volgens Vingerhoets kun je de kans op vrijetijdsziekte verminderen door de overgang van inspanning naar ontspanning niet te abrupt te maken. Dat doe je door op je bestemming niet meteen languit te gaan maar actief te blijven, bijvoorbeeld door wat te sporten en niet meteen een gat in de dag te slapen. > Geef je lichaam de tijd om te wennen aan een hogere temperatuur of om bij te komen van een jetlag; beklim dus niet direct de hoogste berg. > Houd je natuurlijke ritme aan (eet- en bedtijden). > Vermijd overmatig drinken, drugs en ongezond eten. > Doe alleen die activiteiten die je echt leuk vindt; luister naar je lichaam. > Denk niet dat je iets mist als je niet alle bezienswaardigheden gezien hebt. > Focus op wat er wél is en klaag niet over wat er niet is. > Plan rustdagen in, waarop je niets hoeft te doen of te zien. > Pas je aan aan de lokale gewoonten: houden zij op het warmst van de dag een siësta, dan doe jij dat ook. Plan je terugkomst Zorg dat je nog een paar dagen vrij bent na je vakantie, om te acclimatiseren. Blokkeer de eerste werkdagen in je agenda (of in ieder geval grote delen van de dag). Die heb je nodig om je mailbox leeg te maken. Meestal liggen er ook enkele spoedklussen op je te wachten. Zorg dat belangrijke afspraken niet tijdens of op de dag na jouw vakantie worden gepland, maar één of twee weken later. Zo kun je de voorbereidingen daarvoor in eigen hand houden. Wat ook wil helpen is je out-of-office-reply één of twee dagen langer te laten aanstaan (en dus voor de buitenwereld je vakantie langer te maken dan het is). Dat beperkt de instroom van nieuwe klussen tijdens de eerste dagen na je vakantie. Na de vakantie Het ontspannende effect van een vakantie blijft niet lang hangen; meestal niet langer dan enkele dagen. 17 procent van de vakantiegangers meldt zelfs dat ze zich direct na de vakantie niet meer ontspannen voelen dan ervoor. De Britse gezondheidspsycholoog Pete Cohen heeft een techniek om het vakantiegevoel langer vast te houden: Ga elke dag vijf minuten liggen en visualiseer de afgelopen vakantie: denk terug aan alles wat u zag, voelde, rook en proefde. Maak het allemaal groter, helderder, kleuriger; de zee nog groener, de zilte lucht zouter, de zon warmer. Ook als u alleen maar geniet van uw gedachten, komt er serotonine vrij in de hersenen, wat een prettig gevoel geeft. Hoe lang het vakantiegevoel blijft hangen, is nauwelijks afhankelijk van de lengte van de vakantie. Om u langer relaxed te voelen, moet u dus niet lánger op vakantie gaan, maar váker. Plan dus na thuiskomst snel een nieuwe vakantie. Maak er geen geheim van op je werk Als ik in het weekend of op vakantie weer eens ziek ben geweest, zeg ik dat nooit tegen mijn baas. Wat niet weet, wat niet deert. Klopt niet! Vrijetijdsziekte heeft te maken met een overdosis stress, en dat probleem moet worden aan gepakt. Werkstress is géén onvermijdelijk fenomeen en evenmin een teken van zwakte. Aarzel niet je bedrijfsarts over je probleem in te lichten! Hij/zij kan met jou naar oorzaken en oplossingen op zoek gaan. Niet stabiel? Wie psychisch niet lekker in zijn vel zit, overspannen is of depressief, kan beter thuis of dicht bij huis blijven. Om een heel voor de hand liggende reden, legt Vingerhoets uit: Je neemt jezelf mee als je op vakantie gaat, maar je netwerk niet. Terwijl je niet zonder je netwerk kunt als het niet zo goed met je gaat. Vreemde gewoontes en een onbekende taal helpen niet je ergens een beetje op je plek te voelen. Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

