Gezonde Wijk in Praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezonde Wijk in Praktijk"

Transcriptie

1 1 1 Gezode Wijk i Praktijk Ervarige e tips wijkgerichte aapak Maart 2013

2 2 Leeswijzer Gezode Wijk i praktijk - maart 2013 Op 8 maart 2012 is versie 1.0 va het e-boek Gezode wijk i praktijk gelaceerd. We zij het afgelope jaar weer stappe verder gekome met ee itegrale aapak. Dit is versie 2.0 va het e-boek. Om optimaal gebruik te kue make va dit e-boek geve we hier ee aatal tips voor het gebruik: I dit e-boek vid je tekste, foto s, filmpjes, achtergrodiformatie, tips e verwijzige aar websites met relevate iformatie. Hierom kut u het e-boek het beste bekijke door het te dowloade op uw desktop computer Je kut op 2 maiere door het e-boek bladere: klik op de pijl vooruit of terug liksbove i de koppebalk. Of klik i de ihoudsopgave op het hoofdstuk waar je meer over wilt wete. Je gaat uit het hoofddocumet als je op verwijzige i het e-boek klikt. Wil je weer terug aar het hoofddocumet, klik da op de pijl terug liks bovei je werkbalk. Gebruik dit e-boek vooral digitaal. Het is iet geschikt om te prite. Wil je toch bepaalde bladzijde prite, da ku je het beste de tekst selectere e met je rechtermuiskop ee pritopdracht geve. De achtergrodiformatie i bijlage is i de meeste gevalle wel geschikt om te prite. Zoeke aar bepaalde woorde i het e-boek ka via ctrl f. Bovei rechts komt ee balkje waar je je zoekwoord ka tikke. Stuur dit e-boek vooral door aar derde. Oderdele uit het e-boek ku je gebruike i je presetatie. Plak da de lik va de juiste blz i je presetatie. 2

3 4 We leve steeds lager i Nederlad. Sids verbetere va de sociaal-ecoomi- E waarom is dit zo belagrijk? De sa- Graag brege wij u het ispirerede re is oze levesverwachtig twee jaar sche positie va bewoers; melevig vergrijst, zorg moet goedkoper sultaat va drie jaar experimete Gezo- gestege. Mae worde gemiddeld betrekke va bewoers bij ee ge- e het aabod moet passe e va goede de Wijk oder de aadacht. Laat Gezode 78,8 jaar e vrouwe 82,7 jaar (CBS). Voor zode leefstijl; kwaliteit zij. Mese zette hu gezod- Wijk i Praktijk u e uw lokale parters i- bewoers va achterstadswijke geldt verbetere va de leefomgevig; heid met stip boveaa als het gaat om spirere om de hade iee te slaa e dit echter iet. Zij leve zeve jaar korter. betere zorg i de buurt; hu toekomst. E dat is maar goed ook. met elkaar te kome tot zoveel mogelijk Erger og: ze leve veertie jaar lager i participatie va bewoers i de sa- Wat iederee is hard odig voor ee gezode bewoers i uw stad! mider goede gezodheid da de rest va melevig. ecoomisch gezod Nederlad. Nederlad. Ze zij eerder chroisch ziek, Klik hier voor de visuele otule lijde vaker aa hart- e vaatziekte e Deze samehagede aapak vraagt om va de bijeekomst op 8 maart staa meer bloot aa stress e spaig. izet e geld i ieuwe e iovatieve sa- Deze mese kue daardoor mider mewerkigsvorme va publieke e pri- bijdrage aa de samelevig e hebbe vate orgaisaties. meer zorg odig. Het lukt al deceialag iet hier veraderig i aa te brege. E met resultaat! Juist de som der dele Tot u toe. Wat i dit e-boek vid u tal- zorgt voor de weselijke veraderig. Al rijke voorbeelde va stede waar het a drie jaar is verbeterig zichtbaar. Be- wél gelukt is de gezodheid va mese woers voele zich meer betrokke. Ze i achterstadswijke te verbetere. hebbe bovedie mider overgewicht e ze bewege meer. De zorgkoste zij Wat is er da zo bijzoder aa deze aa- omlaag gegaa e ieuwe vorme va pak? Drie jaar lag hebbe dertie ge- samewerkig zij otstaa. meete het experimet Gezode Wijk uitgevoerd. Dit dede ze same met de miisteries va VWS e BZK. Het gemeeschappelijke kemerk va deze experimete is ee structurele itegrale Paul Huijts Mark Frequi aapak. Dat beteket dat parallel is ge- miisterie va VWS, miisterie va BZK, werkt aa: DG Volksgezodheid DG Woe e Bouwe 4

4 5 De ambassadeurs aa het woord Wij hebbe als ambassadeur va het experimet Gezode Wijk bija drie jaar moge meekijke i de keuke va dertie stede die deeleme aa dit experimet. Direct e idirect heeft de Gezode Wijk-aapak veel opgeleverd, i aadacht é i maatschappelijk effect. Dat (ervare) gezodheid ka veradere, blijkt uit de laatste CBS-cijfers. Tusse 2007 e 2009: steeg het aatal mese i aadachtswijke dat de eige gezodheid als goed ervaart met 5 procet, klik hier; daalde het aatal mese met ervare psychische probleme met 4 procet. I de rest va Nederlad bleef dat aatal gelijk; daalde het aatal rokers i aadachtswijke sterker da i de rest va Nederlad. Dat is atuurlijk bijzoder goed ieuws! Ook al kue we u iet met zekerheid zegge of dit door beleid komt of door adere omstadighede, maar ervare gezodheid blijkt dus door de jare hee veraderlijk. Op stedelijk iveau hebbe alle dertie gemeete substatiële resultate geboekt waar het gaat om gezodheid e zorgcosumptie i de gezode wijke. De lokale aapak va uitvoerders e beleidsmakers werd verbreed, kreeg meer samehag e werd ladelijk bekeder door de Gezode Wijk-aapak. I de wijk Overvecht i Utrecht daalde het aatal kidere met overgewicht tusse 2002/2003 e 2008/2009 met 6 procet e ame de zorgkoste tusse af met 4 procet (Utrecht Overvecht). I die wijk zij ook directe verbeterige voor bewoers (Gezode bewoers): zij worde meer betrokke bij activiteite i de wijk e wat er aa izet odig is i de wijk e zij voele zich gezoder; 5

5 6 De Gezode Wijk-aapak heeft ge- zodheidssector e de sociale dieste i op, maar vide het et zo belagrijk te e vormt tegelijkertijd de basis voor de zorgd voor doorbrake i samewer- de vier grote stede, geaamd Fit-4-Work, sture op resultate e dus uit te voere. abije toekomst. Het experimet Ge- kig tusse parters gedurede het voor mese met ee grote afstad tot Moitorig is ee omisbaar oderdeel i zode Wijk loopt immers door tot proces (Gezode leefomgevig). de arbeidsmarkt. het verhaal va de Gezode Wijk. AMC/ Verbetere va gezodheid vergt u ee- I de wijk Meezebroek, Schaesber- UvA, UvM e RIVM kijke same bie maal ee lage adem e uithoudigsver- gerveld e Palemig i Heerle zorgt Na drie jaar is het tijd voor ee tusse- het URBAN40-oderzoek (Gezod mee- moge, et als ee goede coditie. We me voor structurele veraderige i tijdse balas i Gezode Wijk i Praktijk. doe) aar de effecte va de wijkeaa- hope da ook dat Gezode Wijk i Praktijk de werkwijze va professioals i de Zo kue adere wijke e stede hu pak e de experimete Gezode Wijk op adere gemeete de igrediëte geeft buurt (MSIP Heerle). voordeel doe met de beschreve erva- gezodheid. Daarbij wordt meer e meer e ispireert om hu wijke e bewoers rige e de bereikte resultate. Gezode gekeke aar weteschappelijk beweze i topcoditie te brege. Dit zij maar ee paar voorbeelde va Wijk i Praktijk is tot stad gekome met effecte op de gezodheid va mese i de goede resultate die met de Gezode hulp va de miisteries va BZK e VWS plaats va aar evaluatie va processe. Nu aa os ambassadeurschap ee ei- Wijk-aapak zij bereikt; er zij er veel e alle dertie gemeete e hu lokale Rede waarom wij drie jaar de ambassade de komt, maar de Gezode Wijk-aapak meer! parters (zoals welzijsorgaisaties, GGD va de Gezode Wijke hebbe gevormd. verdergaat, is deze publicatie ee mooie e zorgverzekeraars). gelegeheid de opgedae keis te dele I het eerste jaar va de experimete Het is iet allee tijd om de behaalde re- e die i de toekomst lokaal te vermeig- kwam het bestuurlijk akkoord De Ver- Waar staa we u? Wat hebbe we be- sultate, de verhale e de vele succes- vuldige. Het wordt overiges pas echt bidig tot stad tusse de miister va reikt? E vooral: wat hebbe we erva se, lesse e tips te dele. We moete iteressat als de resultate e diverse VWS e toe og VROM/WWI e de geleerd? Meer da we i Gezode Wijk bovedie het maatschappelijk rede- aapakke te hatere zij. E als adere wethouders Volksgezodheid va de G4. i Praktijk kue beschrijve, zoveel is met va al oze ispaige kritisch stede deze kue kopiëre e ze gaa I dit akkoord is vastgelegd dat het rijk zeker. Maar we kue i elk geval late bekijke. Welke ivesterige loe wel gelde als prove techology. Wij zoude e de G4 zich same izette om de ge- zie hoe ee wijk ee Gezode Wijk ka e welke iet u ze achteraf goed bestu- graag zie dat gemeete daar optimaal zodheidsachterstade i de vier grote worde, wat daarvoor odig is e welke deerd e gemete zij? De maatschappe- gebruik va make. stede aa te pakke. Wij hebbe eraa mogelijkhede e goede voorbeelde er lijke koste-bateaalyse (MKBA) Gezo- bijgedrage dat preferete zorgverzeke- bestaa. de Wijk (Koste e bate) biedt gemeete Ambassadeurs raars i deze stede wilde meewerke de mogelijkheid hu aapak te toetse. Experimet Gezode Wijk aa het uitwerke va dit akkoord. Ee Wij, de twee ambassadeurs, zij types ajaar zomer 2011 va de eerste resultate va dit akkoord va prate é poetse. Zo zage e zie Gezode Wijk i Praktijk werpt ee blik op is het gezamelijke traject tusse de ge- we oze opdracht. We starte iet allee de ervarige va de afgelope periode 6

6 7 7 miisterie va VWS/directie Publieke Gezodheid e miisterie va BZK/directie Woo- e Leefomgevig

7 8 Hoofdstuk 1 Waarom ee gezode wijk? Mese hechte veel waarde aa ee goede gezodheid 1. Mese die ziek zij of zich ziek voele, voele zich beperkt i hu dagelijks leve. Zowel arbeidsparticipatie als maatschappelijk fuctioere lijde daaroder. Gezod zij is bovedie belagrijk om ee actieve bijdrage te kue levere aa de ecoomie. De iwoers va aadachtswijke hebbe gemiddeld ee slechtere gezodheid da de rest va Nederlad. De oorzake zij complex. Lageropgeleide leve zeve jaar korter e zelfs ruim egetie jaar lager i slecht ervare gezodheid e ruim veertie jaar lager met beperkige da hoogopgeleide. 2. De meeste gezodheidswist is da ook te hale bij mese met ee lage opleidig e laag ikome. Zij hebbe meer stressprobleme, veel vaker overgewicht e obesitas, meer hart- e vaatziekte e meer luchtwegaadoeige. I de aadachtswijke woe veel iwoers met ee lage sociaal-ecoomische status. De iwoers va de aadachtswijke hebbe da ook ee aazielijk slechtere gezodheid da de rest va Nederlad. 3. Ee goede gezodheid is va ivloed op schoolprestaties; schoolverzuim e schooluitval e arbeidsprestaties, amelijk arbeidsproductiviteit e arbeidsverzuim. Ee goede gezodheid zorgt voor hogere arbeids- e maatschappelijke participatie, zoals vrijwilligerswerk e matelzorg e sociale itegratie. Daarom is het zo belagrijk dat mese i aadachtswijke zo gezod mogelijk (kue) leve e daardoor actief kue bijdrage aa het leefbaar houde va hu wijk. De grote gezodheidsverschille tusse hoger- e lageropgeleide zij al ee halve eeuw beked. Het lukt maar iet om dit te veradere. We deke dat dit komt door de versipperde aapak tot u toe die iet structureel va aard was. Gebiedsgerichte e itegrale probleemaapak blijkt ee goed alteratief voor de sectoraal otwikkelde oplossige die i deze wijke ovoldoede soelaas biede. De wijkeaapak bood ee goede mogelijkheid om gezodheid va bewoers metee mee te eme. 8

8 9 9 miisterie va VWS/directie Publieke Gezodheid e miisterie va BZK/directie Woo- e Leefomgevig

9 10 Hoofdstuk 2 Experimet Gezode Wijk Het experimet Gezode Wijk i Praktijk moet de gezodheid va bewoers i aadachtswijke i tie jaar structureel verbetere. Uiteidelijk moet de gezodheid va deze mese i de buurt va het stedelijk gemiddelde kome. Dat beteket dat het percetage mese i de aadachtswijke dat zij gezodheid als goed ervaart, va 75 procet i 2007 (Gezodheid i veertig Krachtwijke) groeit aar 84 procet (gemiddelde i de overige stadswijke va deze stede) (Ruijsbroek et al, 2011) i Om dit voor elkaar te krijge zij de miisteries va VWS e BZK same met gemeete e hu parters gestart met het experimet Gezode Wijk. We spreke over ee experimet Gezode Wijk als er ee samehagede, gebiedsgerichte aapak is, die leidt tot duurzame veraderig. Ee itegrale aapak via de traditioele weg, de zorg, maar ook via het verbetere va de leefomgevig, participatie e de leefstijl va bewoers (Itegrale aapak i de praktijk). Het gaat dus beslist iet om ekele icidetele e tijdelijke gezodheidsprojecte! Het experimet Gezode Wijk is gestart i 2007 e loopt door tot Dertie va de achttie gemeete met aadachtswijke doe eraa mee. Amsterdam, De Haag, Deveter, Eidhove, Heerle, Leeuwarde, Rotterdam, Utrecht e Zaastad zij i het voorjaar va 2009 begoe. Arhem, Dordrecht, Eschede e Nijmege slote zich i het voorjaar va 2010 aa (Kaart va Nederlad). Iedere stad heeft voor het lokale experimet zij eige ambitieiveau, doelstellige e ee pla va aapak vastgesteld. De aapak is gebaseerd op lokale gezodheidsvraagstukke i de wijk. I de meeste stede is het pla same met bewoers e lokale parters opgesteld. Het rijk odersteut e faciliteert de stede bij de uitvoerig va de experimete. De gemaakte afsprake zij iet vrijblijved. Stede kome ee paar keer per jaar bijee om ispiratie op te doe voor ee adere maier va werke. (ispiratiedage). Ee adere ispiratiebro is de opebaar toegake- lijke LikedI-groep Gezode Wijk. Daari wissele de stede ervarige, ideeë e tips voor hu aapak uit. We merke dat de aapak bij deze gemeete breder wordt aarmate het experimet vordert. E veel mese e orgaisaties pakke de term Gezode Wijk op. Ee teke dat dit aaslaat e leeft. Sids 2010 besteed het RIVM Cetrum Gezod Leve aadacht aa gezodheidsbevorderig op wijkiveau. 10

10 11 11

11 12 12 miisterie va VWS/directie Publieke Gezodheid e miisterie va BZK/directie Woo- e Leefomgevig

