Narrative Authority: From Epic to Drama. S. Willigers

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Narrative Authority: From Epic to Drama. S. Willigers"

Transcriptie

1 Narrative Authority: From Epic to Drama. S. Willigers

2 Samenvatting Narratieve Autoriteit: van Epos tot Drama Hoe is de Griekse tragedie ontstaan? Al sinds Aristoteles proberen geleerden antwoord op deze vraag te geven. Eén ding is duidelijk: de Griekse tragedie is in veel aspecten beïnvloed door oudere genres, zoals het Griekse epos en lyrische poëzie. Veel van deze epische en lyrische invloeden zijn al onderzocht: in de Griekse tragedie zijn thema s, maar ook muzikale, religieuze, en talige aspecten terug te vinden die we kennen van het Griekse epos en lyrische poëzie. Deze invloeden zijn het sterkst te zien in de tragische koorliederen. Het idee dat de Griekse tragedie is ontstaan uit een samensmelting van oudere genres wint daarom steeds meer terrein. Mijn onderzoek richt zicht op een andere continuïteit tussen het Griekse epos, lyrische poëzie, en de koorliederen in de Griekse tragedie: ingebedde verhalen. De Griekse koorliederen bevatten vaak een verhaal. Ik onderzoek de verteltechnische aspecten van deze verhalen: wat leren we van de manier waarop de verhalen in de tragische koorliederen verteld worden als we dit vergelijken met epos en lyrische poëzie? In het bijzonder richt ik mij op het onderwerp narratieve autoriteit: wat doet een verteller om autoriteit te winnen voor zijn verhaal, en voor hemzelf als verteller? Dit is gebaseerd op de relatie van de verteller tot de gebeurtenissen in zijn verhaal, en, meer specifiek, op de kennis die de verteller van deze gebeurtenissen heeft. Ik laat zien dat onderzoek naar dit onderwerp ons kan helpen bij het interpreteren van de epische, lyrische en tragische narratieven. In de inleiding geef ik eerst een overzicht van het onderzoek dat al gedaan is naar de verbanden tussen het epos, lyrische genres, en de koorliederen in de tragedie, en van onderzoek naar de narratieve kenmerken van lyrische en tragische poëzie. Vervolgens zet ik mijn methodologie uiteen. Ik verdeel de basis voor narratieve autoriteit in vier categorieën. Ten eerste kunnen

3 vertellers hun kennis van gebeurtenissen toeschrijven aan de Muzen, alwetende godinnen. Ten tweede kunnen vertellers over gebeurtenissen vertellen die ze zelf hebben meegemaakt; in dat geval zijn ze interne vertellers. Als vertellers de gebeurtenissen die ze vertellen niet zelf hebben gezien, kunnen ze, ten derde, vertellen wat ze gehoord hebben van anderen. Ten vierde geven sommige vertellers geen expliciete verklaring van hun kennis van het verhaal, hoewel het voor hun toehoorders duidelijk kan zijn hoe ze de gebeurtenissen weten. Binnen deze vier categorieën zijn met name drie narratieve concepten van belang. Het eerste concept is het verschil tussen het gebruik van ik en wij door de verteller. Wanneer een verteller vertelt wat hij heeft meegemaakt kan dit gereflecteerd worden in een hoge frequentie van ik -vormen. Misschien gebruikt hij ook wij -vormen, als degene tot wie hij spreekt bijvoorbeeld ook aanwezig was bij de gebeurtenissen, of als hij iets samen met anderen heeft meegemaakt. Daarnaast is het vertelperspectief van belang: vertellers kunnen een verhaal vertellen alsof ze het op dat moment meemaken (experiencing focalization), maar kunnen ook vanuit een later standpunt vertellen (narrating focalization). Het derde concept is metalepsis. Metalepsis is het doorbreken van narratieve grenzen tussen het verhaal zelf en de vertelsituatie: wanneer het bijvoorbeeld niet duidelijk is of bepaalde woorden gezegd worden door de verteller, of door een personage in het verhaal. Of bijvoorbeeld wanneer een verteller een personage direct aanspreekt (apostrophe), waarmee hij de grenzen tussen het verhaal en de vertelsituatie doorbreekt. Dit kan verschillende effecten hebben. In hoofdstuk 1 onderzoek ik de hiervoor genoemde onderwerpen in de Homerische epen. De primaire verteller van deze epen heeft de identiteit van een professionele zanger, en beide epen beginnen met een aanroep van de Muze. Daarnaast stelt de primaire verteller de Muzen vragen, die direct gevolgd worden door het antwoord. In de Odyssee worden ook de twee andere professionele zangers, Demodocus en Phemius, in verband gebracht met de Muzen. Wat betreft narratieve autoriteit worden de Muzen vooral gerelateerd aan het vertellen van een ooggetuigewaardig verhaal. Met andere woorden, ook al heeft de primaire verteller de gebeurtenissen niet gezien, hij kan ze toch vertellen met de autoriteit van een ooggetuige. De secundaire vertellers ie geen professionele zangers zijn worden niet geholpen door de Muzen, maar vertellen vaak wat ze zelf hebben meegemaakt. Ik onderzoek hoe vertellers in deze gevallen naar zichzelf en hun toehoorders verwijzen. Het gebruik van wij heeft verschillende effecten. Wij -vormen betrekken vaak de toehoorder in het verhaal. Dit creëert vaak autoriteit.