16 EVEN VOORSTELLEN Vind vier wielen en je kunt rijden! Mijn naam is Clemens Geenen. Vanaf 2001 werk ik als adviseur bij Dyade Advies. Ik ben getrouwd met Marja en heb twee kinderen. Jelle en Dieuwertje zitten op een basisschool in de oude binnenstad van Deventer. Omdat het een kleine zelfstandige school is, wordt vaak een beroep gedaan op ouders. Iedereen draagt zijn steentje bij. Zo zit ik sinds kort in het bestuur van de buitenschoolse opvang van deze school. Clemens Geenen Fotografie: Nicoline Reinders Ik heb een aantal hobby s. In het weekend ben ik vaak te vinden op het voetbalveld waar Jelle speelt, in de moestuin dicht bij mijn huis, of op de tennisbaan. Een keer per jaar ga ik met twee broers voor enkele dagen naar België en Frankrijk. We delen namelijk een ongebruikelijke hobby: de Eerste Wereldoorlog. Aan de hand van oude stafkaarten en gewapend met schop en zaklantaarn gaan we vervallen loopgraven in en beklimmen we forten en bunkers. Het is elke keer weer spannend wat je aantreft. We zijn in de loop van de jaren wel iets voorzichtiger geworden. Jaarlijks overlijden mensen door het ontploffen van oude munitie. Hoewel je het niet meteen zou zeggen, is het ook een gezellige hobby. Na een dag ploeteren is het s avonds goed eten en drinken. Er is dan alle tijd voor een goed gesprek en dat is misschien wel het meest waardevolle aan deze hobby. Hoe maken we nu een bruggetje naar mijn werk en het onderwijs? Ik weet het niet, daarom begin ik maar met wat ik leuk vind aan mijn werk. Centraal hierin staat het begrip ontwikkeling. Onderwijs is gericht op het ontwikkelen van mensen: kinderen en volwassenen. Adviseren lijkt op onderwijs geven met het verschil dat advisering zich meestal richt op ontwikkeling van mensen in relatie tot de organisatie waarvan zij deel uitmaken. De laatste jaren heb ik veel schoolbesturen begeleid bij de scheiding van bestuur en intern toezicht. Ik vind het leuk me te verdiepen in wet- en regelgeving en samen met de klant te kijken wat moet en wat nodig is. Vervolgens vertaal ik dat naar een plan van aanpak en kijk ik of het wiel al een keer is uitgevonden. Vaak is dat het geval, bijvoorbeeld in een andere sector. Het is de kunst vier wielen te vinden, zodat je kunt rijden. Dagelijks werk ik met vijftig collega s voor het onderwijs en komen we bij veel scholen over de vloer. Zo kunnen we ervaringen en goede voorbeelden delen. Dit netwerk is belangrijk voor mij omdat veel advieswerk steeds specialistischer wordt. Waar word ik nu blij van in mijn werk? Als de klant tevreden is over wat ik doe bijvoorbeeld. Maar ik ben nog blijer als ik merk dat de klant hierdoor een volgende stap kan zetten. Ik heb laatst een professionaliseringstraject gedaan bij een middelgroot schoolbestuur dat in 2011 koos voor het raad van toezicht-model. Zowel het College van Bestuur als de Raad van Toezicht worstelden al bijna twee jaar met hun rol en positie. Telkens liep men weer tegen dezelfde punten aan. In een aantal bijeen komsten hebben we de functie, positie en rol duidelijk gemaakt, maar ook het gedrag dat hierbij hoort. Vervolgens hebben we een toezichtkader ontwikkeld met ijkpunten. Dit toezichtkader werkt als kompas, niet alleen voor de toezichthouder, maar ook voor de bestuurder. Beide partijen weten nu wat ze van elkaar kunnen verwachten. Doordat het bestuurlijke proces nu beter loopt, hebben ze meer tijd om aandacht te besteden aan goed onderwijs. De cirkel is hiermee rond en ik kan tevreden naar een volgende opdracht. Wilt u zelf ook meer tijd overhouden of heeft u andere vragen, neem dan gerust contact op met mij, of een collega. U kunt ook een kijkje nemen op de website van Dyade Met vriendelijke groet en hopelijk tot gauw, Clemens Geenen 16 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

17 Konica Minolta: een slimme keuze voor een wereld aan documentoplossingen Wereldwijd vertrouwen honderdduizenden organisaties hun documenten en documentstromen toe aan de producten en oplossingen van Konica Minolta. En niet ten onrechte: met een voorsprong op verschillende terreinen ligt een keuze voor het toonaangevende A-merk in imaging voor de hand. Een complete keuze: bij Konica Minolta kiest u nooit voor het systeem alleen. Naast geavanceerde hardware en software bieden we u ook Optimized Print Services (OPS). Met dit totaalconcept aan ontzorgingsdiensten bent u verzekerd van een optimale, efficiënte en beheersbare inzet van uw documentoplossing. Een bekroonde keuze: de hele multifunctionalproductlijn van Konica Minolta is in 2011 bekroond met de BLI Line of the Year Award. Een duurzame keuze: de documentoplossingen van Konica Minolta springen spaarzaam om met de natuurlijke hulp- bronnen. Zo introduceerde Konica Minolta de nieuwe generatie multifunctionals met A-label. D A B Een modulaire keuze: een documentoplossing van Konica Minolta ontwikkelt zich met u mee. Groeit uw organisatie, dan laat de documentinfrastructuur zich makkelijk aanpassen. De veilige keuze: werkt u met informatie die niet voor iedereen bestemd is? Konica Minolta kent een keur aan beveiligingsoplossingen. Meer weten? Wilt u meer weten over de documentoplossingen van Konica Minolta? Wilt u weten hoe u efficiënter, slimmer, veiliger en duurzamer kunt kopiëren, printen, scannen en faxen? Neem vandaag nog contact op met Konica Minolta of kijk op Konica Minolta Business Solutions Nederland, Postbus 237, 1170 AE Badhoevedorp, telefoon , fax ,

