SNORRI STURLUSON. Edda. vertaald uit het oudijslands ingeleid en toegelicht door MARCEL OTTEN. athenaeum polak & van gennep amsterdam 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SNORRI STURLUSON. Edda. vertaald uit het oudijslands ingeleid en toegelicht door MARCEL OTTEN. athenaeum polak & van gennep amsterdam 2011"

Transcriptie

1 Edda

2

3 SNORRI STURLUSON Edda vertaald uit het oudijslands ingeleid en toegelicht door MARCEL OTTEN A athenaeum polak & van gennep amsterdam 2011

4 Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van Bókmenntasjóður, The Icelandic Literature Fund De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds en een reisbeurs van Stofnun Sigurður Nordals in Reykjavik Oorspronkelijke titel Edda Vertaling 2011 Marcel Otten/Athenaeum Polak & Van Gennep, Singel 262, 1016 ac Amsterdam Omslag Brigitte Slangen isbn / nur 302

5 INHOUD Inleiding 7 Proloog 23 De begoocheling van Gylfi Gylfaginning 31 De taal van de dichtkunst Skáldskaparmál 81 De lijst van versvormen Háttatal 201 Fragment uit De schijf van de wereld Heimskringla 221 Noten 233 Genealogie 262 Bibliografie 265 Register 269

6

7 INLEIDING De opkomst van een IJslandse literatuur Met de komst van het christendom in 999 n.chr. deed het geschreven woord zijn intrede in IJsland. Daardoor raakte men vertrouwd met het (Latijnse) schrift. Er bestond weliswaar het runenschrift, maar dit beheersten slechts weinigen (ook Snorri niet, hetgeen zijn ondergang is geworden, hierover later meer) en het was zeker niet geschikt voor het weergeven van langere mededelingen. Het duurde een kleine honderd jaar eer men erin slaagde de eigen taal op te schrijven. Vanaf ongeveer 1100 begon men met het optekenen van vertalingen en bewerkingen van de Latijnse manuscripten en van wetenschappelijke werken. En weer een eeuw later, zo rond 1200, begonnen de IJslanders hun eigen literatuur te schrijven, de saga s. In proza en niet in poëzie, hetgeen in de middeleeuwen de gebruikelijke vorm was (alleen in Ierland was een soortgelijke ontwikkeling gaande: de Táin Bó Cúailnge afgekort The Táin oftewel The Cattle Raid of Cooley is al in de twaalfde eeuw opgetekend). Verhalen werden geschreven in een rijk en beeldend proza, verslagen van gebeurtenissen, over mensen, van koningen tot boeren, van helden tot lafaards, uit verschillende tijdperken, uit het verre verleden, maar ook over het heden, over voorvallen uit de directe omgeving tot aan de uithoeken van de aarde. Feit en fictie vermengden zich tot een wonderlijk geheel, droge opsommingen werden afgewisseld met overdreven fantasieën en soms doken er plotseling verzen op tussen het proza, waarin ook veelvuldig gebruik werd gemaakt van de dialoog. Deze rijke literatuur werd geschreven grofweg vanaf het eind van de twaalfde eeuw tot en met het begin van de veertiende eeuw, en dit tijdperk wordt niet voor niets IJslands Gouden Eeuw genoemd. Naast het proza onderscheidt men ook twee verschillende dichtvormen: de Edda-poëzie en de skaldenpoëzie. Nadat het Latijnse schrift was geïntroduceerd, werden de eerste gedichten over christelijke onderwerpen geschreven. Veel is waarschijnlijk verloren gegaan en wat bewaard is gebleven, vinden we verspreid tussen de saga s en in didactische werken. Maar bijna nooit werden gedichten in hun geheel geciteerd. De zeer gecompliceerde skaldenpoëzie beleefde in de tiende en elfde eeuw haar bloeiperiode in IJsland en veel skalden stonden in verbinding met de Noorse koningen. Het grootste deel 7