4 Wanneer de verteller daarentegen een ik - of hij -vorm gebruikt, legt hij de nadruk op zijn/diens eigen (heroïsche) rol binnen de groep. Interne vertellers hebben niet automatisch autoriteit om over gebeurtenissen te vertellen die ze niet zelf gezien hebben, maar vaak omzeilen ze zulke restricties. Wanneer vertellers geen ooggetuigen waren, verwijzen ze soms naar een persoon van wie ze het verhaal gehoord hebben. Deze persoon geeft autoriteit aan het verhaal. Ook vertellen ze algemeen bekende verhalen. Door dit expliciet te vermelden krijgt het verhaal autoriteit, omdat erin besloten ligt dat andere mensen dit verhaal ook zo vertellen. Daarnaast is het mogelijk dat dit soort inleidingen een verwijzing signaleren naar oudere epische verhalen over hetzelfde onderwerp, of kunnen de inleidingen camoufleren dat de verteller het verhaal heeft aangepast. Tenslotte zijn er verhalen zonder verwijzing naar de bron van het verhaal. Vaak is het in deze verhalen duidelijk hoe de verteller weet wat hij vertelt, zijn dit verhalen verteld door (alwetende) goden, of verhalen over goden die geen directe invloed hebben op de situatie van de (menselijke) verteller. In hoofdstuk 2 komt lyrische poëzie aan bod. De Muze komt veel voor in lyriek, vooral in odes met een epische kleuring, zoals de vierde Pythische Ode van Pindarus. De combinatie van vragen en antwoorden uit het epos komt terug, maar ook een enkele verwijzing naar de alwetendheid van de Muzen, en meerdere verwijzingen naar de samenwerking van de Muze met de dichter. In vergelijking met het epos worden de Muzen niet voornamelijk gebruikt om de kennis van de verteller te verklaren, maar komt hun functie als de godinnen die gedichten en de roem van personen onsterfelijk maken sterker naar voren. Interne vertellers komen relatief weinig voor in lyriek. Van Sappho bespreek ik fr. 94, waar de verteller en haar toehoorder verschillend terugkijken op het verleden. Daarnaast verwijst de Pindarische verteller een keer naar zijn status van ooggetuige met betrekking tot de Etna (Pyth. 1). Een verklaring hiervoor is dat de Etna niet alleen een locatie in het narratieve gedeelte van de ode is, maar ook daarbuiten. In het epos verwijzen vertellers vaak naar dingen die ze gehoord hebben; dit blijkt ook het geval in lyriek. Ten eerste markeren dit soort verwijzingen vaak de overgang naar een narratief binnen een gedicht. De Pindarische verteller in het bijzonder noemt oudere dichters om zijn eigen status als dichter te benadrukken. Net als in het epos kunnen (anonieme) bronnen verwijzen naar een specifiek gedicht, en kan het noemen van bronnen aanpassingen in een verhaal camoufleren. Apostrophe in combinatie met een verwijzing naar een verhaal nodigt de verteller uit om te reflecteren op de waarheid of relevantie van het verhaal. In Sappho fr. 58 wordt in de verleden