18 PO/VO/MBO Help! Bijna vakantie! De zomervakantie is een periode om even helemaal los te komen van het werk en te genieten van een ander ritme, een andere omgeving en andere mensen om ons heen. Vakantie is hét moment om nieuwe inspiratie op te doen en extra tijd te besteden aan dingen waar we energie van krijgen. door Jessica van Wingerden en Arnold Bakker In het onderwijs kennen we de traditionele eindsprint voordat we onze scholen voor een aantal weken sluiten en van een welverdiende vakantie gaan genieten. Uit onderzoek blijkt dat vakantie vieren gezond voor ons is. We hebben ontspanning nodig om te kunnen herstellen van de geleverde inspanningen. Vakantie is niet alleen leuk, maar vooral ook nodig om gezond te blijven. Zo kunnen we nieuwe energie opdoen om met alle uitdagingen binnen het onderwijs om te blijven gaan. Vakantie is hard werken Dat vakantie en ontspanning samen gaan is echter niet vanzelfsprekend. Voor veel mensen is op vakantie gaan behoorlijk stressvol. Het klinkt misschien raar, maar vakantie pleegt ook een aanslag op ons lichaam, wat ook direct impact kan hebben op onze mentale gezondheid. De gemiddelde vakantie lijkt erop gericht ons lichaam maximaal op de proef te stellen. We verruilen het regenachtige Nederland voor tropische temperaturen, eten voedsel dat we niet gewend zijn en drinken meer alcohol dan we thuis doen. Daarnaast ondernemen we uitdagende en inspannende excursies op momenten dat we juist de zon zouden moeten mijden en verstoren we ons slaap-waakritme door tijdsverschillen en laat naar bed gaan. Ons lichaam moet hard werken zich hierop aan te kunnen passen. Afstand nemen Onze eigen cultuur en arbeidsethos vormen ook een reden om niet echt uit te kunnen rusten. We hebben steeds het gevoel dat we nuttig bezig moeten zijn. Het overvolle schema met things to do van ons werk zetten we zonder enige moeite om in een gelijksoortige activiteitenlijst voor onze vakantie. Daarnaast zijn er steeds meer mensen die door het gebruik van een smartphone of tablet dwangmatig controleren of er nog s, sms jes of tweets zijn binnengekomen. Contact met het werk tijdens de vakantie kan ervoor zorgen dat je fysiek ergens anders bent, maar je in gedachten vooral druk maakt over al het werk dat blijft liggen. En dan is er ook nog die partner voor wie je probeert te verbergen dat je druk met het werk bent. In welk land je ook komt, de Starbucks en McDonalds zitten overvol met wifi-gebruikers die een extra drankje bestellen om nog even wat mails weg te kunnen werken. Afstand nemen van het werk is een kerncomponent in het herstelproces. Als we geen afstand van ons werk kunnen nemen, herstellen we niet voldoende en laden we ons niet goed op. Tips om het anders te doen Het Effort-Recovery (E-R) model (Meijman & Mulder, 1998) laat ons zien dat herstel van de geleverde inspanning noodzakelijk is om gezond te blijven. Veel van onze vakantiegedragspatronen dragen hier echter niet aan bij. Onvoldoende herstel zorgt ervoor dat u na uw vakantie moe aan het werk gaat. Wilt u het nieuwe schooljaar vitaal, uitgerust en vol nieuwe energie starten? Dan is het tijd om het dit jaar in de vakantie anders te doen. Enkele tips die u hierbij kunnen helpen: 18 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

