Leren. valoriseren. De valorisatiestrategie van de HAN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leren. valoriseren. De valorisatiestrategie van de HAN"

Transcriptie

1 Leren valoriseren De valorisatiestrategie van de HAN

2 Leren valoriseren De valorisatiestrategie van de HAN

3 @HAN

4 Inhoud 1. Inleiding 5 2. De waarde van kennis 9 3. Hoe HAN valoriseert Ruimte maken voor innovatie Meten is weten: HAN-valorisatiedashboard Naar een valorisatieagenda 29 BIJLAGE Gelderland valoriseert 33

5 4

6 1. Inleiding Valorisatie. De meeste mensen binnen en buiten de HAN zegt het nog weinig. Dat gaat veranderen. Want valorisatie - werkwoord: valoriseren - is een uitdrukkelijke taak voor het hoger onderwijs. Universiteiten en hbo-instellingen moeten hun kennis meer gaan delen met andere partijen ten nutte van de samenleving. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen heeft deze maatschappelijke opdracht voortvarend ter hand genomen. Kennis delen met het werkveld zit het hoger beroepsonderwijs in de genen. Aan de wisselwerking met de beroepspraktijk ontlenen opleidingen immers hun bestaansrecht. Met de valorisatieopdracht mikt de overheid op een volgend, hoger ambitieniveau. Het is niet genoeg kennis te delen, de samenwerking moet ook gestalte krijgen in ondernemende activiteiten, rendabele producten en diensten, in nieuwe bedrijvigheid en praktijkgericht onderzoek. het hbo? Wat doet de HAN er al aan? Waar liggen kansen, wat zijn knelpunten? Paul Iske, bijzonder hoogleraar innovatie in Maastricht, leidde de verkenning met als hamvraag: wat is een passende valorisatiestrategie voor de HAN? Deze verkennende fase kreeg haar beslag in een beleidsnotitie 2 die vervolgens door bestuur en managementeam is vastgesteld als kader voor de strategieontwikkeling. Op verkenning In 2012 ging een aantal nauw betrokkenen 1 binnen de HAN op zoek naar het HAN-eigene van deze ambitie. Wat is het specifieke karakter van valoriseren binnen 1 Karin van Beek, Jonathan van Deutekom, Annelies Dickhout, Gert de Groot, Tinus Hammink, Christiaan Holland, Annelies de Jeu, Cees de Jong, Noël Maertens, Wienand Remkes, Geert-Jan Sweers, Aletta van der Weijden en Rob Westerdijk. 2 Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (2013). Het HAN Valorisatie-GEN. Naar een integrale visie op valorisatie binnen de HAN. 5

7 Deze brochure vat de HAN-valorisatiestrategie samen. De komende jaren zal deze verder worden ingekleurd en nader geconcretiseerd. De HAN nodigt lezers uit daaraan mee te doen. Graag maken we collega s en belanghebbenden deelgenoot van onze bevindingen tot nu toe. Niet omdat we weten hoe het moet, maar omdat we doordrongen zijn van het besef dat valorisatie-inspanningen kansrijker zijn naarmate dit streven breed wordt (uit)gedragen en veelzijdig tot uitdrukking komt. Valoriseren is geen exclusieve bezigheid van bestuurders en hiervoor aangewezen medewerkers, maar ook en vooral van mensen die contact hebben met de beroepspraktijk: docenten, lectoren, stagebegeleiders, praktijkcoördinatoren en instituutsdirecteuren, studenten en alumni. We nodigen iedereen met een open geest en ondernemingszin inclusief onze maatschappelijke partners uit om mee te denken over hoe valorisatie veelzijdig tot expressie is te brengen. Om ideeën, creativiteit en mensen uit te wisselen en samen innovatie tot stand te brengen. Wat is valorisatie? Valorisatie wordt vaak geassocieerd met universiteiten die wetenschappelijke kennis via spin-off bedrijven te gelde maken. Maar zoals gezegd, het hbo valoriseert vanouds misschien nog wel meer, al gebeurt dat minder zichtbaar en is het minder gericht op radicale innovatie. Het hbo mikt traditiegetrouw op kenniscirculatie met de beroepspraktijk, waarbij inzet van kennis wederzijds nieuwe kennis oplevert. In beide gevallen wordt nieuwe waarde gecreëerd, hét kenmerk van valorisatie. Daarbij kennen onderscheiden stakeholders een verschillend belang toe aan soorten van opbrengst, zoals financieel profijt, werkgelegenheid, sociaal welbevinden, milieu- of gezondheidswinst, nieuwe kennis of betere producten. Het HAN-beleid definieert valorisatie als het beschikbaar en geschikt maken van kennis voor economische en maatschappelijke benutting. Kennis beschikbaar stellen is op zichzelf geen garantie voor waardecreatie. Want wil kennis daadwerkelijk leiden tot innovatie in de praktijk bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe producten, procedures, protocollen of technieken dan moet die eerst toepasbaar gemaakt worden. Daarvoor kan de hogeschool putten uit velerlei bronnen. Zo zijn naast de beschikbare vakkennis ook mensen, netwerken en informatiesystemen als kennisdragers in te zetten. De waardecreatie kan binnen of buiten de HAN plaatsvinden, via de primaire processen opleiding en onderzoek of via het secundaire proces ondernemerschap. Het betreft in vrijwel alle gevallen een combinatie. Vaak is er sprake van co-creatie met externe partijen. Want een belangrijk kenmerk van valorisatie binnen het hbo is de waardecreatie naar twee kanten: we willen onze kennis van waarde laten zijn voor de beroepspraktijk en we valoriseren de opgedane praktijkervaring naar het onderwijs. Anders gezegd, valorisatie helpt ons onderwijs meer praktijkgericht te maken. Het expliciet opnemen van economische benutting van kennis in de definitie onderstreept het belang dat de HAN bij valorisatie hecht aan ondernemerschap, buiten en binnen de hogeschool. Zo wil de HAN via valorisatie zelf ook middelen uit de markt aantrekken, bijvoorbeeld voor praktijkgericht onderzoek in samenspraak met de beroepspraktijk en ondersteuning van (startende) ondernemers. 6