5 tijd naar een verhaal verwezen. Ik laat zien dat dit de tegenstelling tussen het heden en verleden benadrukt. Hoofdstuk 3 richt zich op de koorliederen in de tragedie. Hier worden de Muzen slechts twee keer in verband gebracht met een verhaal. Eén keer (E. Tr ) om de verhouding van dit koorlied tot het epos te benadrukken. We zien met betrekking tot de Muzen een belangrijke verandering: terwijl de Muzen eerder door vertellers gevraagd werden om te helpen bij hun verhaal, worden de Muzen nu ook gevraagd om onderwerpen aan vertellers in de toekomst te geven. Hetzelfde gebeurt in HF , het andere koorlied waarin de Muzen voorkomen. Het koor in de tragedie kijkt in de meeste gevallen van een afstand naar de gebeurtenissen die zich op het toneel plaatsvinden. Soms is hun eigen verleden onderwerp van hun liederen (Hec en E. Tr ). Met betrekking tot deze interne vertellers is de combinatie van verschillende vertelperspectieven (experiencing en narrating focalisation) interessant. De koorleden vertelt hoe zij de gebeurtenissen hebben meegemaakt maar herinneren hun luisteraars er tegelijkertijd aan dat het slecht zal aflopen. Bovendien gebruiken ze in E. Tr de ik -vorm voor hun ongeluk en de meervoudsvorm voor de vreugde die er aanvankelijk was in de stad. In het derde gedeelte van hoofdstuk 3 bespreek ik de koorliederen waarin vertellers verwijzen naar andere vertellers. De koorleden gebruiken deze vertellers vooral om autoriteit te creëren voor hun verhaal en voor henzelf als vertellers. Het idee is dat als andere mensen het verhaal ook vertellen, het verhaal wel waar zal zijn. Dichters gebruiken deze techniek om hun eigen wijzigingen in het verhaal te camoufleren. Het kan ook enkele andere effecten opleveren. In Choephoroi , Philoctetes en Medea maken de vertellers een expliciete vergelijking tussen het heden en het mythische verleden door het gebruik van verwijzingen naar andere vertellers. Dit vonden we ook in lyriek. In de tragische koorliederen echter, onderstreept deze expliciete vergelijking de uitzonderlijkheid van de situatie die zich op het podium afspeelt: dit is namelijk erger dan wat het koor uit verhalen kent. In E. El vertelt het koor hoe het was om naar het schild van Achilles te kijken. Dit weten ze omdat ze het gehoord hebben van een Trojaan. Aan de andere kant kunnen vertellers naar andere vertellers verwijzen om twijfels over de waarheid van het verhaal uit te drukken en op te wekken, zoals in E. El en in IA Een dergelijk kritisch standpunt creëert autoriteit voor het koor als vertellers. In veel narratieve koorliederen geven de vertellers geen verklaring van de kennis die ze hebben. Vaak is waarschijnlijk dat ze, ook al noemen ze het niet