19 > Een goede voorbereiding is het halve werk Zoals met veel dingen, geldt dit ook voor de vakantie. Zorg ervoor dat u ruim van tevoren een lijst maakt met wat u moet regelen; sluit tijdig de reisverzekering af; controleer of uw bankpas niet geblokkeerd is voor uw vakantie bestemming; en haal op tijd zonnebrandcrème, medicijnen en verbandmiddelen. Daarnaast is het verstandig om uitgerust op vakantie te gaan. Spring niet direct de avond van de laatste schooldag in de auto om vervolgens kilometer te rijden. Het idee dat je op vakantie wel zal bijslapen is echt een mythe. Oververmoeidheid en stress aan het begin van de vakantie dragen bij aan stevige ruzies in de auto op weg naar de vakantiebestemming, maar ook aan een verminderde weerstand tegen ziekten en minder tolerantie voor praktische tegenslagen. Vraagt u zich weleens af waarom u toch altijd ziek bent in de eerste dagen van uw vakantie? Dan heeft u een belangrijk deel van het antwoord gevonden. > Kies een vakantie die bij u past Naast een goede voorbereiding draagt ook bewust nadenken over wat u gaat doen in de vakantie bij aan een leuke en ontspannen tijd. Heeft u helemaal geen zin om te reizen, of er met een rugzak in een tropisch oord op uit te gaan? Doe dat dan ook niet. Kies bewust voor activiteiten waar u uw plezier uit haalt en uw passie in kwijt kunt. Ga lekker fietsen, bergklimmen of surfen als u daar energie van krijgt. Bent u helemaal niet sportief, dan is er niets mis met een vakantieresort, een spannend boek en een zwembad. Laat uw things to do -lijst op het werk en plan uw activiteiten zo dat u niet alleen van de ene naar de andere locatie rent. U kunt dan misschien wel heel veel gezien hebben, maar heeft u er dan ook werkelijk van kunnen genieten? > Een vast moment voor het checken van s Kunt u niet meer zonder uw ? Pijnig uzelf dan niet onnodig door volledig uw verbinding met de digitale wereld af te sluiten. Dat kan ook behoorlijk veel stress opleveren. Probeer eens op één vast moment uw mail of berichten te checken en het daarbij te houden. Als u hierover met uw partner goede afspraken maakt, haalt u op voorhand een grote bron van vakantie-irritaties weg. Zo kunt u los komen van de continue en snelle stroom van digitale impulsen, zonder de verbinding helemaal kwijt te raken. > Reflecteer De vakantieperiode is voor veel mensen ook een periode om te reflecteren op de vraag: wie ben ik, wat kan ik en wat doe ik? Stel uzelf eens de vraag waar u energie van krijgt in uw werk en waar mensen u complimenten voor geven. Zet alles wat u het afgelopen jaar bereikt heeft op een rij en vier uw succes door uzelf een fijne vakantie te gunnen. Als u zich ervan bewust bent dat de brood nodige ontspanning noodzakelijk is om uw doelen voor het komende jaar te kunnen bereiken, geniet u wellicht nog meer van uw vakantie. Wij wensen u een mooie en energieke zomer en een bevlogen nieuw schooljaar! Over de auteurs > Leergang: Bevlogen in het Onderwijs, vanuit passie en energie naar prestatie (6 dagdelen) > Leergang: Bevlogen in het Onderwijs, vanuit passie en energie naar prestatie (6 dagdelen) Drs. Jessica van Wingerden MBA is Directeur HR bij de Koninklijke Auris Groep, een stichting voor onderwijs en zorg binnen cluster 2. Daarnaast is zij vanuit haar onderzoek Werken aan Bevlogenheid verbonden aan het Instituut voor Psychologie, vakgroep arbeids- en organisatiepsychologie van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Jessica is spreker in diverse programma s binnen de Dyade Academy. Prof. dr. Arnold Bakker is hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn onderzoeksinteresse gaat uit naar positief organisatiegedrag (bevlogenheid, werkgeluk, prestaties), work-life balance, en internetapplicaties van organisatiepsychologische onderwerpen. Zijn artikelen worden gepubliceerd in internationaal erkende wetenschappelijke tijdschriften, zoals het Journal of Applied Psychology, Journal of Occupational Health Psychology en het Journal of Organizational Behavior. Jessica en Arnold verzorgen modules binnen de leergang Bevlogen in het Onderwijs en doen samen wetenschappelijk onderzoek naar bevlogenheid in het onderwijs. Klantwaardering: 9,2 Dag Datum Plaats donderdag 12 september 2013 Erasmus Universiteit R dam donderdag 19 september 2013 Erasmus Universiteit R dam donderdag 26 september 2013 Erasmus Universiteit R dam Klantwaardering: 9,2 Dag Datum Plaats dinsdag 12 november 2013 Erasmus Universiteit R dam dinsdag 19 november 2013 Erasmus Universiteit R dam donderdag 28 november 2013 Erasmus Universiteit R dam Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus

20 PO/VO Wint uw bestuur dit jaar de Bestuursbokaal? Dé prijs voor het beste bestuursverslag in het primair onderwijs Voor PO én VO Voor de zevende keer op rij organiseert Dyade de uitreiking voor het beste bestuursverslag van Nederland in het primair onderwijs. Afgelopen jaar won Penta Primair uit Grootegast deze prestigieuze prijs voor het tweede jaar op rij. In de afgelopen jaren is de kwaliteit van de verslagen sterk toegenomen. Net als vorig jaar is ieder bestuur in het primair onderwijs uitgenodigd het jaarverslag te laten beoordelen door Dyade en tijdens de uitreiking aanwezig te zijn. Waar de Bestuursbokaal voor de zevende keer uitgereikt wordt aan een bestuur in het PO, zal dit jaar de prijs voor het eerst ook uitgereikt worden aan de VO bestuur. > de kwaliteit van de toelichting; > de mate van integratie van het bestuursverslag in de planning en controlcyclus; > de communicatie van het plan naar relevante stakeholders van de organisatie. Naast het toevoegen van inhoudelijk goede informatie worden jaarverslagen steeds vaker professioneel vormgegeven en vormt het verslag een belangrijke schakel in de communicatie van het bestuur. Ook hier wordt op beoordeeld. Bestuursverslag inzenden Om in aanmerking te komen voor een nominatie dient u het verslag na de zomer, uiterlijk vóór 1 oktober 2013 te mailen naar of per post te versturen naar: Dyade Dienstverlening Onderwijs T.a.v. Bestuursverslag commissie Fakkelstede HZ Nieuwegein Hoe maakt u kans op de Bestuursbokaal? Jaarlijks beoordeelt onze gespecialiseerde jury tientallen jaarverslagen aan de hand van de EFJ- systematiek. Tevens wordt gelet op het tijdig aanleveren en het voldoen aan de wettelijke eisen. Daarnaast worden de verslagen op een aantal specifieke criteria beoordeeld: > de kwaliteit van het gevolgde proces om tot het bestuursverslag te komen; > de mate van betrokkenheid van medezeggenschap en (bovenschools) management; Net als afgelopen jaar zal de Bestuursbokaal dit najaar in een sfeervolle omgeving worden uitgereikt. De locatie houden we nog even geheim, maar het belooft wederom een bijzondere uitreiking te worden. 20 Dyademagazine nummer 7/8 juli/augustus 2013

Over op IBAN en SEPA Wat betekent dat voor uw organisatie? Wij zijn uw bank.