8 Vooruitblik Deze brochure schetst het kader van de HAN-valorisatiestrategie. Eerst verduidelijken we in hoofdstuk 2 het valorisatieproces in algemene zin: hoe transformeert kennis tot waarde en welke middelen zet de HAN daarbij in? Hoofdstuk 3 gaat in op hoe de HAN daaraan intern gestalte geeft: welk valorisatiebeleid voert de HAN en wat zijn sterke en zwakke punten in de uitvoering? Vervolgens is gekeken hoe belemmeringen - sociale, procesmatige, virtuele en fysieke - zijn op te lossen (hoofdstuk 4). Om te bepalen of beleidsdoelen worden gehaald geeft hoofdstuk 5 een aanzet voor een HAN-valorisatiedashboard. Hoofdstuk 6 ten slotte geeft de richting aan van volgende stappen om nader invulling te geven aan een HANbrede 7

9 8

10 2. De waarde van kennis Kennis is waardevol, maar dé waarde van kennis bestaat niet. Valorisatie gaat over de impact ervan: de waarde die via concrete toepassingen wordt gerealiseerd en ervaren. Dat vereist maatwerk, te beginnen met het vinden van kanalen om kennis te laten stromen. Valorisatie creëert waarde door kennis om te zetten in enige vorm van kapitaal. Dat suggereert dat kennis op zichzelf waarde heeft. Dat mag voor een mens waar zijn, maar wil je de opbrengst tot maatschappelijk kapitaal herleiden, dan vertegenwoordigt kennis slechts poten tiële waarde. Bij kennisvalorisatie gaat het er om dit potentieel te realiseren in de vorm van toepassingen. Hoe groter het aantal en hoe relevanter de kennis toepassingen, hoe meer maatschappelijke waarde wordt ervaren. Dat is geen kwestie van one size fits all, want de beleving van waarde hangt af van de context. Het valorisatieproces Wat is er voor nodig om met kennis nieuwe waarde te creëren? Het proces van kennisvalorisatie is grofweg weer te geven in vier stappen: 1. identificatie van de toepassingscontext; 2. transport naar de toepassingscontext; 3. absorptie in de toepassingscontext; 4. waardecreatie in de toepassingscontext. Men moet over de grenzen van de eigen werk omgeving kijken om kennis te kunnen delen en toepasbaar te maken in een andere context. De eerste stap is kennisomgevingen te identificeren. Zoals het hoger onderwijs faculteiten en opleidingen kent, werken bedrijven en organisaties met karakteristieke, veelal branchegerichte kennis- en toepassingsdomeinen: waar zijn raakvlakken? Vervolgens is het zaak relevante kennis over te brengen naar zo n andere context (stap 2). Acceptatie door de nieuwe omgeving vereist van de kennisinstelling outside-in denken: niet het eigen weten staat voorop, maar de kennisbehoefte en belangen van externe partners. Na opname van 9