8 van de skaldenpoëzie is hofpoëzie: men steekt de loftrompet over koningen en andere wereldlijke leiders, levend of net gestorven. In de dertiende eeuw dreigde deze poëzie te worden overvleugeld door het proza van de IJslanders en Snorri Sturluson ( ) stelde, om de traditie door te geven, een handboek voor dichters samen, de Edda. De twee Edda s Dit boek heet Edda, staat simpelweg in een van de manuscripten van de Edda van Snorri Sturluson. Waarom dit er staat is onduidelijk, het woord edda betekent overgrootmoeder (het woord komt slechts eenmaal voor in de Edda van Snorri). Het is mogelijk dat Snorri de term zelf heeft uitgevonden; hij kende redelijk Latijn en waarschijnlijk heeft hij het Latijnse edo ( ik dicht of ik stel samen ) verbasterd naar het IJslandse edda. Daarna werd het woord in de middeleeuwen gebruikt als een abstract zelfstandig naamwoord dat poëzie betekent. Snorri gaf het als titel mee aan zijn dichtershandboek, waarin voor de skalden onder andere meer dan honderd verschillende versvormen worden genoemd en waarin ook de barokke kenningen (zie p. 18) worden uitgelegd. Snorri laat zijn dichtershandboek voorafgaan door verhalen over de noordse godenwereld. Hij vertelt hierin de mythen die de lezer wordt verondersteld te kennen voordat hij aan het eigenlijke handboek begint. Vermoedelijk is het zo geweest dat de mythen in de late twaalfde en vroege dertiende eeuw in vergetelheid zijn geraakt of op zijn minst dat de saillante details niet meer bekend waren en heeft Snorri daarom, waarschijnlijk in 1222, dit handboek geschreven. In het eerste gedeelte citeert hij talrijke strofen, die echter qua stof en woordkeuze en metrum niet lijken op de poëzie der skalden, de hofdichters, voor wie het boek eigenlijk is bedoeld. Snorri heeft die citaten ontleend aan drie met name genoemde liederen: Völuspá (Het visioen van de zieneres), Grímnismál (Het lied van de Gemaskerde) en Vafþrúðnismál (Het lied van Sterke Mangelaar). Men vermoedde dat Snorri een oudere verzameling met deze liederen gehad moest hebben en toen in 1643 een handschrift werd gevonden met onder andere deze drie liederen, dacht men dat Snorri s bron was gevonden. Men noemde deze verzameling ook Edda en de verwarring was compleet, want later bleek dat dit nieuwe handschrift rond 1275 was vervaardigd, ruim vijftig jaar na Snorri s Edda. Nu bestonden er twee Edda s, één in proza (die ook die titel droeg en met de naam van de auteur) en een totaal ander handschrift in poëzie (anoniem en zonder titel). Als nu de naam Edda klinkt, denkt men automatisch aan de liederen uit de Poëtische Edda. Snorri s 8

Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling

Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling 1 In de tijd dat de mensen het Grieks van de Septuaginta (Griekse vertaling van het Oude Testament) steeds slechter begonnen te verstaan,

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Van Edda s, skaldenpoëzie en (lieg)saga s

Van Edda s, skaldenpoëzie en (lieg)saga s 31-1-2014 1 Van Edda s, skaldenpoëzie en (lieg)saga s college 30 januari 2014 in de reeks De geheimen van mondelinge overleveringen in het Noorden en Oosten van Europa door Janke Klok > Edda s: manuscripten

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

de berberbibliotheek de bottenzoekers

de berberbibliotheek de bottenzoekers de berberbibliotheek de bottenzoekers redactieraad Asis Aynan Hester Tollenaar adviesraad Dr. Abderrahman El Aissati dr. Mohamed El Ayoubi dr. Daniela Merolla drs. Mohamed Saadouni prof. dr. Harry Stroomer

Nadere informatie

Psalm tegen de donatisten

Psalm tegen de donatisten opm donatisten vs3 20-06-2005 10:02 Pagina 3 Aurelius Augustinus Psalm tegen de donatisten [Psalmus contra partem Donati] Bezorgd, vertaald en toegelicht door Vincent Hunink opm donatisten vs3 20-06-2005

Nadere informatie

DE SCHRIJVER EN ZIJN MEISJES

DE SCHRIJVER EN ZIJN MEISJES DE SCHRIJVER EN ZIJN MEISJES Ander werk van Peter Drehmanns De blindganger (roman, 1999) Gemaskerd land (roman, 2002) Schaduwboksen (verhalen, 2003) Erfsmet (roman, 2004) Blackpool (roman, 2005) Altijd

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/94829

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Martinus Nijhoff. en het modernisme

Martinus Nijhoff. en het modernisme Martinus Nijhoff en het modernisme Overzicht 1. Modernisme 2. Nijhoff vs. PvO 3. Nijhoffs poëzie 4. Vorm vs. vent 1. Modernisme James Joyce Virginia Woolf T.S. Eliot Marcel Proust André Gide Thomas Mann

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Sverre Bagge: Mennesket i middelalderens Norge - tanker, tro og holdninger 1000-1300. Aschehoug 1998. ISBN 82-22509-8.