6 expliciet, een traditioneel verhaal vertellen, of vertellen wat ze gezien hebben. Het niet noemen van een informatiebron is waarschijnlijk een erfenis van hun lyrische voorgangers. Het ontbreken van een motivatie van kennis leidt tot enkele belangrijke vragen over de parodos in Agamemnon, het onderwerp van hoofdstuk 4. Hier beargumenteer ik dat de manier van verteller van het koor suggereert dat ze aanwezig waren, en dat ze hun ogen sloten op het moment dat Iphigeneia geofferd werd. Vervolgens richt ik me op de autoriteitsclaim van het koor aan het begin van het lyrische gedeelte van de parodos. Deze autoriteit berust op hun hoge leeftijd en status, en de dichter maakt hiermee duidelijk dat het verhaal van de vertellers, zonder dat ze het zelf weten, de basis vormt voor de Agamemnon en zelfs voor de hele trilogie. In de conclusie vat ik de bevindingen per categorie (verwijzingen naar de Muzen, interne vertellers (autopsie), verwijzingen naar anderen, en geen verklaring) samen, zodat de grote lijn van de ontwikkeling van verteltechnieken van het epos, via lyriek, naar de koorliederen in de tragedie duidelijk wordt.

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 22 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 22 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2012 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 21 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.

Nadere informatie

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel

Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Dit boek als pedagogisch hulpmiddel Door PLATON Inleiding De afgelopen jaren neemt de belangstelling rondom het concept van verhalen vertellen voortdurend toe. Het verhaal als kunst en techniek en als

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

waarmee de dichter naar zijn eigen activiteit verwijst.

waarmee de dichter naar zijn eigen activiteit verwijst. Tekst 1 Regel 321 Τὸν 1p 1 Noteer de naam van de persoon naar wie Τὸν verwijst. Regel 326 χόλον τόνδ In het vervolg van de tekst voert Paris een andere reden aan voor het feit dat hij niet deelneemt aan

Nadere informatie

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht.

Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Hermeneutiek en de poëzie in het gedicht. Een interpretatie van het gedicht Boodschapper van Yannis Ritsos. Caroline Goossens December 2008 1 1. Inleiding Het gedicht Boodschapper van de Griekse dichter

Nadere informatie

Genres als uitgangspunt voor lezen en schrijven

Genres als uitgangspunt voor lezen en schrijven José van der Hoeven, Amos van Gelderen, Kris Verbeeck e.a. 25 november 2011 Genres als uitgangspunt voor lezen en schrijven SLOA 2010-2012 Aanleiding en doel van onderzoek Vraag van scholen die hun onderwijsconcept

Nadere informatie

Gemeente van de Heer Jezus Christus,

Gemeente van de Heer Jezus Christus, Gemeente van de Heer Jezus Christus, Marcus vertelt ons vandaag opnieuw een verhaal, een verhaal wat hij al eerder heeft verteld. Voor de luisteraar lijkt het verhaal als twee druppels water op dat van

Nadere informatie

Meedoen met het verhaal van God Inleiding. 1. Het vertellen van een verhaal is een 'life'-gebeuren. vertellen vertellen meebeleeft over

Meedoen met het verhaal van God Inleiding. 1. Het vertellen van een verhaal is een 'life'-gebeuren. vertellen vertellen meebeleeft over Meedoen met het verhaal van God Inleiding. 1. Het vertellen van een verhaal is een 'life'-gebeuren. Wat is het verschil tussen het lezen van een verhaal (op papier) en het vertellen van een verhaal? Een

Nadere informatie

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS Met kop en schouder Vwo+ en Gymnasium OP WINKLER PRINS Grieks en Latijn geven je diploma een gouden randje! Is vwo+ of het gymnasium wat voor jou? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet je jezelf de

Nadere informatie

Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF

Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF In vier weken krijg je inzicht in wat een verhaal goed, meeslepend, invoelbaar en prettig leesbaar maakt. Je krijgt gereedschap

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 vrijdag 1 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 vrijdag 1 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 vrijdag 1 juni 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

6 Voorwoord In dit boek staan volksverhalen over de spin Anansi. Volksverhalen worden soms al honderden jaren doorverteld. De volksverhalen over Anansi zijn voor het eerst verteld in West-Afrika. Anansi

Nadere informatie

De Bijbel Open (23-02)

De Bijbel Open (23-02) 1 De Bijbel Open 2013 8 (23-02) Zoals u wellicht weet vieren veel christenen dit jaar het feit dat de Heidelbergse Catechismus (HC) 450 jaar geleden werd gepubliceerd. Ik denk dat er nauwelijks een ander