Over op IBAN en SEPA Wat betekent dat voor uw organisatie? Wij zijn uw bank. Over op IBAN en SEPA Wat betekent dat voor uw organisatie? Wij zijn uw bank. 1 Over op IBAN en SEPA Op dezelfde manier betalen in heel Europa, dat is het doel van SEPA (Single Euro Payments Area). Vanaf

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Het betalingsverkeer. in Nederland verandert. Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons?

Het betalingsverkeer. in Nederland verandert. Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons? Het betalingsverkeer in Nederland verandert Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons? Het betalingsverkeer in Nederland verandert SEPA komt eraan. Het is de nieuwe Europese manier van betalen. Iedereen

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding 2

Hoofdstuk 1 Inleiding 2 Gesprekscyclus Scholengroep Rijk van Nijmegen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 2 Gesprekscyclus Opbouw De tweejarige scyclus van SGRvN - Het voortgangs - Het beoordelings 4 4 4 5 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Makkelijk over op IBAN en SEPA Uden, 10 april 2013

Makkelijk over op IBAN en SEPA Uden, 10 april 2013 Makkelijk over op IBAN en SEPA Uden, 10 april 2013 Rabobank helpt u graag op weg Agenda De achtergrond van SEPA Wat verandert er met SEPA? Wat betekent SEPA voor verenigingen en stichtingen? De Rabobank

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

STAPPENPLAN Uw sportvereniging over op IBAN

STAPPENPLAN Uw sportvereniging over op IBAN Iedereen in Nederland gaat de komende jaren gebruik maken van IBAN (International Bank Account Number* ) als rekeningnummer. Dit geldt voor bedrijven en consumenten, maar ook voor verenigingen. Ook de

Nadere informatie

Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons? Het betalingsverkeer. in Nederland verandert

Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons? Het betalingsverkeer. in Nederland verandert Wat betekent SEPA voor uw steun aan ons? Het betalingsverkeer in Nederland verandert Het betalingsverkeer in Nederland verandert SEPA (Single Euro Payments Area) komt eraan. Het is de nieuwe Europese manier

Nadere informatie

Time-management Help! Ik houd tijd over

Time-management Help! Ik houd tijd over Time-management Help! Ik houd tijd over Heb jij ook te maken met tijdgebrek? Wil jij overzicht in je werk? Wil jij meer structuur? Wil je meer rust en een meer voldaan gevoel over je werkdag? Leer hoe

Nadere informatie

Inleiding. * Bron: DUO-onderzoek, 2012. Zie Bronnenlijst. TIMEMANAGEMENT VOOR LEERKRACHTEN 3

Inleiding. * Bron: DUO-onderzoek, 2012. Zie Bronnenlijst. TIMEMANAGEMENT VOOR LEERKRACHTEN 3 Inleiding De werkdruk in het onderwijs is hoog. Er worden steeds nieuwe, vaak hogere, eisen gesteld. De administratieve druk is hoog en leerkrachten hebben een veelheid aan taken buiten het lesgeven om.

Nadere informatie

impact? Uw betalingsverkeer volgens nieuwe standaarden

impact? Uw betalingsverkeer volgens nieuwe standaarden SEPA impact? Uw betalingsverkeer volgens nieuwe standaarden 1 impact scan urgentie wetgeving standaarden overschrijvingen iban incasso erordening impact scan urgentie wetgeving standaarden overschrijvingen

Nadere informatie

Inleiding. En hoewel het er soms op lijkt dat je deze aspecten van het vak van nature hoort te beheersen, zijn er maar weinig docenten die dat kunnen.

Inleiding. En hoewel het er soms op lijkt dat je deze aspecten van het vak van nature hoort te beheersen, zijn er maar weinig docenten die dat kunnen. binnenwerk timemanagement:opmaak 1 24-07-2013 11:49 Pagina 3 Inleiding De werkdruk in het onderwijs is hoog. Er worden steeds nieuwe, vaak hogere, eisen gesteld. De administratieve druk is hoog en docenten

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

BURN- OUT RISICO CHECK

BURN- OUT RISICO CHECK BURN- OUT RISICO CHECK Vul onderstaande vragenlijst in door ja of nee aan te kruisen. VRAAG JA NEE 1 Nemen jij en je gezin s ochtends rustig de tijd om op te staan en goed te ontbijten? 2 Zie je vaak tegen

Nadere informatie

Eén manier van betalen in Europa

Eén manier van betalen in Europa Eén manier van betalen in Europa Op 1 februari 2014 is de Europese betaalmarkt een feit. Zorg ervoor dat u ruim op tijd klaar bent voor de nieuwe manier van betalen. De Europese betaalmarkt Op 1 februari

Nadere informatie

Makkelijk over op IBAN en SEPA. Rabobank. Een bank met ideeën.

Makkelijk over op IBAN en SEPA. Rabobank. Een bank met ideeën. Makkelijk over op IBAN en SEPA Rabobank. Een bank met ideeën. Agenda SEPA toegelicht Wat verandert er? Wat betekent SEPA voor verenigingen en stichtingen? De Rabobank helpt u op weg! Aan de slag met de

Nadere informatie

SEPA en uw PxPlus/ProvideX software

SEPA en uw PxPlus/ProvideX software SEPA en uw PxPlus/ProvideX software CLIEOP vervalt, SEPA komt hiervoor in de plaats Nederland gaat op 1 februari 2014 over op het Europese betalingssysteem, SEPA (Single Euro Payments Area). We gaan niet

Nadere informatie

Oranje is Samen ondernemen WELKOM

Oranje is Samen ondernemen WELKOM Oranje is Samen ondernemen WELKOM Juni 2013 Oranje is kansen zien Oranje is ING ING zet zich in voor Ondernemend Nederland. Dit doen we door het bieden van financiële oplossingen en het gemakkelijk maken

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Uitgangspunt is dat er jaarlijks een gesprek plaats vindt tussen medewerker en leidinggevende(n).

Uitgangspunt is dat er jaarlijks een gesprek plaats vindt tussen medewerker en leidinggevende(n). Kaderregeling gesprekscyclus PRIMAIR Onderwijs en REC stelling. De CAO PO geeft aan (artikel 9.4) dat de werkgever periodiek met elke werknemer gesprekken dient te voeren over het (toekomstig) functioneren.

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Makkelijk over op IBAN en SEPA. Rabobank Noord Twente

Makkelijk over op IBAN en SEPA. Rabobank Noord Twente Makkelijk over op IBAN en SEPA Rabobank Noord Twente Agenda SEPA toegelicht Wat verandert er? Wat betekent SEPA voor verenigingen en stichtingen? De Rabobank helpt u op weg! Handige tips en tricks Projectenfonds

Nadere informatie

ONTWIKKELEN EN PRESTEREN MET DE GESPREKKENCYCLUS

ONTWIKKELEN EN PRESTEREN MET DE GESPREKKENCYCLUS ONTWIKKELEN EN PRESTEREN MET DE GESPREKKENCYCLUS Tot nu toe was je gewend aan één jaarlijks functioneringsgesprek. We hebben een nieuwe visie op die gesprekken ontwikkeld en dat betekent dat vanaf 2014

Nadere informatie

Beoordelingsgesprek (onderdeel van de gesprekkencyclus) Stichting De Groeiling

Beoordelingsgesprek (onderdeel van de gesprekkencyclus) Stichting De Groeiling Beoordelingsgesprek (onderdeel van de gesprekkencyclus) Stichting De Groeiling De Groeiling, stichting voor katholiek en interconfessioneel primair onderwijs Gouda en omstreken Bestuurskantoor De Groeiling

Nadere informatie

Handboek TMO. Tussen de middagopvang voor overblijfkrachten. SKSG Kinderopvang

Handboek TMO. Tussen de middagopvang voor overblijfkrachten. SKSG Kinderopvang Handboek TMO Tussen de middagopvang voor overblijfkrachten SKSG Kinderopvang Inhoudsopgave blz. Inleiding 3 1. Wat is TMO? 4 2. Verloop van een TMO uur 4 3. Je taken 4 4. Regels voor kinderen 5 5. Regels

Nadere informatie

HANDLEIDING SEPA. Inhoud

HANDLEIDING SEPA. Inhoud HANDLEIDING SEPA Inhoud 1 Inleiding... 1 2 Bankdagboeken gereed maken voor SEPA... 2 2.1 Invullen van IBAN-nummer... 2 2.2 Koppelen SEPA-banktype... 2 3 Crediteuren instellen voor SEPA... 3 4 Debiteuren

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Hoofdpijn Hoofdpijn bij kinderen komt regelmatig voor. Vaak is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld slaapgebrek, drukte of lawaai.

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

Hoe ons brein ons bij de neus neemt!

Hoe ons brein ons bij de neus neemt! Hoe ons brein ons bij de neus neemt! Wie is hier de baas, jij of je verstand? Over een half uur: 1. Verstand is heel slim met taal 2. Kan zijn eigenaar tot uitputting drijven 3. Hoe help je medewerkers

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

Reglement functioneringsgesprekken

Reglement functioneringsgesprekken Reglement functioneringsgesprekken 1. Inleiding Een centrale taak van het management is personeelszorg. Het functioneringsgesprek is voor het management een hulpmiddel om gestalte te geven aan personeelszorg.