Sverre Bagge: Mennesket i middelalderens Norge - tanker, tro og holdninger 1000-1300. Aschehoug 1998. ISBN 82-22509-8. Recensies 497 Sverre Bagge: Mennesket i middelalderens Norge - tanker, tro og holdninger 1000-1300. Aschehoug 1998. ISBN 82-22509-8. Wetenschappelijke boeken kunnen dus ook spannend zijn : dat was mijn

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo

Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo Examenprogramma Griekse taal en literatuur vwo Latijnse taal en literatuur vwo Griekse taal en literatuur Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma

Nadere informatie

WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE

WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE TIMING DOELEN STRATEGIE LEERSTOF - LEERINHOUD MEDIA 5 I. SFEERSCHEPPING: een vel en een vel. 1 Opdracht: neem een vel papier. De leerkracht legt uit dat het de volgende

Nadere informatie

Dan Sleigh De lange tocht

Dan Sleigh De lange tocht De lange tocht Dan Sleigh De lange tocht vertaald door riet de jong-goossens A athenaeum polak & van gennep amsterdam 2011 De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

Nadere informatie

Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie

Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie In een vitrine in de oude sacristie van de St. Plechelmusbasiliek te Oldenzaal is een

Nadere informatie

Bonhoeffer zijn mooiste citaten

Bonhoeffer zijn mooiste citaten Bonhoeffer zijn mooiste citaten Bonhoeffer zijn mooiste citaten Samengesteld door Henk Florijn Derde druk uitgeverij boekencentrum, zoetermeer Derde druk 2016 www.uitgeverijboekencentrum.nl Ontwerp omslag:

Nadere informatie

Het veranderende wereldbeeld

Het veranderende wereldbeeld Pas in de 20 ste eeuw zijn onderzoekers erin geslaagd de hele wereld nauwkeurig in kaart te brengen. Vroeger was er altijd een deel van de wereld dat de mensen helemaal niet of niet goed kenden. In deze

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14

INHOUD. Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14 5 INHOUD Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14 Hoofdstuk 1. Theoretisch kader 19 1.1 De polysysteemtheorie 19 Object van onderzoek 21 Het repertoire 23 1.2

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Inleiding op Middeleeuwse Epiek

Inleiding op Middeleeuwse Epiek Inleidingop MiddeleeuwseEpiek I. Periodisering II. Oudnederlands: 700-1150 a) Inleiding b) De oudste zin De oudste bron in het Nederlands is het volgende zinnetje: Hebban olla vogola nestas higunnan Hinase

Nadere informatie

Toen kwam het water. De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen

Toen kwam het water. De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen Toen kwam het water De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen Eerste druk, 2014 2014 Martin Derksen Corrector: M. Raeijmaekers isbn: 9789048432271 nur: 402 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer

Nadere informatie

PROTESTANTSE - GEMEENTE - HUISSEN PAASMORGEN

PROTESTANTSE - GEMEENTE - HUISSEN PAASMORGEN PROTESTANTSE - GEMEENTE - HUISSEN PAASMORGEN Voorganger : Ds. Matthijs Glastra Welkom Zingen: Lied 634 - we gaan staan 1.U zij de glorie, opgestane Heer, U zij de victorie, U zij alle eer! Alle mens'lijk

Nadere informatie

Fictie 1 Fictie en non-fictie

Fictie 1 Fictie en non-fictie Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Merlijn Draisma 31 May 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61926 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Regeling Translation Grants for Foreign Publishers

Regeling Translation Grants for Foreign Publishers Regeling Translation Grants for Foreign Publishers De Stichting Nederlands Letterenfonds, gelet op de Algemene wet bestuursrecht, gelet op artikel 10, vierde lid, van de Wet op het specifiek cultuurbeleid,

Nadere informatie

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus

reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus reeks ontmoetingen 2 een ontmoeting met Heraclitus Toelichting Door deze ontmoeting met Heraclitus gaan we terug naar het begin van de westerse filosofie. Zo rond 600 voor Christus komen we in het KleinAziatische

Nadere informatie

In het gras van Anna Enquist en Het onzichtbare labyrinth van Gerrit Komrij

In het gras van Anna Enquist en Het onzichtbare labyrinth van Gerrit Komrij Leeswijzer Poëzie In het gras van Anna Enquist en Het onzichtbare labyrinth van Gerrit Komrij Voor het eerst brengt Senia Literair een leeswijzer uit voor de bespreking van gedichten. In de leeswijzer

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

DBO 10 Zondag 8 maart 2015. Klaagliederen. Inleiding

DBO 10 Zondag 8 maart 2015. Klaagliederen. Inleiding DBO 10 Zondag 8 maart 2015 Klaagliederen Inleiding Stel dat je geen vast patroon hebt bij het Bijbellezen. Je gebruikt bijvoorbeeld niet het leesrooster in het blad Visie. Toch wil je een gedeelte uit

Nadere informatie

Ayurvedische auteurs. Caraka / Charaka: Compendium (Samhita)

Ayurvedische auteurs. Caraka / Charaka: Compendium (Samhita) versie 1-3-2004 pg 1 Ayurvedische auteurs Caraka / Charaka: Compendium (Samhita) Volledige titel: Agniveśa s verhandeling verfijnd en van verklarende aantekeningen voorzien door Caraka en bewerkt door

Nadere informatie

Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18

Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18 Toelichting op de lezing uit 1 Tessalonicenzen 4 : 13-18 De apostel Paulus onderhield tijdens zijn zendingsreizen per brief contact met de gemeenten die hij gesticht had. In die brieven ging hij in op

Nadere informatie

Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK

Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Annemieke Hooijschuur en Hanneke de Jong Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Wereldlijke en Geestelijke Voorkennis De leerlingen zijn enigszins op de hoogte van de levenswijze

Nadere informatie

Vertalen van verdriet. Gideon de dichter & Gideon de richter

Vertalen van verdriet. Gideon de dichter & Gideon de richter Alex van Ligten Vertalen van verdriet Gideon de dichter & Gideon de richter 1 Vanuit de diepte Het begin De kamer is weer leeg. Gideons kist heeft zeven dagen voor de boekenkast gestaan en is nu in het

Nadere informatie

Andere boeken in deze serie:

Andere boeken in deze serie: Andere boeken in deze serie: 978-94-6175-157-7 (HB) 978-94-6175-964-1 (e-book) 978-94-6175-218-5 (HB) 978-94-6175-960-3 (e-book) 978-94-6175-216-1 (HB) 978-94-6175-158-4 (HB) 978-94-6175-958-0 (e-book)

Nadere informatie

Inleiding op het Evangelie Jezus openbaart zijn heerlijkheid

Inleiding op het Evangelie Jezus openbaart zijn heerlijkheid Het Evangelie naar Johannes Inleiding op het Evangelie Jezus openbaart zijn heerlijkheid Age Romkes Stichting Artios, kopiëren niet toegestaan Bijbelteksten zijn met toestemming overgenomen uit de Herziene

Nadere informatie

Naam:. Klas:. Schooljaar:..

Naam:. Klas:. Schooljaar:.. Handleiding Lezen voor je literatuurlijst Nederlands Havo bovenbouw Naam:. Klas:. Schooljaar:.. Inhoudsopgave Lezen voor de lijst 3 Bepalen van je leesniveau 4 Overzicht van de leesniveaus 5 Literatuurlijsten

Nadere informatie

TIJDLIJN. Een reis door de geschiedenis

TIJDLIJN. Een reis door de geschiedenis De OERKNAL! Wetenschappers denken dat zo n 13,7 miljard aardse jaren geleden alles in het heelal samengeperst was tot een gloeiend heet punt. Tijdens een enorme oerexplosie ontstonden uit dat punt materie

Nadere informatie

Jeruzalem vervuld met de leer

Jeruzalem vervuld met de leer Jeruzalem vervuld met de leer Auteur: Chr. Levi Zoutendijk # Jeruzalem vervuld met de leer Over het algemeen wordt door christenen verondersteld dat de Joden Jesjoea verwierpen en dat maar weinigen wel

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

JItallt bjr ~ tlltb~1lttjr1ltlcj(lb~x. Castrum. David Embrecnts Senacht Castrum

JItallt bjr ~ tlltb~1lttjr1ltlcj(lb~x. Castrum. David Embrecnts Senacht Castrum Castrum Vereniging van studenten en oudstudenten geïmmatriculeerd in Antwerpen en clublokaal: STUDIO SO Oude t.eeu-enn.ù SO 2000 Antwcrpc:n 1 Tel03/22S.18.22 JItallt bjr ~ tlltb~1lttjr1ltlcj(lb~x ~ David

Nadere informatie

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. A Literaire begrippen 1. Wat is het verschil tussen een Vergleich (vergelijking) en een Metapher (metafoor)?

Nadere informatie

Leven met angst voor ernstige ziektes

Leven met angst voor ernstige ziektes Leven met angst voor ernstige ziektes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op

Nadere informatie

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Bijbel voor Kinderen presenteert JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door:

Nadere informatie

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS Met kop en schouder Vwo+ en Gymnasium OP WINKLER PRINS Grieks en Latijn geven je diploma een gouden randje! Is vwo+ of het gymnasium wat voor jou? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet je jezelf de

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Vertel eens - aanpak van Aidan Chambers

Vertel eens - aanpak van Aidan Chambers Vertel eens - aanpak van Aidan Chambers bijlage 6 2 Theorie Aidan Chambers wil met de Vertel eens-aanpak kinderen helpen goed te praten over wat zij hebben gelezen en goed naar elkaar te leren luisteren.

Nadere informatie

Zomertijd samenstelling: Pieter Endedijk

Zomertijd samenstelling: Pieter Endedijk Liedsuggesties uit Liedboek zingen en bidden in huis en kerk bij het Zomertijd 2017 samenstelling: Pieter Endedijk 11 juni 2017 Trinitatis oude testament: Exodus 34,4-9 antwoordpsalm: Psalm 150 2 Korintiërs

Nadere informatie

Walkuren. 8 Gladsheim is de vijfde, waar goudgetooid het wijde Walhal ligt; daarheen kiest Odin elke dag weer die vielen in het gevecht.

Walkuren. 8 Gladsheim is de vijfde, waar goudgetooid het wijde Walhal ligt; daarheen kiest Odin elke dag weer die vielen in het gevecht. In dit document worden alleen de Walkuren beschreven die genoemd staan in de Edda vertaald door DR. Jan de Vries. Walkuren algemeen Walkuren in het Oud Noors is Valkyrjar. Valkyjar betekend letterlijk:

Nadere informatie

Alles is mogelijk! M i r A n d A T o l l e n A A r

Alles is mogelijk! M i r A n d A T o l l e n A A r Alles is mogelijk! Miranda Tollenaar Alles is mogelijk! Tollenaar, Miranda ISBN 978-90-6353-659-6 NUR 713 Boekverzorging: Studio Vrolijk De bijbelteksten in deze uitgave zijn, tenzij anders vermeld, ontleend

Nadere informatie

Rechtspraak is mensenwerk

Rechtspraak is mensenwerk Rechtspraak is mensenwerk Rechtspraak is mensenwerk Zestien rechters over de dilemma s van hun vak Michiel van Kleef en Suse van Kleef Met een voorwoord van Ernst Hirsch Ballin Athenaeum Polak & Van Gennep

Nadere informatie

De Bijbel is een geestelijk boek.

De Bijbel is een geestelijk boek. De essentie van deze studie is neergelegd in de blauw gekleurde tekst. De zwart gekleurde tekst dient ter verduidelijking en voor nadere studie en kan bij eerste lezing worden overgeslagen. De Bijbel is

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

Dienst 12 februari Opsporing verzocht_. Nieuw Jeruzalemkerk, 9.30u Voorganger: Jeffrey Bredenhoff Muzikale begeleiding: Henk Lip

Dienst 12 februari Opsporing verzocht_. Nieuw Jeruzalemkerk, 9.30u Voorganger: Jeffrey Bredenhoff Muzikale begeleiding: Henk Lip Dienst 12 februari 2017 Opsporing verzocht_ Nieuw Jeruzalemkerk, 9.30u Voorganger: Jeffrey Bredenhoff Muzikale begeleiding: Henk Lip 1 Muziek Intro OPSPORING VERZOCHT_ Goedemorgen dames en heren, jongens

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Een cadeau voor elk kind! www.mamas.nl. Carola de Koning

Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Een cadeau voor elk kind! www.mamas.nl. Carola de Koning Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Een cadeau voor elk kind! www.mamas.nl Carola de Koning Carola de Koning Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Uitgeverij De Graveinse Abeel

Nadere informatie

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 is de Levend Evangelie Gemeente gemeentebreed bezig met het onderwerp GEBED. Op verzoek

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: schooljaar 2014-2015 (klas 4) Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC)

Nadere informatie

INHOUD WOORD VOORAF... V INHOUD... VII LIJST VAN DE GEBRUIKTE AFKORTINGEN... XIII

INHOUD WOORD VOORAF... V INHOUD... VII LIJST VAN DE GEBRUIKTE AFKORTINGEN... XIII WOORD VOORAF........................... V INHOUD.............................. VII LIJST VAN DE GEBRUIKTE AFKORTINGEN............... XIII I. INLEIDING: HET THEMA VAN DE BEGEERTE EN DE HADEWIJCH-STUDIE

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

Haiku s. van. Machteld Slagt-Prins

Haiku s. van. Machteld Slagt-Prins Haiku s van Machteld Slagt-Prins Haiku s van Machteld Slagt-Prins Machteld - mam/moeder/moedertje/oma Pierewiet - Slagt-Prins overleed in de herfst van 1998. Ik vond een klein notitieblokje waarin zij

Nadere informatie

Deel 1 Zaken om vooraf bij stil te staan Deel 2 Een basis maken: over inspiratie Deel 3 Van idee naar gedicht

Deel 1 Zaken om vooraf bij stil te staan Deel 2 Een basis maken: over inspiratie Deel 3 Van idee naar gedicht Inhoud Inleiding 7 Deel 1 Zaken om vooraf bij stil te staan 1 Wat is een gedicht? 13 2 Originaliteit 19 3 Gedichten voor jezelf, gedichten voor de wereld 25 4 Klinken als een dichter 29 Deel 2 Een basis

Nadere informatie

Pappus van Alexandrië, Verzamelwerk, Boek VII.

Pappus van Alexandrië, Verzamelwerk, Boek VII. Pappus van Alexandrië, Verzamelwerk, Boek VII. Pappus van Alexandrië leefde omstreeks 250 na Christus. Hij schreef een groot Wiskundig Verzamelwerk ( Mathematical Collection, Collectio ) in 8 boeken, waarvan

Nadere informatie

Pecha Kucha: iboy, Kevin Brooks. 1) Omslag

Pecha Kucha: iboy, Kevin Brooks. 1) Omslag Pecha Kucha: iboy, Kevin Brooks 1) Omslag De omslag van het boek ziet er naar mijn mening mysterieus uit. Je ziet een jongen met een capuchon op. Zijn gezicht bestaat uit een programmering van een computer.

Nadere informatie

Van aangezicht tot aangezicht

Van aangezicht tot aangezicht Aurelius Augustinus Van aangezicht tot aangezicht Preken over teksten uit het evangelie volgens Matteüs [Sermones de scripturis 51-94] Vertaald en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Martijn

Nadere informatie

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah Is de bijbel een openbaring van God ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: Shabir Ally revisie: Abdul-Jabbar van de Ven revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam

Nadere informatie

Fictielezen groep 5 en 6

Fictielezen groep 5 en 6 Fictielezen groep 5 en 6 Waar werkt u aan in groep 5 en 6? In groep 5 en 6 is de technische leesvaardigheid van de leerlingen weliswaar nog in ontwikkeling, maar die heeft inmiddels wel een niveau bereikt

Nadere informatie

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag Meneer Linh luistert naar de stem van de dikke man, de stem die hem zo vertrouwd is, ook al zegt hij dingen die hij niet begrijpt. De stem van zijn vriend is diep en hees. Hij lijkt langs stenen en enorme

Nadere informatie

Toen het licht besloot te zwijgen

Toen het licht besloot te zwijgen Toen het licht besloot te zwijgen Dani Vlijm 1 De Nytah O drax Chronicles Deel 1: De Duisterzijde Spiegel 1 Deel 2: De Duisterzijde Spiegel 2 Deel 3: De Duisterzijde Spiegel 3 Deel 4: Vai ranva Deel 5:

Nadere informatie

N I E U W S B R I E F

N I E U W S B R I E F N I E U W S B R I E F Belangrijke data: obs Apollo --- Grote Beer 36 --- 7904 LW Hoogeveen --- tel. 0528-262616 website: www.obs-apollo.nl --- email: obsapollo@bijeen-hoogeveen.nl 13 april Voetbaltoernooi

Nadere informatie

Dichter bij de dagen

Dichter bij de dagen Dichter bij de dagen Gedichten Antoinette Sisto Boekenplan 2013 Antoinette Sisto Uitgeverij Boekenplan, Maastricht www.boekenplan.nl www.booxstore.nl Foto omslag: Floran Hopstaken ISBN 978 90 8666 296

Nadere informatie

Ordeningsprincipes in poëzie. Periodisering, paradigma en syntagma

Ordeningsprincipes in poëzie. Periodisering, paradigma en syntagma Ordeningsprincipes in poëzie. Periodisering, paradigma en syntagma Johanna Cassiers NEERLANDISTIEK.NL 07.08b; GEPUBLICEERD: [oktober 2007] In Het schandaal van de poëzie zegt J.H. de Roder het volgende

Nadere informatie

Verantwoord Bijbelgebruik

Verantwoord Bijbelgebruik Deze beknopte samenvatting heeft tot doel een indruk te geven van de cursus Verantwoord Bijbelgebruik. Het boek Verantwoord Bijbelgebruik van John Boekhout is prima geschikt om als basis in de cursus gebruikt

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek!

Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Carola de Koning Hoe schrijf ik een gedicht? Leer het met dit boek! Uitgeverij De Graveinse Abeel ISBN 978-94-6260-015-7 NUR 200 (c) 2014 Uitgeverij De

Nadere informatie

Nummer Toegang: 242 Plaatsingslijst van het archief van het gilde van lakenwerkers en -bereiders en droogscheerders,

Nummer Toegang: 242 Plaatsingslijst van het archief van het gilde van lakenwerkers en -bereiders en droogscheerders, Nummer Toegang: 242 Plaatsingslijst van het archief van het gilde van lakenwerkers en -bereiders en, 1638-1793 Archief Delft 242 Gilde van lakenwerkers, bereiders en 3 I N H O U D S O P G A V E Inhoudsopgave

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Oude Testament: taal. Hebreeuwse inscriptie, zevende eeuw voor Christus, gevonden tijdens opgravingen bij Hasha yadu.

Oude Testament: taal. Hebreeuwse inscriptie, zevende eeuw voor Christus, gevonden tijdens opgravingen bij Hasha yadu. Oude Testament: taal 1 De taal van de Tenach ofwel het Oude Testament is het Hebreeuws (op Daniël 2:4 7:28 en Ezra 4:8 6:18 na, die geschreven zijn in de Syrische volkstaal: het Aramees). Het Hebreeuws

Nadere informatie

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte In het begin Schepping versus Evolutie voor groep 7 Inhoud 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte 3. Wat gebeurde er in het verleden? 4. Waar komt het leven vandaan? 5. Hoe oud?

Nadere informatie

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Vooraf De syntheseproef bestaat uit een aantal onderdelen. 1. Schriftelijke taalvaardigheid Het verslag dat je maakte van de aidsgetuigenis van Kristof

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

De laatste wens van Moek

De laatste wens van Moek De laatste wens van Moek 1 2 Albert Heringa DE LAATSTE WENS VAN MOEK Ich bin zu sterben bereit UITGEVERIJ DE BROUWERIJ 2013 uitgeverij de brouwerij maassluis 3 De titel van dit boek is ontleend aan de

Nadere informatie

De namen van de koning

De namen van de koning De namen van de koning Daniel Soliman Als liefhebber van het Oude Egypte bent u vast bekend met een groot aantal koningsnamen. Ramses II, Toetanchamon, Sesostris III, u heeft zeker weten van deze koningen

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

DE REIS VAN SINT BRANDAAN

DE REIS VAN SINT BRANDAAN DE REIS VAN SINT BRANDAAN 16 mei Inleiding Op 16 mei wordt de feestdag van Sint Brandaan gevierd, de beschermer van alle zeevaarders. Brandaan was een onverschrokken Ierse monnik die in de zesde eeuw volgens

Nadere informatie

Vertalen : bijna en nabij. Patrick Lateur

Vertalen : bijna en nabij. Patrick Lateur 1 Vertalen : bijna en nabij. Patrick Lateur Dames, juffrouwen, heren, Het vertaalprobleem bij uitstek is voor mij en voor velen, denk ik, het vormprobleem. Een vertaler moet uiteraard veel tijd investeren

Nadere informatie

Drs. P. lofrede. Wissen. in 1999. Driek van. verjaardag van. uitgesproken bij het verschijnen van "Tante Constance en Tante Mathilde"

Drs. P. lofrede. Wissen. in 1999. Driek van. verjaardag van. uitgesproken bij het verschijnen van Tante Constance en Tante Mathilde Driek van Wissen lofrede uitgesproken bij het verschijnen van "Tante Constance en Tante Mathilde" in 1999 in de prachtige Pluchereeks bij Nijgh & Van Ditmar, mede bij gelegenheid van de tachtigste verjaardag

Nadere informatie

Bachelorexamen Nederlands

Bachelorexamen Nederlands Bachelorexamen Nederlands 1. Richtlijnen Bachelorexamen Nederlands 1.1. Inleiding 1.2. Scriptie 1.3. Lectuurlijst 1.4. Literair essay 1.5. Map taalkunde 1.6. Map land en volk 1.7. Vertaling 1.8. Conclusie

Nadere informatie

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Vijftig dagen na de dood van Jezus, is het druk hier in Jeruzalem. Maar dat heeft met Jezus niets te maken. De meeste bezoekers van de stad weten niet eens dat hij

Nadere informatie

Er zit muziek in de kerk! STARTZONDAG. 15 september 2013 Kerkgemeente Edam. Grote Kerk

Er zit muziek in de kerk! STARTZONDAG. 15 september 2013 Kerkgemeente Edam. Grote Kerk STARTZONDAG 15 september 2013 Kerkgemeente Edam Grote Kerk Illustratie: Marijke ten Cate Er zit muziek in de kerk! Voorganger ds. Juup van Werkhoven- Romeijn Organist/pianist Frans Koning m.m.v. Marika

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8 Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw van Rieks Veenker Voor groep 6, 7 en 8 Vooraf Sterre is de zus van Christiaan Huygens. Hij is natuurkundige en een kei in wiskunde en astronomie. Hij doet een

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

PTA ATH/GYM 6 Erratum 2012-2013 ATH/GYM 6

PTA ATH/GYM 6 Erratum 2012-2013 ATH/GYM 6 PTA ATH/GYM 6 Erratum 2012-2013 ATH/GYM 6 Nederlands pag. 2 Aardrijkskunde pag. 3 Natuurkunde pag. 4 Wiskunde B pag. 5 1 Vak Nederlands 6 ATH/GYM Het erratum betreft de leerstof van de SE-toetsen en CE

Nadere informatie

Common European Framework of Reference (CEFR)

Common European Framework of Reference (CEFR) Common European Framework of Reference (CEFR) Niveaus van taalvaardigheid volgens de Raad van Europa De doelstellingen van de algemene taaltrainingen omschrijven we volgens het Europese gemeenschappelijke

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

Aurelius Augustinus. Liegen en leugens. vertaald door Vincent Hunink ingeleid door Paul van Geest

Aurelius Augustinus. Liegen en leugens. vertaald door Vincent Hunink ingeleid door Paul van Geest Aurelius Augustinus Liegen en leugens (De mendacio & Contra mendacium) vertaald door Vincent Hunink ingeleid door Paul van Geest bw augustinus liegen en leugens 07-12.indd 3 9-12-09 9:16 Inhoud Inleiding

Nadere informatie

Esther Gerritsen. Dorst. de geus

Esther Gerritsen. Dorst. de geus Esther Gerritsen Dorst de geus De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds Esther Gerritsen, 2012 Omslagillustratie en -ontwerp Berry van Gerwen isbn

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Plaatsingslijst Archief T.A. de Jager Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Katholiek Documentatie Centrum 2013 1 Binnengekomen

Nadere informatie