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Letterenhuis. Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE. Workshop voor 3de graad TSO/BSO. Info voor de leerkracht

Letterenhuis. Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE. Workshop voor 3de graad TSO/BSO. Info voor de leerkracht Letterenhuis Inspiratie OVERAL! MET ISH AIT HAMOU ALS AMBASSADEUR INSPIRATIE Workshop voor 3de graad TSO/BSO Info voor de leerkracht Het Letterenhuis Het Letterenhuis bewaart de archieven van schrijvers

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

LEVENS MONUMENT. een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid

LEVENS MONUMENT. een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid LEVENS MONUMENT een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid Welke momenten waren wezenlijk in uw leven, voor uzelf en voor uw naasten? Vaak staan we hier bij stil op gedenkwaardige momenten:

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten altijd in je boekverslag staan

De volgende onderdelen moeten altijd in je boekverslag staan Handleiding boekverslag Er zijn vele manieren om een boekverslag te maken, maar voor je eigen gemak is het van belang dat je een vaste volgorde aanhoudt. Bij de voorbereiding van je toetsen en je schoolexamen

Nadere informatie

Handleiding boekverslag

Handleiding boekverslag Handleiding boekverslag 0. Inleiding Er zijn vele manieren om een boekverslag te maken, maar voor je eigen gemak is het van belang dat je een vaste volgorde aanhoudt. Bij de voorbereiding van je toetsen

Nadere informatie

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op!

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! KASPAR H. Lesbrief Welkom U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! Deze lesbrief bevat zowel informatie en oefenstof als voorbereiding voor de voorstelling

Nadere informatie

GODSBEELDEN BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

GODSBEELDEN BIJBELSTUDIE VGSU BLOK GODSBEELDEN BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 7 Avond 2... 8 Avond 3... 9 Avond 4... 10 3 4 INLEIDING Een relatie hebben met iemand is een abstract begrip, maar toch

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

Jaar A - Jezus! Samen op weg

Jaar A - Jezus! Samen op weg B I J L A G E B I J J A A R A Gebeden en liederen GEBEDEN GEKEND IN HEEL DE WERELD INHOUDSTAFEL Onze Vader Onze Vader, die in de Hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 26 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 26 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen.

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Levensverhaal en levenskunst

Levensverhaal en levenskunst Levensverhaal en levenskunst Sensoor Rotterdam 10.4.2013 Thijs Tromp Onderzoek naar de effecten op zingeving van het maken van levensboeken in de zorg voor ouderen in verzorgingshuizen 1 Indeling van de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Mijn artfiact 3. Proces 4. Mijn beoordelingsblad en presentatie 5. Autotic Selfie eindproduct (ware grootte) 6

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Mijn artfiact 3. Proces 4. Mijn beoordelingsblad en presentatie 5. Autotic Selfie eindproduct (ware grootte) 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Mijn artfiact 3 Proces 4 Mijn beoordelingsblad en presentatie 5 Autotic Selfie eindproduct (ware grootte) 6 2 Autobiotic Selfie Inleiding De autobiotic selfie heeft mij heel

Nadere informatie

Narratief werken in complexiteit. 21 juni 2011

Narratief werken in complexiteit. 21 juni 2011 OrléoN Narratief werken in complexiteit 21 juni 2011 Wonen... wat is dat eigenlijk? Santiago de Chili, 21 / 03 / 1967 Santiago de Chili, 16 / 12 / 2008 Santiago de Chili, 09 / 06 / 2009 Nederland, 2011

Nadere informatie

Drama: verdeling vakinhoud leerlijn groep 1-8

Drama: verdeling vakinhoud leerlijn groep 1-8 Drama: verdeling vakinhoud leerlijn groep 1-8 Toelichting schema Groen gemarkeerd = aanbevolen door vakdocent (minimaal) Geel gemarkeerd = stapje verder Rol opbouw Houding: Fysiek en Mimiek Stem Hoofdemoties

