Landelijke verkenning warmte en koude uit Rijkswateren en kunstwerken. Eindrapportage 7 oktober 2016

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Landelijke verkenning warmte en koude uit Rijkswateren en kunstwerken. Eindrapportage 7 oktober 2016"

Transcriptie

1 Landelijke verkenning warmte en koude uit Rijkswateren en kunstwerken Eindrapportage 7 oktober

2 Voorblad Opdrachtgever: Rijkswaterstaat Griffioenlaan LA UTRECHT Contactpersoon: dhr. Henk Looijen Adviseur: IF Technology bv Velperweg 37 Postbus AP ARNHEM T Contactpersoon: dhr. Barry Scholten dhr. Rutger Wierikx dhr. Marc Koenders Colofon: Auteur: dhr. B. Scholten mevr. C. van der Meer Versie: Definitief Gecontroleerd door: dhr. Barry Scholten Vrijgegeven door: dhr. Marc Koenders 2

3 Hoe deze potentieelstudie te gebruiken? Deze nationale verkenning geeft op regionaal niveau inzicht in de kansrijke gebieden voor energiewinning uit Rijkswateren en kunstwerken en een indicatie van het totale landelijk potentieel van deze duurzame technologie. Ze levert input om op lokaal niveau met aanvullende data kansrijke locaties te identificeren om vervolgens op projectniveau de haalbaarheid uit te werken. Disclaimer: Niet alle informatie over de Rijkswateren en kunstwerken, en de energievraag, was volledig landsdekkend en/of op het gewenste detailniveau beschikbaar. De kaartbeelden geven een duidelijke richting maar zijn niet compleet. Hiervoor is een verdiepende inventarisatieslag vereist. Daarnaast geldt dat de rekenregels zijn gebaseerd op expert-judgement, maar op globale en vereenvoudigde uitgangspunten en vuistregels gestoeld. Ze zijn hiermee nadrukkelijk niet toepasbaar op project/ontwerpniveau. 3

4 Detail inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Concepten I. Waterlopen en plassen II. Diepe plassen III. Gemalen en kunstwerken 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels I. Waterlopen en plassen II. Diepe plassen III. Gemalen en kunstwerken 4

5 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 5

6 Doelen van dit project Het uitvoeren van een nationale verkenning naar de potentie van warmte en koude uit Rijkswateren en kunstwerken Die op regionaal (quick-scan)-niveau water-stakeholders inzicht geeft in het energiepotentieel en de duurzaamheidsbijdrage van deze techniek. Zo een opmaat vormt om met aanvullende locale info kansrijke locaties te identificeren. 6

7 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 7

8 Concepten energie uit Rijkswateren I. Waterlopen & plassen verwarming koeling II. Diepe plassen koeling III. Gemalen en kunstwerken verwarming koeling 8

9 Concept I. Waterlopen & plassen 9

10 Concept I. Waterlopen en plassen Het oppervlaktewater van sloten en kanalen kan in combinatie met warmte en koude opslagsystemen (WKO) worden ingezet voor het duurzaam verwarmen en/of koelen van gebouwen. Hiervoor zal een pompinstallatie in de nabijheid van de afnemer worden geplaatst waarmee met een klein temperatuursverschil (3 tot 6 o C) energie uit het water wordt gewonnen. Door deze pompinstallatie slim te integreren in het bestaande watersysteem kunnen voordelen worden behaald in waterkwaliteit (doorspoeling en afkoeling) 10

11 Concept II. Diepe plassen 11

12 Concept II. Diepe plassen Het water van diepe plassen kan worden ingezet voor het duurzaam koelen van gebouwen. Het koude water uit de diepe van een plas blijft geïsoleerd en biedt hiermee een duurzame bron van koeling. 12

13 Concept III. Gemalen en kunstwerken 13

14 Concept III. Gemalen en kunstwerken In de smart polder worden kunstwerken (met name gemalen) voorzien van warmtewisselaars waarmee deze ingezet kunnen worden voor het leveren van primaire koude of warmte. Hiermee kan met een kleine investering een zeer hoog koel of verwarming vermogen worden gecreëerd. Voorwaarde is wel dat er afnemers van warmte of koude in de nabijheid van een gemaal aanwezig zijn. 14

15 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 15

16 Data-inventarisatie De volgende instanties zijn geraadpleegd: Planbureau voor de Leefomgeving TOP10NL Rijkswaterstaat De Gemalen Stichting Classificering voor energie potentie volgens KRW 16

17 Planbureau voor de leefomgeving 17

18 TOP10NL (lijn) 18

19 TOP10NL (vlak) 19

20 De Gemalen Stichting 20

21 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 21

22 Definities Potentieel waterlopen & plassen Potentiële energievoorraad Technisch winbaar potentieel diepe plassen Economisch winbaar potentieel Gemalen & kunstwerken Maatschappelijk potentieel 22

23 Definities Potentieel Potentiële voorraad Technisch winbaar Economisch winbaar *Maatschappelijk winbaar De hoeveelheid energie die in het natuurlijk watersysteem zit en in theorie benut kan worden De potentiële voorraad die op basis van de huidige technische mogelijkheden uit een waterlichaam kan worden gewonnen. Voor de concepten waterlopen (& plassen) en gemalen vormt de beschikbare opslagcapaciteit van de ondergrond voor energieopslag een bepalende factor Het technisch potentieel gecorrigeerd voor financiële haalbaarheidaspecten, Er geldt een minimaal vereiste energievraag/- aanbod van GJ per jaar voor een rendabel project. Ook dient de energievrager zich voldoende nabij het watersysteem te bevinden. De economisch winbare hoeveelheid energie, gecombineerd met maatschappelijke belangen: ecologie, drinkwatergebieden, archeologie, gebieden met hittestress en gebieden met waterkwaliteitsproblemen enz. *Valt buiten scoop landelijke verkenning 23

24 Potentiële energievoorraad Dit is de hoeveelheid energie die in het natuurlijk watersysteem zit en in theorie benut kan worden. Rekenregels concept I. Waterlopen en plassen (zie bijlage voor toelichting) 24

25 Rekenregels concept II. Diepe plassen Rekenregels concept III. Gemalen en kunstwerken * * De tabel laat de rekenregels voor gemalen zien. Deze regels zijn hetzelfde voor de overige kunstwerken, met het verschil dat per kunstwerk een andere factor (Finzet) van toepassing is. Die factoren zijn op de volgende pagina opgesomd. 25

26 Finzet voor gemalen en kunstwerken zomer Finzet * aflaat 8 gemaal boezem 20 gemaal polder 20 gemaal inlaat 1 getijdesluis 8 inlaat 1 kering - overlaat - schutsluis 2 sifon - sluis 2 stuw 2 uitlaat 8 Winter Finzet * aflaat 4 gemaal boezem 15 gemaal polder 15 gemaal inlaat - getijdesluis 4 inlaat - kering - overlaat - schutsluis 1 sifon - sluis 1 stuw 1 uitlaat 4 * Een Finzet van 8 betekent dat 1/8 van het maximale debiet van het betreffende kunstwerk wordt benut voor energielevering. 26

27 Toelichting parameters 27

28 Technisch winbaar potentieel Dit is de potentiële energievoorraad die op basis van de huidige technische mogelijkheden uit een waterlichaam kan worden gewonnen. De beschikbare opslagcapaciteit van de ondergrond voor de toepassing van energieopslag vormt hierin een bepalende factor. Als deze kleiner is dan de potentiële energielevering uit het watersysteem, beperkt dit het potentieel. Rekenregels: Potentiële energievoorraad < Capaciteit ondergrond : Potentiële energievoorraad leidend Potentiële energievoorraad > Capaciteit ondergrond : Capaciteit ondergrond leidend 28

29 Economisch winbaar potentieel Dit is het technisch potentieel gecorrigeerd voor financiële haalbaarheid. Rekenregels:- Er geldt een minimaal vereiste energievraag/-aanbod van GJ/ha/j - De energievrager bevindt zich voldoende nabij het watersysteem (< 1 km) - De grootte van de energievraag in combinatie met de grootte van het technisch potentieel levert een geschiktheidswaardering: 29

30 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 30

31 Potentieelkaarten Basiskaarten 1. Opslagcapaciteit ondergrond 2. Energievraag Energieatlas Warmte 3. Energievraag Energieatlas Koude Waterlopen en plassen Warmte en koudelevering 4. Potentiele energievoorraad 5. Technisch winbaar potentieel Diepe plassen Koudelevering 8. Potentiele energievoorraad 9. Economisch winbaar potentieel Gemalen en kunstwerken - Warmtelevering 10. Potentiele energievoorraad 11. Technisch winbaar potentieel 12. Economisch winbaar potentieel Waterlopen en plassen Warmtelevering 6. Economisch winbaar potentieel Waterlopen en plassen Koudelevering 7. Economisch winbaar potentieel Gemalen en kunstwerken Koudelevering 13. Potentiele energievoorraad 14. Technisch winbaar potentieel 15. Economisch winbaar potentieel 31

32 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 32

33 Landelijk potentieel warmte Warmtevraag gebouwde omgeving (go) = 350 PJ (Energieatlas) I. Waterlopen & Plassen [woonequivalenten] [% warmtevraag go] Potentiële energievoorraad x 10 9 >100% Technisch winbaar potentieel 900 x 10 6 >100% Economisch winbaar* % [7,1 PJ] III. Gemalen en kunstwerken [woonequivalenten] [% warmtevraag go] Technisch winbaar potentieel >50% *Zoek straal voor waterloop & plassen vanaf energievrager beperkt tot <100 meter (conservatieve inschatting economisch winbaar potentieel) 33