11 kennis (stap 3) kan een bedrijf of organisatie daarmee waarde creëren al dan niet in samenspraak of cocreatie met de kennisinstelling - door de nieuwe inzichten toe te passen in eigen activiteiten (stap 4). Wat voor het hoger onderwijs valorisatie is, is voor de toepassingspartner innovatie. Instrumenten Om de stappen 2 en 3 te kunnen zetten is het samen met de beroepspraktijk doen van onderzoek een krachtig instrument, wat onmiddellijke kennis circulatie en valorisatie mogelijk maakt. Daarin onderscheidt het hbo zich van universiteiten, waar onderzoek zich in de eerste plaats richt op het genereren van wetenschappelijke kennis. Om met het werkveld een toepassingsgerichte onderzoeksprogrammering te ontwikkelen en die uit te voeren is het opbouwen van onderlinge netwerken en allianties cruciaal. Living labs, kenniscentra en kenniskringen waarin ook externe onderzoekers meedraaien vormen een stimulerende omgeving voor embedded research en co-creatie. Studenten leveren daaraan een bijdrage door er hun afstudeeronderzoek op af te stemmen. Zo n op innovatie gerichte omgeving brengt hen in aanraking met actuele vragen op hun vakgebied en met waardevolle netwerkcontacten. De strategie om valorisatieprocessen op gang te brengen komt in beginsel neer op het inrichten en managen van interfaces, contact- en koppelpunten om kennis te laten stromen tussen verschillende omgevingen. De hoeveelheid en aard verschillen per instelling. We belichten de belangrijkste instrumenten om omgevingen met elkaar te verbinden en we benoemen de instrumenten die de HAN inzet. Stage, onderzoekminoren en afstudeeronderzoek Wanneer studenten activiteiten uitvoeren voor of bij een organisatie, wordt hun kennis en die van hun begeleiders ter plekke omgezet in waarde voor die organisatie. Omgekeerd creëren stages, onderzoekminoren en afstudeeronderzoek ontwikkelingsmogelijkheden voor studenten. Zo wordt menselijk en maatschappelijk kapitaal gegenereerd. Voor de hogeschool leveren opdrachten vanuit het werkveld inzicht op in welke opleidingselementen en onderzoeksthema s relevant zijn voor de betreffende toepassingsomgeving. Jaarlijks volgen zo n tienduizend HAN-studenten stage bij bedrijven en organisaties en stromen er zo n vierduizend afgestudeerden uit naar velerlei werkvelden. Lectoraat Via de activiteiten van vijftig (associate) lectoren en tal van docentonderzoekers deelt de HAN-kennis met een wijde omgeving. Dit inspireert tevens onderzoek naar en onderwijs over vraagstukken uit de praktijk. Docentstages Een goede manier om wederzijds kennis te laten stromen is het organiseren van stages voor docenten in de beroepspraktijk. Binnen het Centre of Expertise Sneller Herstel wordt daaraan een extra dimensie toegevoegd in de zogenaamde koppelstructuur. Eén dag per week werkt een docent van de HAN bij een zorginstelling mee in zorg en onderzoek. Dit gebeurt op een vaste plek en is gekoppeld aan een vaste medewerker van de instelling. Deze medewerker ondersteunt op zijn/ haar beurt de werkzaamheden van de docent, waaronder ook onderwijsontwikkeling en uitvoering. 10

12 Alumninetwerk Net als stagiaires en onderzoekers zijn alumni levende transferpunten van kennisinstelling naar toepassingsgebied en omgekeerd. Het opzetten, onderhouden en uitbaten van alumninetwerken verbindt kennisinstellingen met organisaties waar die kennis wordt toegepast. De HAN kent 52 alumninetwerken en ontwikkelt momenteel een HAN-breed alumnibeleid. Campus De campus, het gebied waar zich de gebouwen en faciliteiten van kennisinstellingen bevinden, wordt in toenemende mate opengesteld voor activiteiten en organisaties die zich richten op toepassing van kennis. Ook faciliteiten voor onderwijs en onderzoek worden opengesteld voor en gebruikt door externe partijen. Voorbeelden bij de HAN zijn het FabLab (Faculteit Techniek en FEM), ARLA (Automotive Research Lab), het Praktijkhuis (zorg) en het ixperium (educatie). Wegwijzer Vaak kunnen buitenstaanders een centraal toegangspunt raadplegen om toegang te krijgen tot de kennis binnen een organisatie die anders van buitenaf moeilijk toegankelijk is. Zo wijst de Ondernemersdesk van de HAN jaarlijks duizenden bedrijven, instellingen en individuen de weg naar de juiste persoon of afdeling in de wijdvertakte organisatie. Incubator Een incubator is een broedplaats voor ondernemers en ondernemingen met het doel om veelal jonge startende bedrijven te ondersteunen. Deze bedrijven kunnen ontstaan als spin-off van een kennisinstelling waarbij toepasbare kennis wordt vertaald in marktgerichte producten en diensten. De HAN beschikt zelf niet over zo n voorziening, maar onderhoudt goede betrekkingen met de innovatieve broedplaatsen in Arnhems Buiten en Industriepark Kleefsewaard (Arnhem) en de Novio Tech Campus in Nijmegen. Centre for Entrepreneurship Veel kennisinstellingen hebben intern of vlakbij een omgeving ingericht, soms in combinatie met een incubator, waar ondernemers worden opgeleid en ondersteund. De HAN beschikt al jaren over een Centrum voor Ondernemerschap. In de nabije toekomst zal dit deel uit gaan maken van het Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap (CvVO), waarin alle centrale voorzieningen op dit terrein herkenbaar en efficiënt worden gebundeld. Financiering Kennisinstellingen ondersteunen ondernemende activiteiten door hulp bij het verwerven van subsidies en toegang te verkrijgen tot de kapitaalmarkt (banken, investeringsfondsen, angel investors, participatiemaatschappijen). Voor de HAN vervullen het consortium Gelderland valoriseert (zie bijlage) en het HAN Subsidiebureau die rol. De Provincie Gelderland heeft een subsidieregeling voor organisaties teneinde de financiële drempel te verlagen om in contact te komen met kennis bij kennisinstellingen. Deze regeling met vouchers (waardebonnen) wordt met name aantrekkelijk geacht voor het mkb. TTO (Technology Transfer Office) TTO s of transferbureaus zijn (deel)organisaties die er op allerlei manieren naar streven (technologische) kennis van een kennisinstelling te verbinden met 11

13 andere partijen. Vaak geven ze ook advies over intellectueel eigendom. Dergelijke taken en dienstverlening brengt de HAN onder in bovengenoemde centrale voorziening in oprichting (CvVO). Consortium Door te participeren in consortia (multiparty projects) kunnen kennisinstellingen hun intellectueel kapitaal direct omzetten in toegevoegde waarde. De interactie met consortiumpartners levert daarnaast mogelijk heden voor onderzoek, onderwijs en bredere verkenning van carrièremogelijkheden voor studenten en andere betrokkenen. Zo participeert de HAN in Gelderland valoriseert (bijlage) en in De Zorgalliantie, een samenwerkingsverband met 29 regionale zorgaan bieders. Het Smart Business Centre vervult een belangrijke rol in het ontwikkelen van allianties met en binnen het mkb. Innovatiehub/innovatielab Een innovatiehub of -lab is een inmiddels beproefd concept waarin de voordelen van de inzet van studenten in innovatieprojecten - frisse kennis, beperkte kosten, wederzijdse kennismaking worden behouden, terwijl een oplossing is gevonden voor de nadelen tijdrovende begeleiding, beperkte beschikbaarheid, gebrek aan continuïteit. De HAN verkent momenteel met de Novio Tech Campus in Nijmegen de optie om een gezamenlijke innovatiehub te Dekkerswald 12

14 3. Hoe HAN valoriseert De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen maakt ernst met kennisvalorisatie. Er wordt flink in geïnvesteerd en voor 2016 zijn prestatieafspraken vastgelegd. Er gebeurt al veel op dit vlak, maar het kan nog beter. De HAN is voortvarend aan de slag gegaan met de valo risatieopdracht, met een hoge personele inzet van 190 fte en forse investeringen in ondernemerschapsonderwijs en kennisinfrastructuur (in 2012: 14,2 miljoen euro). Buiten de gangbare uitwisseling met de beroepspraktijk gebeurt er veel op dit front, zoals de hiervoor genoemde inzet van instrumenten laat zien. Daarnaast verbinden talloze bestaande contactorganen en (informele) netwerken studenten, docenten en lectoren met de beroepspraktijk. Altijd al vond op tal van manieren buiten het primaire onderwijsproces valo risatie plaats, zoals via beleidsadvisering, in kort- en langlopende samenwerkingsprojecten en via ondernemerschap (start-ups). Bureau Student Companies onder steunt leerprojecten van studenten die tijdens hun studie marktgerichte producten ontwikkelen en een (tijdelijk) bedrijf opzetten, dat soms na de studie een vervolg krijgt. Het Centrum voor Ondernemerschap toekomstig onderdeel van het Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap bevordert via bundeling van expertise de ondernemings zin bij studenten, docenten en werknemers van de HAN. En al jaren maakt contractonderwijs hoge schoolkennis toegankelijk voor buitenstaanders. Van de vele en veelsoortige contacten die de HAN onderhoudt met de omgeving is een aantal nadrukkelijker gericht op waardecreatie, zoals de eerder genoemde Zorgalliantie en het Smart Business Centre. Waardecreatie als expliciet valorisatiedoel wordt de komende jaren HAN-breed gestimuleerd en ondersteund. In het consortium Gelderland valoriseert (bijlage) speelt de HAN een belangrijke rol. Daarin hebben Gelderse kennisinstellingen, bedrijven en overheden hun krachten gebundeld voor meer innovatie en werkgelegenheid in de regio. (Toekomstige) ondernemers kunnen er aankloppen voor ondersteuning van idee naar bv. 13

15 Ambitie Het HAN Instellingsplan voor met de veelzeggende titel Kennis in interactie beschrijft de koers voor de nabije toekomst. Kennis leveren die van nut is voor de maatschappelijke en economische ontwikkeling van de regio is een van de hoofddoelen. Het Instellingsplan bevat prestatieafspraken op het vlak van kennisvalorisatie (zie kader), waarvoor de personele en financiële investering tot 2016 op het huidige hoge niveau gehandhaafd blijft. Valorisatie-prestatieafspraken HAN voor 2016 In 2016 bevatten alle opleidingen ondernemerschapsonderwijs dat in vorm en intensiteit past bij de betreffende beroepspraktijk. In 65% van de (voltijd)opleidingen bestrijkt het ondernemerschapsonderwijs minimaal tussen 1% en 3% van de opleiding in studie belasting tussen de 70 en 200 uren. Bij 30% van de opleidingen is dat meer dan 3% in studiebelasting 200 uren of meer. In 2016 heeft 1% van de afgestudeerden de minor Ondernemerschap gevolgd. We verbreden en herschikken ons aanbod aan ondernemerschapsonderwijs met bijzondere aandacht voor de Student Company en het Centrum voor Ondernemerschap. We handhaven de omzet van ons contractonderwijs op 6% van de totale omzet (in 2012: 15,6 miljoen). We professionaliseren onze valorisatieinfrastructuur in nauwe samenwerking met de andere partners in Gelderland valoriseert. Met ondernemers, kennisinstellingen en overheden bouwen we gezamenlijk aan het Gelderse Valorisatienetwerk. De plannen voor de komende jaren richten zich met name op het scheppen van voorwaarden voor kansrijke valorisatie. Dat ziet de HAN breder dan geld verdienen, al zijn we ons ervan bewust dat dat laatste voor veel stakeholders voorop staat. Als hbo-instelling 14

16 gaat het er de HAN ook om het onderwijs meer beroepsgericht te maken. Omdat in elke beroepspraktijk de bedrijfseconomische toets een belangrijke rol, zo niet een hoofdrol speelt bij beslissingen, moeten aankomend professionals daarop leren anticiperen. Een vruchtbaar valorisatieklimaat veronderstelt dat iedereen binnen de HAN zich ervan bewust is te werken in een omgeving met heel veel stakeholders die belang hebben bij wat we doen. We moeten nog meer outside-in (leren) denken en handelen: minder uitgaan van de eigen organisatie en meer samenwerken met, en ons laten inspireren door partners van buiten. De uitdaging voor de komende jaren is dit besef te vertalen in actie c.q. in te bedden in het eigen handelen en in processen en procedures. het programma Gelderland valoriseert (bijlage). Dit netwerk wil een vraagbaak en ontmoetingsplaats zijn voor innovatieve ondernemers in de regio. Regionaal economische beleid wordt in toenemende mate geënt op het landelijk topsectorenbeleid. Regio s stellen zich de vraag in welke sectoren ze sterk zijn en met welke (andere) sectoren ze zich willen profileren. Een regionale economische analyse gecombineerd met eigen sterktes van de HAN leidde tot een beleidskeuze voor negen sectorale speerpunten. Het Instellingsplan presenteert deze speerpunten als inhoudelijke ruggengraat van de ontwikkeling en toepassing van HAN-expertise. Speerpunten HAN Faculteit Hoewel in het Instellingsplan de inspanningen zijn gekwantificeerd, noemt het geen concrete doelen voor inkomsten uit valorisatieactiviteiten, met uitzondering van inkomsten uit contractonderwijs. Hiermee onderscheidt de HAN zich van veel andere hbo-instellingen, die wel nadrukkelijk inkomensdoelen nastreven. Inkomsten zijn bijvoorbeeld ook te verwerven uit intellectuele eigendomsrechten of participatie in bedrijven (startups, spin-offs). De HAN kiest er vooralsnog niet voor risicovolle investeringen en participaties aan te gaan, maar streeft wel naar een kostendekkende exploitatie. Automotive Duurzame (elektrische) energie Biodiscovery Sneller herstel Krachtige kernen Sport- en beweegtalent Ondernemen en ondernemerschap Logistiek Leren met ICT Techniek Techniek Techniek GGM GGM GGM FEM FEM Educatie Speerpunten Het College van Bestuur wil versnippering tegengaan en meer profiteren van bestaande valorisatieactiviteiten door die te herschikken, samen te voegen en te professionaliseren. De valorisatieagenda van de HAN sluit in thema s en instrumenten nauw aan bij Deze negen speerpunten vormen tevens de basis voor verdere ontwikkeling van valorisatie-instrumenten. Een deel daarvan is ook in te zetten bij andere thema s van onderwijs en onderzoek en het is interessant om best practices tussen speerpunten uit te wisselen. 15

17 Elk speerpunt wordt ondergebracht in een Centre of Expertise met publiek-private of publiek-publieke samen werking. Daarin opereert de HAN samen met op dat terrein actieve maatschappelijke partners. Per speerpunt zijn ideeën uitgewerkt in businessplannen, waarvan een aantal al is gerealiseerd. Zo is voor het speerpunt Duurzame Energie SEECE van start gegaan (Sustainable Electrical Energy Centre of Expertise), een publiek-private samenwerking van de HAN met (energie)bedrijven en onderzoeksinstellingen. In zogenaamde proeftuinen kunnen bezoekers innovatieve vindingen bekijken en uitproberen. In het Centre of Expertise Leren met ICT kunnen leraren en schoolklassen terecht in het onderzoeks- en ontdeklaboratorium ixperium. Het speerpunt Sneller herstel beschikt inmiddels over drie multidisciplinaire leerwerkplaatsen: bij ZZG Zorggroep (Herstelhotel), Thermion en de Sint Maartenskliniek. Barrières voor kennisuitwisseling en waardecreatie Onbekendheid met mogelijke toepassingen Onbekendheid met beschikbare kennis Taalverschillen (letterlijk en figuurlijk) Cultuurverschillen tussen partijen Verschillen in prioriteit en/of timing (onderzoek/onderwijs vs. industrie) Moeite om door te dringen tot het verplichte curriculum Gebrek aan middelen of niet optimale aanwending ervan Institutionele barrières voor samenwerking met projectpartners Onvoldoende betrokkenheid van docenten bij het valorisatieproces Moeite om interdisciplinaire samenwerking te realiseren Stand van zaken Wil er daadwerkelijk waardecreatie plaatsvinden, dan is het noodzakelijk dat alle betrokkenen vanuit het hoger onderwijs de relevantie zien van de eigen kennis voor de betreffende toepassingscontext. Men moet die kennis ook kunnen overbrengen en de nieuwe omgeving moet die ook kunnen opnemen en toepassen. Dit vergt van beide kanten de wil en de (alliantie)vaardigheden om het valorisatieproces te doen slagen. Maar aan beide kanten bevinden zich ook barrières die gelden voor vrijwel alle instellingen in het hoger onderwijs. Een SWOT-analyse in 2012 van de stand van zaken rond kennisvalorisatie op de HAN toonde het volgende gemengde beeld als vertrekpunt voor verdere ontwikkeling van visie en strategie. Sterktes. Er is veel kennis binnen de HAN, ook buiten de speerpunten, en de verbindingen met stakeholders in de regio zijn goed. De hogeschool heeft een goede reputatie. Intern groeit het valorisatiebewustzijn en er bestaat veel ondernemende energie bij studenten en staf. Er is al ervaring met valorisatie waarbij ook de omgeving betrokken is. Het speerpuntenbeleid geeft focus en richting. 16

18 Zwaktes. De dynamiek van het onderwijs verschilt van die van de beroepspraktijk: (onderwijs)processen zijn minder flexibel. Veel kennis is slecht toegankelijk. Een multidisciplinaire aanpak is lastig te realiseren, terwijl vraagstukken vaak een discipline overstijgen. De HAN communiceert nog te veel aanbodgestuurd. Valorisatie-activiteiten zijn te weinig afgestemd. Kansen. Bestaande relaties zijn beter te benutten, onder meer via versterkte alumninetwerken en postacademisch onderwijs. Kernactiviteiten als stages kunnen als hefboom fungeren om te anticiperen op ontwikkelingen in de markt of de omgeving. Participeren in consortia biedt kansen, met name in de triplehelix (samenwerking bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid). de communicatiestrategie veranderen van aanbodgedreven naar vraaggestuurd; ondernemerschap verbinden met het primaire proces; meer gebruik maken van hefbomen in het primaire proces (onderwijs); medewerkers scholen in alliantievaardigheden en valorisatiecompetentie; als valorisatiepartner meer bedrijfsmatig denken en handelen. Bedreigingen. De HAN is voortdurend op zoek naar manieren om snel in te springen op vragen. De beperkte flexibiliteit remt het tempo van valorisatieprocessen en ontneemt het zicht op de toegevoegde waarde ervan. Daardoor kan het enthousiasme bij samenwerkingspartners afnemen, terwijl ook nog niet alle partners openstaan voor de valorisatieambities van de HAN. Deze analyse leidde tot de volgende actiepunten. We moeten: valorisatie-initiatieven afstemmen en verbinden; kennis en kennisdragers toegankelijk maken; een interne cultuuromslag bewerkstelligen gericht op open innovatie; multidisciplinaire activiteiten en multidisciplinair onderzoek 17

19 18

20 4. Ruimte maken voor innovatie Hoe is valorisatie in de context van de HAN naar een hoger ambitieniveau te brengen? Antwoord: een vruchtbaar valorisatieklimaat geeft ruimte aan vernieuwing. Sociaal, in processen, virtueel en fysiek. Een voorwaarde voor een open innovatiecultuur is een stimulerende werkomgeving die ertoe uitnodigt om kansen te grijpen. Om valorisatieambities te realiseren zou de HAN zo n omgeving moeten bieden aan werknemers, studenten en samenwerkingspartners. Zoals de ecologische omgeving de ontwikkeling van levensvormen beïnvloedt, is gekeken wat voor omgeving nodig is om innovatief gedrag van mens en organisatie te stimuleren. Omgeving Het begrip omgeving omvat voor moleculaire levensvormen alle factoren die inwerken op een organisme, populatie of ecologische gemeenschap en die de overleving en ontwikkeling ervan beïnvloeden. Omgevingsfactoren zijn de beschikbaarheid van voedsel, groeiomstandigheden (zon, bodem, lucht, water, klimaat, vervuiling) en ook eigen gedrag en interacties. Levensvormen passen zich in vorm en gedrag aan veranderingen in de omgeving aan. 19

21 Tal van elementen in de HAN-omgeving beïnvloeden direct en indirect onze manier van werken. Een organisatiecultuur met bijpassende gedragsvormen ontwikkelt zich in vier ruimtes : de sociale ruimte, met informele relaties, culturele uitingen, netwerken en gedragscodes; de procesruimte, met formele relaties en georganiseerde activiteiten, processen, systemen; de virtuele ruimte, bestaande uit ict-systemen, communicatiemiddelen, sociale media, mobiele infrastructuur en workflow- en transactiesystemen; de fysieke ruimte, met directe interactie via zintuigen: zicht, reuk, geluid, smaak en gevoel. Hierna volgen mogelijke verbeterpunten voor aanpassingen in de werkomgeving die naar verwachting inno vatief valorisatiegedrag bevorderen. Sociale ruimte voor valorisatie De HAN-cultuur focust traditioneel op onderwijs en vakinhoud. Ook lectoren hebben niet altijd behoefte hun kennis in te zetten buiten de eigen, directe vakgebieden. In een gecompartimenteerde organisatie met ieder eigen onderzoeks- en onderwijsthema s gaat interdisciplinair samenwerken niet vanzelf. Ook werken docenten en onderzoekers nog te weinig samen met partijen buiten de organisatie. Waar dat wel gebeurt, ervaart men nogal eens onbalans. Externe (commerciële) partijen hebben vaak traditionele verwachtingen van de interactie met een hogeschool. Voor valorisatie zijn cultuurverschillen overigens juist een uitdaging. Daarnaast speelt onzekerheid. Door perikelen bij andere hbo-instellingen, lijkt de gepercipieerde ruimte om nieuwe, ondernemende of innovatieve activiteiten te starten, kleiner geworden. Verbeterpunten sociale ruimte 1. Formuleer prestatie-indicatoren voor de waardecreatie als essentieel onderdeel van de valorisatieagenda van de HAN. 2. Geef early adopters - lectoren en medewerkers die openstaan voor ondernemend en innovatief werken - ruimte om plannen te verwezenlijken. Laat positieve resultaten zien om meer mensen bij valorisatie te betrekken evenals briljante mislukkingen. 3. Houd bij werving en selectie rekening met ervaring en ambities op het gebied van valorisatie. 4. Leer mensen cultuurverschillen te herkennen en daarmee om te gaan als onderdeel van de ontwikkeling van hun alliantievaardigheden. Procesruimte voor valorisatie Het kost hbo-instellingen veel tijd en moeite om valorisatieactiviteiten en ondernemerschapsonderwijs in te bedden in onderwijsprocessen. Ook is de organisatie niet ingericht voor interdisciplinaire uitwisseling. Omdat de buitenwereld niet denkt vanuit de structuur van de HAN, komen valorisatieactiviteiten en -instrumenten versnipperd over waardoor kansen voor synergie worden gemist. Soms wordt getwijfeld aan de levensvatbaarheid van (te) kleinschalige initiatieven. Bij de aanpak van business development (start-ups, studentenbedrijven) is de relevantie niet altijd evident. 20

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland VALORISATIE in het HBO/bij de HAN Christiaan Holland TTP vereniging 16 december 2013 Mijn bijdrage in 5 onderdelen: I. Mijn achtergrond II. III. IV. Visie en inleidende beschietingen Valorisatie in het

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Innovaties versnellen in duurzame energie. Christiaan Holland

Innovaties versnellen in duurzame energie. Christiaan Holland Innovaties versnellen in duurzame energie Christiaan Holland INNOTEP, Nijmegen 26 september 2014 Mijn bijdrage in 4 onderdelen: I. Mijn achtergrond II. III. IV. Inkijkje: valorisatie bij de HAN Kijkje

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch

Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch datum 2014 contactpersoon Rene van der Burgt onderwerp Mogelijkheden tot samenwerken telefoon (088) 525 61 94 van Advanced Business

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Best Practices binnen de TU Delft: Ervaringen en Resultaten met Shell Gebaseerd op informatie van Marco Waas en het advies van IJsbrand Haagsma

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus New World Water & Sanitatie Campus Agri & Food De New World Campus is dé plek waar oplossingen worden gevonden voor mondiale vraagstukken

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion leerwerkplaatsen leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting

EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting EFRO Luik Ondernemende Innovatieve Partnerschappen/Ecosystemen in Studentensteden: toelichting Wat? Een ondernemend innovatief partnerschap ( ecosysteem ) binnen een studentenstad wordt door Agentschap

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

HR Performance Management

HR Performance Management HR Performance Management Door: Bernadette van de Laak Inleiding Bij Performance Management (PM) gaat het erom dat menselijk kapitaal binnen een organisatie dusdanig wordt georganiseerd, dat stijging van

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten De koppelstructuur De koppelstructuur: daar wordt iedereen beter van HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

Programmavoorstel Ondernemenderwijs Connects

Programmavoorstel Ondernemenderwijs Connects Brug tussen onderwijs en ondernemer Programmavoorstel Ondernemenderwijs Connects 27 januari 2012 Robert Tjoe Nij & Jacco Westerbeek René Jansen & Maudy van Eldik Samenwerken: kans of noodzaak? Overheid

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Probleemomgeving De exponentiële opkomst van smart phones, met als (voorlopige) koploper de iphone van

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie Visiedocument Educohof Podium voor duurzame leefomgeving Presentatie versie Courante communicatie, sponsoring, fondswerving Teylingerweg 35 2114 EG Vogelenzang T 020 716 5274 E nicole@courante.nl 13 augustus

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Kitty Jurrius, Pim van Heijst & Stijn Bollinger * De Hogeschool

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Multi Enterprise Social Network Platform 10 redenen om mee te doen Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Intranet, Extranet, Social Organiseer mensen en informatie op natuurlijke wijze TransportLAB

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt.

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Datum: 1 april 2015 Door: Chris Bruijnes, directeur bestuurder stichting

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie Visie We leven in een wereld die sterk veranderlijk is. Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij docenten om de nieuwe generaties als competente rebellen klaar te stomen voor een onbekende toekomst waarin

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP)

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) I/ Inleiding Het aantal kinderen en jongeren met ernstige psychische problemen is goed bekend. Zowel in Nederland als in andere landen

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is Toekomstdenken Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is De wereld van vandaag is dynamisch en complex en zal steeds sneller veranderen. Trends als globalisering en technologie hebben hun

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Unieke serie Workshops Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Met de ontwerper van het Wiel dr. Corry Ehlen en trainer/coach Mirjam van Zweeden Succesvol innoveren! Een hele uitdaging! In de praktijk

Nadere informatie

Het MNF (Max Neef Framework) is een initiatief van Plan B en Innovation Booster.

Het MNF (Max Neef Framework) is een initiatief van Plan B en Innovation Booster. Het MNF Concept Een concept voor bibliotheken om een (vernieuwde) positie, identiteit en nieuwe vormen van dienstverlening vorm te geven. En hun waarde te kunnen aantonen, die zoveel meer is dan geld en

Nadere informatie

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Voor onze opdrachtgever, het Oranje Fonds, zijn wij op zoek naar een Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Achtergrondinformatie Het fonds Het Oranje Fonds is het grootste nationale fonds

Nadere informatie

Interculturele managementcompetenties

Interculturele managementcompetenties Handreiking Interculturele managementcompetenties Handreiking voor (opleidings)managers in het hsao HO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao Deelproject van het ZonMw programma

Nadere informatie