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN Na een lange zomer met zon en regen is het weer tijd voor een nieuwe nieuwsbrief. Het is misschien een beetje gek maar onze nieuwsbrief lijkt een beetje op de zomer,

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas:

Ik geloof, geloof ik. Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw. Mijn naam en klas: Ik geloof, geloof ik Levensbeschouwelijk dossier Griftland college Bovenbouw Mijn naam en klas: Bezinningsmomenten In de godsdienstlessen stonden de afgelopen jaren verhalen centraal en de verschillende

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Afgelopen maandag hebben we met de deelnemers van de kring Eigentijds Bijbellezen Paasverhalen gelezen. Vier verhalen van de opstanding, verteld door

Nadere informatie

Pas op voor eenrichtingsverkeer bij evangelisatie

Pas op voor eenrichtingsverkeer bij evangelisatie Pas op voor eenrichtingsverkeer bij evangelisatie Voor de eerste christenen was evangelisatie een dagelijkse zaak. Hun ijver in de verspreiding van het evangelie zette de toenmalige wereld op zijn kop.

Nadere informatie

Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014. Selfie? Ie-self!

Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014. Selfie? Ie-self! Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014 Selfie? Ie-self! Voorganger: Dhr. G.J. Heinen Muzikale medewerking: koor van Groot Schuylenburg uit

Nadere informatie

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief 1 Tessalonicenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Tessalonica 1 Dit is een brief van Paulus, Silvanus en Timoteüs, aan de christenen in de stad Tessalonica. Jullie horen bij God, de

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 19 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 19 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2015 tijdvak 1 dinsdag 19 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.

Nadere informatie

Luist s er e en na e a n na r a leve e ns ve ve ns r ve hal ha en e Wout Huizing

Luist s er e en na e a n na r a leve e ns ve ve ns r ve hal ha en e Wout Huizing Luisteren naar levensverhalen Wout Huizing De nieuwe ouderen Bijbelse kijk Aantal 65 plussers: Generaties. - Vooroorloogse (1910-1930) - Stille (1930 1945) - Protest/ babyboomers (1946-1955)

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VWO 2013 tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde INHOUDSOPGAVE Inleiding................................................... 5 1. Jezus en de doop........................................ 7 2. Het werk van de Heilige Geest.......................... 11

Nadere informatie

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is.

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Anik Serneels Klinisch psychologe, relatie- en gezinstherapeute, specialisatie narratieve

Nadere informatie

Er gecombineerd met een prepositie Oefening 1

Er gecombineerd met een prepositie Oefening 1 Er gecombineerd met een prepositie Oefening 1 Hou je van drop? Kijk je s avonds naar het nieuws? Werk je altijd op deze computer? Spelen de kinderen met die bal? Verheug je je op de vakantie? Heb je een

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD 11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD PAGINA SPELVORM 2 een heldere missie trekt klanten 3 een nieuwe achternaam 4 het beeld als talking piece 5

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een Recensie

Hoe schrijf ik een Recensie Hoe schrijf ik een Recensie Een recensie is een kritisch artikel geschreven voor een krant of tijdschrift om degene die het leest te informeren over een voorstelling. Jij bent voor deze gelegenheid journalist

Nadere informatie

Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander. Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is

Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander. Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is Coaching aan de Biculturele, Midlife Nederlander Waarom het bespreekbaar maken van de culturen van de coachee belangrijk is C Narrative approach to the development of Bicultural Identity Integration -Rena

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Zowel uit de beoordelingen in de vorm van een rapportcijfer als de aanvullende opmerkingen, blijkt dat de

Nadere informatie

Stappenschema 1: De vraagouder heeft een vermoeden dat het kind in het gastgezin wordt mishandeld

Stappenschema 1: De vraagouder heeft een vermoeden dat het kind in het gastgezin wordt mishandeld Stappenschema 1: De vraagouder heeft een vermoeden dat het kind in het gastgezin wordt mishandeld Fase 1: De vraagouder heeft een vermoeden De vraagouder legt de waarnemingen( eventueel) aan de gastouder

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

BIJLAGE JURYHANDLEIDING DE INKTAAP

BIJLAGE JURYHANDLEIDING DE INKTAAP INLEIDING Na het lezen van de vier boeken kun je een juryrapport schrijven samen met andere juryleden van jouw school. Om hier een handje bij te helpen hebben we een aantal vragen op een rijtje gezet.