34 Landelijk potentieel koude Koudevraag gebouwde omgeving (go) = 7 PJ (Energieatlas) I. Waterlopen & Plassen PJ [% koudevraag go] Potentiële energievoorraad >100% Technisch winbaar potentieel >100% Economisch winbaar* 0,203 3% II. Diepe plassen PJ [% koudevraag go] Technisch winbaar potentieel 0,761 11% III. Gemalen en kunstwerken PJ [% koudevraag go] Technisch winbaar potentieel 129 >100% *Zoek straal voor waterloop & plassen vanaf energievrager beperkt tot <100 meter (conservatieve inschatting economisch winbaar potentieel) 34

35 Inhoud 1. Inleiding 2. Concepten 3. Data-inventarisatie 4. Rekenregels 5. Potentieelkaarten 6. Analyse landelijk potentieel 7. Bijlage toelichting rekenregels 35

36 7. Bijlage Toelichting rekenregels I. Waterlopen en plassen II. Diepe plassen III. Gemalen en kunstwerken 36

37 Concept I. Waterlopen en plassen Koudewinning (winterperiode) 37

38 Concept I. Waterlopen en plassen Uitgangspunten koudewinning: winterperiode Tw 10 o C ca. 3 maanden, 2000 vollastuur maximale opwarming 3 o C energie opslaan in WKO In zomer inzetten voor koeling 38

39 Concept I. Warmte uit water Warmtewinnig (zomerperiode) 39

40 Concept I. Waterlopen en plassen Uitgangspunten warmtewinning: Zomerperiode Tw 15 o C ca. 3 maanden, 2000 vollastuur maximale afkoeling 3 o C energie opslaan in WKO In winter inzetten voor verwarming met warmtepomp 40

41 Concept I. Waterlopen en plassen Stilstaande waterlopen en plassen Stromende waterlopen 41

42 Concept I. Waterlopen en plassen Berekening potentiële energievoorraad: Stilstaand water: oppervlakte is bepalend Plassen: oppervlakte is bepalend Formule: Vermogen Pt [kwt] = (A * Z jaar * dt) / 1000 = 0,03 * A Zjaar = 10 [W / m 2 o C] Energie Qt [GJ/jaar] = Pt * (uur) * 0,0036 (per/ha) Note: Potentie voor warmte en koude is vergelijkbaar 42

43 Concept I. Waterlopen en plassen Berekening potentiële energievoorraad : Langzaam stromend water: v w = 0,25 m/s (KRW normering < 0,50 m/s) Snel stromend water: v w = 0,75 m/s (KRW normering > 0,50 m/s) Formule: Vermogen uit stroming Pt [kwt] = q wl * dt * ρ water * c water Pt [kwt] = b * d * 0,25/0,75 * 3 * 998 * 4,185 Pt [kwt] Langzaam stromend water = b * d * Pt [kwt] Snelstromend water = b * d * Vermogen uit Opp. Pt [kwt] = (A * Z jaar * dt) / 1000 = 0,03 * A (deze is verwaarloosbaar ten opzichte van Pt stroming) Energie Qt [GJ/jaar] = Pt * (uur) * 0,0036 (per/ha) (warmte of koude is vergelijkbaar) 43

44 Concept I. Waterlopen en plassen Berekening economisch winbaar potentieel energievraag warmte/koude (GJ/ha) levering waterlopen en plassen (GJ/9ha) opslag capaciteit (WKO) in bodem (GJ/9ha) Warmtelevering GJ/ha Warmtevraag GJ/ha Opslag GJ/ha 44

45 7. Bijlage Toelichting rekenregels I. Waterlopen en plassen II. Diepe plassen III. Gemalen en kunstwerken 45

46 Concept II. Diepe plassen 46

47 Concept II. Diepe Plassen Uitgangspunten koudelevering: Plassen dieper dan 18 meter Thermocline op 10 meter Tw = 6-8 o C maximale opwarming dt 8 o C 1000 vollastuur koeling In zomer inzetten voor koeling Berekening technisch winbaar potentieel Energie Qt [GJ/jaar] = 0,2761 * h * A * 0,5 * dt * 1,16 Energie Qt [GJ/jaar] = 1,28 * h * A * 0,0036 Pt [kwt] = Q t /

48 Concept II. Diepe plassen Berekening economisch winbaar potentieel Afnemers < 1000 GJ/ha/jr vallen af Totale vraag binnen 1 km Koudevraag > 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha 1Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudelevering GJ Koudevraag > 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag > 1000 GJ/ha 48

49 7. Bijlage Toelichting rekenregels I. Waterlopen en plassen II. Diepe plassen III. Gemalen en kunstwerken 49

50 Concept III. Gemalen en kunstwerken 50

51 Concept III. Gemalen en kunstwerken Uitgangspunten koudewinning (winterperiode) Max. capaciteit gemaal * 1:15 = debiet winterperiode Tw=<10 o C ca. 3 maanden, 2000 vollastuur maximale opwarming 3 o C energie opslaan in WKO In zomer inzetten voor directe koeling 51

52 Concept II. Gemalen en kunstwerken Uitgangspunten warmtewinning Max. capaciteit polder/boezem gemaal * 1/20 Max. capaciteit inlaat gemaal * 1/1 (continu in zomer) Zomerperiode Tw=>15 C ca. 3 maanden, 2000 vollastuur maximale afkoeling 3 C energie opslaan in WKO In winter inzetten voor verwarming met warmtepomp 52

53 Concept III. Gemalen en kunstwerken Berekening potentiële energievoorraad Pt [kwt] = q gemaal * dt * ρ water * c water * F inzet = Koude Pt [kwt] = q gemaal * 3 * 998 * 4,185 * (1/15) = q gemaal * 835 Warmte Pt [kwt] = q gemaal * 3 * 998 * 4,185 * (1/20) = q gemaal * 626 Warmte inlaat gemaal Pt [kwt] = q gemaal * Energie Qt [GJ/jaar] = Pt * (uur) * 0,0036 (per/ha) 53

54 Concept III. Gemalen en kunstwerken Berekening economisch winbaar potentieel Afnemers < 1000 GJ/ha/jr vallen af Totale vraag binnen 1 km Kleinste: koudelevering of opslag Koudevraag > 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudelevering GJ Koudevraag > 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag < 1000 GJ/ha Koudevraag > 1000 GJ/ha Opslag GJ/ha 54

Landelijke verkenning warmte en koude uit het watersysteem. Eindrapportage 31 juli 2016

Landelijke verkenning warmte en koude uit het watersysteem. Eindrapportage 31 juli 2016 Landelijke verkenning warmte en koude uit het watersysteem Eindrapportage 31 juli 2016 1 Voorblad Opdrachtgever: Unie van Waterschappen Postbus 93218 2509 AE Den Haag Contactpersoon: dhr. Reinier Romijn

Nadere informatie

Kansenkaart voor energie uit oppervlaktewater

Kansenkaart voor energie uit oppervlaktewater Kansenkaart voor energie uit oppervlaktewater Sanne de Boer, Barry Scholten (IF Technology), Pascal Boderie, Ivo Pothof (Deltares) Rijkswaterstaat onderzocht met Deltares en IF Technology hoeveel warmte

Nadere informatie

Notitie. 1 Inleiding. 2 Smart polder. 3 Energie uit waterbeheer

Notitie. 1 Inleiding. 2 Smart polder. 3 Energie uit waterbeheer Notitie Project: Smartpolder Onderwerp: Energie uit waterbeheer Datum: 4-11-2013 Referentie: IF Technology Barry Scholten versie 1.2 1 Inleiding Dagelijks verpompen honderden kleine en grote gemalen miljoenen

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

De warmtepomp, een niet te onderschatten potentieel in Brussel!

De warmtepomp, een niet te onderschatten potentieel in Brussel! Seminarie Duurzaam Bouwen: De warmtepomp, een niet te onderschatten potentieel in Brussel! 4 maart 2016 Leefmilieu Brussel De warmtepomp in het gebouw van Leefmilieu Brussel: een te volgen voorbeeld Michel

Nadere informatie

Thermische Energie uit Oppervlaktewater Meren als warmtewisselaar en sloten als zonnecollector? Pascal Boderie (Deltares) Nieuwegein, 20 Juni 2012

Thermische Energie uit Oppervlaktewater Meren als warmtewisselaar en sloten als zonnecollector? Pascal Boderie (Deltares) Nieuwegein, 20 Juni 2012 Thermische Energie uit Oppervlaktewater Meren als warmtewisselaar en sloten als zonnecollector? (Deltares) Nieuwegein, 20 Juni 2012 Thermische Energie: kansen in het hoofdwatersysteem Veranderende rolopvatting

Nadere informatie

Definitie Voorbeelden Roadmap Cases

Definitie Voorbeelden Roadmap Cases 1 Definitie Voorbeelden Roadmap Cases 2 DEFINITIE LATENT = LAge Temperatuur EnergieNeT Lage temperatuur: energiebron < 40 C Energienet: energielevering aan verschillende verbruikers Warmte en/of Koude

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater. Fred Zoller, docent opleiding Climate & Management KNAG Onderwijsdag 2014 Duurzame leefomgeving

Energie uit oppervlaktewater. Fred Zoller, docent opleiding Climate & Management KNAG Onderwijsdag 2014 Duurzame leefomgeving Energie uit oppervlaktewater Fred Zoller, docent opleiding Climate & Management KNAG Onderwijsdag 2014 Duurzame leefomgeving Inhoud workshop Introductie: Opleiding Climate & Management Workshop Context

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den Wijngaart Rob Folkert 1 Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA Energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater

Energie uit oppervlaktewater Energie uit oppervlaktewater Thema: De theoretische benadering Dr. ir. Kees Wisse Ir. Kundert de Wit DWA installatie en energieadvies Inhoud Open en gesloten, diep, ondiep Installatieconcepten Vereenvoudigde

Nadere informatie

Energiewinning uit daken

Energiewinning uit daken Energiewinning uit daken Energydak NRG-Guard Energiewinning uit daken De consument is zich meer dan ooit bewust van het belang van schone energie. Niet voor niets bieden energiemaatschappijen groene energie

Nadere informatie

Nieuwkoop aan de Warmterivier Gemeenteraad 10 maart 2016

Nieuwkoop aan de Warmterivier Gemeenteraad 10 maart 2016 Nieuwkoop aan de Warmterivier Gemeenteraad 10 maart 2016 Onderwerpen Aanleiding Betrokken partijen Uitleg systeem Rol partijen Pilot voor Schoterhoek Doorkijk naar Schoterhoek Planning realisatie (mondeling)

Nadere informatie

algemeen Deze bijlage is een detaillering van de beschrijving actuele waterkwaliteit die in paragraaf 2.9. is opgenomen

algemeen Deze bijlage is een detaillering van de beschrijving actuele waterkwaliteit die in paragraaf 2.9. is opgenomen algemeen Deze bijlage is een detaillering van de beschrijving actuele waterkwaliteit die in paragraaf 2.9. is opgenomen 2. Waterkwaliteit De zomergemiddelden voor 2008 van drie waterkwaliteitsparameters

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

VISAFSLAG SCHEVENINGEN KLAAR VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST

VISAFSLAG SCHEVENINGEN KLAAR VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST VISAFSLAG SCHEVENINGEN KLAAR VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST Afstudeer presentatie Johan Bogaart 2 Juli 2013 14:00-15:00 Faculteit bouwkunde Zaal A Welkom - Projectgebied - Fascinatie Slide 2 of 67 P5 presentatie

Nadere informatie

Potentieelstudie bodemenergie Gemeente Groningen

Potentieelstudie bodemenergie Gemeente Groningen Potentieelstudie bodemenergie gemeente Groningen Opdrachtgever Gemeente Groningen Dienst Ruimtelijke Ordening & Economische Zaken Postbus 7081 9701 JB GRONINGEN Contactpersoon: de heer P. Corzaan Adviseur

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Bodemenergie in de gemeente Arnhem

Bodemenergie in de gemeente Arnhem Bodemenergie in de gemeente Arnhem Congres ILB 14 februari 2012 Marc van der Burght Beleidsadviseur Energie en Bodem Open systeem Gesloten systeem 1 Arnhem wil bodemenergie als bron van duurzame energie

Nadere informatie

Traject 2: Kansenkaart riothermie

Traject 2: Kansenkaart riothermie 16/10/2014 STEP-UP Coaching trajecten: 2) Antwerpen kansenkaart riothermie Vlaams Smart Energy City Netwerk 8/10/2014 Traject 2: Kansenkaart riothermie» Riothermie» Het onttrekken van warmte uit het rioolwater

Nadere informatie

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Ir.L.François HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Programma 17u00 Smart Geotherm-project: Potentieel, EPB-verloop,

Nadere informatie

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Meer doen met minder Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Met steun van de NOVEM is er een onderzoek gedaan ter verbetering van de prijs/prestatie van energieopslagsystemen. De investeringen

Nadere informatie

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag van de stroomkosten en een actuele rentestand. Zo kunt u de juiste keuze of u wilt investeren in zonnepanelen. Lees meer informatie over de Standaard Rekenmethode. Het technische rendement van zonnepanelen

Nadere informatie

Naar de bron van de warmtepomp

Naar de bron van de warmtepomp C on d e ns o r Ve r d am p e r Studienamiddag : Introductie tot alternatieve en duurzame energieopwekking voor KMO s Energik Voka Mechelen 7 juni 2007 Naar de bron van de warmtepomp H.Hoes 1 Naar de bron

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Energievoorziening nieuwbouw. Hans van Wolferen 24 november Wageningen

Energievoorziening nieuwbouw. Hans van Wolferen 24 november Wageningen Energievoorziening nieuwbouw Hans van Wolferen 24 november 2016 - Wageningen Van Wolferen Research Ervaring Verwarming, warmtapwater, koeling Rapporteur EPG en EMG (NEN 7120 / 7125) Betrokken bij CEN normen

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Heat Exchanging Asphalt Layers : Studie naar de implementatie in Vlaanderen

Heat Exchanging Asphalt Layers : Studie naar de implementatie in Vlaanderen Heat Exchanging Asphalt Layers : Studie naar de implementatie in Vlaanderen Ing. Ian Severins, dr.ing. Cedric Vuye, Dr.Ing. Wim Van den bergh Artesis Hogeschool Antwerpen & Universiteit Antwerpen (Fac.

Nadere informatie

WKO Uw grondwater is goud waard

WKO Uw grondwater is goud waard 11/03/15 WKO Uw grondwater is goud waard agenda 15:00 uur Inleiding 15:10 uur De theorie van een WKO 15:30 uur Het onderzoek van 10 WKO s 15:50 uur Beheer en optimalisatie 16:05 uur Eigenaar aan het woord

Nadere informatie

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant 1 Samenvatting Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant De gemeenten Breda, Tilburg en Helmond hebben in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, Brabant Water en

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

Themabijeenkomst Warmtewet

Themabijeenkomst Warmtewet Themabijeenkomst Warmtewet Bas de Zwart Even voorstellen: Adviseur bij IF Technology Adviesbureau op het gebied van hernieuwbare warmte en koude en marktleider advies bodemenergie 60 mensen in Arnhem Beleid

Nadere informatie

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energiebesparing bij een sportclub 23 januari 2017 Inhoudsopgave Energiebesparing bij een sportclub 3 Energiezuinige sportveldverlichting 3 Opwekken

Nadere informatie

Functioneren van WKO installaties

Functioneren van WKO installaties Functioneren van WKO installaties Het belang van goed beheer Klaasjan van der Maas Unica Ecopower Arjan van Bon Royal HaskoningDHV Vragen 1. Hoe ziet de nieuwe wetgeving en certificering eruit? 2. Hoe

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014 Themabijeenkomst BodemenergieNL BHR & ONDRHOUD Samenhang bovengrond en ondergrond ven voorstellen Techniplan Adviseurs bv raadgevend ingenieursbureau; Installaties en nergie & Milieu ongeveer 40 fte focus

Nadere informatie

Duurzaamheid loont Financiering van duurzame gebiedsontwikkeling. Knooppunt Klimaat

Duurzaamheid loont Financiering van duurzame gebiedsontwikkeling. Knooppunt Klimaat Duurzaamheid loont Financiering van duurzame gebiedsontwikkeling Knooppunt Klimaat december 2011 Jaap Kortman IVAM Enrico Moens Grontmij Jaap de Kroes (Mapsup) Hasse Goosen Wageningen Alterra Vincenyt

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies

Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies Optimale inzet van WKO Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies Inhoud Kenmerken en varianten open bronsystemen Specifieke voordelen bronsystemen Optimalisatie van kosten en baten Conclusies 1 Specifieke

Nadere informatie

Koelen zonder airco? Cool!

Koelen zonder airco? Cool! Koelen zonder airco? Cool! Luk Vandaele en Luc François, WTCB Iedereen snakt wel naar de zon en s zomers verdragen we wel wat hogere temperaturen, maar dan toch liever niet binnenskamers. In werkomstandigheden,

Nadere informatie

SPARK - riothermie. 29 september 2014. Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727

SPARK - riothermie. 29 september 2014. Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727 SPARK - riothermie 29 september 2014 Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727 Tauw introductie TAUW BV In Top 10 van Nederlandse ingenieursbureau sinds 1928 750 medewerkers Integer Professioneel Maatschappelijk

Nadere informatie

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 1 / HOOFDSTUK 1 COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING, COÖRDINATOR VAN DE CURSUS HAND OUT PRESENTATIE NVOE II. SYSTEEMCONCEPTEN 1. WELKE PLAATS HEEFT ENERGIEOPSLAG

Nadere informatie

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl Duurzame energie Warmte- en koudelevering door Cogas www.cogas.nl Duurzame energie Stelt u zich eens voor: een woning die u warmte biedt in de winter, heerlijke verkoeling in de zomer en dat zelfs op milieuvriendelijke

Nadere informatie

Energie uit Water. - Hype of Kans - Marcel Bruggers Deltares 29 april 2010

Energie uit Water. - Hype of Kans - Marcel Bruggers Deltares 29 april 2010 Energie uit Water - Hype of Kans - Marcel Bruggers Deltares 29 april 2010 Duurzame Energie uit Water Laagverval waterkracht Aquatische biomassa Golfenergie Thermische energie uit de zee Getij-energie bassin/

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO Leidschenhof Den Haag Uitgebreide omschrijving WKO Het project Leidschenhof te Leidschenveen is een zorgcomplex met appartementen dat in opdracht van WoonInvest is ontwikkeld. Het gebouw bestaat uit de

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs).

Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs). LEERDOELEN EN EINDTERMEN VAN DE CURSUS INDIVIDUELE WARMTEPOMPEN IN WONINGEN EN KLEINE UTILITEIT Datum: 8--009 Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

VisieDuurzame Warmte/Koude

VisieDuurzame Warmte/Koude VisieDuurzame Warmte/Koude Teun Bokhoven Voorzitter Versterkingrolvan Duurzame Warmte/Koudealsonderdeelvan de EU doelstelling : De is de Nederlandse overkoepelende samenwerkingsorganisatie voor de duurzame

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

MIP-event Energie ligt op de straat Energie-wegen, Hoe warmte opslaan en gebruiken?

MIP-event Energie ligt op de straat Energie-wegen, Hoe warmte opslaan en gebruiken? MIP-event Energie ligt op de straat Energie-wegen, Hoe warmte opslaan en gebruiken? H.Hoes, TERRA ENERGY 1 Energie-wegen, Hoe warmte opslaan en gebruiken? De straat als zonnecollector Van geothermie naar

Nadere informatie

Vervangingsopgave natte kunstwerken (VONK) Renovatie van de werkwijze

Vervangingsopgave natte kunstwerken (VONK) Renovatie van de werkwijze Vervangingsopgave natte kunstwerken (VONK) Renovatie van de werkwijze Pioneering workshop 14 november 2014 Marcel Tosserams Overzicht Wat is VONK? Vervangingsopgave case Stuwen Maas Discussie 2 Drie netwerken

Nadere informatie

Ondergrondse koude/warmte-opslag in het Sint Elisabethziekenhuis

Ondergrondse koude/warmte-opslag in het Sint Elisabethziekenhuis Ondergrondse koude/warmte-opslag in het Sint Elisabethziekenhuis Gerrit Draelants Raf Schildermans Overzicht presentatie 1 Overzicht presentatie Milieuvergunningsaanvraag + interactie Onderscheiden verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Over de Aqua DX unit. Energiebesparing. Keuze vrijheid. Compact en fluisterstil

Over de Aqua DX unit. Energiebesparing. Keuze vrijheid. Compact en fluisterstil Over de Aqua DX unit De Aqua DX is een watergekoelde condensingunit voorzien van Fuji Electric invertertechniek. De Aqua DX maakt gebruik van water om de warmte te verplaatsen, dit in tegenstelling tot

Nadere informatie

Referenties warmtenetten

Referenties warmtenetten Referenties warmtenetten Warmtenetten Twente Ontwikkeling visie op regionale potentie verduurzaming warmtenet en nieuwe samenwerkingsvormen: Warmtenet Essent in Enschede Gemeentelijke warmtenet Hengelo

Nadere informatie

Restwarmte. Hoe zit dat nu met restwarmte in de oppervlaktebehandelende industrie? Robin Sommers, manager/sr. adviseur industrie

Restwarmte. Hoe zit dat nu met restwarmte in de oppervlaktebehandelende industrie? Robin Sommers, manager/sr. adviseur industrie Restwarmte Hoe zit dat nu met restwarmte in de oppervlaktebehandelende industrie? Robin Sommers, manager/sr. adviseur industrie Programma Intro Restwarmte Voorbeelden Aanpak Vragen / Animo toets Van Beek

Nadere informatie

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Door Arné Boswinkel, Bert Palsma en Rada Sukkar Een aanzienlijk deel van de warmte uit huishoudens en industrie wordt via het afvalwater geloosd. Het potentieel

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan

Nadere informatie

Memo. ing. L. Dielen. ldielen@breijn.nl. Datum 1 juli 2011 Onderwerp Aanleg forellenvijver te Boerdonk Ons kenmerk 2411034. Van

Memo. ing. L. Dielen. ldielen@breijn.nl. Datum 1 juli 2011 Onderwerp Aanleg forellenvijver te Boerdonk Ons kenmerk 2411034. Van Memo Datum 1 juli 2011 Onderwerp Aanleg forellenvijver te Boerdonk Van ing. L. Dielen Telefoon +31 (0)73 658 22 51 Fax +31 (0)73 658 22 99 E-mail ldielen@breijn.nl Aan de heer C. Stelling, Planomar de

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Colofon Titel Subtitel : Verslag Boominspectie : Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Projectnummer : 1.115 Datum : 6 februari 01 Veldonderzoek

Nadere informatie

Oppervlaktewater en ondergrondse energieopslag Themabijeenkomst NVOE, 5 november 2009 Kees Wisse DWA installatie- en energieadvies Bodegraven Herinnering aan Holland www.gisactief.nl 2 1 Onze toekomst?

Nadere informatie

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 Memo Aan Port of Rotterdam, T.a.v. de heer P. Zivojnovic, Postbus 6622, 3002 AP ROTTERDAM Datum Van Johan Valstar, Annemieke Marsman Aantal pagina's 5 Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 E-mail johan.valstar

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

Energiedak : een waterdichte en voordelige oplossing voor duurzame energie

Energiedak : een waterdichte en voordelige oplossing voor duurzame energie Energiedak : een waterdichte en voordelige oplossing voor duurzame energie by Energiedak : een bewuste keuze! Energiedak Energiedak maakt van uw dak een energiebron. Het Energiedak is een uiterst innovatief

Nadere informatie

Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016

Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016 Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016 WATER STEDELIJKE TRANSFORMATIES OV KNOPEN ENERGIE ENERGIE OPGAVE LANDELIJK OFFICE ENERGIELANDSCHAP

Nadere informatie

Memo. De gemeente zal dit onderwerp aan de orde stellen in de klankbordgroep.

Memo. De gemeente zal dit onderwerp aan de orde stellen in de klankbordgroep. Ja Memo 1. Graag aangeven waar vermeld staat dat de bewoner moet bijdragen in de vervanging van de warmtepomp bij een grondgebonden woning. De bijdrage aan het vervangen van de warmtepomp is nergens zo

Nadere informatie

Koninklijke weg. praagmatisch

Koninklijke weg. praagmatisch Maarten Ouboter Kennis Loont! effectiveness is all (T.S. Elliot) Diagnose centraal Weet wat je doet (wat maatregelen doen) Evalueer (herdiagnose) Koninklijke weg objectieve referentie afwijking van natuurlijke

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. REIKWIJDTE BELEIDSKADER

1. INLEIDING 2. REIKWIJDTE BELEIDSKADER 1. INLEIDING In het POL 2006 is vastgelegd dat de Provincie Limburg warmte en koude opslag (WKO) actief zal stimuleren, rekening houdend met de belangen van grondwaterkwaliteit en grondwateronttrekkingen.

Nadere informatie

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Overzicht van de presentatie Overzicht aanbod van restwarmte. Aanpak restwarmte in de papierindustrie.

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

paspoort Veerse meer

paspoort Veerse meer paspoort Veerse meer 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en elkaar

Nadere informatie

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Waarom geothermie en waarom het NOPG?

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Waarom geothermie en waarom het NOPG? Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie Waarom geothermie en waarom het NOPG? In geothermie worden meerdere toepassingen onderscheiden

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

Factsheet: NL43_11 Bussloo

Factsheet: NL43_11 Bussloo Factsheet: NL43_11 Bussloo -DISCLAIMER- De informatie die in deze factsheet wordt weergegeven is bijgewerkt tot en met het moment van het aanmaken van deze factsheet, zoals vermeld in de voettekst. Deze

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

ENERGIENEUTRAAL BOUWEN

ENERGIENEUTRAAL BOUWEN PASSIEF BOUWEN ( EN RENOVEREN ) DE ENIGE LOGISCHE WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL BOUWEN AL DIE VOGELS IN DE HAND MAAR STEEDS WEER DIE VOGEL IN DE LUCHT WE HOEVEN GEEN ENERGIE TE BESPAREN WE HEBBEN NU IMMERS

Nadere informatie

Actueel Waterbericht Week 3 Jaar 2015

Actueel Waterbericht Week 3 Jaar 2015 Samenvatting: De gevallen neerslag van afgelopen week en met name van donderdag 8 januari heeft geleid tot verhoogde afvoeren en waterpeilen in het beheergebied van Waterschap Aa en Maas. De neerslag is

Nadere informatie

Programma. Governance dilemma s van de diepe ondergrond. Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond.

Programma. Governance dilemma s van de diepe ondergrond. Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond. Governance dilemma s van de diepe ondergrond Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond, Assen Hanneke Puts (TNO) Frency Huisman (UP Bodemconvenant) Programma 15.15 16:10 uur Parallelsessies

Nadere informatie

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen Wonen in Pijnacker Comfortabel en duurzaam wonen Toelichting op het klimaatsysteem in de woningen aan de Emmastraat 3 t/m 21 (oneven), Stationsstraat 54 t/m 62a Faunalaan 1 t/m 35 (oneven) Bosmuiszoom

Nadere informatie

geotherm hybride systeem Beknopte bedieningshandleiding

geotherm hybride systeem Beknopte bedieningshandleiding geotherm hybride systeem Beknopte bedieningshandleiding Overzicht Het Vaillant geotherm hybride systeem is met een Digitaal Informatie- en Analysesysteem (DIA) uitgerust. Door de intuïtieve bediening kunt

Nadere informatie

Warmtewinning uit de gemeentelijke riolering voor het verwarmen van appartementen. Riet Lismont VLARIO 11 juni 2015

Warmtewinning uit de gemeentelijke riolering voor het verwarmen van appartementen. Riet Lismont VLARIO 11 juni 2015 Warmtewinning uit de gemeentelijke riolering voor het verwarmen van appartementen Riet Lismont VLARIO 11 juni 2015 Inhoud 1. Locatie en betrokken partijen 2. Haalbaarheidsstudie 3. Concept & plan 4. Overzicht

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 29 oktober 2013 PPA. 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper. Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk.

ALGEMENE VERGADERING. 29 oktober 2013 PPA. 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper. Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk. VERGADERDATUM 29 oktober 2013 PPA AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT ONDERWERP 13 Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk PROGRAMMA

Nadere informatie

Effectenstudie bodemenergiesysteem

Effectenstudie bodemenergiesysteem voor open bodemenergiesystemen: tot 50 m³/uur en 250.000 m³/jaar en dieper dan 20 m-mv Project: Projectlocatie: OLO-nummer: Datum: Referentie: Vergunningaanvrager: Adviseur: Klik hier als u een datum wilt

Nadere informatie

Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs).

Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs). LEERDOELEN EN EINDTERMEN VAN DE CURSUS COLLECTIEVE WARMTEPOMPEN IN WONINGEN Datum: 8--009 Vereiste voorkennis Naar inhoud en niveau gelijk aan MBO (niveau 4 volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs).

Nadere informatie