RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken"

Transcriptie

1 RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken

2 Actieplan Veilig Werken in de Zorg Miriam Kop, projectmanager

3 Zeven zorgbranches GGZ Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg GHZ Gehandicaptenzorg JZ Jeugdzorg VVT Verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg UMC Universitaire medische centra ZKH Ziekenhuizen, zowel algemeen als categoraal, en revalidatiecentra WMD Welzijn & Maatschappelijke dienstverlening vanaf 15

4 Initiatiefnemers met ondersteuning van

5 Doel en uitgangspunt actieplan Doel verlenging 2016 Binnen de (jeugd)zorgorganisaties is het thema veiligheid en agressie een integraal en structureel onderdeel binnen het werk. Steeds meer organisaties benutten de kracht van integraal beleid in combinatie met het stimuleren en ondersteunen van medewerkers om veilig te werken, als onderdeel van hun professioneel handelen.

6 Actieplan Veilig Werken in de Zorg Implementatie anti-agressiebeleid versterken Ondersteuningsregeling VWiZ en praktijkvoorbeelden Communicatiecampagne Wees duidelijk over agressie Regiosessies en congressen Tools: Scan,AgressieWijzer, Business Case Juridische aanpak veroorzaker agressie Duidelijkheid over zorgverlening staken. Onderzoek opvolging na agressie-incidenten en geleerde lessen uitdragen: Scholing en ontwikkeling Scholing aankomend medewerkers, ontwikkeling op de werkvloer:

7 Portal

8

9 E-zine

10 Toolkits met campagnematerialen

11 Social media platform #weesduidelijk

12 Scan, AgressieWijzer, Business Case, App Veilig Huisbezoek

13 Portal Opvolging van incidenten

14 Scholingsportal

15 De Leerstand

16 Bijeenkomsten Scholing en ontwikkeling Leren op de werkplek Meten is weten Themabijeenkomsten Stimuleren van groen gedrag Omgaan met oranje gedrag Samenwerken met politie & OM Veilig ambulant en alleenwerken Slotcongres Wees duidelijk over agressie

17 Veilig ambulant en alleenwerken Monique van Limpt Monique van de Liefvoort Rob van den Biggelaar

18 Ons bureau Habilis-AgressiePrevent Sectoradviseur A+O fonds gemeenten en adviseur programma Veilige Publieke Taak; ministerie BZK Leernetwerk verzorgd in de sector Zorg & Welzijn Mede-ontwikkelaar van Arbo-catalogi agressie en geweld Focus op bewustwording en gedragsverandering Advies- en trainingservaring (vooral) binnen de overheid, onderwijs, zorg (sociale domein)

19 Doelstelling van de bijeenkomst Het beantwoorden van de vraag: Hoe kun je veilig ambulant of alleenwerken? Aan de slag met de AgressieWijzer: Veilig werken bespreekbaar maken in je team. Weten wat er nodig is om veilig te kunnen werken. Welke dilemma s ontstaan daarbij in de praktijk? Welke oplossingen zijn door ambulante teams gevonden? Daarnaast is er ruimte om ook je eigen ervaringen te delen en samen nieuwe oplossingen te bedenken.

20 Hoe gaan we dat bereiken? Het programma van vandaag Verkenning van het thema (60 min.) een korte oriëntatie verkenning vanuit drie stellingen Aan de slag met de Agressiewijzer (45 min.) Tips voor veilig en ambulant werken: Jullie tips aan elkaar en onze tips aan jullie (45 min.) Vragen over het programma?

21 Verkenning van het thema Plenaire bespreking: Ambulant en alleen werken. Graag enkele ervaringen gericht op: Risicosituaties (wat maak je mee aan risicogedrag?) Aanleidingen voor het risicogedrag

22 Verkenning van het thema Korte bespreking van een stelling in 3 subgroepen Stelling 1: Het probleem van agressie bij ambulant/alleenwerken wordt enigszins overdreven. Er zijn andere problemen die dringender onze tijd, geld en aandacht vragen Stelling 2: Het vinden van een antwoord op het vraagstuk van agressie en geweld tijdens ambulant/alleenwerken is vooral een taak van het management Stelling 3: Reageren op en sanctioneren van agressie vanuit de patiënt/cliënt gaat ten koste van de (zorg)relatie en is daarom geen oplossing

23 Verkenning van het thema We gaan uiteen in drie subgroepen. Iedere subgroep bespreekt gedurende 20 minuten de betreffende stelling. Vervolgens doet 1 persoon uit de subgroep plenair terugkoppeling van de belangrijkste inzichten uit het gesprek. (maximaal 5 min.) Daarna is er gedurende maximaal 5 min. tijd voor het stellen van vragen of het maken van opmerkingen.

24 Verkenning van het thema Visies op aanpak van cliënten/patiëntenagressie Agressieincidenten worden ontkend. Er is geen probleem Agressie is (vaardigheids-) probleem van de medewerker Agressie is een probleem van de organisa;e Agressie is een probleem in de interac;e cliënt + organisa;e Waar staat jouw organisatie? Waar leidt dat toe?

25

26 Aan de slag met de Agressiewijzer Twee plenaire vragen Wie kent de AgressieWijzer? Wie heeft ervaring opgedaan met het werken met de AgressieWijzer? En zo ja, wat is je ervaring.

27 Aan de slag met de Agressiewijzer Belangrijk uitgangspunt van de Agressiewijzer en van de visie op agressie. Gewenst gedrag Emotie ( ik ; jullie ) Verbale agressie: ( jij ; melden als aanhoudend Persoonlijke bedreiging Fysiek geweld

28 Aan de slag met de Agressiewijzer In drie nieuwe subgroepen Bespreek de volgende vragen: Wat is er nodig om in het team te komen tot het gebruik van de AgressieWijzer? Hoe dit te realiseren? Maximaal 20 min. Daarna plenaire terugkoppeling.

29 Aan de slag met de Agressiewijzer Onze bijdrage: Randvoorwaarden voor een bottom-up-aanpak Beleidsmatig speelveld Teamsfeer en ontwikkeling Rol van de leidinggevende Veilig!

30 Tips voor veilig ambulant werken Belangrijk uitgangspunt in agressiepreventie Agressie Emotie Begrenzen en afspraken Herkennen en de-escaleren Gewenst gedrag S;muleren

31 Tips voor veilig ambulant werken Plenaire uitwisseling

32 Tips voor veilig ambulant werken Proactie: Wat kun je doen voor je veiligheid in termen van kwaliteit van je dienstverlening en je contact met cliënten/patiënten? Jullie tips!

33 Tips voor veilig ambulant werken Preventie en preparatie: Wat kun je doen om de kans op het meemaken van agressie en geweld tijdens ambulant/ alleenwerken zo klein mogelijk te houden? Jullie tips!

34 Tips voor veilig ambulant werken Repressie (als het dan toch gebeurt): Wat kun je doen wanneer emoties hoog oplopen of wanneer agressie optreedt tijdens ambulant/ alleenwerken? Jullie tips!

35 Tips voor veilig ambulant werken Onze tips We hebben een aantal sociale wijkteams gevraagd hun tips te geven n.a.v. een training Veilig op Huisbezoek. De tips liggen klaar als hand-out.

36 Ter afsluiting Onze dank aan jullie voor deze bijeenkomst! Keep it safe!

37 #weesduidelijk

Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg

Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg Incident? Actie! 1 e bijeenkomst 1 oktober 2015 Sander Flight Deel I Introductie over het Actieplan Veilig Werken in de Zorg Door Miriam Kop Zorgbranches

Nadere informatie

Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding

Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015 Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Welkom bij de 2 e meedenksessie over agressie onderwijs! Wil je voordat we echt gaan starten op de

Nadere informatie

Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding

Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015 Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Programma 9.30 Opening en toelichting project door Miriam Kop, programma manager 9.40 Toelichting programma

Nadere informatie

Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie. 29 september 2016

Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie. 29 september 2016 Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie 29 september 2016 Welkom! SpoedEisende Hulp - UMC Utrecht Duidelijk over agressie Programma Welkom Toelichting programma Even kennismaken

Nadere informatie

Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken

Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken Peter de Jonker William Bertrand Esmeralda Berends Actieplan Veilig Werken in de Zorg u Implementa)e an)- agressiebeleid versterken u Van sociale partners

Nadere informatie

Congres Informatie voor exposanten. Exposanten. Wees duidelijk over agressie. Initiatiefnemers:

Congres Informatie voor exposanten. Exposanten. Wees duidelijk over agressie. Initiatiefnemers: Congres 2016 Wees duidelijk over agressie Informatie voor exposanten Initiatiefnemers: 1 www.duidelijkoveragressie.nl/congres2016 Presenteer uw organisatie aan 500 zorgprofessionals Op maandag 28 november

Nadere informatie

Met 3 afspraken. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen. A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22

Met 3 afspraken. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen. A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22 Veilig werken Met 3 afspraken meer duidelijkheid over agressie Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22 Agressie hoort er nou eenmaal bij EENS A6 boekje

Nadere informatie

Agressie op de werkvloer. Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers

Agressie op de werkvloer. Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers Agressie op de werkvloer Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers Programma Inleiding Inventarisatie Wettelijke kaders Rol en taak ondernemingsraad Naar een duurzame inzetbaarheid Agressie en geweld:

Nadere informatie

Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding

Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding Vermindering van agressie en geweld in de zorg is hard nodig. In 2012 was er per jaar 1 miljoen beschikbaar voor externe ondersteuning

Nadere informatie

Meedenksessie Onderwijs over agressie

Meedenksessie Onderwijs over agressie Meedenksessie Onderwijs over agressie Opening (Gitta v/d Berg) Welkom Doel van deze bijeenkomst Programma 15.00u Opening 15.15u Inleiding Door Gitta v/d Berg (Trainer omgaan met agressie) Door Barbara

Nadere informatie

Workshop agressie. Omgaan met agressie Een integrale aanpak. RadarVertige Training & Opleiding

Workshop agressie. Omgaan met agressie Een integrale aanpak. RadarVertige Training & Opleiding Workshop agressie Omgaan met agressie Een integrale aanpak RadarVertige Training & Opleiding maandag 14 oktober 2013 Wie spreekt hier Bart Verhagen (Directeur RadarVertige) Bureau voor sociale vraagstukken

Nadere informatie

Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg

Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg 9 december 2015 Maria Breas Inspectie SZW Wat doet Inspectie SZW? De Inspectie SZW werkt aan: eerlijk werk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid

Nadere informatie

Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur

Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur Victas & Cardia Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur Inleiding Victas, centrum voor verslavingszorg Midden Nederland Branche GGZ, verslavingszorg Behandelen van alle

Nadere informatie

Stan Spruijt. Jan van Gestel

Stan Spruijt. Jan van Gestel Prisma & Hilverzorg Stan Spruijt RWT-trainer en vertrouwenspersoon Jan van Gestel adviseur Arbo en Veiligheid Wie zijn we en wat doen we Interne trainer van medewerkers om zich op een respectvolle wijze

Nadere informatie

Parlan & Elisabeth Ziekenhuis

Parlan & Elisabeth Ziekenhuis Parlan & Elisabeth Ziekenhuis Paul Kramer Leo Verhoeven Wie zijn wij? Paul Kramer - arbo adviseur en HBHV Parlan (Jeugd & Opvoedhulp) in Noord Holland Leo Verhoeven - trainer Bureau Op Eigen Kracht Inleiding

Nadere informatie

Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige

Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige Bijlage 2 Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige Scholing Praktijk vraagt om aandacht voor agressie in zorgopleidingen In hun dagelijkse werk kunnen (jeugd) zorgprofessionals

Nadere informatie

#weesduidelijk

#weesduidelijk HVO-Querido Josje Hoeve, Teammanager & Projectleider Samen veilig werken Programma Praktijkervaring Voorstellen Organisatie & Project Aanpak veiliger werken Inzoomen op aangiftebeleid Aanbevelingen vanuit

Nadere informatie

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Veilig werken De AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Instructie voor de procesleider Instructie Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met

Nadere informatie

1.5.5 LEERDOELWIJZER TELEFONISCHE DIENSTVERLENING

1.5.5 LEERDOELWIJZER TELEFONISCHE DIENSTVERLENING 1.5.5 LEERDOELWIJZER TELEFONISCHE DIENSTVERLENING Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, leidinggevenden, teams, medewerkers,

Nadere informatie

Veiligheid en Integriteit

Veiligheid en Integriteit Veiligheid en Integriteit Persoonlijke aspecten en effecten van (be)dreiging VBG 27 februari 2013 Rob van den Biggelaar adviseur sociale veiligheid / psycholoog E-mail: vandenbiggelaar@habilis.nl Deze

Nadere informatie

Onze AgressieWijzer. Werkboek van: Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer

Onze AgressieWijzer. Werkboek van: Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer Veilig werken Onze AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer Werkboek van: Werkboek Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met je collega s duidelijke

Nadere informatie

Workshop Up to date agressiebeleid

Workshop Up to date agressiebeleid 1 Workshop Up to date agressiebeleid Van beleid naar praktijk 27 mei 2015 William Bertrand w.bertrand@radarvertige.nl Programma Introductie Feiten en cijfers enquête Knelpunten uit de praktijk Kijk op

Nadere informatie

Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding

Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding Medewerkers in de (jeugd)zorg kunnen te maken krijgen met agressie. Het actieplan Veilig Werken in de Zorg en de campagne Wees duidelijk over

Nadere informatie

De regionale arbeidsmarkt 2016

De regionale arbeidsmarkt 2016 De regionale arbeidsmarkt MEER INFO? Check onze site www.utrechtzorg.net of bel naar (030) 6340808 De regionale arbeidsmarkt Wat is ONS Werkgebied? Regio Utrecht, Amersfoort, Gooi- en Vechtstreek Gooi-

Nadere informatie

Siloah & Axioncontinu

Siloah & Axioncontinu Siloah & Axioncontinu Begeleiden met perspectief Annet van Steensel gedragsdeskundige SGEVG Corine Prins locatiemanager SGEVG Siloah is Gehandicaptenzorg Mogen we aan u voorstellen: Siloah Ik ben Annet

Nadere informatie

Aanpak veroorzakers agressie en geweld

Aanpak veroorzakers agressie en geweld Rapport Aanpak veroorzakers agressie en geweld Verslag van een avontuur in 27 zorginstellingen Dit project is onderdeel van het Actieplan Veilig werken in de zorg van sociale partners uit de zorg en jeugdzorg

Nadere informatie

1.5.2 LEERDOELWIJZER SOCIALE DIENST EN WERKPLEINEN

1.5.2 LEERDOELWIJZER SOCIALE DIENST EN WERKPLEINEN 1.5.2 LEERDOELWIJZER SOCIALE DIENST EN WERKPLEINEN Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, leidinggevenden, teams, medewerkers,

Nadere informatie

Anders werken met teams. Coby Franken - Trainer Gerrit Taute Org. adviseur

Anders werken met teams. Coby Franken - Trainer Gerrit Taute Org. adviseur Anders werken met teams Coby Franken - Trainer Gerrit Taute Org. adviseur Wanneer je een schip wilt gaan bouwen/breng dan geen mensen bijeen/om timmerhout te sjouwen/of te tekenen /voorkom dat ze taken

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

1.5.4 LEERDOELWIJZER HANDHAVERS OPENBARE RUIMTE (BOA)

1.5.4 LEERDOELWIJZER HANDHAVERS OPENBARE RUIMTE (BOA) 1.5.4 LEERDOELWIJZER HANDHAVERS OPENBARE RUIMTE (BOA) Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, leidinggevenden, teams,

Nadere informatie

Aan de slag met agressie 5x duidelijk

Aan de slag met agressie 5x duidelijk Hulpmiddelen Aan de slag met agressie 5x duidelijk Aan de slag met agressie In je dagelijkse werk kun je als (jeugd)zorgprofessional te maken hebben met agressief gedrag van cliënten, patiënten of anderen.

Nadere informatie

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Veilig werken De AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Instructie voor de procesleider Instructie Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met

Nadere informatie

Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie

Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie Omgaan met Agressie en Seksuele Intimidatie W A T E R O F R O T S? J A A R C O N G R E S V E I L I G E Z O R G V O O R O U D E R E N 1 1 O K T O B E R 2 0 1 6 M A T H I L D E B O S R N M S C Florence Nightingale

Nadere informatie

Zorg, politie en OM: kennis delen én maken

Zorg, politie en OM: kennis delen én maken Zorg, politie en OM: kennis delen én maken Verslag bijeenkomsten Samenwerken met politie en OM, november-december 2016 Jullie mogen mijn collega s best coachen als ze niet precies weten wat de afspraken

Nadere informatie

Aanpak veroorzakers agressie en geweld

Aanpak veroorzakers agressie en geweld Aanpak veroorzakers agressie en geweld Dit project is onderdeel van het Actieplan Veilig werken in de zorg van sociale partners uit de zorg en jeugdzorg en het ministerie van VWS. Uitgevoerd door Sander

Nadere informatie

1.5.3 LEERDOELWIJZER HANDHAVING INSPECTIE BOUW, MILIEU, WATER, LEERPLICHT

1.5.3 LEERDOELWIJZER HANDHAVING INSPECTIE BOUW, MILIEU, WATER, LEERPLICHT 1.5.3 LEERDOELWIJZER HANDHAVING INSPECTIE BOUW, MILIEU, WATER, LEERPLICHT Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren Agressie en Geweld, leidinggevenden,

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten

Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten VEILIG WERKEN BIJ DE GEMEENTE UTRECHT Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten Tekst: Martine van Dijk (A+O fonds Gemeenten) / Fotografie: Kees Winkelman Vanaf

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Sociale veiligheid binnen het onderwijs

Sociale veiligheid binnen het onderwijs Sociale veiligheid binnen het onderwijs Door een brede benadering is een systematische totaalaanpak van de veiligheidsproblematiek in en rond scholen mogelijk. Die focust niet alleen op de school, maar

Nadere informatie

Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven

Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven Uitkomsten webenquête mei 2015 Webenquête onder deelnemers regiobijeenkomsten gezond & veilig werken Voorafgaand aan de regiobijeenkomsten Gezond & veilig werken

Nadere informatie

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Individuele- en groepsvorming in het kader van gerechtelijk alternatieve maatregelen. Doorverwijzingen vanuit het justitiehuis in Turnhout (bemiddeling

Nadere informatie

Leeftijdsopbouw Groningen

Leeftijdsopbouw Groningen Factsheet Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn provincie Groningen 213 De publicatie Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Noord-Nederland 213 brengt de belangrijkste arbeidsmarktontwikkelingen in kaart. In deze factsheet

Nadere informatie

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten Marian van der Klein Judith Schöne Pim & Ethan Oranje Fonds Dé grote meerwaarde van mentoring is dat mentoren

Nadere informatie

Leeftijdsopbouw Drenthe

Leeftijdsopbouw Drenthe Factsheet Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn provincie Drenthe 213 De publicatie Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Noord-Nederland 213 brengt de belangrijkste arbeidsmarktontwikkelingen in kaart. In deze factsheet

Nadere informatie

Datum 20 juli 2012 Betreft Vergelijkenderwijs leren met het Agressie en WeerbaarheidsOnderzoek

Datum 20 juli 2012 Betreft Vergelijkenderwijs leren met het Agressie en WeerbaarheidsOnderzoek > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Aan: Actiz, t.a.v. dhr. P. van Aken VGN, t.a.v. dhr. A. Bertijn FCB t.a.v. mevr. M. van Dijk GGZ-Nederland t.a.v. mevr. M.K. van Steensel NVZ t.a.v. Mw. S. Scheer

Nadere informatie

Agressie incident en dan. GGZ de Hoop

Agressie incident en dan. GGZ de Hoop Agressie incident en dan GGZ de Hoop Een Agressie incident en dan? Voorlichting, Collegiale Opvang, Rol LG/VC/BO/Specialist Workshop 33 Wim van Es Trainer, vertrouwenspersoon, aanbieder van klachtencommissies

Nadere informatie

Jaarverslagenanalyse 2014 Accountantskosten zorgsector september 2015

Jaarverslagenanalyse 2014 Accountantskosten zorgsector september 2015 Jaarverslagenanalyse 2014 Accountantskosten zorgsector september 2015 Intrakoop, de inkoopcoöperatie van de zorg i.s.m. 1. Samenvatting 1.1 Inleiding Intrakoop heeft een analyse uitgevoerd op de accountantskosten

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

Startopdracht. Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk.

Startopdracht. Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk. Agressiespel Startopdracht Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk. Hoe vaak heb jij te maken met agressie op het werk, op een schaal van 0 (helemaal nooit) tot

Nadere informatie

Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4)

Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4) Deze brochure biedt u een overzicht van de opleidingen waarmee wordt toegewerkt naar een ERKEND DIPLOMA: MBO Verpleegkunde (MBO niveau 4) Applicatie Verzorgende IG (MBO niveau 3) Applicatie Maatschappelijke

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Jaarverslagenanalyse 2015 Accountantskosten zorgsector september 2016

Jaarverslagenanalyse 2015 Accountantskosten zorgsector september 2016 Jaarverslagenanalyse 2015 kosten zorgsector september 2016 Intrakoop, de inkoopcoöperatie van de zorg i.s.m. 1. Samenvatting 1.1 Inleiding Intrakoop heeft een analyse uitgevoerd op de accountantskosten

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Werkplan IGZ 2014. Overzicht hoogte- en focuspunten

Werkplan IGZ 2014. Overzicht hoogte- en focuspunten Werkplan IGZ 2014 Overzicht hoogte- en focuspunten 2014 Geen nieuwe inhoudelijke toezichtprioriteiten 2014 cruciaal jaar voor de implementatie van de vastgestelde koers 2013: Toezicht & handhaving verder

Nadere informatie

Management Summary 5e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg onderzoek in opdracht van A+O VVT

Management Summary 5e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg onderzoek in opdracht van A+O VVT Management Summary 5 e Landelijke Monitoring Fysieke Belasting Kraamzorg 1 onderzoek in opdracht van A+O VVT Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsbeleid Verpleeg-, Verzorgingshuizen en Thuiszorg (A+O VVT)

Nadere informatie

Het leerlandschap van organisaties

Het leerlandschap van organisaties Fer van den Boomen, Jos van Jaarsveld & Nanja Mol Uit de crisis innoveren? Het leerlandschap van organisaties De crisis is inmiddels ook voelbaar bij een commercieel adviesbureau. Het management bedenkt

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Slimmer Werken in zorg en welzijn

Slimmer Werken in zorg en welzijn Slimmer Werken in zorg en welzijn Slimmer Werken in zorg en welzijn Veel organisaties in de zorg zijn op zoek naar handvatten om het werkplezier van medewerkers te vergroten en om een professionele en

Nadere informatie

ESF Subsidie Duurzame Inzetbaarheid voor bedrijven en (overheids)instellingen T: +31 (0) E:

ESF Subsidie Duurzame Inzetbaarheid voor bedrijven en (overheids)instellingen T: +31 (0) E: ESF Subsidie Duurzame Inzetbaarheid voor bedrijven en (overheids)instellingen 2017 www.charlygreen.nl T: +31 (0)88 73 055 59E: info@charlygreen.nl ESF subsidie Het Europees Sociaal Fonds verstrekt voor

Nadere informatie

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013.

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Samenwerking met de politie Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Inleiding Samenwerking waarom? Samenwerking hoe? Knelpunten: Informatie uitwisseling,

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde

Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde www.ohnw.nl/congres Gedragsverandering belangrijker dan faciliteiten HNW bij de bank de gewoonste zaak van de wereld Hoe is het veranderproces

Nadere informatie

Met 3 afspraken. meer duidelijkheid over agressie. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen

Met 3 afspraken. meer duidelijkheid over agressie. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen Veilig werken Met 3 afspraken meer duidelijkheid over agressie Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen Agressie hoort er nou eenmaal bij EENS ONEENS Agressie tegen medewerkers komt nog te vaak

Nadere informatie

Sectorplan zorg en welzijn

Sectorplan zorg en welzijn Sectorplan 2014 2016 zorg en welzijn Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening Jeugdzorg en Kinderopvang en Landelijke plan zorg en Regionale plannen zorg Woensdag 25 februari 2015 Programma 2 sectorplannen:

Nadere informatie

Veiligheid in het primair onderwijs

Veiligheid in het primair onderwijs Veiligheid in het primair onderwijs 1 april 2009 Maarssen 8 april 2009 Amsterdam 9 april 2009 Den Haag 21 april 2009 Eindhoven 22 april 2009 Assen Marij Bosdriesz, Cecile Godefrooy, Marina Moerkens Programma

Nadere informatie

U bent hier om kennis op te doen en met elkaar te delen. Graag. geef ik de aftrap met een praktijkvoorbeeld.

U bent hier om kennis op te doen en met elkaar te delen. Graag. geef ik de aftrap met een praktijkvoorbeeld. Toespraak van Peter Peerdeman, adviseur Sociale Veiligheid en landelijk projectleider Veiligezorg, op het Veiligezorg Symposium Een agressie-incident en dan? 20 september 2010, Driebergen Geachte aanwezigen,

Nadere informatie

9.1 MELDEN, REGISTREREN EN EVALUEREN

9.1 MELDEN, REGISTREREN EN EVALUEREN 9.1 MELDEN, REGISTREREN EN EVALUEREN Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Gerelateerde documenten Coördinator agressie en geweld (CAG), hoger management,

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Werken aan resultaat, altijd en overal

Werken aan resultaat, altijd en overal Werken aan resultaat, altijd en overal Congres Over Het Nieuwe Werken Programma HNW Belastingdienst Dr. Y. Boutachekourt 19 november 2013 2 Visie film HNW Belastingdienst 3 Veranderdoelen van de Belastingdienst

Nadere informatie

WORKSHOP. Hoe voert u de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling in? Voor gemeenten en provincies

WORKSHOP. Hoe voert u de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling in? Voor gemeenten en provincies WORKSHOP Hoe voert u de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling in? Voor gemeenten en provincies Rudy Bonnet Stade Advies Sevgi Tunali STAP 14 februari 2011 PROGRAMMA Opening Doel workshop Cijfers

Nadere informatie

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter.

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter. Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA Hollen Stilstaan bij Werkdruk dát maakt zorg beter Anita Hertogh Waarom is Zorg en Welzijn een van de prioritaire sectoren voor

Nadere informatie

Ervaringen van een RAAK-regio

Ervaringen van een RAAK-regio Ervaringen van een RAAK-regio Zaanstreek Waterland Voorgeschiedenis In Zaanstreek Waterland: - een sterke traditie van samenwerking tussen welzijnsorganisaties, jeugdzorginstellingen, jeugdgezondheidszorg

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

WERKGELEGENHEID ZORG EN WJK NIEUWE WATERWEG NOORD

WERKGELEGENHEID ZORG EN WJK NIEUWE WATERWEG NOORD WERKGELEGENHEID ZORG EN WJK NIEUWE WATERWEG NOORD WERKGELEGENHEID ZORG EN WJK NIEUWE WATERWEG NOORD OMVANG EN SAMENSTELLING NAAR BRANCHE EN VVS-KWALIFICATIE J. Meuwissen M. Poeth Maastricht, november 2016

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Stichting Consortium Beroepsonderwijs Zorg & Welzijn

Stichting Consortium Beroepsonderwijs Zorg & Welzijn Terug naar Overzicht Stichting Consortium Beroepsonderwijs Zorg & Welzijn www.microwebedu.nl/bestellen/svz Artikelnummer Titel Type Status Verwachte daprijs Bijzonderheden Serie 2012 Zorghulp CZW20120286

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Gerichte acties mogelijk maken door werkdruksignalen aan de volgende vijf stuurknoppen te koppelen.

Gerichte acties mogelijk maken door werkdruksignalen aan de volgende vijf stuurknoppen te koppelen. Medewerkers Leidinggevenden Wat is het: Beelden van Werkdruk is een hulpmiddel om werkdruksignalen te ordenen en een opstap te maken naar concrete acties. Doel: Gerichte acties mogelijk maken door werkdruksignalen

Nadere informatie

Nieuwe instrumenten voor implementatie aanpak publieksagressie

Nieuwe instrumenten voor implementatie aanpak publieksagressie Regierol voor coördinator agressie en geweld Nieuwe instrumenten voor implementatie aanpak publieksagressie Door: Peter van Noppen Trainingen, protocollen en een gemeenschappelijk incidentenregistratiesysteem

Nadere informatie

Veilige zorg in het ziekenhuisve

Veilige zorg in het ziekenhuisve Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl Veilige zorg in het ziekenhuisve Mr. Marie-José Blondeau, jurist gezondheidsrecht Erasmus MC te Rotterdam m.blondeau@erasmusmc.nl Helaas

Nadere informatie

Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht

Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht Zorg & Welzijn Opleiding Verzorgende IG Periode 3-1 integrale opdracht Titel integrale opdracht: Het begeleiden van studenten (werknemers/ mantelzorgers/ vrijwilliger) Uitstroombranche: Verpleeg- en Verzorgingshuizen

Nadere informatie

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling.

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. 1. Sociaal beleid in breder verband Ontwikkelen beleid: een complex proces Het ontwikkelen en implementeren van beleid voor preventie en aanpak van grensoverschrijdend

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

RIE als prestatieverhogend instrument. Workshop Arbocongres 2 juni 2016 Jolanda Willems Maaikelien Wijma

RIE als prestatieverhogend instrument. Workshop Arbocongres 2 juni 2016 Jolanda Willems Maaikelien Wijma RIE als prestatieverhogend instrument Workshop Arbocongres 2 juni 2016 Jolanda Willems Maaikelien Wijma Opening Hoe tevreden ben jij over de RI&E in jouw organisatie Geef een cijfer van 1 tot 10 en licht

Nadere informatie

COMMUNICATIE BIJ VERANDERING

COMMUNICATIE BIJ VERANDERING COMMUNICATIE BIJ VERANDERING Ideeën en tips voor leidinggevenden Communicatie bij verandering Ideeën en tips voor leidinggevenden 2 Inleiding Stilstand is achteruitgang. Wie leiding geeft, weet hoe belangrijk

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Module 1 Een dynamisch vak

Module 1 Een dynamisch vak THEORIE Verzorgende IG Maatschappelijke Zorg Module 1 Een dynamisch vak Module 1 Een dynamisch vak Malmberg s-hertogenbosch Inhoudsopgave module 1 Inleiding 3 1 Een nieuwe visie op gezondheid 5 1.1 De

Nadere informatie

De b-learning is bedoeld voor verzorgenden werkzaam in de thuiszorg of in het verpleeg- of verzorgingshuis.

De b-learning is bedoeld voor verzorgenden werkzaam in de thuiszorg of in het verpleeg- of verzorgingshuis. Blended learning mantelzorg, Doelgroep verzorgenden Docentenhandleiding fysieke bijeenkomst Inleiding Zorgen voor een naaste is een liefdevolle en dankbare taak. Mantelzorg, ook wel informele zorg genoemd,

Nadere informatie

Rapport. Alles wel? Quick Scan naar de behoefte aan informatie en ondersteuning van maatregelen tegen agressie en geweld in welzijnsorganisaties

Rapport. Alles wel? Quick Scan naar de behoefte aan informatie en ondersteuning van maatregelen tegen agressie en geweld in welzijnsorganisaties Rapport Alles wel? Quick Scan naar de behoefte aan informatie en ondersteuning van maatregelen tegen agressie en geweld in welzijnsorganisaties Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg Inleiding: Ongewenst gedrag, zoals in dit document beschreven wordt, is een veel voorkomend verschijnsel geworden in onze samenleving. Het veroorzaakt in het algemeen gevoelens van onveiligheid en machteloosheid.

Nadere informatie

Projectplan Veilige Publieke Taak Twente

Projectplan Veilige Publieke Taak Twente Projectplan Veilige Publieke Taak Twente Februari 2014 Algemeen Drie op de vijf medewerkers met een publieke taak krijgen geregeld te maken met agressie en geweld tijdens de uitvoering van hun werkzaamheden.

Nadere informatie

IrisZorg Preventieve wijkgerichte

IrisZorg Preventieve wijkgerichte IrisZorg Preventieve wijkgerichte hulpverlening 1. Wie zijn Bianca Lubbers en Vincent Stijns? 2. Wat is IrisZorg? 3. Wat is IRIS in de Buurt? 4. Wat doet IRIS in de Buurt? casuïstiek 5. Maatschappelijk

Nadere informatie

Leeftijdsbewust personeelsbeleid. Barbara Janssens Miet De Bruycker

Leeftijdsbewust personeelsbeleid. Barbara Janssens Miet De Bruycker Leeftijdsbewust personeelsbeleid Barbara Janssens Miet De Bruycker Het project Resultaten uit de enquête en de focusgesprekken Voorstelling instrument en achtergronddocument Opvolging van het project DEEL

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar Selectie uit de Trainershandleiding (Hulpverleningsvariant) Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van

Nadere informatie

Definitie zelfredzaamheid

Definitie zelfredzaamheid Zelfredzaamheidsscan Definitie zelfredzaamheid Onder zelfredzaamheid verstaan we de sociale, fysieke en cognitieve vaardigheden van mensen om zichzelf te redden op alle levensterreinen. Samenredzaamheid

Nadere informatie

Opleiding subsidie medezeggenschap. Joop Kools FCB Adviseur Ontwikkeling Organisatie en Medewerker

Opleiding subsidie medezeggenschap. Joop Kools FCB Adviseur Ontwikkeling Organisatie en Medewerker Opleiding subsidie medezeggenschap Joop Kools FCB Adviseur Ontwikkeling Organisatie en Medewerker Rode draad Opleidingen en subsidies in Zorg na het secorfonds Zorg en Welzijn. Opleidingsbeleid en de rol

Nadere informatie

Onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van Ethische commissies. Door CNV Publieke Zaak en Reliëf

Onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van Ethische commissies. Door CNV Publieke Zaak en Reliëf Onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van Ethische commissies Door CNV Publieke Zaak en Reliëf Inleiding...2 Doelgroep...2 Methode...2 Respondenten...2 Resultaten...3 doelstelling van de ethische commissie...4

Nadere informatie