Nadere informatie

Het Griekse epos afgebeeld op vazen

Het Griekse epos afgebeeld op vazen Het Griekse epos afgebeeld op vazen G. Jurriaans-Helle De Grieken zagen het tijdperk van de goden en helden als hun eigen voorgeschiedenis, waaraan zij graag herinnerd wilden worden. Elke stad of streek

Nadere informatie

Nehemia 8:10b - Feest met de wet

Nehemia 8:10b - Feest met de wet Nehemia 8:10b - Feest met de wet Je moet al zo veel, en dan moet je je van God ook nog aan zijn wetten houden? Hoe kun je nu blij zijn met de wet? Toch wordt in Jeruzalem feest gevierd als de wet gelezen

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Hanneke van Herk. Beschrijvingsopdracht:

Hanneke van Herk. Beschrijvingsopdracht: Beschrijvingsopdracht: Motivatie: Ik heb voor dit boek gekozen, omdat dit boek in het werkboek van Laagland werd aangeraden bij deze opdracht. Ik heb ook voor dit boek gekozen, omdat ik het er wel leuk

Nadere informatie

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Tijdens sollicitatiegesprekken wil je zo snel en zo goed mogelijk een kandidaat voor een openstaande functie selecteren. De STAR vragenmethode is een gedegen

Nadere informatie

EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL

EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL EXPLORE!THE STORY DE KRACHT VAN HET VERHAAL AUTEUR: MASJA NOTENBOOM INHOUD EXPLORE!THESTORY, DE KRACHT VAN HET VERHAAL WANNEER EXPLORE!THESTORY? HOE WERKT EXPLORE!THESTORY? VOORDELEN EXPLORE!THESTORY 3

Nadere informatie

Vertellen werkt! Mieke Amptmeijer

Vertellen werkt! Mieke Amptmeijer Alles van waarde is weerloos. Zo ook de waarheid De naakte waarheid is amper te horen Maar wel in de vorm van een verhaal, met structuur en een emotioneel appel En als je dat dan ook weet te vertellen

Nadere informatie

Puzzel: De rechtszaal

Puzzel: De rechtszaal Puzzel: De rechtszaal Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen vullen in wie waar zit of staat in de rechtszaal. Leerdoel: De leerlingen kennen de opstelling van een rechtszaal en ze weten welke actoren

Nadere informatie

Historische achtergronden: sprookjes, sagen en legenden

Historische achtergronden: sprookjes, sagen en legenden Historische achtergronden: sprookjes, sagen en legenden Aanvulling Competent in leesbevordering Docentengids voor opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent Auteur: Thea Nabring Bouwstenen voor

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Na 7 dagen en nachten gaat Job klagen. Hij en zijn vrienden hebben al die tijd stil bij elkaar gezeten op de ashoop. Verdoofd. Ze hebben geen

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Inleiding Een beeldcoach filmt een aantal leraren op een leerplein. Toevallig komen twee leraren tijdens dat filmen opeenvolgend bij dezelfde leerling

Nadere informatie

Via Carthago van Troje naar Tiber Analyse en interpretatie van ruimte in het verhaal van een reis

Via Carthago van Troje naar Tiber Analyse en interpretatie van ruimte in het verhaal van een reis Via Carthago van Troje naar Tiber Analyse en interpretatie van ruimte in het verhaal van een reis Overzichtsopdracht: de reis van Aeneas Analyse 1. Markeer op de kaartjes hieronder welk deel van de gehele

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Syllabus CE Grieks 2009. A. Tekstreflectie

Syllabus CE Grieks 2009. A. Tekstreflectie Syllabus CE Grieks 2009 Kernauteur: Homerus Genre: Epiek Titel: Lief en leed bij mens en god in de oorlog Teksteditie: D.B. Monro & T.W. Allen, Homeri Opera, Ilias, Oxford 3 1920 (Oxford Classical Texts)

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Je kan dit ook als individuele schriftelijke opdracht geven voor de kinderen het verhaal lezen.