12 13 Hoofdstuk 3 Itegrale aapak i de praktijk Mese leve lager e blijve actiever door ee itegrale aapak i de wijk. Als we dit i 2017 costatere, zij we ee grote stap verder. Maar wat is da zo itegrale aapak? Wat zij de kemerke e wat zij essetiële voorwaarde om dit te realisere? De meeste voorwaarde voor gezodheid worde buite het domei va de zorg gecreëerd, aldus de commissie-albeda i Niet allee factore op het iveau va het idividu, zoals geetische aaleg, leeftijd, geslacht e (o)gezod gedrag beïvloede de gezodheid. Ook sociaalecoomische factore, zoals opleidig, ikome, werke leefomgevig e toegag tot de zorg zij bepaled voor de gezodheid va bewoers. De verbeterig va gezodheid va bewoers vraagt daarom ee samehagede, itegrale aapak va verschillede sectore. Het model waarmee het experimet Gezode Wijk werkt, komt voort uit deze visie. Afb. 1 geeft het model weer dat aa de basis ligt va de experimete. De itegrale aapak verloopt via vijf spore. Ieder spoor draagt bij aa het realisere va het ideaalbeeld va ee gezode wijk. Bij ieder spoor ka de stad kieze uit activiteite die daarvoor worde igezet. Er is ee keuze uit meer of mider beweze effectieve maatregele (Loket Gezod Leve). De ee stad is verder met het izette op alle vijf de spore da de adere stad, maar voor alle stede geldt dat dit model op hu etvlies staat. De G4 hebbe als uitwerkig va het akkoord De Verbidig afgesproke dit model te hatere bij de aapak va gezodheidsachterstade i de vier grote stede. Er zij vier thema s beoemd waarbie de samewerkig geïtesiveerd is. Dit zij de JOGG-aapak, het eerder geoemde Fit-4-Work, gebiedsgerichte iformatieverzamelig e de samewerkig met eerstelij e zorgverzekeraars. Ook Publiek Private Samewerkig e Europese trajecte hebbe de aadacht i G4-verbad. Gezode wijke moete ruimte biede aa bewoers om zo gezod mogelijk te kue le- ve. Bij de aavag va de experimete hebbe we ee ideaalbeeld geschetst va gezode wijke. I deze wijke is aadacht voor gezode bewoers (leefstijl), ee gezode leefomgevig, gezode zorg i de buurt, gezod meedoe va bewoers e ee gezode startpositie va bewoers. De ervarig leert dat voor het traject voldoede tijd uitgetrokke diet te worde. Decetralisaties Bie de peilers va het sociale domei zij gemeete bezig vorm te geve aa de decetralisaties op het terrei va odersteuig, participatie e jeugd. De overhevelig va de extramurale begeleidig va de AWBZ aar de Wmo, de overgag va de totale jeugdzorg e de re-itegratie e participatie va mese met ee afstad tot de arbeidsmarkt zij majeure opgave voor gemeete die ook kase biede. Nu de regie i hade komt te ligge va gemeete, is er ook de kas om verbidige te legge. Verbidige die leide tot ee itegrale aapak om mese aar werk te leide, om zorg op maat te biede e mese ee uitzicht te biede om mee te doe i de samelevig. De regierol va de gemeete biedt ook de mogelijkheid om deze trasities op het sociale domei te verbide met het experimet Gezode Wijk. Wat voor alle wijkbewoers geldt, geldt zeker ook voor de mese die odersteuig echt odig hebbe. Het versterke va de zelfredzaamheid biedt he de mogelijkheid om actief te participere e daarmee de kase op betere gezodheid. Het biede va zorg op maat, biedt weer de mogelijkheid om toegakelijke zorg, iclusief prevetieaabod, i de buurt te otwikkele. Op deze wijze ka de itegrale aapak tot versterkig va de iitiatieve op de spore 1 e 3 leide 13

13 14 Sociaalecoomische positie Woe Werke Leefstijl Gezodheid 14 Wil je meer wete over de verschillede spore? Klik da op de spore i het model!

14 16 Hoofdstuk 4 Gezode bewoers (spoor 1) Om de gezodheid va bewoers i buurte e wijke te verbetere is het va belag dat bewoers zich meer bewust worde va de mogelijkhede daartoe alsmede va de positieve effecte daarva op hu eige leve. Uiteraard diet ook het aabod aa mogelijkhede te worde afgestemd op de vraag. Ee gezode leefstijlotwikkelig is va grote ivloed op de feitelijke gezodheid va mese, de gezodheidsbelevig, het meedoe aa- e het oderdeel uitmake va de samelevig. Daarmee draagt gezodheidsbevorderig i belagrijke mate e op ee itegrale wijze bij aa het welzij va mese. Eidhove e Arhem hebbe ee programma opgezet dat bewoers betrekt bij activiteite om ze bewust te make va hu gezodheid e het belag erva. De activiteite i Eidhove sluite zoveel mogelijk aa bij bestaade bewoersiitiatieve. I Arhem richt het programma zich vooral op de gezodheid va oudere i de wijk. Ook daar worde bestaade iitiatieve igelijfd i het programma. Zo is ee etwerk otstaa dat verschillede iitiatieve e activiteite met elkaar verbidt. Dat het bevordere va sport e bewege direct va ivloed is op de gezodheid va mese, is atuurlijk iet ieuw. Sport e bewege drage direct bij aa ee gezod lichaam e ee gezode geest. Veel mider beked is de kracht va sport i relatie tot thema s als bijvoorbeeld oderwijsstimulerig, eezaamheidsbestrijdig, e reitegratiebevorderig. Maar ook de sportkatie als buurthuis met buiteschoolse opvag e activiteite voor oudere draagt i belagrijke mate bij aa de gezode samelevig. Ook de uitstralig, accommodatie e spelers va Betaald Voetbal Orgaisaties worde i toeemede mate igezet om doelgroepe va beleid te betrekke bij de samelevig. Maar ook de adere sportbode zij actief om vauit de sport bij te drage aa de maatschappelijke opgave. Ee goed voorbeeld va de betrokkeheid va Betaald Voetbal Orgaisaties bij de maatschappelijke opgave is het project Score voor Gezodheid. Maar ook projecte als Playig for Succes (Oderwijs) e de Street League (sportiviteit, orme e waarde) zij zeer succesvol. Er zij mooie voorbeelde va het betrekke va bewoers i gemeete. De gemeetelijke projectleiders va het ZoMw programma Gezode Slagkracht hebbe ekele films gemaakt over itegraal werke aa gezodheid, die i dit e-boek zij opgeome. Actieve participatie va burgers ka op veel maiere vormgegeve worde. I de Hadreikig Gezode Gemeete staa cocrete praktijkvoorbeelde, iformatie, tips e materiale voor het samewerke met burgers i ee gezode wijk. 16

15 17 I Witerswijk is i het kader va het project Gezode slagkracht ee sport- e beweegdag georgaiseerd i de wijk: Witerswijk op Wiele. De sport- e beweegdag was de kick-off voor de dagarragemete die de gemeete op verschillede opebare vrijetijdsplekke de komede jare gaat orgaisere. Itegrale aapak va overgewicht staat i Witerswijk cetraal. 17

16 18 I bijgevoegde film wordt de aapak va Doorakkers Gezod! izichtelijk gemaakt. De verbeterig i de fysieke ifrastructuur va de wijk wordt i beeld gebracht. Het is gelukt om ee viertal locaties i de wijk beweegvriedelijker te make. Het itegrale gezodheidsbeleid is uitgevoerd i het programma Gezode Slagkracht oder de titel Familie Lekkerbek i balas. 18

17 19 19

18 20 Hoofdstuk 5 Gezode Leefomgevig (spoor 2) De leefomgevig heeft veel ivloed op de gezodheid va mese. Ee gezode leefomgevig bevat daarom goede woige e schole met ee goed biemilieu, ee schoe e veilige buiteruimte, liefst met veel groe e ruime mogelijkhede om te sporte, zowel bie als buite. Kortom, ee leefomgevig waar de bewoers, jog é oud, prettig e vooral veilig e gezod kue woe. Zodra sprake is va stedelijke verieuwig moet ee gezode leefomgevig boveaa de ageda staa va bijvoorbeeld woigbouwcorporaties, plaologe e stedebouwkudige. Uiteraard moete de wijkbewoers bij deze otwikkelige worde betrokke. Ee voorbeeld va deze aapak is te vide i Amsterdam. Klik hier voor bijlage De Gezode Wijk i Amsterdam. Voor stede die aa de slag wille met het otwerpe e irichte va ee gezode leefomgevig is de GezodOtwerpWijzer (GOW) otwikkeld. Klik hier voor bijlage GezodOtwerpWijzer. De Rijksbouwmeesters hebbe zich de afgelope jare actief igezet voor de aadachtswijke. Acht otwerpteams hebbe zich beziggehoude met de stedebouwkudige aspecte va de aadachtswijke, omdat ze geloofde dat otwerpers waarde toe kue voege aa de itegrale aapak va complexe probleme i de wijke. Ze werkte daarbij aa oplossige voor zowel sociale als fysieke probleme. Precies zoals dat i de wijkaapak werkt: iet de orgaisaties, maar de bewoers staa cetraal. Klik hier voor magazie Oog voor de Buurt. I de Hadreikig Gezode Gemeete leest u meer over het beïvloede va ee gezode leefomgevig. 20

19 21 I Berge op Zoom zij mede dakzij Gezode Slagkracht de bewoers betrokke bij het otwerpe va ee ispirerede fysieke omgevig. Ze zij oder adere uitgeodigd om mee te deke over de irichtig va de wijk door middel va ee zogeaamd wijkatelier Groe & Gezod va Forum. Oderdeel va het wijkatelier is ee wijkschouw. I het filmpje geve iet allee de bewoers geve ee blik op de irichtig va de wijk, maar ook de ladschapsarchitect va de gemeete kijkt mee wat fysiek e ecoomisch haalbaar is. 21

20 22 22

21 23 Hoofdstuk 6 Gezode Zorg (spoor 3) Goede itegrale zorg met aadacht voor prevetie is belagrijk om zorg toegakelijk te make e de koste voor zorg e samelevig betaalbaar te houde. Belagrijk daarbij is ee goede samewerkig tusse welzij- e zorgaabieders i de wijk e tusse gemeete e zorgverzekeraar. Mooie voorbeelde daarva zij de experimete Gezode wijk Overvecht i Utrecht, i de Heerlese wijk MSP e i de Nijmeegse wijk Hatert. De eerstelijszorg biedt ee goede ifrastructuur e kase om gezodheidsbevorderig e begeleidig uit te voere. Gezode wijk Overvecht richt zich vooral op volwassee met vage klachte e ee grote zorgvraag. De samewerkig tusse eerste lij, welzij e prevetie wordt verbeterd door i te zette lags drie spore: de houdig e werkwijze va professioals, orgaisatieotwikkelig e multidiscipliaire samewerkig tusse professioals e aabod op het sijvlak va eerste lij, welzij e prevetie. De eerste successe i Utrecht zij geboekt. De multidiscipliaire samewerkig tusse professioals is op gag gekome; iwoers va Overvecht gebruike mider zorg e ze bewege meer. I de Heerlese wijk MSP, die bestaat uit de buurte Meezebroek, Schaesber- gerveld e Palemig bestode hiate i de zorgverleig, met ame bij mese i kwetsbare posities (oudere, chroisch zieke, alleestaade e multiprobleemgezie). Bovedie otbrak afstemmig tusse de zorgverleers. Daarom gaf de gemeete Heerle opdracht tot uitvoerig va het tweejarige project Meer Same i Praktijk (MSiP). Daari werd ee wijkgerichte samewerkigsstructuur opgezet tusse zorg, welzij e prevetie. Imiddels zij meer da veertig samewerkigsparters va meer da twitig orgaisaties aa dit project verbode. Zij hebbe ee meetistrumet otwikkeld om kwetsbaarheid i kaart te brege, er is multidiscipliair overleg tot stad gekome e de beweeg- tui voor oudere wordt druk bezocht. I Heerle zorge de wijkverpleegkudige ervoor dat de zorg voor buurtbewoers goed geregeld is, doordat de istaties die betrokke zij hu activiteite op elkaar afstemme. De verbidig tusse zorg, welzij e prevetie is gelegd. De gemeete Heerle heeft de opdracht va MSiP verlegd om de cotiuïteit te garadere. Hatert Gezod i Nijmege heeft same met bewoers diverse activiteite opgestart i de wijk Hatert om het (zorg)aabod i de wijk te verbetere. Recet heeft de gemeete ee coveat afgeslote met zorgverzekeraar VGZ om te kome tot wijketwerke koppelig va zorg e welzij - i de wijk. Zichtbare Schakels I 2008 is op verzoek va VWS e BZK het programma Zichtbare schakel; de wijkverpleegkudige voor ee gezode buurt gestart. Daarmee is ivullig gegeve aa de motie Hamer, die vraagt om extra wijkverpleegkudige i met ame aadachtswijke. Het Rijk acht het va groot belag dat de extra wijkverpleegkudige deze extra take kue blijve uitvoere. Om deze activiteite structureel i te bedde op lokaal iveau, heeft het rijk voor de jare 2013 e 2014 de middele via ee decetralisatie-uitkerig i het gemeetefods aa gemeete beschikbaar gesteld. Zo kue de wijkverpleegkudige ee goede samehag e samewerkig realisere tusse het sociale e zorg domei. E per stad, wijk e/of buurt ka er maatwerk geleverd worde. De gemeete krijgt hiermee de mogelijkheid op lokaal iveau de regie te eme om met extra izet va de wijkverpleegkudige de verbidig tusse woe, prevetie, welzij e zorg verder te verbetere. 23

22 24 24

23 25 25

24 26 26

25 27 Hoofdstuk 7 Gezod meedoe (spoor 4) I de vier grote stede (G4) richt ee aatal iitiatieve zich op het versterke va de kracht e de weerbaarheid va wijkbewoers. Fit 4 Work richt zich i deze stede op de re-itegratie va uitkerigsgerechtigde met ee grote afstad tot de arbeidsmarkt. De Haag is ee offesief begoe tege schoolverzuim om kidere ee optimale start te geve bij hu schoolloopbaa. Fit 4 Work (F4W) is otwikkeld door het UWV, de dieste SoZaWe va Amsterdam, Rotterdam, De Haag, Utrecht e Capelle aa de IJssel e de GGD-e va de G4 met als doel ee verieuwde re-itegratieaapak (geaamd F4W) i te voere voor mese met multiprobematiek (psychisch, psychiatrisch). Het re-itegratietraject F4W helpt klate bij het weer opbouwe va hu leve, bij het verbetere va hu gezodheidssituatie e om uitkerigsoafhakelijk te worde. Om de effectiviteit va het re-itegratietraject e de gezodheidseffecte aa te toe te opzichte va ee regulier traject wordt door het Erasmus MC ee oderzoek uitgevoerd oder alle ruim 600 klate die betrokke zij bij F4W, e de eve grote cotrolegroep. Ook wordt door de gemeete Rotterdam, sociaalweteschappelijke afdelig va de Sociale diest ee procesevaluatie gedaa. Na afloop wordt door middel va ee MKBA izichtelijk gemaakt welke effecte deze itegrale, multidiscipliaire aapak heeft. Deze effecte zij zichtbaar voor de klate zelf, maar ook voor de maatschappij. Ee ader voorbeeld om mese meer kase te geve mee te doe i de maatschappij is de aapak i De Haag rodom schoolverzuim. Daar wordt het offesief tege schoolverzuim i de krachtwijke odersteud met ee aapak gericht op ziekteverzuim door de jeugdgezodheidszorg. Deze samewerkig kost gee extra geld doordat er gebruik gemaakt wordt va bestaade middele ( Terugdrige ziekteverzuim ). 27

26 29 Hoofdstuk 8 Effecte va de wijkeaapak op gezodheid bewoers De Outcomemoitor Wijkeaapak va het CBS volgt alle aadachtswijke op de voet. CBS Statlie bregt deze update va de vooruitgag i de aadachtswijke aa de had va ekele idicatore voor gezodheid jaarlijks uit. Uit de Tweede Voortgagsrapportage va de Outcomemoitor Wijkeaapak blijkt dat de otwikkelig op het terrei va gezodheid deels positief is. Bij de idicator gezodheid va pasgeboree wordt de achterstad va de aadachtswijke op het stedelijk gemiddelde kleier. Bij de idicator geeesmiddelegebruik blijft de achterstad gelijk. URBAN40 oderzoekt de voortgag i de veertig aadachtswijke op verschillede maiere. I het URBAN40 oderzoek wordt bekeke of de wijkeaapak, gericht op woe, werke, lere e opgroeie, itegrere e veiligheid uiteidelijk ook gezodheidswist oplevert. De Uiversiteit va Amsterdam, Maastricht Uiversity e het RIVM voere het URBAN40-oderzoek uit. Imiddels zij er voorlopige resultate va het URBAN40-oderzoek beschikbaar. Ook i reguliere cijfers zij gezodheidsverbeterige i de aadachtswijke te herkee. I mei 2011 meldt het CBS dat het beter gaat met de gezodheid va de iwoers i de 40 aadachtswijke waar sids 2007 de wijkeaapak loopt. (CBS) Zo daalde het aadeel mese dat de eige gezodheid als mider goed ervaart va 30 procet i tot 25 procet i Ook het aadeel psychisch ogezode mese am af, va 21 aar 17 procet. Er wordt bovedie mider gerookt i de aadachtswijke. Dat geldt ook voor de rest va het lad, maar daar is de dalig mider sterk. I de itervetiedatabase va het RIVM Cetrum Gezod leve vidt u actuele leefstijliterveties e programma s die i Nederlad beschikbaar zij. 29

27 32 Deel 3: meta-aalyse va 6 gezode wijke I de meta-aalyse brege we de ervarige e de uitkomste va 6 MKBA s met elkaar i verbad e geve we aa wat de leerpute zij geweest. De coclusie is dat de verschille i de aapakke e de verschille i de resultate groot zij. I elke gemeete is ee eige werkwijze gevolgd met ee verschillede focus. Of er overal sprake is geweest va ee kosteeffectieve aapak is afhakelijk va de vraag waar de lat wordt gelegd, ofwel: op hoeveel euro wordt ee gewoe gezod levesjaar (QALY) gewaardeerd? Uitgaade va ee waarderig zoals gehateerd bij de MKBA va het rookverbod (bovegres), hebbe alle gezode wijkprogramma s ee positief resultaat. Oderdele va het spoor toegakelijke zorg e odersteuig hebbe ook ee fiacieel positief resultaat, dat wil zegge dat voor deze maatregele de kostebateverhoudig positief is, zelfs als gewoe gezode levesjare iet worde gewaardeerd. Tegelijkertijd is er bij vrijwel alle programma s potetie voor verbeterig. Hiervoor zij hadreikige gegeve i het rapport. Bie het spoor gezode leefstijl is bijvoorbeeld ee grotere kosteeffectiviteit te bereike door te streve aar ee hoge effectiviteit, groot bereik, lage terugval e lage koste. I het rapport worde deze verder toegelicht. 32

28 38 Successe 5. Gezod meedoe 4.6. Aapak om babysterfte terug te drige I 14 stede zij projecte gestart om de hogere babysterfte i aadachtswijke te vermidere. Voorbeeld: Rotterdam, Het Erasmus MC e de gemeete Rotterdam hebbe ekele projecte opgezet die bijdrage aa ee betere gezodheid va (aastaade) vaders e moeders e hu baby s. Ook is gewerkt aa het verbetere va de verloskudige zorg. De aapak tege babysterfte is vauit de GGD Rotterdam bij de G4-directeure op de ageda gezet. De aapak i Rotterdam vidt met subsidie va het miisterie va VWS avolgig i ekele pilots i adere gemeete. Tip: Fit 4 work Voorbeelde: De Haag, Rotterdam, Utrecht e Amsterdam. Het project Fit 4 Work is ee iitiatief va het UWV WERKbedrijf e de dieste SoZaWe e GGD va de vier grote gemeete va Nederlad. Doel is de groep mese die lagdurig uitkerigsafhakelijk zij e zo ver va de arbeidsmarkt zij afgeraakt, dat plaatsig via de reguliere weg erg moeilijk is, toch aa de slag te krijge. Deze mese hebbe ee grote achterstad op het gebied va (werk)ervarig, opleidige, vaardighede e competeties. Ze kampe ook vaak met psychische klachte, gezodheids- e sociale probleme, zoals schulde, armoede, taalachterstad of gezisprobleme. Tip: 7 e 9 38

29 40 Lesse 16. Mese die het beter krijge (ook wat gezodheid betreft), kue vertrekke aar adere wijke. Tip: Evaluatieoderzoek zoals het UR- BAN40-oderzoek aar gezodheid i de krachtwijke moet de kas krijge om lagdurig effecte te mete, zodat we op termij wete wat werkt e wat iet. De beoogde gezodheidseffecte worde aar verwachtig pas a lagere tijd zichtbaar. Tip: 1 e 22 40

30 41 Tips Bestuurlijke ibeddig 1. Houd er rekeig mee dat de wijke- 4. Haak aa bij bestaade iitiatieve 7. Meervoudigheid va de problematiek 9. Budel krachte. Zoek adere sec- aapak ee proces va lage adem (gezodheid als middel). Betrek/of i aadachtswijke vraagt om ee tore op e werk actief same: soci- is. Zorg voor meerjarige bestuurlijke sluit aa bij bestaade etwerke. itegrale aapak. Voer programma s ale dieste, gezodheidszorg, sport, afsprake, bijvoorbeeld bij het mee- Wees flexibel, sluit aa bij de leefwe- (vooral) uit i de slechtste wijke/ ruimtelijke ordeig, welzij, oder- eme va gezodheid i ruimtelijke reld va adere/orgaisaties. Werk achterstadswijke. Samehagede wijs. Werk same met diverse orgai- plae. iet met top-dow aapak, maar aapak begit met scherpe (wijk)aa- saties/mese, zodat je vauit diverse breg parters op wijkiveau bijee. lyse va de probleme e de parters ivalshoeke ideeë aagereikt krijgt. 2. Zorg voor ee ethousiaste coördi- Zoek voorlopers i de wijk (ambas- die hieraa kue/wille werke. Overtuig adere beleidsterreie om ator/regisseur e zet deze duurzaam sadeurs). Maatregele hoeve iet i- gezodheid te omarme e betrek i, dus iet allee gedurede de pro- gewikkeld of duur te zij. 8. Projecte bie de volksgezod- adere sectore bij de aapak (zoals jectperiode, om partije bij elkaar te heidssector die met ee model wer- de voedigsidustrie). Formuleer ee brege e kase te pakke. Belag- 5. Realiseer e accepteer dat veradere ke, sortere uiteidelijk meer effect. gemeeschappelijke ambitie e pri- rijk dat deze regie voert op het eid- tijd kost. Neem geoeg doorlooptijd Dit blijkt uit oderzoek. 2 I zo model oriteite. Heb ook oog voor elkaars doel e ee visie voor de lage termij e HOUD VOL! moet worde meegeome hoe de belage. Zorg ervoor dat relevate heeft. 1 izet va alle betrokkee ka leide partije same ee pla opstelle e Itegrale e programmatische aapak tot de geweste effecte. Het eid- uitvoere. Proces is belagrijk 6. Zorg ervoor dat gezodheid voor de doel (verbetere va gezodheid) 3. Weet hoe je gezodheid kut verko- start va programma s meegeome blijft i beeld e de kortetermijacties pe. Stel oeliers op over hoe erg wordt bij de besluitvormig. brege het doel dichterbij. het is e geef aa dat adere daar ee rol bij kue spele e welke rol dat is (hadeligsperspectief biede). Draag ethousiasme uit/geloof i wat je doet. 41

31 42 Tips 10. Maak gebruik va publiek-private sa- 12. Borg izet wijkverpleegkudige- 15. Sluit aa bij de lopede activiteite 19. Begi met kleie acties die op korte(re) mewerkig: zoek aar wi-wisitu- ieuwe stijl bie ee itegraal i ee buurt e betrek de mese er- termij zichtbaar resultaat oplevere. aties e orgaisaties/oderemige werked wijkteam: verbid welzij, bij. Laat bewoers met e voor elkaar Dat geeft eergie. Begi gewoo e (met jouw thema) i maatschappelijk veiligheid, woe e gezodheid met dige doe. Dit schept ee bad e wacht iet tot er ee dichtgetimmerd veratwoord odereme. Follow the gebruik va bestaade middele. stimuleert (i)direct gezodheid, vei- pla ligt. Stel eerst ee deadlie op moey betrek private oderemi- ligheid e sociale cohesie. Help bewo- e werk daaraartoe (selkookpla). ge bij het project e zorg ervoor dat Bewoersgericht werke ersiitiatieve op weg. Formuleer acties die bijdrage aa het zij gezodheidsivesterig belagrijk 13. Luister aar de behoefte e wese vastgestelde doel. vide. Dek vauit kase e durf va bewoers. Betrek bewoers over- 16. Ee positieve boodschap helpt. E over je schuttig hee te kijke. al bij: laat ze meedeke e met pla- meedeke (hoe het gezoder ka) 20. Zorg voor meer ruimte i de wijk voor e kome vóórdat de gemeete ee wordt als prettig ervare. Maak het spele op straat, wadele e fietse. 11. Zorg voor ee goede stedebouw: pla voor de leefomgevig maakt. leuk, begi iet over gezodheid, Zorg voor veilige, ruime fietspade, maak spele op straat e i park mo- Laat bewoers meebepale wat ze maar laat mese werke, sporte, veilige parke e groevoorziei- gelijk, zorg voor goede routes daar- belagrijk vide. Maak ze ethousi- dase, koke, opvoede, oefee e ge. Bouw kijkgroe om tot speel- e hee e realiseer bereikbare zorg i de ast. Betrek bewoers e professioals feeste. Verleid ze. Social marketig: eetbaar groe! Creëer overal op loop- wijk. Zorg voor fysieke maatregele die i de wijk werke bij de plae maak gezod leve fu, easy & po- afstad ee terrasje. Zorg voor mii- i combiatie met programmatisch om te lere wat ee gezode leefom- pular. Voorbeeld: fu, easy & popular maal éé veilige route waarlags je aabod (combiatie hard- e soft- gevig is e wat zij odig hebbe om kut wadele of jogge met om de ware). Beweegvriedelijke irichtig meer te bewege (wijkschouw). 17. Bied activiteite aa bij mese i de paar hoderd meter bakjes om uit te hoeft iet veel geld te koste; zoek buurt, zodat de drempel om mee te ruste, bij te prate e eve te ha- aar effectieve oplossige. Zorg met 14. Vertaal idividuele sigale aar col- doe zo laag mogelijk wordt. ge. Leg ee ommetje aa, markeer miimale aapak voor meer bewe- lectief aabod. Let op wat de bewo- evetueel ee route. Maak moes- gig e beut obeut groe. Voer ers va jog tot oud wille e voer Actiegericht werke tuie mogelijk. Maak ee Krajicek ee gezodheidstoets va ruimtelijke dit wijkgericht uit om de gezodheid 18. Begi met ee sca va de wijk. Be- Playgroud va geschikte pleie. plae i. te bevordere. paal daarop je izet, de ideale mix. 42

32 43 Tips Resultate volge e evaluere 21. Meet successe op idividueel e op wijkiveau. 22. Pas ieuwe maatregele e ieuwe istrumete zolag toe dat de effectiviteit hierva vastgesteld ka worde. Combieer praktijk met oderzoek e evaluatie. Allee da weet je wat werkt e ku je lere e adere late lere. Goed oderzoek vraagt veel tijd. Besteed aadacht aa behaalde successe. Gebruik soms ee adere maier da stadaardoderzoek (combi va feedback + aawezig i de wijk (Kijk i de Wijk). 23. Zet ee effectearea op e voer ee MKBA uit (zie Hoofdstuk 9). 43

33 44 44

34 45 Hoofdstuk 11 Experimete Gezode Wijk per stad 45 Wil je meer wete over de verschillede stede? Klik da op de stad.

35 46 Amsterdam Wijkeschets Gezode Leefomgevig Aapak Successe I Amsterdam is stevig igezet op de De Amsterdamse wijkaapak richt zich op De izet bij dit experimet is heel a- Verschillede disciplies (gezodheid wijkaapak om de wijke te verbetere zevetie buurte die veel tot zeer veel drukkelijk gericht op agederig va ge- e prevetie eerzijds, e ruimtelijke e te verfraaie. Cijfers late zie dat het aadacht vrage. I Amsterdam wordt al zodheid bie de wijkaapak e bij ordeig e Wijkaapak aderzijds) ook met de gezodheid va de bewoers veel gedaa aa Gezode zorg. Daarom ruimtelijke ordeig. Door de grotere zitte met elkaar aa tafel e zoeke beter ka; we vide er bovegemiddeld is beslote bie het experimet vooral bewustwordig va gezodheid e de e/of zette quick wis op. Zij wete veel overgewicht, eezaamheid e agst- het thema Gezode leefomgevig op te relatie va gezodheid met de omge- elkaar ook buite het etwerk om te e depressiestoorisse e aa overge- pakke. Daarbij is het thema Gezode be- vig waar we i woe e werke heeft vide e hebbe ee voortrekkers- wicht gerelateerde ziekte als diabetes. Er woers iet uit het oog verlore. Ee a- ee duidelijke spi off plaatsgevode. rol bij het agedere va de gezode wordt ovoldoede bewoge, meer da der belagrijk kader voor experimet Ge- Ee aatal projecte e producte bi- omgevig bie hu eige secto- de helft va de bewoers eet ovoldoe- zode Wijk is Sportpla Het e de wijkaapak heeft hierdoor ee re. de groete e fruit e er wordt og stevig college heeft i dat i april 2008 vastge- gezode(re) compoet gekrege, wat Creative Urbas: dertig scholiere wer- gerookt. steld. I het sportpla is ee doelstellig zoder deze agederig iet was gebeurd. ke aa Healthy Climate Wezt, waar- Gezode Wijk opgeome: sids 2009 Dit blijkt ook uit ee olags opgestelde i Buurt 5 i Geuzeveld op papier wordt i het kader va de Gezode Wijk Maatschappelijke Koste- e Bateaa- opieuw igericht wordt met iacht- ee impuls gegeve aa de bewegigs- lyse. De izet op relatieotwikkelig re- emig va klimaateutrale techie- vriedelijke wijk. sulteerde i ee aapak waarbij vlot i- ke e met speciale aadacht voor gesproge ka worde op kase e de gezodheid va bewoers va de iitiatieve. Iformeel oeme we dit (aadachts)wijk. pricipe volg de kase e volg het geld : waar ruimte is voor ee iitiatief wordt gekeke op welke maier het thema gezodheid bij dit iitiatief odergebracht ka worde. 46

36 47 Amsterdam Lesse Tips Start project Participatie door sport I stadsdeel Nieuw West loopt de pi- Flexibel opstelle e aasluite bij Ga uit va ee flexibele ageda, maar e bewege i Buurt 5 i Geuzeveld, lot Gezode Leefomgevig va het leefwereld va adere/orgaisaties. laat je iet afleide richtig je doel. waari samegewerkt wordt tusse NISB. Ook is de Amsterdamse JOGG Duidelijke aaspreekpute bie Laat je iet verleide tot het opstelle woigcorporatie, gemeete e ho- (Jogere op Gezod Gewicht) pilot het etwerk. va orme, maar blijf met alle par- ger oderwijs. gestart i Nieuw West, oder adere Kort e bodig izicht geve i de ge- tije kijke aar de mogelijkhede. Start project Buurt i Bewegig i door het brede draagvlak dat er was zodheid va de bewoers, e aa- Spreek met zoveel mogelijk potetië- Buurt 5 i Geuzeveld, waari i ee voor gezodheid i het stadsdeel. toe dat adere daar ee rol bij le parters e zoek de samewerkig publiek-private costructie samege- De opeig va atuurspeeltui de kue spele maar ook baat kue daar waar al eergie of iitiatief zit. werkt wordt tusse woigcorporatie Natureluur. hebbe bij ee verbeterig hierva Ymere, gemeete e hoger oderwijs. (hadelsperspectief biede). Cotactgegeves projectleider Het doel is deelemers (jogere e Aelies Acda geïsoleerde vrouwe) door sport e bewegig ee stap verder te krijge richtig participatie (school, vrijwilligerswerk of opleidig). I 2012 is de Amsterdamse aapak Over Gewicht va start gegaa, gericht op het bevordere va ee gezod gewicht oder de jeugd. De relatie tusse leefomgevig e gezod gedrag is ee oderdeel va de aapak. Oderdele va het experimet de gezode wijk kue via het programma Over Gewicht worde doorotwikkeld e op meer plekke i de stad worde igezet. 47

37 48 Arhem Wijkeschets Aapak Successe De wijk Presikhaaf-West ligt i het ooste De Volwasseemoitor e 65+-mo- Uitdrukkelijk werd het experimet iet Bewoers e professioals vertrou- va Arhem, te oorde va Arhemse itor va GGD Gelderlad-Midde alléé op gezodheid gericht e ook iet we elkaar. Broek. De wijk is vooral gebouwd a de geve aaleidig om extra i te zette alléé op oudere. De oudere bestaat I korte tijd zij er veertig smaakma- Tweede Wereldoorlog e i de periode op de oudere. immers iet. Nee, ze richtte zich op ge- kers kome bovedrijve die va el Ee deel va de woige I Presikhaaf woe (i relatie tot de zodheid i de breedste zi des woords kaar lere e die same dige berei- stamt uit De wijk bestaat uit adere drie krachtwijke) relatief veel é op de mese die hier ú al aa bijdra- ke. de buurte Presikhaaf I, Presikhaaf II e oudere bewoers. ge. Gezodheid gaat over otmoetig, Beter etwerk va zorgprofessioals Presikhaaf III. Presikhaaf-West is ee va I Presikhaaf bestaa veel (gezod- participatie, ee goede kroeg, fuctioeel e bewoers. de krachtwijke va Arhem. heids)voorzieige e er is veel opebaar groe, activiteite, educatie e groe. Het is ee coglomeraat va cultuur. De mese die hieraa bijdrage De gemeete Arhem bego het experi- zeer kwetsbare buurte waar welis- vorme ee actieve groep bewoers e met i de wijk Presikhaaf, gericht op het waar bewoersiitiatieve worde professioals uit allerlei domeie. verbetere va de gezodheid va oude- otplooid, maar die iet altijd eve re. Daar is ee aatal redee voor. zichtbaar zij. De match tusse voor- Het huidige Arhemse gezodheids- zieige e bewoers laat vaak te beleid richt zich vooramelijk op de wese over. jeugd/prevetie (overgewicht, alco- Het past goed i de wijkvisie Presik- holgebruik e psychische problema- haaf. tiek zij als speerpute beoemd). I de Wet publieke gezodheid is prevetieve ouderegezodheidszorg ee ieuwe gemeetelijke taak geworde. 48

38 49 Arhem Lesse Kijk eerst wat er al is, wat bewoers al doe e maak dat zichtbaar. Kijk aar gezodheid als meer da iet-ziek/hulpbehoeved zij (gezellige wijk = gezode wijk). Geef bewoers waarderig e vraag wat ze zelf doe e wat ze odig hebbe. Tips Betrek het maagemet er tijdig bij. Betrek collega s erbij (zoals verieuwed welzij). Doe het altijd i de wijk zelf. Cotactgegeves projectleiders Barbara Willaert Saskia Moester (wijkregisseur Presikhaaf)

39 50 De Haag Wijkeschets Successe Cotactgegeves Er zij i De Haag vier krachtwijke die Er is ee brede coalitie die ee ite- teitelijst te kome, e werd de kas programmacoördiator: extra aadacht krijge via ee groot aa- grale aapak odersteut e verder op meer fiacierig groter. Lida Groeewege tal busiess cases (cocrete plae, fy- otwikkelt. I deze coalitie participe- De izet va 2 gemeetelijke gezod- siek e sociaal). I deze wijke is sprake re zowel lokale als ladelijke part- heidsmakelaars heeft geleid tot het va erstige gezodheidsachterstad. ers (zie website) opeme va het oderwerp ge- Deze wijkaalyses zij uitgebreid be- Er is ee gezode wijkaalyse per zodheid i de activiteiteplae schreve i de gemeetelijke uitgave Ge- krachtwijk gemaakt die izicht geeft va de stadsdele. zodheid i de krachtwijke. i de specifieke gezodheidsituatie per wijk (zie website). Dit odersteut Tips Aapak vooral het debat i de wijk over de re- Het werke met ee grote coalitie va Het doel va het gezamelijke program- levatie va gezodheid. partije biedt kase, maar ka ook te ma is dat de gezodheidssituatie over tie Publiek-private samewerkig bij de hoge verwachtige scheppe, vooral jaar i de krachtwijke gelijk is aa die va aapak va zowel overgewicht (wi- als het over fiacierigsmogelijk- het Haags gemiddelde. De coalitie het keliersvereigige, wikelketes) als hede va de gemeete gaat. Het is Gezod Gewete is i De Haag de basis gezode leefomgevig (woigcor- belagrijk duidelijk te commuicere voor het itegrale programma Same ge- poraties) op wijkiveau is ee belag- over waar de gemeetelijke verat- zod. Behalve de gemeete De Haag zij rijke factor i de otwikkelig aar woordelijkheid ophoudt e overgaat daar 32 parters bij betrokke. Zij legge ee gezode wijk. i die va adere. zich toe op het stimulere va gezod e Hetzelfde geldt voor samewerkig sportief leve, de irichtig va ee ge- Lesse met adere gemeetelijke dieste: zode leefomgevig, het bevordere va Gevoel voor timig i het bestuurlijk het is ee hele kust om daar SMART- toegakelijke prevetie e zorg e het proces is ee belagrijke succesfactor. afsprake mee te make e gezod- scheppe va voorwaarde om gezod te I de Haagse casus lag er al ee uit- heid i brede zi op het etvlies te kue meedoe i de samelevig (par- gewerkt meerjarepla klaar op het houde (gezodheid i plavormig). ticipatie). momet dat het Haags college og De gemeetelijke regierol is vooral fa- geformeerd moest worde. Hierdoor cilitered e meedeked. werd het mogelijk hoger op de priori- 50

40 51 Deveter Wijkeschets Aapak Successe De Deveter Rivierewijk is ee kleurrijke Het project Rivierewijk Beweegt is o- Rivierewijk Beweegt is eri geslaagd Sportvereigige hebbe zich duur- wijk die i zowel fysieke als sociale zi derdeel va het programma va de wij- specifiek beweegarme doelgroepe zaam aa de wijk verbode. Ze zij oderwerp is va ee vitaliserigtraject, keaapak i Deveter (programma Ri- (als allochtoe vrouwe) via ee doel- parter i de Brede School (waardoor i ee uieke samewerkig va pro- vierewijk Krachtwijk) e richt zich vooral groepgerichte beaderig te bewege het ledeaatal steeg) e ze orgai- fessioals e bewoers. De Rivierewijk op het tegegaa va bewegigsarmoe- tot ee actiever leve. Dit beteket sere icideteel activiteite op het kemerkt zich door ee slechte sociaal- de e overgewicht. Belagrijke doelstel- dat i direct cotact met de doelgroe- Cruyff Court. ecoomische status, ee va de belag- lige zij de sportparticipatie te vergro- pe de beweegvraag geformuleerd is rijkste voorspellers va beweegarmoede te e lichaamsbewegig te stimulere. e dat sleutelfigure igezet zij om Lesse e gezodheidsproblematiek. Bewoers De uitvoerigsopdracht is verstrekt aa het beweegaabod vorm te geve e Zoder ee etwerk va gezod- worde om die rede uitgedaagd letter- Sportbedrijf Deveter oder regie va deelemers te werve. heidsprofessioals is gezodheids- lijk e figuurlijk i bewegig te kome. woigbouwcorporatie Retree. Uiek Door de beweegdeelame is de socia- problematiek (veelal multiproblema- Door middel va ee breed scala aa is dat de gemeete iet de directe op- le participatie va iwoers vergroot. tiek) weiig efficiët e duurzaam aa buurtsportwerkactiviteite (waar buurt drachtverstrekker is. Ook bijzoder is dat Wijkparters als het basisoderwijs te pakke. Belagrijk zij sigalerig, expliciet vooropstaat) werke professio- Sportbedrijf Deveter same met ee e het opbouwwerk hebbe de doel- doorverwijzig e afstemmig tusse als e bewoers aa ee Gezode Wijk. cultuur- e ee welzijsistatie uitvoe- stellige va de Gezode Wijk ver- zorgverleers e (beweeg)aabieders. rig aa Rivierewijk Beweegt geeft. Die akerd i hu reguliere werke. Het laagdrempelig ivetarisere va samewerkig erket het gezamelijke De Brede School Riviere heeft bij- de behoefte va iwoers op het ge- belag e verstevigt de kwaliteit va de voorbeeld sport als adrukkelijk o- bied va sportdeelame is ee voor- uitvoerigspraktijk. derdeel va de verlegde schoolda- waarde voordat beweegactiviteite ge igevoerd. worde aagebode (bewoersparti- Er zij ee Cruyff Court e ee atuur- cipatie). speeltui aagelegd. 51

41 52 Deveter I ee sociaal-ecoomisch zwakke wijk is het aapakke va beweegarmoede vaak iet het eerste prioriteit bij de iwoers. Probeer gezode leefstijl bij bewoers hoger te prioritere. Tips Werk same met zoveel mogelijk professioals e vorm ee etwerk. Zorg voor ee aatrekkelijke omgevig om i te sporte die i sociale e fysieke zi past bij het karakter va ee wijk of buurt. Deze tip is meegeome aar ee adere wijk i Deveter (Voorstad Oost) i de vorm va Beweegvriedelijke Wijk (NISB). Pak beweegarmoede heel doelgroepgericht aa e zorg voor ee veilige beweegomgevig. Cotactgegeves projectleider Harmke Tack

42 53 Dordrecht Wijkeschets Aapak Successe Lesse Aaleidig om iets aa gezodheid te Vertegewoordigers va de woigcor- Zorggroep Crabbehoff heeft het ii- Begi met ee goed beschreve aa- gaa doe i Crabbehof was de coclusie poraties Woobro e Trivire e de ge- tiatief geome om ee behadel- lyse va de gezodheidsprobleme uit het Wijkprofiel Crabbehof va de GGD meete Dordrecht hebbe eid 2011 de aex gezodheidscetrum te reali- i de wijk. Zo worde de betrokke (december 2008): I vergelijkig met ieuwe stimulerigsprogramma s voor sere voor de wijk. I 2013 wordt dit partije zich bewust va hu rol e de Dordrecht als geheel score de iwoers Crabbehof e Wielwijk voor de periode cetrum gerealiseerd door bouwku- mogelijkhede va de verschillede va Crabbehof sigificat slechter op de vastgesteld. Gezodheid is ee dige aapassige aa het bestaade partije om de gezodheid te verbe- ervare gezodheid, geve ze aa meer belagrijk thema i deze stimulerigspro- pad. tere. aa chroische ziekte te lijde e voele gramma s. Ee werkgroep oder leidig va de Neem de tijd voor het proces e luis- ze zich over het algemee psychisch o- Om ee itegrale e samehagede GGD ZHZ heeft ee advies uitgebracht ter aar de wese va parters. gezoder. Kidere i groep 2 zij i psy- aapak op het thema gezodheid te re- over het realisere va ee gezode Heb aadacht voor quick wis e zorg chisch opzicht ee stuk ogezoder da alisere is er ee regiegroep Gezodheid leefomgevig te behoeve va het voor zichtbaarheid. kidere i de rest va Dordrecht. Het is i het leve geroepe. I deze regiegroep stedebouwkudige pla voor de fy- aaemelijk dat de gezodheidssituatie zij o.a. de GGZ, de GGD, het welzijswerk sieke heririchtig va Crabbehof. Tips zoder igrijpe iet verbetert. I dit op- e de zorgverzekeraar vertegewoordigd. Doe ff Gezod: de JOGG aapak i Crab- Beut kase. Ze ligge voor het op- zicht is vooral de slechte score bij het psy- De regiegroep voert de regie op de uitvoe- behof e Wielwijk. rape. chisch fuctioere, overgewicht e i re- rig va het speerpute gezodheid va Ee sociaal wijkteam i Crabbehof e Werk bottom-up e beut de keis latie hiermee bewege e voedig bij de de stimulerigprogramma s. Cocreet Wielwijk. va de uitvoerders i de wijk. jeugd rede tot zorg voor de toekomst. beteket dit dat de regiegroep vaststelt Neem de tijd om parters te lere I diverse bijeekomste met professio- welke doelgroepe e uitdagige op het Voor meer iformatie e ispirerede filmpjes kee e zoek gezamelijke bela- als e wijkbewoers werd dit beeld be- gebied va gezodheid cetraal moete over het sociale wijkteam, de stedebouwku- ge. vestigd, e bleek dit ook de situatie was staa i de itegrale aapak va sociaal- dige visie Crabbehof e Doe ff Gezod, zie de Zorg voor focus e plaig: je kut i Wielwijk. ecoomische gezodheidsverschille. websites e iet alles tegelijk aapakke. Cotactgegeves projectleider: Ae va Dorst

43 54 Eidhove Wijkeschets Aapak Doorakkers is ee va de drie kracht- Het pla va aapak Doorakkers Ge- Gezode e veilige leefomgevig. cursusse e voorlichtigsbij- wijke i Eidhove. Er woe ogeveer zod! paste i het gemeete- Met Gezode Slachtkracht-subsi- eekomste te orgaisere over 6400 mese i ogeveer 3000 huishou- lijk gezodheidsbeleid dat is beschreve die wordt oderzocht hoe de leef- verschillede gezodheidsthe- des. Vier op de tie iwoers is alloch- i de beleidsota Eidhove: Eé i gezod- omgevig groeer, beweeg- e ma s. too e éé op de zeve iet-westerse al- heid, De parters i Doorak- speelvriedelijker e uitodige- Doorakkers is ee va de drie lochtoe is va Turkse afkomst. kers Gezod! zij GGD Brabat-Zuidoost der gemaakt ka worde. Voor de buurte i Eidhove waar Brai- (programmacoördiatie), de gemeete realisatie va deze plae worde port Health Iovatio i 2010 het De gezodheidssituatie va de iwoers Eidhove e Gezodheids cetrum De GroeImpuls-middele (beschik- Livig Lab e-health heeft opgezet. va Doorakkers is iet goed. Het aadeel Akkers. baar gesteld door het voormalig Ee kleie groep buurtbewoers, mese dat de eige gezodheid als matig miisterie va LNV) aagewed. vooral Turkse seiore, hebbe of slecht ervaart, is hoog vergeleke met I Doorakkers werd op drie pijlers ige- Gezode (eerstelijs)zorg met prevetie- verschillede techologische toe- de rest va Eidhove. Ook score zij op zet. aabod. passige getest die de kwaliteit ee aatal gezodheidsidicatore slech- Gezode bewoers met ee gezode leef- Er is itesieve samewerkig met va leve verbetere, zowel thuis ter da adere bewoers va de stad: er stijl. gezod heidscetrum De Akkers als i de wooomgevig. kome meer chroische ziekte voor, er Het wijkgezodheidsprogramma va Stichtig Gezodheidscetra I het kader va het programma is meer overgewicht e verder is sprake Gezod i de Buurt va de GGD Eidhove (oder de oemer Tref- Zichtbare Schakel zij drie wijk- va ee slechtere psychische gezodheid, Brabat-Zuidoost wordt geïte- put Doorakkers Gezod!). Dit verpleegkudige igezet. Zij wer- meer eezaamheid, meer roke, iets mi- siveerd uitgevoerd; gebeurt oder adere door: ke auw same met het Kracht- der drikers (door grote groep iwoers De Gezode School Methode va sids 2008 i het gezodheids- team i het kader va de achter de va Turkse herkomst) e mider bewe- het Cetrum Gezod Leve wordt cetrum ee beweegprogramma voordeur -aapak. ge. Op grod va ee buurtaalyse e op beide basisschole uitgevoerd. op maat te orgaisere voor be- het buurtgezodheidsprofiel is i same- woers met fysieke e/of psychi- spraak met (georgaiseerde) bewoers e sche klachte; professioals gekoze om het verbetere éé dagdeel per week ee Turkse va de gezodheid cetraal te stelle i zorgcosulet i het gezod- de krachtwijkeaapak. heidscetrum te late zij; 54

44 55 Eidhove Successe Lesse Otwikkelige a 2012 Cotactgegeves projectleiders Gezodheid is ee vast agedaput i Zoek erkeig e herkeig va Vaaf medio 2012 heeft de gemeete ee Jaie Cosij de verschillede overlegsituaties (zo- verschillede thema s bij poteti- adere koers voor het gehele sociale do- wel op strategisch/tactisch iveau als ële samewerkigsparters: maak ze mei - iclusief gezodheid igeslage op uitvoered iveau e met buurt- mede-eigeaar va het probleem. oder de aam WIJeidhove. WIJeid- bewoers). Dat blijft ook de komede Beut alle kase die zich voordoe hove omvat alle activiteite gericht op jare zo. om gezodheid op de ageda va alle de levesdomeie werk, woe, zorg, Het wijkgezodheidsprogramma Ge- betrokke partije te zette. otspaig e sameleve i wijke e zod i de Buurt, dat i Eidhove Probeer activiteite laagdrempelig te buurte e is daarbij ook gericht op het ruim tie jaar loopt e i Doorakkers houde. Ga echter iet voorbij aa de stimulere va zelfredzaamheid. I de sids 2008, zorgt voor laagdrempe- eige veratwoordelijkheid va de WIJeidhove aapak wordt impliciet lige prevetieve activiteite voor be- beoogde doelgroep. voortgeborduurd op de itegrale aapak woers va alle leeftijde. Deze acti- zoals deze ook i Doorakkers Gezod! viteite worde voor ee groot deel Tips tot uitig is gekome. I september 2012 same met bewoers opgezet e uit- Blijf iet te lag i de plavormig is er i Doorakkers ee va de eerste gevoerd. hage, maar ga ook al va start (zorg WIJeidhove-teams va geeraliste Beïvloedig va gezodheid, meer ervoor dat er sel dige zichtbaar e gestart e is het project Doorakkers Ge- bewege e de aapak va overge- tastbaar worde). zod! tot ee eide gekome. wicht via igrepe i de fysieke om- Maak (de resultate va) de aapak gevig via de GroeImpuls-middele. zichtbaar, zowel voor bewoers als Voor Doorakkers Gezod! ware voor voor de samewerkigsparters. de periode extra middele Zorg voor borgig va het thema bij beschikbaar waardoor de hieroder om- alle samewerkigsparters e i de schreve activiteite, ook i het kader diverse beleids- e visieota s. va het Experimet Gezode Wijk, uitgevoegd kode worde. 55

45 56 Eschede Wijkeschets Successe Tips 3 belagrijkste Eschede heeft éé krachtwijk, Velve-Li- digsles e ouders kue met hu kid Het voorkome va erstig overge- Verbidig tusse gezodheid e ba- dehof. Kemerked is dat de iwoers aar de diëtist. Er worde teves ouder- wicht op de deelemede schole is sisschole legge. i de wijk de laagste sociaal-ecoomische bijeekomste georgaiseerd. Tot slot a 2 jaar afgeome. Leg de verbidig tusse gezod- status hebbe va Eschede, vooral ee wordt het lope aar school gestimu- Moitoriggegeves va de izet heidsprojecte e succesvolle sport- lage opleidig hebbe geote e voor- leerd. va de maatschappelijk werker op de veregige. amelijk autochtoo zij. Uit de GGD-ge- plek va de POH-GGZ zij og iet geves blijkt dat gezodheidsachtersta- Daaraast is er de izet va ee maat- beschikbaar. De eerste berichte zij Cotactgegeves projectleider de op basis va sociaal-ecoomische schappelijk werker i de rol va POH-GGZ echter positief. Petra Pover verschille i de hele regio voorkome, bij de huisarts. Het gaat hier om iemad De deelame va ee bekede voet- iet allee i deze wijk. De gezodheids- die de juiste achtergrod/opleidig heeft balclub aa ee project blijkt ee goe gegeves zij op stadiveau beschikbaar, voor zowel maatschappelijk werk als de motivatie voor jogere om mee va jeugd ook op wijkiveau. praktijkodersteuer GGZ. Doel hierva is te gaa sporte. om meer succesvolle doorverwijzig aar Aapak de 0-de lij (welzijsvoorzieige) ipv de Lesse Omdat de omvag va deze wijk zo be- 1e lij te realisere. Voor ee goed experimet is draag- perkt is, is hier iet gekoze voor de ge- vlak bij de betrokke partije va es- zode wijkaapak. Wel is/wordt er op Te slotte is er de izet va de oudere- setieel belag. verschillede plekke i de stad geëxperi- cosulet als variat op de wijkverpleeg- Veel werkers i de gezodheid de- meteerd met elemete va de gezode kudige. Het gaat hier om vrijwilligers die ke bie de kaders va hu beroep. wijkaapak. de oudere, met ame diegee die iet Iemad met ee gecombieerde ach- i beeld zij, opzoeke e doorverwijze tergrod ka verschil make. Zoals het experimet Gesude kider i aar (welzijs)voorzieige. Izet va vrijwilligers i plaats va gesude Kommue ; ee iteratioaal professioals vergt veel begeleidig. 3-jarig project waarmee op ee itegrale Bij het project Score voor Gezodheid, wijze gewerkt wordt aa het voorkome oderdeel va Score i de Wijk va FC- va overgewicht. Kidere sporte ee Twete, worde jogere gestimuleerd te uur extra op school. De diëtist geeft voe- gaa sporte. 56

46 57 Heerle Wijkeschets Aapak Successe Lesse Oder de 7000 iwoers va de Heerle- De gemeete Heerle gaf de iitiële op- MSiP bestaat uit meer da 35 zeer be- 1. Door MSiP kee de professioals i se krachtwijk (MSP) is sprake va toee- dracht voor de implemetatie va het trokke parters op het gebied va de wijk elkaars gezicht; mede vergrijzig e sterke otgroeig. project Meer Same i Praktijk (MSiP). Daar- woe, welzij, zorg e prevetie e 2. MSiP is breed gedrage e overstijgt I deze gezellige volksbuurt waar me- i is voorzie i ee wijkgerichte same- die groep blijft groeie! traditioele disciplies; se elkaar kee e waar ze vaak al lag werkigsstructuur om de probleme aa MSiP is vaaf 2013 geborgd! Op MSiP is gee eidig project, maar woe, leve tal va probleme. Hoge te pakke. Het doel erva is om de ge- ovember 2012 hebbe 19 orgaisa- ee duurzame structuur: werkloosheidscijfers, lage gemiddelde zodheid te verbetere met ee itegrale ties de itetie oderteked om MSiP MSiP versterkt de capaciteite va ikomes e opleidigsiveaus late dit aapak gericht op bewoers, leefomge- voort te zette vauit reguliere mid- de professioals i de wijk; zie. De zorgverleers costateerde i vig e samehagede eerstelijszorg. dele; MSiP zorgt voor structurele vera- deze wijk regelmatig hiate i de zorg- Sigalerig, doorverwijzig e behade- De GGD, het welzijswerk, de thuis- derige i de wijk e bij orgaisa- verleig, vooral bij de groep mese i lig zij speerpute. Imiddels wordt de zorg e de huisartsepraktijk levere ties; kwetsbare posities (oudere, chroisch samewerkig uitgevoerd vauit de regu- ee afgevaardigde voor het kerteam 4. MSiP is afhakelijk va kartrekkers; zieke, alleestaade e multipro- liere werkwijze va de betrokke orga- (teves uit eige middele). Het ker- 5. Kel- e verbeterpute: bleemgezie). isaties, zoder aavullede fiacierig team zet de lije uit e orgaiseert vertegewoordigig eerstelij vauit de gemeete. de samewerkig; blijft lastig; MSiP zorgt voor structurele vera- uitwisselig met adere wijkpro- derige i de werkwijze va pro- jecte ka beter; fessioals i de buurt. Voorbeelde itegraal werke gemeete Heer- va iitiatieve zij: sigalerig va le ka beter; kwetsbaarheid e multidiscipliair bewoersparticipatie moet meer overleg over kwetsbare bewoers, gestimuleerd worde. zichtbare schakels als spi i het web, keteaapak psychische probleme i relatie tot armoedeproblematiek, toegakelijkheid va zorg voor allochtoe, beweegtui voor oudere. 57

47 58 Heerle Tips Samewerkig komt iet aawaaie. Ivesteer i kartrekkers e i het bouwe aa ee samewerkigsstructuur. Orgaiseer iets ieuws of extra s boveop bestaade projecte. Mese hebbe het druk geoeg. Probeer bestaade iitiatieve e werkwijze te versterke zodat de bewoer er meer baat bij heeft. Realiseer de samewerkig iet allee op uitvoerigsiveau, maar ook op het iveau va de kartrekkers. Het maakt de samewerkig iet eevoudiger, maar vele male vruchtbaarder e bovedie levert het brede samewerkig op. Borgig va de samewerkig lukt allee als iedere orgaisatie dicht bij zij eige doelstellig blijft e die probeert te verbide aa doelstellige va adere orgaisaties. Cotactgegeves projectleiders Mady Brau Aita Vermeer

48 59 Leeuwarde Wijkeschets Aapak Successe Lesse I de wijk Heechterp/Schierige zij veel Het frotlijteam (iterdiscipliair team Itegrale aapak va ee iterdisci- Kritische succesfactore voor ee wijkge- probleme, vooral op het sociale vlak: va professioele hulpverleers) bezoekt pliair team zoder schotte (frot- richte gezodheidsaapak: armoede, veel werkloosheid, complexe alle bewoers va de wijk met als doel he lijteam): persoolijk e itesief gezodheid is gee geïsoleerd aspect sociale problematiek, gebrekkige sociale ee stap vooruit te helpe. Daarbij wordt cotact met de bewoers. i het meselijk leve; Gezodheid is cohesie, sociaal isolemet. Deze proble- primair gekeke aar de kracht e de ka- Meer mese zij geactiveerd (bij- evemi het domei va de gezod- me kome zowel bij autochtoe als bij se va die bewoers, maar soms moete voorbeeld aa het sporte/bewege) heidsprofessioals allee; allochtoe voor. daarvoor eerst probleme worde opge- e vele activiteite zij succesvol. gezodheidsprobleme los je iet op lost. Deze itesieve aapak zorgt ervoor Er zij ieuwe samewerkigsverba- met ee project; I het wijkactiepla Alle bewoers ee dat iterveties e activiteite direct ku- de (met woigbouwcorporaties, leg de veratwoordelijkheid e de stap vooruit is ee breed scala aa maat- e aasluite op de behoefte va de thuiszorg, diëtiste, welzijsistelli- keuzes voor ee wijkgerichte aa- regele opgeome om die probleme wijkbewoers. Aadacht voor gezod- ge, schole, politie ezovoort). Dat pak op ee laag iveau. Vermijd ee achter de voordeur aa te pakke. heid e bewege maakt et als de a- heeft geleid tot ee verbredig va format of gedetailleerd eisepakket, dere oderwerpe itegraal oderdeel de aapak i Heechterp/Schierige maar laat ruimte voor maatwerk. De gezodheidscijfers i de wijk zij iet uit va de totale wijkaapak. Het voort- aar adere aadachtswijke i Leeu- alarmered, maar gezie de omstadig- dured zoeke aar ieuwe parters e warde. hede va veel wijkbewoers (fiacieel, commuicatiekaale is cruciaal. cultureel) is gezodheid wel ee risicofactor. Daarom legge wij de adruk op prevetie als het gaat om gezodheid e bewege. Het frotlijteam helpt bewoers bij probleme e leidt he aar activiteite, ook die op het gebied va gezodheid e bewege. 59

49 60 Leeuwarde Tips Cotactgegeves projectleider: Drie cocrete voorbeelde va geslaagde overiges wel gemaakt is). Leer va erva- laceerde de wijkorgaisatie het pla ee Astrid de Bue itegrale aapak op gebied va gezod e rige e va het gewoo doe! wadelpad vauit de wijk door dat groe bewege. De kracht erva is dat de ideeë aa te legge, maar het stuitte steeds op spotaa zij otstaa e zoder project- Loopgroep gebrek aa geld. Dakzij het doorzet pla zij uitgevoerd. De loopgroep is ee iitiatief va ee tigsvermoge va de wijkbewoers is wijkbewoer. Na ee moeizame start leidt het Struupaad (wadelpad op z Leeu- Nog ee tip va Ad va Alphe: Zembla Sterke Jerke hij u de wekelijkse loopgroep va twi- warders) u toch gerealiseerd. heeft ee paar jaar gelede ee idruk- Ee survivalactiviteit voor kidere over tig wijkbewoers, met als eiddoel deel- wekkede documetaire gemaakt i oze wie zorge zij e die extra aadacht o- ame aa de Leeuwarder maratho, of de I hetzelfde gebied is ee terrei met fit- wijk oder de titel Mamma zij wij arm? dig hebbe. De kidere zij geworve via 5 e 10 kilometer. esstoestelle i de opelucht; ook dat Ogezodheid va kidere als gevolg schole, frotlijwerkers e tieerwerk. was ee wes va bewoers. va armoede speelt daar ee rol i e het De activiteit bestaat uit zes middage, af- Omdat iet iederee wil of ka hardlo- is ee documetaire die iederee i os geslote met ee survivalkamp. pe, is er ook wadelgroep die eveees Het groegebied is dus itegraal oder- wereldje eigelijk gezie moet hebbe. wordt geleid door ee bewoer. deel gaa uitmake va de wijk e odigt Klik hier voor de afleverig Mamma zij wij Sterke Jerke bestaat uit ee serie activitei- uitodige uit tot bewege. arm?. te om te bewege, het zelfvertrouwe te De belagrijkste tip: ook als het iet met- vergrote e te lere samewerke e el- ee lukt, toch doorzette. E laat vooral De belagrijkste tip: de aaleg va facili- kaar te helpe. Otwikkele va de eige het iitiatief bij de bewoers; eem het teite (zeker als dat gedrage wordt door kracht é disciplie zij cruciaal. Ouders iet professioeel over! bewoers) is soms beter da eemalige zij er verplicht bij betrokke, omdat er gezodheidsprojecte uit te voere. ook ee elemet va opvoedigsoder- Struupaad steuig i zit. Heechterp/Schierige grest aa ee sportcocetratiegebied. Ee mooie De cetrale tip: het iitiatief omarme e groee zoe, die echter weiig toega- gewoo begie, ook als je gee pre- kelijk is vauit de wijk. Jare gelede al cieze methodiekbeschrijvig hebt (die u 60

50 61 Nijmege Wijkeschets Aapak Hatert had vroeger ee dorpskarakter. I I 2007 is het coveat Gezode wijk zichtbaar e bekedmake va het Vergrote va het etwerk va be- de aoorlogse periode zij er echter veel Hatert oderteked door bewoers, pro- project Gezode wijk Hatert; trokkee (professioals e bewo- goedkope huurwoige gebouwd met fessioals, GGD, de uiversiteit e ge- bekedheid geve aa alle gezod- ers) rodom het thema gezodheid ee vaak mootoo karakter. De wijk is meete. Daari zij de partije overee- heidsbevorderede activiteite die i door regelmatig ee etwerkluch te ruim opgezet, met veel groe e tuitjes gekome dat ze zich de komede tie jaar Hatert plaatsvide; houde. Ook is er meer samewer- e is mooi gelege aa het Maas-Waal- ispae om de gezodheid i Hatert betrokkeheid va de bewoers ver- kig met de zichtbare schakels e het kaaal. Met ogeveer 9500 iwoers is te verbetere. De lokale stuurgroep (die grote om hu gezodheid te verbe- sociale wijkteam. het de grootste woowijk va Nijmege. zesmaal per jaar bijeekomt) bestaat uit tere; Er is ee AED-etwerk opgezet. De verscheideheid aa etische groepe ee brede vertegewoordigig va de i de lokale gezodheidsota zij spe- Het project rodom eezaamheid is is er groot. 18 procet is iet-westers al- wijk. Begi 2011 heeft de stuurgroep ee cifieke doelstellige opgeome op gestart met ee ivetarisatie e sig- lochtoo; i Nijmege als geheel is dat meerjarepla opgesteld op basis va de het terrei va gezodheid. alerigskaart voor professioals e 12 procet. Va de jogere is 30 procet ervarige eerder e de uitkomste va vrijwilligers i cotact met wijkbewo- va allochtoe komaf. de gezodheidsmoitor 2008 i Hatert. Successe ers. Belagrijkste speerpute blijve psy- Voor de vierde keer uitvoerig va ee Start va BigMove door de GGZ. Hatert heeft ee sociaal-maatschappelij- chische gezodheid,eezaamheid, roke, Gezode Week i Hatert waardoor Ee schooltui voor de basisschole, ke achterstad met bijbehorede proble- overgewicht e bewege. I Nijmege bewustwordig va gezode leefstijl i samewerkig met Helico Groe- matiek. Ruim de helft va de huishoudes zij drie gezodheidsmakelaars actief, groeit. De laatste keer is al het aabod school e het Milieu Educatie Ce- heeft ee laag ikome; vele iwoers va wie ee i Hatert. va gezodheidsbevorderede activi- trum. hebbe ee uitkerig e ee lage oplei- teite gebudeld i ee boekje, huis- dig. Ze hebbe ook ee slechtere ge- De acties die Hatert same sterker moe- aa-huis verspreid. zodheid da het Nijmeegs gemiddelde. te make, zij vooral gericht op: I gebruik eme va ee beweegtui Overgewicht, roke, eezaamheid e keisoverdracht, wat is ee gezode voor seiore aast het wijkcetrum, psychische probleme kome veel voor leefstijl? ; het realisere va wadelommetjes i de wijk. bewustwordig oder bewoers, wat e hardlooprodjes. is mij leefstijl? ; 61

51 62 Nijmege Lesse Er verstrijkt veel tijd voor er iets te zie is i de wijk; het gaat met kleie stapjes. Ook de bijdrage va bewoers vergt tijd. Lagzaamaa bouw je ee etwerk va bewoers die gezodheid belagrijk vide. Zet i op het vergrote va het bereik va wijkbewoers. Betrek de uiversiteit bij het moitore e het realisere va overdraagbare methodieke. De gezodheidsmakelaar i ee faciliterede e stimulerede rol om adere te betrekke e te activere om gezodheid te bevordere. Tips Neem kleie stapjes. Vertel je verhaal e doe aa PR. Bouw lagzaam aa ee etwerk va bewoers die gezodheid belagrijk vide. Cotactgegeves projectleider: Kristie Mourits

52 63 Kidere aa het woord okruid wiede is soms wel saai e biologisch appels hoef je iet te wasse. I Nijmege staat de aapak va overgewicht bij de jeugd e hu omgevig cetraal i het Gezode Slagkracht project. I dit voorbeeld is de cirkel rod: va zaaie aar oogste aar koke e gezamelijk ete. De film toot het oogstfeest georgaiseerd ter afsluitig va ee moestuiproject voor basisschoolkidere. Hatert gaat ee zelfde moestuiproject orgaisere i de wijk. 63

53 64 Rotterdam Wijkeschets Mese die zich gezod voele, zij ge- Tarwewijk, Lombardije e Nieuwe Wes- same met de iwoers. Belagrijk daar- Zorg (toegag tot goede gezodheid lukkiger, productiever e ze prestere te. bij is dat wij uitgaa va het teruggeve via eerstelijszorg, matelzorg, Vraag- beter. I vergelijkig met heel Nederlad va veratwoordelijkheid aa bewoers Wijzers, Zichtbare Schakels, zorgver- gaat de Rotterdamse bevolkig gemid- De ervare gezodheid wordt i de Soci- e va ee bottom up-werkwijze. Profes- zekerig) deld zo aderhalf jaar eerder dood e ale Idex va Rotterdam gemete. Op de sioele werkers e actieve bewoers i de Leefstijl (bewege, gezod gewicht, ge- leeft zij mider lag i goede gezodheid. vraag hoe Rotterdammers over het alge- wijk bepale de aapak. zode voedig, alcohol, drugs, roke) Tusse wijke i Rotterdam zij ook grote mee hu eige gezodheid beoordele Leefomgevig (groe, luchtkwaliteit) verschille. Uit oderzoek blijkt dat Rot- rapporteerde Rotterdammers i 2010 i Naast de bottom up-werkwijze worde Werk (werk is de beste zorg) terdammers die i ee achterstadswijk de hoogst scorede wijk gemiddeld ee ook vauit de gezodheidsdetermiate Opleidig (gezode basis, scholebe- woe, gemiddeld zeve jaar eerder dood 8,6 e i de laagste ee 3,6. Het grote ver- projecte i de targetwijke uitgevoerd. aderig). gaa da Rotterdammers uit de welvare- schil i gezodheidscores hagt voor ee De strategie va SWGG ket de volgede der wijke. aazielijk deel same met opleidigs- uitgagspute: I het eerste jaar is het programma vooral iveau, werk e ikome, maar ook met ee wijk- e actiegerichte aapak, de wijke i geweest. De wijkgezod- Het programma Same Werke aa ee Goe- factore als leefomgevig, ee (o)ge- dichtbij e same met de mese e heidsmakelaars hebbe met bewoers de Gezodheid (SWGG) richt zich op het ver- zode leefstijl e/of toegakelijkheid e orgaisaties zelf, e zelforgaisaties, de deelgemeete betere va de ervare gezodheid va effectiviteit va de zorg. I de metig va gericht op het verbetere va hu er- e de parters i de wijke i beeld ge- die Rotterdammers, die hu gezodheid de sociale idex 2012 is i twee va de zes vare gezodheid, bracht waar bewoers zelf mogelijkhe- als ovoldoede ervare. Stadsbreed gaat targetwijke ee verbeterig va de er- hoe zij daar zelf veratwoordelijkheid dat om Rotterdammers. Het pro- vare gezodheid te zie, i éé wijk ee i kue eme, é gramma wil i zes wijke, gelege i vier stabilisatie, e i drie wijke ee terug- welke omgevig of codities odig deelgemeete, waar het gaat om gag. Stadsbreed is sprake va ee ver- zij om daaraa (gemakkelijk) ivul- mese i de doelgroep, ee verbeterig slechterig va de ervare gezodheid. lig te geve. va 10% bereike. Deze ambitie is vertaald i de collegetarget: 10% verbeterig Aapak De gebiede waar het best ka worde ervare gezodheid i temiste twee Om de gezodheidsachterstad va Rot- aagehaakt om ervare gezodheid te ver- achterstadswijke. De zes targetwijke terdammers i te lope, kiest Rotterdam betere, ligge vooral buite het klassieke zij: Bloemhof, Afrikaaderwijk, Hillesluis, voor ee wijkgerichte aapak, dichtbij e gezodheidsdomei. De 5 spore zij: 64

54 65 Rotterdam de zie hu ervare gezodheid te ver- het versterke va de regie va de Rotter- door gemeete Rotterdam worde staat. Wij probere steeds te zoeke betere. De aakopigspute blijke dammer op de eige ervare gezodheid. georgaiseerd, eerste helft aar duurzame verbade. De kwets- vooral te zitte i passed beweegaabod baarheid va sommige relaties spele e bruikbaar groe. Daaraast is igezet Successe Lesse daarbij ee grote rol. op de verbeterig va de samewerkig Bewoers zij zeer geïteresseerd Ervare gezodheid is ee goede Duurzaamheid ka bereikt worde tusse de eerstelijs zorg e Vraagwijzer, i het verbetere va hu leefstijl: er voorspeller va de daadwerkelijke ge- door de izet va actieve bewoers e zelfiitiatieve door Rotterdammers e zij bewoers actief (i bijvoor- zodheid. Er is ee kwalitatief oder- het facilitere va hu iitiatieve die beweegmaatjes te stimulere. Voor de beeld: Beweegmaatjes; vrouweloop- zoek uitgevoerd oder bewoers aar bijdrage aa gezodheidsverbete- komede periode gaa we vauit het pro- groep; Cursus Dik Tevrede; drugs- ervare gezodheid. Daaruit blijkt dat rig. gramma meer aasluite bij de eerder- voorlichtig aa ouders va kidere de aapak va verbeterig va de er- geoemde spore, waarbij og steeds de jaar; vare gezodheid vooral buite het Tip verbidig va bottom up met top dow Alle schole met atuurlijke vetilatie traditioele gezodheidsdomei ligt; Gebruik gezodheid iet allee als doel de leidraad is. De isteek va de gemeete hebbe imiddels ee biemilieu- bewoers geve aa dat met ame maar ook als middel. Sluit aa bij doele Rotterdam is dat we, door te ivestere advies op maat gekrege. stress, heb hebbe va probleme, va parters. i eige kracht, i prevetie e i (collec- Same met de Algemee Werkgevers maakt dat zij hu gezodheid als tieve) voorzieige i de wijk, het beroep Vereigig Nederlad (AWVN) zij slecht ervare. Cotactgegeves programmamaager: op duurdere specialistische e expert zorg gesprekke gevoerd met Coca Cola, Verbeterig va ervare gezodheid Vera Roteltap gaat afeme e stimulere we Rotter- Greeery, Havebedrijf Rotterdam, va ee groot deel va de iwoers is dammers zo actief mogelijk te zij e te RABO, Uilever, VNCI e VOPAK over ee traject va lage adem. De prak blijve. Daar sluit het verbetere va de duurzame izetbaarheid va werke- tijk is overal aders e wat voor de ee ervare gezodheid vauit de eige kracht mers. Doel is tweeledig: voorkome wijk werkt hoeft iet voor de adere va de bewoer e zij sociale omgevig dat mese uitvalle e aadacht wijk ee automatisch succes te zij. op aa. SWGG gaat uit va de eige kracht voor (medeveratwoordelijkheid) i- Het blijft maatwerk e uithoudigs- va de bewoers e maakt gebruik va de stroom mese die u thuis zitte (e vermoge vrage va alle betrokke- eergie va de zelfiitiatieve e bewo- daardoor seller gezodheidsklachte e. ersorgaisaties. Het daaraa verbide krijge). Deze bedrijve wille op ee Het welzijswerk is ee belagrijke va het etwerk va parters bie e coferetie tot samewerkigafspra- samewerkigsparter, maar wel ee buite de gemeete moet bijdrage aa ke kome. De coferetie zal mede die door bezuiigige oder druk 65

55 66 Utrecht Overvecht Wijkeschets Overvecht telt ruim iwoers. O- gezodheidsachterstade via ee vier- beter hu weg i het aaboddoolhof e deze juiste houdig, competeties e geveer de helft va he is va iet-wester- sporebeleid: Gezod meedoe, gezode ze ervare de juiste zorg door de juiste vaardighede is echter iet eevou- se afkomst, oder de kidere is dat zelfs leefstijl, gezode leefomgevig e toe- persoo op de juiste plek. Dit vraagt ee dig. Middels ee lerede scholig, 75 procet. Ook woe er veel mese gakelijke zorg e odersteuig. Tot u adere maier va werke va de zorg- gericht op elkaar ispirere e va met ee lage opleidig zoder werk, er toe cocetrere we os i Overvecht op e hulpverleers. Ze moete iet lager elkaar lere igebed i de werkstruc- zij veel eeoudergezie e oudere. het laatste spoor. allee gericht zij op ziekte e zorg maar tuur (aar bijlage 2), odersteue we Overvechters zij over het algemee mi- ook op gezodheid e gedrag. Daaraast de professioals. der gezod dat de gemiddelde Utrechter. Gezode wijk Overvecht is ee gebieds- wordt er ee verschuivig va de zorgco- De samewerkig i de wijk breidt Ee kwart ervaart zij gezodheid als ma- gerichte aapak die zich richt op het ver- sumptie va de tweede lij aar de eerste zich uit door aa de ee kat verbi- tig tot slecht, te opzichte va 13 procet betere va de gezodheid va de iwo- lij of zelfs ulde lij (welzij e prevetie) dig te legge met het Buurtteam i Utrecht gemiddeld. Overvechters heb- ers, i het bijzoder de wijkbewoers die beoogd. Zodat zorg dichtbij toegakelijk Krachtig Overvecht Zuid (sociale do- be vaker lichamelijke klachte, over- veel aadacht vrage va zorg e welzij is voor de bewoer e de koste va zorg mei, vergelijkbaar met frotlie- gewicht e psychosociale probleme e e die u vaak slecht bereikt worde met e samelevig betaalbaar blijve. film team), welke is gestart i het kader ze make meer gebruik va zorg da de het prevetieve aabod. Bie Gezode Gezode wijk Overvecht va Meedoe aar Vermoge. E aa gemiddelde Utrechter. Probleme staa wijk Overvecht werke Idigo (eerste- de adere kat met de tweedelijs- vaak iet op zich, maar stapele zich op. lijs-ggz), Cumulus Welzij, Stichtig Actuele otwikkelige zorg. Het St. Atoiusziekehuis gaat Ogeveer de helft va de iwoers heeft Overvecht Gezod (geïtegreerde eerste Steeds steviger zette we i op hou- medio 2013 de wijk verlate, maar laat probleme op vier of meer leefgebiede lij Overvecht), zorgorgaisatie Carey, dig e werkwijze va professioals. ee polikliiek achter i de wijk waar als werk, woe, ikome, opvoedigs- Achmea/Agis e Gemeete Utrecht (icl. Hiervoor is de gezamelijk visie Wer- specialiste spreekuur draaie i au- probleme e gezodheid. GG&GD) same. Iederee is erva over- ke i Gezode wijk Overvecht gefor- we samewerkig met de eerstelijs- tuigd dat door lagdurige samewerkig muleerd (aar bijlage 1). Dit is de basis zorg. Aapak op het sijvlak va welzij, publieke ge- voor samewerkig i de wijk e geeft Gezodheid hagt, behalve met aaleg, zodheid e eerstelijszorg gezodheids- aa wat GWO is, welke uitgagspu- same met de sociaal-ecoomische posi- wist te realisere is voor de iwoers. te we hatere e wat het aa com- tie e met (perspectief op) woe, leefstijl Bewoers worde gestimuleerd de ver- peteties vraagt va professioals om e werk. Daarom kiest Utrecht voor ee atwoordelijkheid over hu gezodheid hier te werke. Het eige make va itegrale e gebiedsgerichte aapak va i eige had te eme. Ze vide steeds 66

56 67 Utrecht Overvecht Successe Lesse Tips Cotactgegeves procesmaager Vormig va de eerstelijsorgaisatie De werelde va de zorgverzekeraar, Begi met ee sca va de wijk door Gezodheidsbevorderig Stichtig Overvecht Gezod, die bestaat de gemeete e de zorg- e welzijs- budelig va cijfers e sigale. Het Sabie Quak u uit 4 multidiscipliaire gezod- aabieders zij verschilled, zowel bespreke va deze gegeves is ee heidscetra, e het vijfde cetrum qua dyamiek, taal als belage. Het goede maier om met partije uit de / gaat aahake. is belagrijk daar costat oog voor te wijk i gesprek te rake. Begi va ee cultuuromslag is voel- hebbe e hierover i gesprek te blij- Ga iet werke met ee top-dow Judith va de Mast baar i Overvecht: gezodheid e ge- ve. aapak, maar breg direct parters op drag i plaats va ziekte e zorg, eige Veradere kost tijd, accepteer dat. wijkiveau bijee. Gemeete/GG&GD regie va de cliët is uitgagsput e Achmea/Agis e gemeete hebbe e Achmea/Agis hebbe bewust ge- me zoekt actief samewerkig met bewust afgesproke vijf jaar i te zet- koze voor ee procesrol (aast de adere professioals. Dit uit zich i te op ee Gezode wijk-aapak. reguliere rol). Belagrijke eleme- ee gezamelijke visie Werke i Ge- Naast buttom up beaderig, ook be- te zij: dieed projectleiderschap, zode wijk Overvecht (bijlage 1) e de stuurlijk agederig e prioriterig. ECHT luistere, ispele op kase e iitiatieve e projecte die lope. Beide heb je odig! behoefte va de wijk e lef (durve Tusse 2006 e 2010 zij volwassee proeftuie e buite de gebaade i Overvecht meer gaa bewege. pade trede). Daaraast ziet Achmea/Agis ee da- Zoek voorlopers i de wijk, ambassa- lig i de zorgkoste va 4 procet. deurs die ee trekkersrol op zich eme. 67

57 68 Utrecht Kaaleeilad e Traswijk Wijkeschets Aapak Successe Kaaleeilad telt bija iwoers, Gezodheid hagt, behalve met eige Schakelbijeekomst i Kaaleeilad Op éé lij; itegrale e vroegtijdige Traswijk ruim I Traswijk is ee aaleg, same met de sociaal-ecoo- e Traswijk (jauari 2011 e maart aapak i de eerste lij voor overbe- kwart va de iwoers va iet-westerse mische positie e met (perspectief op) 2012); aadacht voor eeheid e sa- laste moeders door middel va het afkomst. I Kaaleeilad is dat meer da woe, leefstijl e werk. Daarom kiest mehag i het hele sociale domei, versterke va de samewerkig tus- drie kwart. I Kaaleeilad woe veel Utrecht voor ee itegrale e gebieds- draagvlak voor wijkbrede samewer- se huisarts, maatschappelijk werk mese met ee lage opleidig zoder gerichte aapak va gezodheidsachter- kig over de greze va de eige (Doeja Diestverleig), de 1ste lij werk, veel multiprobleemgezie. Waar stade via ee viersporebeleid: Gezod deelgebiede hee. Gelegeheid voor GGZ (Idigo), Cesartherapeute e i Kaaleeilad het percetage kidere meedoe, gezode leefstijl, gezode leef- het dele va visie op de rol va ge- de wijkverpleegkudige (Zichtbare e jogere heel groot is, zij er i Tras- omgevig e toegakelijke zorg e o- zodheid als voorwaarde voor verbe- Schakels) wijk juist veel oudere. Iwoers va Ka- dersteuig. terig op de verschillede deelgebie- aleeilad zij over het algemee mi- de Lesse der gezod da de gemiddelde Utrechter; Oder de oemer Gezode Wijk zette Vormig Stichtig Kaaleeilad Dyamiek is i elke wijk aders, priori- 31 procet va de iwoers ervaart zij de gemeete Utrecht e Achmea i Kaa- Gezod (mei 2011) geïtegreerde teite ligge op verschillede iveaus, gezodheid als matig of slecht, te op- leeilad/ Traswijk i op geïtegreerde eerstelijszorg huisartse va ge- eergie zit i ee multiprobleemwijk zichte va 13 procet i Utrecht gemid- eerstelijszorg e itesieve samewer- zodheidscetrum Kaaleeilad, als Kaaleeilad vaak iet primair op deld. Iwoers va Kaaleeilad hebbe kig tusse eerstelijszorg, welzij e fysio- e oefetherapeute e apo- gezodheid(sbevorderig). vaker lichamelijke klachte, overgewicht publieke gezodheidszorg. Ook wordt zo- theek. Eerste stap aar multidisci- Zoeke aar gezamelijkheid vergt e psychosociale probleme e ze make veel mogelijk de verbidig gezocht met pliaire, wijkbrede samewerkig. ee cotiue dialoog (wijkbreed!) meer gebruik va zorg da de gemiddelde adere maatschappelijke velde als werk, Aaspreekbare eerstelijsorgaisatie. e ee orgaisch meebewege met Utrechter. arbeidsparticipatie, sport & bewege, o- Ook het gezodheidscetrum Marco steeds veraderede otwikkelige. derwijs, opvoede e veiligheid. Op basis Pololaa zet stappe richtig geïte- Kleie stapjes zij ook stapjes. va kase i de wijk worde de same- greerde eerstelijs samewerkig. werkig e structuur opgebouwd. Ketesamewerkig Kidere met overgewicht e obesitas. Voorbeeld va multidiscipliaire, wijkgerichte samewerkig. 68

58 69 Utrecht Kaaleeilad e Traswijk Tips Kijk breed aar waar kase ligge, waar doele va de Gezode wijk kue meelifte met doele op adere leefgebiede (waar wél gezamelijke eergie e prioriteit i zitte als die i de wijk iet primair bij gezodheid ligt). Zet gelijktijdig i op beleids- e bestuurlijk iveau e uitvoered iveau. Bij de werkers i de wijk is vaak veel herkeig, draagvlak e eergie te vide. Cotactgegeves procesmaager Gezodheidsbevorderig: Mao Dalderop

59 70 Utrecht Noordwest Wijkeschets Aapak Successe Noordwest telt ruim iwoers. Ruim vier va de tie (43%) volwassee Gezodheid hagt, behalve met eige Stichtig Odiep/Zuile GEZod is ee Qua bevolkig is Noordwest redelijk ver- i Noordwest heeft overgewicht (iclusief aaleg, same met de sociaal-ecoo- volwaardige GEZ geworde. Ee sa- gelijkbaar met het Utrechts gemiddelde. obesitas). Bij 1 op de 8 (12%) is sprake va mische positie e met (perspectief op) mewerkigsverbad tusse ee ge- Ruim ee derde va de iwoers is va obesitas. Va de kidere i Noordwest woe, leefstijl e werk. Daarom kiest zodheidscetrum Odiep e huis- iet-westerse afkomst, er woe relatief heeft 28% overgewicht (iclusief obesi- Utrecht voor ee itesieve, itegrale e artepraktijk de Dame, odersteud veel mese met ee lage opleidig zo- tas). Bij 9% va de kidere is sprake va gebiedsgerichte aapak va gezodheids- door Achmea. der werk (40%) e veel alleestaade. obesitas. achterstade via ee vier sporebeleid: De wijkbijeekomst Leveslustig oud De gezodheid va de iwoers is slech- gezod meedoe, gezode leefstijl, ge- worde, waar 130 deelemers uit de ter da gemiddeld i Utrecht. Noordwest zode leefomgevig e toegakelijke wijk aawezig ware. Oudere zelf, e is gee homogee wijk: vooral de bewo- zorg e odersteuig. professioals uit de eerste lij, welzij, ers va de krachtwijke Zuile-Oost e e cultuur. Tijdes deze bijeekomst Odiep hebbe gezodheidsachtersta- Oder de oemer Gezode Wijk zette werde de resultate getood va het de. de gemeete Utrecht e Achmea ook i project Leveslustig oud worde. Noordwest itesief i op geïtegreerde Het wie va de 3e prijs va de Ee op de vijf iwoers va Noordwest eerstelijszorg e samewerkig tusse Participatietrofee voor de Taste Ex- rapporteert ee matig tot slechte ervare eerstelijszorg, welzij e publieke ge- periece. Dit is ee beleveis waar- gezodheid. I subwijke e op buurt- zodheidszorg. Ook wordt zoveel mo- bij jogere i de plaatselijke Albert iveau kome specifieke (gezodheids) gelijk de verbidig gezocht met adere Heij ervarige opdoe met gezod probleme relatief vaak voor, zoals chro- maatschappelijke velde zoals sport & e ogezod ete. Klik hier door voor ische aadoeige, eezaamheid, bewege, participatie e werk, welzij e meer iformatie e ee filmpje over overmatig alcoholgebruik, roke e rela- oderwijs. Op basis va kase i de wijk de Taste Experiece. tief veel cotact met de eerste- e twee- worde de samewerkig e structuur delijszorg. opgebouwd. Kase zij er oder meer rod psychosociale gezodheid e JOGG (Jogere op Gezod Gewicht). 70

60 71 Utrecht Noordwest Lesse Er is iet éé recept voor Noordwest, omdat de wijk heel heterogee is. Autochtoe lager opgeleide hebbe adere behoefte da allochtoe. Zoeke aar gezamelijkheid is ee proces e vergt orgaisch meebewege met steeds veraderede otwikkelige. Het vraagt bij parters ook om ruimte voor ieuwe otwikkelige. Die ruimte is er iet bij iederee. Houd daar rekeig mee e haak aa waar die ruimte wel bestaat. Samewerkig is essetieel om te kome tot ee gezode wijkaapak. Tips voor samewerkig Neem de tijd om elkaars taal e dyamiek te lere begrijpe e om resultate te boeke. Formuleer duidelijk meetbare doele e mijlpale met izicht i e respect voor elkaars belage. Formuleer lage termij doelstellig e ee aapak met meetbare doele die flexibel geoeg zij om mee te bewege op actualiteit e resultate. Wees bereid om over je eige domei hee te kijke. Zoek aar verbidige ook bie je eige orgaisatie. E last but ot least, vier je successe! Cotactgegeves procesmaager Gezodheidsbevorderig: Gio va de Heuvel

61 72 Zaastad Wijkeschets De wijk Poeleburg telt ruimt 8000 iwoers. De wijk Poeleburg heeft i vergelijkig met Zaastad als geheel ee joge bevolkig e er woe aar verhoudig veel iet-westerse allochtoe (vooral va Turkse herkomst). Gezie met joge kidere i Poeleburg hebbe i vergelijkig met gezie i heel Zaastad vaker ee ikome beede modaal e hebbe ook vaker moeite hebbe om rod te kome met het ikome. Daaraast lijkt het opleidigsiveau va volwasse iwoers i Poeleburg iets lager te ligge i vergelijkig met de volwassee i Zaastad. De verschille zij echter iet sigificat. Uit de meeste recete gezodheidsequetes e registratiegegeves blijkt dat iwoers va Poeleburg op ee aatal oderwerpe i ogustige zi afwijke va het gemiddelde i Zaastad. De oderwerpe waarbij deze verschille het meest promiet zij, betreffe psychische gezodheid, overgewicht e leefstijl e opvoedprobleme. Psychische gezodheid Kidere i Poeleburg zitte vaker iet lekker i hu vel e hebbe ook vaker cotact met het schoolmaatschappelijk werk. Hoewel dit og om kleie percetages e aatalle gaat, is het va belag hier vroegtijdig aadacht aa te geve om probleme op latere leeftijd te voorkome. Volwassee i Poeleburg hebbe vaker ee psychische aadoeig e zij ook vaker psychisch ogezod. Daaraast komt emotioele eezaamheid vaker voor bij volwassee e oudere i Poeleburg da gemiddeld i Zaastad. Overgewicht e leefstijl I Zaastad komt overgewicht het meeste voor bij iet-westerse allochtoe. Dit komt overee met het ladelijke beeld. Overgewicht bij kidere, vooral bij Turkse kidere, komt i Zaastad meer voor da i de rest va de regio ZW, i het bijzoder i de wijke Pelders- e Hoorseveld, Rosmolewijk, Poeleburg e Kogerveldwijk. I de wijke Pelders- e Hoorseveld e Rosmolewijk wordt gestart met de Jogere Op Gezod Gewicht (JOGG)-aapak. I Kogerveldwijk is de beweegorm bovegemiddeld, éé va de redee waarom deze wijk voorlopig og gee aadachtswijk is. Opvoedprobleme Uit de registraties va Evea e de GGD over de JGZ blijkt dat vooral bij joge kidere vaker sprake is va opvoedprobleme. Zo wordt dit item bij vijfjarige Poeleburg vaker geregistreerd e bij de ul- tot vierjarige wordt vaker het oderwerp opvoedigsood geregistreerd. 72

62 73 Zaastad Aapak Successe Tips e lesse De gemeete Zaastad heeft met het o- Het project Bewege op Recept (BOR) Het project Zichtbare Schakel is af- Aasluite bij de cultuur va de me- dertekee va het itegrale Charter Aa- loopt va Eid 2012 heb- gelope. Het is og ozeker of er ee se i de wijk is essetieel voor het pak Krachtwijke met VROM/WWI (jui be er i totaal 258 deelemers mee- vervolg aa het project gegeve ka slage va ee project. 2008) te kee gegeve het gezod gedaa. Het doel va miimaal vijftig worde i Poeleburg. De Rijksmid- Zoder middele kome iitiatieve woe i Poeleburg te wille stimulere deelemers per jaar is daarmee ruim- dele die de gemeete heeft gekrege iet/slecht va de grod. Ee stimu- e de gezodheidsachterstade va de schoots gehaald. Va de deelemers voor de Zichtbare Schakel zal worde lerigssubsidie vauit het Rijk is ge- wijk Poeleburg te wille aapakke. was 92 procet vrouw, bija de helft meegeome i de sociale wijkteams west. va de groep tusse de 35 e 50 jaar e die sids jauari 2012 gestart zij i Doelstellig is om de gezodheid va de het gros was laag opgeleid, va Turkse Zaastad i de wijke Rosmolewijk Cotactgegeves projectleider iwoers va Poeleburg te verbetere komaf e wooachtig i de wijk Poe- e Wormerveer. I.E. (Ige) va der Hauw via ee itegrale aapak gericht op ge- leburg. De gemiddelde Body Mass zode bewoers, gezode leefomgevig Idex (BMI) was 32, dat wil zegge: I de wijk Poeleburg zij op iitiatief (waaroder irichtig opebare ruimte erstig overgewicht. Overgewicht e va de afdelig ruimtelijke ordeig e stedelijke otwikkelig) e ee same- gewrichtsprobleme ware de meest bie de gemeete Zaastad speel- haged eerstelijs prevetief aabod. geoemde redee voor het verstrek- velde e ee Cruijff Court gereali- De gemeete heeft de gezodheidsam- ke va ee beweegrecept Uit de eva- seerd. bities i Poeleburg aldus als volgt gefor- luatiegegeves blijkt ook dat meer muleerd. da 35% va de deelemers a afloop Verkleie va het verschil i leves- va BOR blijft doorsporte. verwachtig. Samehagede eerstelijszorg met Het project BOR loopt i 2013 af e prevetief aabod. zal rod de zomer va de GGD wor- Deelame aa het experimet gezo- de overgeome door SportService de wijke. Zaastad. Wellicht krijgt de zorgverzekaar Achmea ook ee rol i het vervolgtraject. 73

63 74 Zaadam heeft het project Bewege op Recept (BOR) dakzij Gezode Slagkracht kue overeme e aapasse uit De Haag. Met succes, met ame i het bereike va de Turkse bevolkig. Het project loopt va 2010 tot De istroom loopt zeer goed, tot u toe hebbe al 140 deelemers met veel plezier meegedaa aa Bewege op Recept. 74

64 77 Navigatiestructuur maart 2013 Leeswijzer VWS e BZK aa het woord De ambassadeurs aa het woord GEZONDE WIJK IN HOOFDLIJNEN H1. Waarom ee gezode wijk? H2. Experimet gezode wijk bijlage ispiratiedage Gezode Leefomgevig (Amsterdam Nieuw West) + presetatie Gezodheid e leefomgevig: het juiste spoor?. Aelies Acda (projectleider Gezode Wijk Nieuw West) + presetatie Gezodheid i de Stedelijke verieuwig. Wiebe va der Vee (gebiedsmaager stadsdeel Nieuw-West) + presetatie Bewege moet belood worde. Errik Buursik (Urba Plaer DRO Amsterdam) + presetatie Gezod gedrag i de opebare ruimte. Camilla Meijer (omgevigspsychologe) + fotoverslag wijkschouw Amsterdam Nieuw West. foto s door Rob va Kleef Gezode Bewoers (Arhem) + presetatie Sport & Bewege i de buurt. Marije va Houwelige (programmaleider Sport & Bewege, VWS) + presetatie Gezode Wijk Presikhaaf Ed va Dael (projectleider Gezode Wijk Nieuw West) Gezode Zorg (Utrecht) + Visuele otule GezodeWijkiPraktijk Borge e verbrede (Nijmege) + presetatie Borgig Wijkaapak. Fras va Suylekom (BZK) + presetatie Ispiratie voor marketig va gezodheid. Adré Soff (Positioerigsgroep) Ivesterige, maatregele e effecte ivetarisere + presetatie Effecte va de Gezode wijk Koste e bate i beeld Merei Lubbe e Veroi Larse (LPBL) + presetatie Meer da voetbal VSG Zuid Heeft oze aapak effect? + presetatie Oderzoek aar gezodheid i de Gezode Wijk Experimete Mariël Droomers va AMC-UvA /RIVM + presetatie Ee betere wijk, ee betere gezodheid? Urba40 + presetatie Fit-4-work, ee aapak va G4-SZW, GGD e UWV. Dr. Erik Rulad, cosultat voor publieke gezodheidszorg + presetatie Actiebegeleided oderzoek GWO e BS. Jeifer va de Broeke, Thomas Plochg, Karie Stroks, Raphaël vd Kraaij AMC-UvA + presetatie De evaluatie va ee breedbad tele-fitessdiest. dr. Gert va der Vloed (TU Eidhove). + presetatie I bewegig i Noord: leefstijliterveties voor cliëte DWI Amsterdam Noord. Joost va Geabeek Succesvol parterschap + presetatie Stichtig Expertisecetrum ETV. l Be Vaske. + presetatie Koke met klasse. Diversio Borge e verakere + presetatie Experimete Aapak va de Projectecarrousel. Paulie va der Hoeve, BZK + presetatie De Richard Krajicek Foudatio maakt het verschil i de buurt + presetatie Draagt ee gezodheidsmakelaar bij aa verakerig?. Jaeke Hartig AMC Gezode bewoers + presetatie Doorakkers Gezod!. Paula Dijkema, GGD Brabat- Zuidoost + presetatie Lokaal actief, Wijk actief.. Maarte Stiggelbout, Gezodheidsistituut NIGZ Gezode zorg + presetatie Meer Same i Praktijk (MSiP). Aita Vermeer, GGD Zuid Limburg + presetatie Gezode wijk Overvecht. Sabie Quak (Gemeete Utrecht/GG&GD) Judith vd Mast (Agis Zorgverzekerige) e Petra va Wezel (Overvecht Gezod!) + presetatie Zichtbare wijkverpleegkudige schakels Rotterdam. Atoiette va Risum e Daphe Doorduij. + presetatie Precura Stichtig prevetie e curatie Gezode leefomgevig + presetatie Ispiratie bijeekomst gezode wijk. Jelmer Krom/Christie Strous + presetatie gezode leefomgevig i Utrecht. Gemeete Utrecht, Ae Marie Gout GG&GD Utrecht + presetatie Amsterdam: gezode leefomgevig. Aelies Acda, GGD Amsterdam + presetatie Albert Heij. Ik eet het beter + presetatie Fiets Profijt! Start va experimet Gezode Wijk + bijlage De verbidig va kasarm tot kasrijk i de gezode wijk. H3. Itegrale aapak i de praktijk schema Itegrale aapak volges Albeda Model bijlage Gezode Wijkaapak i De Haag DE VIER SPOREN VAN HET EXPERIMENT H4. Spoor 1. Gezode bewoers bijlage Doorakkers Gezod film Eidhove Doorakkers Gezod bijlage Het Arhemse Experime film Arhem Het Arhemse Experimet bijlage Score voor Gezodheid film Witerswijk Gezode Slagkracht H5. Spoor 2: Gezode Leefomgevig bijlage De gezode Wijk i Amsterdam bijlage GezodOtwerpWijzer (GOW) H6. Spoor 3: Gezode Zorg bijlage Gezode Wijk Overvecht bijlage MSiP Heerle H7. Spoor 4: Gezod meedoe bijlage Fit-4-work bijlage Terugdrige ziekteverzuim H8. Effecte va de wijkeaapak op de bewoers bijlage Outcome moitor bijlage Het URBAN40 oderzoek bijlage Voorlopige resultate URBAN40 H9. Koste e bate experimet Gezode Wijk schema effecte i beeld bijlage Maatschappelijke Koste Bate Aalyse (MKBA) bijlage rapport LPBL H10. Successe, lesse e tips ispiratiebijeekomst Amsterdam 31 maart 2010 Circulatielijst adviserig gezode leefomgevig (gemeete Utrecht) Fit 4 Work GEZONDE WIJK IN DE STEDEN H11. Experimete gezode Wijk per stad Amsterdam bijlage De Gezode Wijk i Amsterdam Arhem bijlage Het Arhemse experimet: otsluitig va sociaal kapitaal De Haag bijlage Gezode Wijkaapak i De Haag Deveter Dordrecht Eidhove Eschede Heerle bijlage MSiP Heerle Leeuwarde Nijmege Rotterdam Utrecht Overvecht film Gezode wijk Overvecht bijlage Visietekst Werke i GWO bijlage Otwikkeltraject Werke i GWO Utrecht Kaaleeilad & Traswijk Utrecht Noordwest Zaastad film Promotiefilmpje Bewege op Recept H12. Loket Gezod Leve Colofo 77

De Praktijk als Landingsbaan

De Praktijk als Landingsbaan 1 1 De Praktijk als Ladigsbaa 2 2 ebook: De Praktijk als Ladigsbaa Ihoudsopgave Wat wete we? Wat kue we? Wat wille we? Wat is daarvoor odig? Wat wete we? Wat kue we? Wat wille we? Wat is daarvoor odig?

Nadere informatie

Bachelor of Engineering. Een competentiegerichte profielbeschrijving

Bachelor of Engineering. Een competentiegerichte profielbeschrijving Bachelor of Egieerig Ee competetiegerichte profielbeschrijvig COLOFON Auteurs drs. Frak Buskermole Haagse Hogeschool Marieke va het Erve FME-CWM drs. Marc va Kempe Saxio Hogeschole ir. Jollig Lodema Hogeschool

Nadere informatie

Starten aan de KU Leuven

Starten aan de KU Leuven 2015-2016 Starte aa de KU Leuve Praktische gids over de KU Leuve i Leuve Aa de KU Leuve i Leuve studeer je iet allee. Oze dieste e begeleidig helpe je waar odig op weg. Ifomomete e opleidigsiformatie

Nadere informatie

Winst door verbinden werk, activering en maatschappelijke ondersteuning

Winst door verbinden werk, activering en maatschappelijke ondersteuning Winst door verbinden werk, activering en maatschappelijke ondersteuning Verkenning voor gemeenten en partners In opdracht van het ministerie van SZW en het ministerie van VWS Oktober 2012 1 Inleiding 3

Nadere informatie

Op weg naar een duurzame sportvereniging

Op weg naar een duurzame sportvereniging Op weg naar een duurzame sportvereniging 1 Inhoud Inleiding... 4 De fasen op een rij... 10 1. Dromen... 11 1.1 Het begint met een droom... 11 1.2 Mandaat van bestuur en leden... 12 1.3 Wijs verantwoordelijke(n)

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage Gemeente Utrecht. Uit de zorg, in beweging!

Onderzoeksrapportage Gemeente Utrecht. Uit de zorg, in beweging! Onderzoeksrapportage Gemeente Utrecht Uit de zorg, in beweging! Mei 2013 Onderzoeksrapportage Gemeente Utrecht Uit de zorg, in beweging! Wij danken alle betrokkenen voor hun bijdrage aan de totstandkoming

Nadere informatie

Handboek Meer halen uit sportevenementen Achterliggend handboek bij checklist maatschappelijke spin - off sportevenementen

Handboek Meer halen uit sportevenementen Achterliggend handboek bij checklist maatschappelijke spin - off sportevenementen Handboek Meer halen uit sportevenementen Achterliggend handboek bij checklist maatschappelijke spin - off sportevenementen Marieke de Groot Paul Duijvestijn Handboek Meer halen uit sportevenementen Achterliggend

Nadere informatie

"Wat gaat er goed in jullie gezin?" Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad

Wat gaat er goed in jullie gezin? Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad "Wat gaat er goed in jullie gezin?" Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad Februari 2014 Colofon februari 2014 "Wat gaat er goed in jullie gezin?"

Nadere informatie

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt Bouwen aan Buurthulp Handboek voor het organiseren van onderlinge hulpverlening in de buurt Auteurs: Wilco Kruijswijk, Kitty van den Hoek en Jan Willem van de Maat Met dank aan: Anita Peters en Annette

Nadere informatie

DE TOEKOMST VAN DE JEUGDZORG DECENTRALISATIE JEUGDZORG DOOR DE OGEN VAN BESTUURDERS EN PROFESSIONALS

DE TOEKOMST VAN DE JEUGDZORG DECENTRALISATIE JEUGDZORG DOOR DE OGEN VAN BESTUURDERS EN PROFESSIONALS DE TOEKOMST VAN DE JEUGDZORG DECENTRALISATIE JEUGDZORG DOOR DE OGEN VAN BESTUURDERS EN PROFESSIONALS De toekomst van de jeugdzorg decentralisatie jeugdzorg door de ogen van bestuurders en professionals

Nadere informatie

Diversiteit in transitie

Diversiteit in transitie Diversiteit in transitie Aandacht voor effectief bereik van migrantengezinnen in de transitie van de jeugdzorg Adviesrapport november 2014 Hans Bellaart 2 Diversiteit in transitie In h o u d 1. Inleiding

Nadere informatie

Diversiteit op de werkvloer: hoe werkt dat? Voorbeelden van diversiteitsbeleid in de praktijk

Diversiteit op de werkvloer: hoe werkt dat? Voorbeelden van diversiteitsbeleid in de praktijk Diversiteit op de werkvloer: hoe werkt dat? Voorbeelden van diversiteitsbeleid in de praktijk Nederlandse Organisatie voor toegepastnatuurwetenschappelijk onderzoek TNO S. de Vries, C. van de Ven, M. Nuyens,

Nadere informatie

De HRM er komt zo bij u. onderzoek naar de mensen achter het mensenwerk

De HRM er komt zo bij u. onderzoek naar de mensen achter het mensenwerk De HRM er komt zo bij u onderzoek naar de mensen achter het mensenwerk De HRM er komt zo bij u onderzoek naar de mensen achter het mensenwerk De HRM er komt zo bij u is een uitgave van Driessen HRM_Payroll.

Nadere informatie

Je moet echt een wil hebben, anders ga je het niet redden

Je moet echt een wil hebben, anders ga je het niet redden Je moet echt een wil hebben, anders ga je het niet redden Eindrapport van een verkennend onderzoek naar de succesvolle (her)instroom van langdurig werklozen in reguliere arbeid voor Gemeente Breda Lectoraat

Nadere informatie

www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar

www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar Inhoud Voorwoord 4 Hoofdstuk 1: Inleiding 5 Hoofdstuk 2: Eenzaam in Rotterdam: Het probleem 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Maatwerk bij meervoudigheid. Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek

Maatwerk bij meervoudigheid. Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek Maatwerk bij meervoudigheid Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek Maatwerk bij meervoudigheid Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek

Nadere informatie

Nota gezondheidsbeleid. regio Midden-Brabant

Nota gezondheidsbeleid. regio Midden-Brabant Nota gezondheidsbeleid regio Midden-Brabant 2014-2015 Gemeente Dongen Gemeente Gilze en Rijen Gemeente Goirle Gemeente Heusden Gemeente Hilvarenbeek Gemeente Loon op Zand Gemeente Oisterwijk Gemeente Tilburg

Nadere informatie

Hulpverlening aan kinderen die leven in armoede

Hulpverlening aan kinderen die leven in armoede Hulpverlening aan kinderen die leven in armoede Nota van Bevindingen Capelle aan den IJssel Utrecht, januari 2011 Integraal Toezicht Jeugdzaken is een programmatische samenwerking van: Inspectie jeugdzorg

Nadere informatie

Bondgenoten in de decentralisaties

Bondgenoten in de decentralisaties Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties Invulling geven aan het transformatieproces en de coalitieaanpak TransitieBureau Begeleiding in de Wmo Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties TransitieBureau

Nadere informatie

Preventie en zorg verbinden in de praktijk. Wijkgezondheidsprofiel en beleidsdialoog als handvatten

Preventie en zorg verbinden in de praktijk. Wijkgezondheidsprofiel en beleidsdialoog als handvatten 1 Preventie en zorg verbinden in de praktijk Wijkgezondheidsprofiel en beleidsdialoog als handvatten 2 In opdracht van: Uitgevoerd door: 3 VOORWOORD 4 3 STAP TOEPassing IN DE PRAKTIJK 1 - KENNISMAKEN MET

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM)

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) ~ 7 ~ Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen

Nadere informatie

WERK IS DE BESTE ZORG. Participatie voor de meest kwetsbaren in de participatiewet

WERK IS DE BESTE ZORG. Participatie voor de meest kwetsbaren in de participatiewet WERK IS DE BESTE ZORG Participatie voor de meest kwetsbaren in de participatiewet 2 3 Naar verwachting worden over zes maanden worden de Participatiewet, Wmo 2015 en de Jeugdwet van kracht. Gemeenten en

Nadere informatie

Stad om op te groeien Kadernota Integraal Jeugdbeleid Groningen 2011-2014

Stad om op te groeien Kadernota Integraal Jeugdbeleid Groningen 2011-2014 Stad om op te groeien Kadernota Integraal Jeugdbeleid Groningen 2011-2014 Stad om op te groeien Kadernota Integraal Jeugdbeleid Groningen 2011-2014 Dienst Onderwijs Cultuur Sport en Welzijn, gemeente Groningen

Nadere informatie

Voorbereiden op de toekomst.

Voorbereiden op de toekomst. voorwoord 3 Voorbereiden op de toekomst. door Linda Boot, bestuurder Pameijer Qua snelheid en impact heeft het nieuwe regeerakkoord ons verrast, maar de grote lijn is natuurlijk al veel langer bekend.

Nadere informatie

LANGER GEZOND LEVEN. Ook een kwestie van gezond gedrag. Oktober 2003

LANGER GEZOND LEVEN. Ook een kwestie van gezond gedrag. Oktober 2003 LANGER GEZOND LEVEN Ook een kwestie van gezond gedrag Oktober 2003 2 Inhoudsopgave Leeswijzer Deel I Volksgezondheid en gezond leven 1. Waarom een nota preventiebeleid? 1.1 Gezondheid belangrijk voor burger

Nadere informatie

Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening

Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening Multiprobleem huishoudens Maatschappelijk Werk Schulddienstverlening Jeannette Oosterom maart 2014 Schulden Chaos Verzamelde kennis en een beschrijving van de ontwikkelingen die de noodzaak tot samen optrekken

Nadere informatie

Lessen uit de praktijk

Lessen uit de praktijk Lessen uit de praktijk 10 Succesvol verbeteren in het voortgezet onderwijs Leren verbeteren Project voor risicoscholen en (zeer) zwakke afdelingen Een project van de VO-raad en AOC Raad Eerder verschenen

Nadere informatie

Jong Nieuw-West. Uitvoering actielijnen Jeugd en Onderwijs in Nieuw-West 2013-2015

Jong Nieuw-West. Uitvoering actielijnen Jeugd en Onderwijs in Nieuw-West 2013-2015 Jong Nieuw-West Uitvoering actielijnen Jeugd en Onderwijs in Nieuw-West 2013-2015 Samenvatting Stadsdeel Nieuw-West kent relatief veel kwetsbare gezinnen en risicojongeren. Het stadsdeel treft de komende

Nadere informatie

Wat ruist daar? Naar helderheid en eenvoud in het openbaar bestuur

Wat ruist daar? Naar helderheid en eenvoud in het openbaar bestuur Wat ruist daar? Naar helderheid en eenvoud in het openbaar bestuur Wat ruist daar? Naar helderheid en eenvoud in het openbaar bestuur VNG-Commissie Talent! 2 Zo nu en dan keek hij achter zich, of de poedervloed

Nadere informatie