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Stappenplan bij aanstelling, functioneren, verzuim en ontslag

Stappenplan bij aanstelling, functioneren, verzuim en ontslag Stappenplan bij aanstelling, functioneren, verzuim en ontslag Aanstelling/ Voorwaarden aanstelling/ Aanstelling/ voor bepaalde tijd Omzetting aanstelling/ bepaalde tijd in aanstelling/ onbepaalde tijd

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Mohamed Amri. Manager productmanagement

Mohamed Amri. Manager productmanagement 24 mei 2012 Mohamed Amri Manager productmanagement o MKB ers, middelgrote bedrijven: onbekend met SEPA en gevolgen voor eigen organisatie o Gemeenten, MKB ers en middelgrote bedrijven: onvoorbereid

Nadere informatie

Stappenplan IBAN-Acceptgiro. Voor incassanten

Stappenplan IBAN-Acceptgiro. Voor incassanten Stappenplan IBAN-Acceptgiro Voor incassanten Inleiding Standaardiseren betalingen IBAN-Acceptgiro Belangrijke mijlpalen Wat moet u doen 1. Verzamel informatie over IBAN-Acceptgiro 2. Benoem een projectleider

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

SEPA: Europa gaat over op IBAN

SEPA: Europa gaat over op IBAN SEPA: Europa gaat over op IBAN Delft, 17 september 2012 Rob Timmers Agenda Waarom SEPA? Wat verandert er voor u? Kansen en uitdagingen van SEPA Tijdlijnen SEPA Waarom SEPA? Lissabon agenda ; Europa wil

Nadere informatie

IBAN. Conversie van bankrekeningnummers

IBAN. Conversie van bankrekeningnummers IBAN. Conversie van bankrekeningnummers Inhoud IBAN straks verplicht... 1 Insturen rekeningnummers... 1 Ophalen IBAN... 2 Ontbrekende rekeningnummers?... 3 Zelf naar IBAN converteren... 4 Foute rekeningnummers...

Nadere informatie

SEPA: Europa gaat over op IBAN

SEPA: Europa gaat over op IBAN Aspect ICT, 13 en 26 september 2012 SEPA: Europa gaat over op IBAN Handelsstraat 4, 3371 XC Hardinxveld-Giessendam www.aspect-ict.nl, info@aspect-ict.nl Waarom SEPA? Lissabon agenda ; Europa wil de meest

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Sportief bewegen na kanker. Kanker

Sportief bewegen na kanker. Kanker Sportief bewegen na kanker Kanker Sportief bewegen na kanker...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid en is nog

Nadere informatie

Formulier beoordelingsgesprek en procedure. Vertrouwelijk

Formulier beoordelingsgesprek en procedure. Vertrouwelijk Formulier beoordelingsgesprek en procedure Vertrouwelijk Naam personeelslid Functie Naam formele beoordelaar Evt. naam derde en functie Functie Datum gesprek Datum laatste functioneringsgesprek Datum vorige

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

Microsoft Dynamics NAV voorbereiden op SEPA en IBAN

Microsoft Dynamics NAV voorbereiden op SEPA en IBAN Microsoft Dynamics NAV voorbereiden op SEPA en IBAN 2012 GAC Business Solutions De Scheper 307 5688 HP Oirschot +31 (0)499 58 28 28 info@gac.nl Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Introductie... 3 2 Wat

Nadere informatie

Reglement Personeelsgesprekken

Reglement Personeelsgesprekken Reglement Personeelsgesprekken Kaderregeling voor de Stichting Scholengroep Spinoza met instemming van de GMR d.d. 16-06-2010 en aangevuld op 9 november 2010. De aanvulling betreft de voorbereiding op

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

De migratie naar SEPA

De migratie naar SEPA De migratie naar SEPA De overgang: complex en tijdrovend? Advies: Begin op tijd ING ondersteunt u! Utrecht, 20 november 2012 VAP Themadag 2012 Peter Hardeman Programma Historie Wat gaat er veranderen Overzicht

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag

Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag Counselling en Coaching bij gezondheidsproblemen Stresscounselling. Trainingen. Coaching Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag Intro In stap 2 heb je kennis gemaakt met Doen en Zijn. Doen heb je

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

Online onderzoek Uw werknemers

Online onderzoek Uw werknemers Toelichting Online onderzoek In dit bestand vindt u een inspirerende voorbeeldvragenlijst voor een werknemertevredenheid onderzoek! De vragenlijst is bedoeld als hulpmiddel bij het opstellen van uw eigen

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015!

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015! Agenda 2015 SEPTEMBER 22 september Start training: Mindfulness VOL! 23 september Start training: Mindfulness NOG 2 PLAATSEN! DECEMBER 1 december start extra training: Mindfulness In de onderstaande pagina

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

Handleiding voor het Beoordelingsgesprek

Handleiding voor het Beoordelingsgesprek Handleiding voor het Beoordelingsgesprek Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Doel en achtergrond van het beoordelingsgesprek 3 3. De beoordelingsprocedure Stap 1: het voorlopig invullen van het Ontwikkelingsformulier

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Regeling. beoordelingsgesprekken. leraar-la

Regeling. beoordelingsgesprekken. leraar-la Regeling beoordelingsgesprekken leraar-la S.K.O. Het Groene Lint Inleiding. Het opstellen van een beoordeling van het functioneren van een medewerker is geen nieuw fenomeen binnen de organisatie. Het is

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Bent u Stressbestendig?

Bent u Stressbestendig? Bent u Stressbestendig? Het E- book geschreven door een professional, zijn remedies worden al vanaf het begin gebruikt voor stressbestendigheid, dit zijn de enige remedies die zullen helpen voor u succes

Nadere informatie

ALGEMEEN LOGBOEK OKTOBER Barendrecht, 1 oktober 2014

ALGEMEEN LOGBOEK OKTOBER Barendrecht, 1 oktober 2014 ALGEMEEN LOGBOEK OKTOBER Barendrecht, 1 oktober 2014 17 e jaargang A L G E M E E N De eerste vier weken zitten er al weer op. Wat is het toch leuk om te zien dat alle kinderen weer zijn gegroeid, niet

Nadere informatie

HEADS LARGER THAN HANDS

HEADS LARGER THAN HANDS HEADS LARGER THAN HANDS Op zoek naar meer balans Drs. Annemarije Struik Psycholoog HOE ZIT HET MET JOU?? Quotes uit de praktijk Ik vind het allemaal zo leuk Ik geef dingen niet graag uit handen Als ik

Nadere informatie

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Instemming GMR: 09-06-2015 Vastgesteld Bestuur: 30 juni 2014. Gesprekkencyclus

Instemming GMR: 09-06-2015 Vastgesteld Bestuur: 30 juni 2014. Gesprekkencyclus Instemming GMR: 09-06-2015 Vastgesteld Bestuur: 30 juni 2014 Gesprekkencyclus Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De gesprekkencyclus in de praktijk 3. Integraliteit 4. Gesprekkencyclus fase 1 5. Gesprekkencyclus

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Training: Mindfulness 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Waarom? Leven in deze hectische tijd vraagt veel van ons dat maakt dat we ons vaak uitgeput

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Handleiding voor het Beoordelingsgesprek

Handleiding voor het Beoordelingsgesprek Handleiding voor het Beoordelingsgesprek Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Doel en achtergrond van het beoordelingsgesprek 3 3. De beoordelingsprocedure Stap 1: het voorlopig invullen van het Ontwikkelingsformulier

Nadere informatie

Het klopt! Van hard naar hart.

Het klopt! Van hard naar hart. Het klopt! Van hard naar hart. In stressvolle situaties krijg je lichamelijk reacties. Soms zijn die zo subtiel dat ze niet worden opgemerkt terwijl de reacties lang kunnen aanhouden en ongezond zijn.

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

PRIORITEITEN. drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE

PRIORITEITEN. drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE PRIORITEITEN drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE Ook zo druk, druk, druk? Hebt u het gevoel dat u geleefd wordt door de waan van de dag en dat u altijd tijd te kort hebt? Of hebt u uw zaakjes prima onder controle

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter College van Bestuur. Nije Gaast

Profielschets. Voorzitter College van Bestuur. Nije Gaast Profielschets Voorzitter College van Bestuur Nije Gaast DE ORGANISATIE Nije Gaast is een koepel van 15 basisscholen in Zuidwest Friesland. Deze combinatie bestaat uit 13 christelijke basisscholen en twee

Nadere informatie

Leef Slimmer. Werk Slimmer.

Leef Slimmer. Werk Slimmer. Leef Slimmer. Werk Slimmer. Vitaliteit, focus en meer energie. Een visie op duurzame inzetbaarheid van werknemers Whitepaper 2015 Het Belang van Duurzaamheid Duurzame inzetbaarheid van werknemers is een

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 INLEIDING Bij Agrifirm maken onze mensen het verschil. De missie, visie en strategische doelen van Agrifirm worden door onze medewerkers

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden

Timemanagement Kerngebieden onderscheiden Timemanagement Als manager heb je veel verschillende werkzaamheden: je geeft leiding aan je medewerkers, maar je hebt ook je eigen taken. Je hebt met je medewerkers te maken, met andere collega s en afdelingen

Nadere informatie

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep (versie mei 2012) FUNCTIONERINGSGESPREK leraar basisonderwijs (LA) Naam: Geboortedatum: Huidige school: Leidinggevende: Huidige functie: Datum vorig gesprek:

Nadere informatie

Communicatie onderzoek Team haarverzorging

Communicatie onderzoek Team haarverzorging Communicatie onderzoek Team haarverzorging Introductiebrief behorende bij de enquête over de interne communicatie Beste collega s, Gedurende het schooljaar doen wij ons uiterste best om de taken te vervullen

Nadere informatie

Risicoanalyse. Risico s op scholen in beeld. Inspectie van het Onderwijs

Risicoanalyse. Risico s op scholen in beeld. Inspectie van het Onderwijs Risicoanalyse Risico s op scholen in beeld Inspectie van het Onderwijs Voorwoord Het onderwijstoezicht is risicogericht. Dit betekent dat de toezichtcapaciteit zo veel mogelijk wordt ingezet op risicovolle

Nadere informatie

Voorwaarden SNS Jeugd Betalen

Voorwaarden SNS Jeugd Betalen Voorwaarden SNS Jeugd Betalen 8.4241.00.1506 (01-07-2015) Dit zijn de Voorwaarden SNS Jeugd Betalen. In dit document lees je informatie over SNS Jeugd Betalen en zie je welke afspraken er gelden voor deze

Nadere informatie

Een Stap voorwaarts in Leiderschap.

Een Stap voorwaarts in Leiderschap. 5 daagse training in voorjaar van 2010 Een Stap voorwaarts in Leiderschap. Doelgroep : DA Filiaal leidsters en aankomende filiaalleidsters Lokatie : Leusden DA hoofdkantoor Dag : Maandag van 9.30u 17.00u

Nadere informatie