Je kan dit ook als individuele schriftelijke opdracht geven voor de kinderen het verhaal lezen. Lestip 'Help! Help!' Over het boek Gevaar zit niet altijd waar je het verwacht. En redders in nood zijn niet altijd mannelijke helden. En niet alle sprookjes eindigen met een ridder die de prinses trouwt.

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE?

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit

Nadere informatie

Een persoonlijk geladen dialoog

Een persoonlijk geladen dialoog Lopend onderzoek Dit artikel uit KWALON is gepubliceerd door Boom Lemma uitgevers en is bestemd voor anonieme bezoeker De rubriek Lopend Onderzoek heeft een tweeledig doel. Enerzijds wil zij het lopende

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) In dit proefschrift ontwikkel ik een poëtica van het scenario als dramatekst voor het maken van een speelfilm. In het proefschrift betekent de term scenario dramatekst

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met aanpassing van de groep met recht op bijstand bij langer verblijf buiten Nederland Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Nadere informatie

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 58, 1-10 lied Liedboek 537, 1. 2. Zo spreekt de Heer die ons... lezing nieuwe testament (lector) Lukas 20, 9-19 lied Liedboek

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/94340

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Grieks

Correctievoorschrift VWO. Grieks Grieks Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 9 99 Tijdvak Inzenden scores Uiterlijk 3 juni de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten per school op de daartoe verstrekte

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, We hebben zojuist uit het evangelie gelezen, hoe Petrus Jezus de Messias noemt. En hij wordt daarvoor door Jezus uitgebreid geprezen. Petrus als een

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

Appraisal. Datum:

Appraisal. Datum: Appraisal Naam: Sample Candidate Datum: 08-08-2013 Over dit rapport: Dit rapport is op automatische wijze afgeleid van de resultaten van de vragenlijst welke door de heer Sample Candidate is ingevuld.

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars In deze opdracht maak je een interview met een of meer personen over de Joodse bevolkingsgroep in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet in

Nadere informatie

Met Samuel op stap. Kris Van Strydonck, PAG Hechtel

Met Samuel op stap. Kris Van Strydonck, PAG Hechtel Met Samuel op stap Kris Van Strydonck, PAG Hechtel In Hechtel heeft men vanuit de PAG het initiatief genomen om spiritualiteits- of gespreksavonden te organiseren voor de leerkrachten. Met de Samuel als

Nadere informatie

13 september startzondag: naar buiten. Lezing Lucas 10, Voorganger ds. Hetty Boersma

13 september startzondag: naar buiten. Lezing Lucas 10, Voorganger ds. Hetty Boersma 13 september startzondag: naar buiten Thema Goede buren Lezing Lucas 10, 25-37 Voorganger ds. Hetty Boersma Gemeente van Christus, gasten, Ruim een jaar geleden is een groep jongeren vanuit deze kerk naar

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

AV THEORIE CAMERAREGIE

AV THEORIE CAMERAREGIE AV THEORIE CAMERAREGIE HET LOS OPNEMEN VAN SHOTS, HOE MOOI OOK, LEVERT NOG GEEN FILM OP!!! Film maken is een verhaal vertellen in beelden en dat verhaal wil je met mensen delen, je wilt je film aan een

Nadere informatie

Stichting Koorschool Noord Nederland

Stichting Koorschool Noord Nederland Stichting Koorschool Noord Nederland You are never too young to learn Beleidsplan 2016 2020 april 2016 1. Inleiding pagina 3 2. Kwaliteit pagina 4 3. Onderscheidend pagina 5 4. Ontwikkelingsgericht pagina

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie