3 Bouwen aan een ijzige kerk in Finland. De student (e) en zijn/haar tas. Slimme wegen dankzij techniek. Een proefschrift van plastic

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "3 Bouwen aan een ijzige kerk in Finland. De student (e) en zijn/haar tas. Slimme wegen dankzij techniek. Een proefschrift van plastic"

Transcriptie

1 8 januari 2015 jaargang 57 Tweewekelijks blad van de Technische Universiteit Eindhoven Voor het laatste nieuws: en volg tuecursor op en 3 Bouwen aan een ijzige kerk in Finland Een team van studenten van de TU/e bouwt momenteel in Finland aan de Sagrada Familia in ijs : een basiliek met verschillende torens, opgespoten uit water met zaagsel en sneeuw. Het weer speelt een belangrijke rol in het slagen van het project De student (e) en zijn/haar tas Slimme wegen dankzij techniek Een proefschrift van plastic Waarom willen studenten niet gezien worden met de TU/e-laptoptas? Interview met technohippie Daan Roosegaarde Hoogwaardig plastic gemaakt van verpakkingsafval Check out our English section on pages 20-28

2 2 Vooraf 8 januari 2015 Nieuws 3 CURTOON Colofon Hoofdredacteur Han Konings Eindredacteur Brigit Span Redactie Judith van Gaal Tom Jeltes Wetenschap Norbine Schalij San van Suchtelen Monique van de Ven Medewerkers Nicole Testerink Fotografie Rien Meulman Bart van Overbeeke Coverbeeld Bart van Overbeeke Opmaak Natasha Franc Vertalingen Annemarie van Limpt Benjamin Ruijsenaars Aangesloten bij Hoger Onderwijs Persbureau Redactieraad prof.dr. Cees Midden (voorzitter) prof.dr. Marco de Baar Angela Stevens- van Gennip Thomas Reijnaerts (studentlid) Arold Roestenburg Anneliese Vermeulen-Adolfs (secretaris) Redactieadres TU/e, Matrix MB Eindhoven tel Cursor online Druk Janssen/Pers, Gennep Advertenties Bureau Van Vliet BV tel Boze buitenwereld De nieuwjaarsreceptie was maandagmiddag drukbezocht. Blijkbaar bestaat aan het begin van een nieuw jaar bij veel mensen toch de sterke behoefte om even samen te komen, elkaar de hand te schudden en drie kussen om de oren te slaan. Ten minste, daar komen ze bij mij doorgaans terecht. De club aan usual suspects die in de Senaatszaal dan proosten op het nieuwe jaar bestaat uit de collegeleden, directeuren bedrijfsvoering, diensthoofden, decanen, wetenschappers, ondersteunend personeel en studenten. We verbroederen en verzusteren twee uurtjes met bitterbal en prosecco, om daarna weer het hoofd te kunnen bieden aan 365 dagen die ongetwijfeld gevuld gaan worden met enerverende ontwikkelingen. Teleurstelling, euforie, frustratie en hoop zullen elkaar gestadig afwisselen. Jan Mengelers stipte het in zijn rede al aan: in de universitaire wereld van vandaag de dag is de competitie zeer sterk. Rust en reflectie zijn er schaars. Iedereen wil meer studenten - nationaal en internationaal, meer subsidie uit TU/e-logo-loze tassen De studenten die het TU/e-logo van hun laptoptas halen hebben daar hun redenen voor. Ik hoef er niet mee te koop te lopen dat ik op de TU/e zit en ik stel prijs op anonimiteit, zeggen ze. Er is ook een student die juist aan andere mensen denkt. Zonder dat logo kunnen mede-reisgenoten in de trein nog fantaseren waar ik heen ga of waar ik vandaan kom. Dat vind ik zelf ook leuk om te doen. Deze sociale gedachte over privacy is bijna paradoxaal! Han Konings de Nederlandse en Europese vleespotten, meer samenwerking met het bedrijfsleven, een steeds mooiere en aansprekendere campus en topnoteringen in die immer groeiende lijst aan ranglijsten. Ook zal het ministerie van OCW dit jaar weer allerlei nieuwe maatregelen over ons uitstorten. Kortom, het wordt doorbuffelen, improviseren, managen, publiceren, studeren, werven, excelleren en morgen gezond weer op. Dan is het ook niet zo vreemd dat we één keer in het jaar even bij elkaar willen kruipen, afgeschermd van die boze buitenwereld. Misschien moeten we elke eerste maandag van de maand zo n nieuwjaarsreceptie plannen. Naam Op pagina s 12 en 13 meer over de TU/e-laptoptas. NIET EENS Poll Power to the people Eind 2014 was er de nodige commotie over de Wetenschapsvisie 2025 van OCW. Vooral de daarin uitgesproken ambitie om burgers te laten meebeslissen over een Nationale Wetenschapsagenda, deed veel stof opwaaien. In die agenda komen de keuzes voor toekomstig onderzoek. Is het een absurde ambitie om burgers hierbij te betrekken? Jazeker, want die zijn hier niet voor toegerust Natuurlijk, dit is puur populisme en niets anders Ja, want zoiets is onmogelijk goed te organiseren?%?%?%?%?%?% Nee hoor, de burger betaalt er toch ook voor Echt niet, bij wetenschappers ontstaan ook blinde vlekken Niet waar, de burger is ontwikkeld genoeg om te participeren Je kunt stemmen op EENS Extra weekendopening na jaarwisseling: ruim biebbezoekers Thêta en Vidar bundelen krachten in Brabant Acht 6 januari - Toproeiers van Thêta en haar Tilburgse zustervereniging Vidar stappen samen in de boot om zich klaar te stomen voor de Universiade, s werelds grootste studentensportevenement, komende zomer in Zuid-Korea. Deze Brabant Acht, samengesteld vanuit het Regionaal Talenten Centrum Roeien Brabant, is net terug van een tiendaags trainingskamp in Turkije. Of deze Brabant Acht ook daadwerkelijk naar Zuid-Korea wordt afgevaardigd, is nog maar de vraag. De roeibond hakt komend voorjaar, in overleg met Studentensport Nederland, de knoop door. 6 januari - Ruim elfhonderd studenten hebben afgelopen weekend de bibliotheek in MetaForum bezocht. Het gebouw ging voor het eerst eerder open na de jaarwisseling om gebruikers tegemoet te komen. Van 24 december uur tot 3 januari bleef de tent echter op slot. Een permanente openstelling van MetaForum tijdens bijvoorbeeld feestdagen is vooralsnog niet aan de orde; wel is het gebouw het hele paasweekend open vanwege de opvolgende tentamenperiode. Magazijn biebboeken komende jaren bij vliegveld 6 januari - Wie een boek nodig heeft uit het magazijn van het Informatie Expertise Centrum moet de komende jaren iets meer geduld hebben dan voorheen. Waar tot op heden een medewerker tweemaal per dag boeken en tijdschriftartikelen ophaalde uit de kelder van het Hoofdgebouw, brengt een opslagbedrijf de materialen nu nog slechts tweemaal per week vanuit haar magazijn bij Eindhoven Airport naar MetaForum. Vanwege de renovatie van het Hoofdgebouw moet op 16 januari de kelder helemaal leeg zijn. Kees van Overveld overleden 21 december - Op dinsdag 16 december overleed universitair hoofddocent Kees van Overveld (faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences). De docent had een hersentumor, die pas enkele weken voor zijn overlijden was vastgesteld. Van Overveld werkte in zijn loopbaan voor vier faculteiten en gaf onderwijs aan studenten van vrijwel alle studierichtingen, onder meer binnen het vak Big Images. De docent, zelf afgestudeerd en gepromoveerd in de natuurkunde, experimenteerde graag met nieuwe onderwijsvormen. Tot vlak voor zijn dood leidde hij een groep studenten die met kunstenaar Ronald Schimmel het werk The Innocent Body maakte voor het Van Abbemuseum. Zie ook pagina 10. TU/e-onderzoek beloond met HTSM-miljoenen 19 december - Technologiestichting STW beloont tien onderzoeken binnen de TU/e met een subsidie. Zes van de tien TU/e-projecten zijn aangevraagd door onderzoekers van de faculteit Electrical Engineering. Bij elkaar gaat het om een bedrag van 7 miljoen euro, waarmee de TU/e bijna de helft van de subsidiepot (15 miljoen euro) van STW krijgt toebedeeld. De subsidies maken deel uit van het programma High Tech Systemen en Materialen (HTSM) van STW. Een greep uit het online nieuws van de afgelopen twee weken. Kijk voor nog meer nieuws op CvB-voorzitter blikt terug op een succesvol januari - Collegevoorzitter Jan Mengelers hield maandag 5 januari zijn eerste nieuwjaarstoespraak. Volgens Mengelers kan de TU/e terugkijken op een succesvol 2014, maar hij waarschuwde ook dat er in een competitieve omgeving geen tijd is voor rust. De werkdruk is onverminderd hoog en voor het CvB een zeker punt van zorg en aandacht. Opvallend was zijn stilstaan bij enkele overleden leden van de TU/e-gemeenschap, zoals docent en onderwijsvernieuwer Kees van Overveld en student Rogier Coolen. Maar de zelfdoding van de Spaanse ontwerper in opleiding Juan López Carcelén in april had hem naar eigen zeggen het meest geraakt. IJskerk in Finland krijgt langzaam vorm 6 januari - Het Finse weer lijkt, net als vorig jaar, de spannendste factor te worden voor het TU/e-team dat er werkt aan een enorme basiliek van ijs. Momenteel is het koud in Juuka, met temperaturen tussen -15 en -25. Maar beter (voor de bouwers sléchter) weer dreigt, dus de studenten werken dag en nacht door om de ijskathedraal voor die tijd zover mogelijk in ijs op te trekken. De bouwers spuiten in dunne laagjes water -met daarin tien procent houtvezels ter versterking- en sneeuw op de metershoge mallen. Op dit moment zijn er ruim veertig bouwers in touw, volgende week komen er nog zo n twintig bij. Onderzoekers UT en TU/e werken aan onkraakbare creditcard 17 december - Onderzoekers van de Universiteit Twente (MESA+) en de TU/e ontwikkelden een methode die het onmogelijk maakt om pasjes, zoals creditcards en identiteitsbewijzen, te kraken. Zelfs als criminelen over alle informatie beschikken om een pasje te kraken of de eigenschappen daarvan na te bootsen, voorkomt deze methode dit. TU/e-onderzoeker Boris Skoric was verantwoordelijk voor de theorievorming en het doorrekenen van de methode, Quantum-Secure Authentication genaamd. Opvolger van OASE verwacht in december - Studenten en medewerkers kunnen naar verwachting vanaf 2017 gebruikmaken van een nieuw Studenten Informatie Systeem (SIS). Dan komt een einde aan Owis en daarmee ook aan OASE. Het nieuwe systeem moet gebruiksvriendelijker worden en beter aansluiten bij de opzet van het Bachelor College. Het nieuwe systeem wordt gekocht en niet op de TU/e gemaakt, zoals tot nu toe het geval was. Op 1 april is naar verwachting bekend welke leverancier de opdracht gegund krijgt. Het duurt nog even voor studenten en medewerkers toegang hebben tot het nieuwe systeem: de planning ligt nu op januari 2017.

3 4 Gelinkt 8 januari 2015 Gelinkt 5 Gouden toekomst voor aluminium-professoren De TU/e: dagelijks het tweede thuis van zo n tienduizend studenten en medewerkers. Een relatief kleine gemeenschap, met ontelbare banden tussen de leden - zakelijk en/of privé. In Gelinkt laten we steeds twee van hen aan het woord over hun relatie met elkaar en de universiteit. Ze hebben al een lange gezamenlijke geschiedenis bij TNO, maar nu neemt Johan Maljaars (38) ook op de TU/e - letterlijk - het stokje over van bijzonder hoogleraar Aluminiumconstructies Frans Soetens (66). Op donderdag 9 januari is eerst het afscheidscollege van Frans, direct gevolgd door de intreerede van Johan. Niet alleen op het werk wordt er gediscussieerd. Ook aan de eettafel treffen de heren elkaar geregeld in gezelschap van beider vrouwen voor een glas wijn en een goed gesprek. Lang hoeft hij niet na te denken over het meest bijzondere moment in hun werkrelatie. Het is dat Frans zo vasthoudend is en maar blééf aandringen op het doen van promotieonderzoek, anders had ik hier nooit gezeten, zegt Johan Maljaars met een glimlach. Hier - dat is zijn werkkamer op de negende verdieping van Bouwkundegebouw Vertigo, waar hij sinds 1 april 2013 als bijzonder hoogleraar zijn intrek heeft genomen. Een weids uitzicht over Eindhoven; een ander blikveld dan bij het Delftse TNO, waar hij wekelijks de meeste tijd spendeert. Het is bij TNO waar Frans Soetens in 2004 Johan, net afgestudeerd, verwelkomt. Frans is dan zelf al bijna tien jaar bijzonder hoogleraar Aluminiumconstructies aan de TU/e, benoemd op voorspraak van de aluminiumindustrie. Hij ziet in de jonge Maljaars een goede onderzoeker. Johan was al vaker gevraagd voor promotieonderzoek, maar wees het telkens van de hand. Ik had een heel leuk onderwerp liggen, de financiering was rond en er kon meteen begonnen worden. Voor Johan zou het een goede opstap zijn. Maar ik heb hem echt over de streep moeten trekken. Denk er nu eerst eens rustig over na, heb ik hem gevraagd, voordat je weer meteen nee zegt... Johan: En toen heb ik toch maar ja gezegd. Het is het begin van een vruchtbare samenwerking. Beiden met een passie voor aluminium - een vederlicht zwaargewicht zoals Johan het met een knipoog noemt - en een groot enthousiasme om aluminium bouwconstructies in de schijnwerpers te zetten. Het is een relatief nieuw materiaal met een aantal grote voordelen: het is licht en heeft weinig onderhoud nodig, heel geschikt voor bijvoorbeeld bruggenbouw. Frans: We hebben samen veel energie gestoken in de vraag of aluminium geschikt was voor bruggen met zwaar verkeer. Toen dat na uitgebreid onderzoek zo bleek, konden we starten met de ontwikkeling van de eerste aluminium verkeersbruggen. De Riekenhaverbrug, de Haringvlietbrug; het blijft bijzonder om daar overheen te rijden. Met deze projecten hebben we aluminium in Nederland op de bouwkundige kaart gezet. Werk en privé lopen in elkaar door Ondertussen timmeren ze goed aan de weg. Betrokken bij brugbouw in Amerika en Canada, maar ook veel onderzoek naar zaken als brandveiligheid en verbindingen. En waar hun relatie aan het begin die van meester-gezel was - Johan: je kijkt toch op tegen je promotor - groeien ze in de loop der jaren naar elkaar toe en zien ze elkaar nu als gelijkwaardige collega s. Frans is sowieso wars van titulatuur en hoog-van-de-toren-blazerij, erkent hij. Heel anders dan bijvoorbeeld de hiërarchie die ze zagen in Japan, op een werkreis waar ze beiden goede herinneringen aan hebben. Eerst was er een internationaal congres, georganiseerd door een grote aluminiumonderneming. De directeur zag alleen de professor staan, nodigde hem overal voor uit, hield deuren voor hem open. Maar ik had ook Johan en een aantal andere collega s bij me, vertelt Frans lachend. Die liepen dus overal in een rijtje achter mij aan, de professor en zijn gevolg. Voor Nederlandse begrippen was het eigenlijk een absurde situatie. Daarna gingen ze met de meegereisde familie op een korte rondreis door Japan. Prachtige bouwwerken bekijken, bijzondere ontmoetingen, eten met stokjes. Volgens Johan een mooi voorbeeld hoe werk en privé in elkaar doorlopen. We gaan heel vriendschappelijk met elkaar om, hebben geen last van generatieverschil en geen titel-gedoe. En ook onze vrouwen sluiten met enige regelmaat aan voor een gezamenlijk hapje en een drankje. Met het naderende TU/e-afscheid in het verschiet doet het Frans goed dat hij zijn toko nu kan doorgeven aan Johan. Toch was zijn opvolging geen kwestie van handjeklap, benadrukt Johan. Mensen denken dat misschien omdat we zo intensief samenwerken, maar ik moest gewoon solliciteren. Frans zat ook niet in de advies- en benoemingscommissie. Natuurlijk vind ik het wel een hele eer. De titel an sich doet me minder, het is voor mij meer het onderzoek en het mogen werken met studenten dat telt. Frans knikt beamend. Dat prof.dr.ir. moet inderdaad niet de hoofdzaak zijn. Het is een stukje waardering voor hetgeen je bereikt hebt, een bekroning van je carrière. Tegelijkertijd opent het deuren gemakkelijker en geeft het zeker internationaal gezien extra uitstraling. Het is eigenlijk niet goed dat titels daarbij moeten helpen, maar toch werkt het helaas zo. Ik ben er van overtuigd dat we met Johan een prima opvolger hebben die het onderzoeksveld alleen maar verder zal uitbouwen. Onderzoek en onderwijs zitten hem als gegoten. Johan is zelf altijd heel bescheiden, maar hij heeft alles in huis om ver boven mij uit te gaan steken. De toekomst: een stukje Frans, maar vooral veel Johan Johan, enigszins bedremmeld door zoveel lovende woorden, voorziet een gunstige toekomst voor aluminium als bouwmateriaal. Daar kan hij zijn voordeel mee doen. Grondstoffen worden steeds schaarser, maar omdat ruim acht procent van de aardkorst uit bauxiet - de belangrijkste grondstof voor aluminium - bestaat, is er in die zin geen enkele rem op het gebruik van aluminium. Omdat er wel veel energie nodig is om bauxiet te reduceren tot aluminium, wordt er steeds meer groene energie gebruikt en krijgt aluminium een steeds betere ecologische footprint ten opzichte van andere materialen. En er wordt steeds meer hergebruikt, omsmelten kost juist heel weinig energie. Dat, samen met een trend naar steeds lichtere constructies, is heel positief voor de aluminiumindustrie. Met de leerstoel Aluminiumconstructies wil ik aan deze ontwikkeling graag bijdragen en zoek ik daarom de samenwerking op met buitenlandse universiteiten en bedrijven. Natuurlijk breng ik ook mijn eigen accenten aan. Met name vermoeiing, materiaalonderzoek op microschaal en probabilistiek - het bepalen van faalkansen, wat is de kans dat een constructie bezwijkt - zullen mijn pijlers zijn. Een stukje Frans, maar vooral veel Johan. Een van hun laatste gezamenlijke academische activiteiten zal begin januari de gecombineerde afscheidscollege/intreerede zijn. Uniek, want nog nooit eerder werd er op de TU/e op dezelfde dag van een leerstoel afscheid genomen als de benoeming ervan gevierd. Het is met name een praktische overweging omdat we uit hetzelfde nest komen en veel gezamenlijke collega s en relaties hebben. Daarnaast geeft het een heel symbolisch tintje aan het geheel en dat maakt het extra bijzonder. Ook Frans ziet uit naar het moment dat hij het stokje aan Johan mag overdragen, iets wat hij met veel vertrouwen en plezier zal doen. Het is überhaupt goed dat er iets door te geven valt en de leerstoel met mijn pensioen niet wordt stopgezet, zoals dat bijvoorbeeld in Delft gebeurd is. Weemoed over het achterlaten van dingen heb ik niet. Ik zie het als een voorrecht dat ik nu meer tijd voor reizen, kunst en cultuur krijg. Donderdag 9 januari houdt Frans Soetens om uur zijn afscheidscollege Aluminium en constructies in de Blauwe Zaal van het Auditorium. Aansluitend vindt om uur de intreerede Aluminium, vederlicht zwaargewicht van Johan Maljaars plaats. Interview Nicole Testerink Foto Bart van Overbeeke Frans Soetens Johan Maljaars

4 6 Student 8 januari 2015 Student 7 Clmn Alain Starke promovendus Human-Technology Interaction Holle retoriek 2015, lieve mensen: een frisse duik, nieuwe kansen en karrenvrachten aan kerstkilo s om eraf te cardioën. Helaas zijn de meeste voornemens ongefundeerd en faalt 88 procent hiervan. Nieuwjaarstradities zijn twijfelachtig, maar toch doe ik eraan mee. Zo rolden de beste wensen! de afgelopen dagen vaak van mijn slijmerige tong. Ik was niet de enige: iedereen kreeg van iedereen niet goede, geen betere, maar de beste wensen! Het was net een Oprah Winfrey give-away: jij krijgt de beste wensen! En jij! En jouw hond! Allemaal goedbedoeld, maar behalve 365 nieuwe moppen op je scheurkalender verandert er niks. Dit gevoel kreeg ik ook na het luisteren naar de nieuwjaarsspeech van CvB-voorzitter Jan Mengelers, die zijn net-niethelemaal-uitgeruste personeel een hart en wat Eurest-bitterballen onder de riem stak. Jan stipte de capaciteitsproblemen onder de medewerkers aan, maar bood slechts holle retoriek waar een oplossing nodig is. Jans slotmetafoor over prioriteiten stellen (een vol potje met golfballen waar steeds toch nóg meer dingen bij kunnen) sloot hier ongelukkig op aan, alsof Jan hoopte dat het aanwezige personeel nóg meer uit zichzelf gaat halen. Heeft Jan wel echt de werkdrukspecial in Cursor 8 gelezen, waar parttime onderzoekers, parttime BC-slaven aangaven zestigurige werkweken te draaien en soms slechts in één week vijftien uur te slapen? Het voornemen om succesvol te blijven, is ongefundeerd als de werkdruk niet verlicht wordt. Jan wenst ons dan wel het allerbeste, maar het fundament van het succes vertoont Oost-Groningse schokscheuren. Volgens Jan moet éénieder een andere keer uitrusten, want in een competitieve topomgeving is het immers geen pretje. Deze mindset TGV t voorbij aan de realiteit: met de huidige groei en ambities ligt de TU/e op ramkoers met zichzelf en valt Jans succes-voornemen onder de falende 88 procent. De overmatige werkdruk is geen symptoom van succes, maar een prominent probleem. TU es Anne van Eeden (25 jaar) Eerstejaars masterstudent Bouwkunde Foto Vincent van den Hoogen Aanschuiven bij Wat doe je het liefst in je vrije tijd? Lekker ontspannen op de bank, een drankje doen in de stad met vrienden, een filmpje kijken, met de hond lopen en reizen. Ik ga het liefst naar bestemmingen waar ik nooit eerder ben geweest. Volgend jaar ga ik naar het WK rugby in Wales, lijkt me wel lachen om eens live te zien. Wat zou je aan de TU/e willen veranderen? Kwalitatief betere werkplekken, met goede voorzieningen. Ik heb in de U-raad gezeten en heb gezien dat er best wat werkplekken zijn. Maar in bijvoorbeeld het Auditorium is er geen stroom en stiltewerkplekken zijn niet altijd stil. Als je jezelf terug in de tijd kon verplaatsen waar zou de reis dan naartoe gaan en waarom? Naar februari/maart van dit jaar, toen we met studievereniging SUPport naar Nepal zijn gegaan. Dat was een topreis. De bewoners waren erg blij met de biogasinstallaties die we mee hebben helpen bouwen. Het was fantastisch om op de bergtoppen van het uitzicht te genieten. Waar in Eindhoven kan een student lekker en goedkoop eten? Ik vind het eten lekker bij Radio Royaal en het Ketelhuis, beide op Strijp-S. Alleen niet zo goedkoop, een wat goedkopere locatie en ook lekker is The Trafalgar Pub in Eindhoven. Wat doe je op je eerste vrije dag na een drukke tentamenperiode? Zie antwoord op de eerste vraag! In elk geval uitslapen, een drankje doen en als het weer goed is een terrasje pakken. Wat is het meest opmerkelijke dat je ooit hebt aangetroffen in je kamer na een avond stappen? Een gigantische krekel in de tent. Die troffen we daar s avonds aan tijdens een vakantie in Kroatië. Nou ben ik niet bang voor krekels, maar als je een drankje op hebt en het beest begint te springen door de tent, heb je wel een grappig effect. Wat is volgens jou de ultieme stedentrip? Bilbao, in Noord-Spanje. Een stad waar je niet snel heengaat, maar die tegen alle verwachtingen in bijzonder leuk is. Sinds de komst van het Guggenheim-museum heeft de stad een enorme impuls gekregen. Mexicaanse schotel Een Mexicaanse schotel van Rik Jacobs, zesdejaars Technische Bedrijfskunde: Snijd een kilo kipfilet in blokjes en bak die in een beetje olie. Doe er een potje tacosaus en een blik mais (huismerk AH) bij. Maak op smaak met peper en zout Leg in een ovenschaal lagen van Tortillachips naturel (twee zakken van AH) Geraspte kaas (twee zakken van 200 g) Crème fraîche (bakje AH) En doe de schaal eventjes in de magnetron, tot de kaas wat smelt. Maak een salade van zes tomaten en 200 g witte kaas en een beetje olie, peper en Italiaanse kruiden. Dit is een favoriet recept van alle bewoners. Ze hebben allemaal graag dat Rik kookt. Hij doet dat liever dan afwassen en noemt zijn huisgenoten ideale proefkonijnen. Zij eten altijd alles op en zo kan ik een beetje uitproberen. De vraag Wat doe je het liefst in je vrije tijd mag er van Anne uit, op voorwaarde dat de vraag over de dag na de tentamenperiode bovenaan komt te staan. Dat is een fijne vraag om erin te komen. De nieuwe vraag wordt: Als je opnieuw zou mogen kiezen, welke studie zou je dan doen en waarom? (JvG) Wat is dat voor een huis? Het studentenhuis aan de Biesterweg boven de Thai aan de Aalsterweg wordt particulier verhuurd aan vijf vrienden, waarvan drie elkaar kennen van de middelbare school in Heerlen. Zij hebben het huis Bachus gedoopt, naar de god van de roes en dronkenschap. Niemand is lid van een studentenvereniging vanwege de afkeer van verplichtingen. Is jullie Bachusgroep een soort dispuut? Je zou het een semi-dispuut kunnen noemen, zegt zesdejaars TN-student Ruud Smedts, maar dan zonder verplichtingen. We zijn nu met zijn dertienen. Als we iemand kennen die lange tijd goed bij de groep past dan nodigen we hem uit in de Bachusgroep. Hij moet dan trap drinken. Dat betekent de trap oplopen en ieder bierglas dat daar staat leegdrinken. Meestal staan er tien pilsjes. Bij Rowan (Muller, vierdejaars TN, red.) hebben we er een halve liter extra bijgezet. Hij had het in 2.51 min op. Rowan: Ik heb weinig talenten, maar snel drinken is er wel een. Drinken jullie allemaal altijd veel? Naarmate de studie vordert, drinken ze minder vaak, volgens Roel Vos, zevendejaars Bouwkunde. Bij de maaltijd komt meestal water. En we gaan minder naar feesten, hoewel we daar dan wel weer meer drinken. Maar eigenlijk is het voor de meeste bewoners inmiddels tijd om de studie af te ronden, en daar horen minder bacchanalen bij. Hoe is het contact met de buurt? Wisselend. Ze zijn vrienden van de Egyptische kebabtent. Daar helpen ze af en toe met documenten en het installeren van telefoons. Met de naaste buren, ook studenten maar niet van de TU/e, delen ze zonder problemen het dakterras. Maar met de onderbuurman kan het contact wel beter. Ooit was er een oorlog over het kapje dat de afzuiginstallatie - uitkomend op het dakterras - tegen regen en bierblikjes moest beschermen. Was die weggewaaid, dan zorgde de onderbuur dat de ADSL-kabel ook last van wind kreeg (lees: die werd eruitgetrokken. Dat kon omdat die kabel via de meterkast van de Thai liep). Maar dit is allemaal oud zeer; de uitlaatpijp is verlegd en Bachus heeft inmiddels glasvezel. Wat is het fraaiste van het huis? Naast het dakterras is Bachus trots op de zolder. Het zuiphok. Daar hangen trofeeën die op allerlei feesten in allerlei landen bijeen gebrast zijn. De Nederlandse verkeersborden die er hingen heeft Ruud op advies van een controlerende agent laten ophalen door de gemeente. Anders zou er een boete volgen. En dat was niet de bedoeling. Wat is er bijzonder aan jullie wc? Je bent er nooit alleen, zegt Roel V. En je kunt van te voren bedenken welk uitzicht je krijgt, door te gaan zitten of juist te staan, vult Roel Brooimans (zesdejaars Technische Natuurkunde) aan. Hij zit liever. En hoe is het in Taipei? Studenten van de TU/e gaan steeds vaker voor hun studie naar het buitenland. Voor stage of voor het verrichten van onderzoek, omdat het verplicht is of omdat ze het leuk vinden. Cursorlezers kunnen iedere twee weken over de schouder van een TU/e-student in het buitenland meekijken. Gong Xi Fa Cai! Oftewel, gelukkig nieuwjaar! Hier in Taipei werd het nieuwe jaar goed ingeluid met het vuurwerk vanaf de Taipei 101, het vijfhonderd meter hoge noedeldoosjes -icoon van de stad. Hoewel oud- en nieuwjaarsdag niet als officiële feestdagen te boek staan, en er dus ook gewoon colleges waren, wordt nieuwjaar steeds populairder in Taiwan. Kerstmis blijft helaas nog een beetje achter. De enige kerstboom was te vinden in de Starbucks en pechvogels hadden zelfs tentamen op Eerste Kerstdag. Samen met andere exchangers hebben we gelukkig toch nog ons traditionele kerstdiner kunnen houden. Niet alleen met de feestdagen merk je dat je in een compleet andere cultuur terecht bent gekomen, werkelijk álles is hier anders dan bij ons en dat is wat dit semester zo mooi maakt. Zo wordt in Taiwan op night-markets gegeten in plaats van thuis aan de keukentafel en wachten mensen netjes in een rij voor de metro in plaats van het duwen en trekken wat bij ons het geval is. Engels spreken ze hier niet en aangezien mijn Chinese woordenschat ook niet veel verder reikt dan hoi, bedankt, twee bier en niet te pittig lijken gesprekken met locals vooral op uitbundige toneelstukken. Ook de Taiwanese studenten kunnen vrij slecht Engels. Dit maakt mijn groepswerk met vijf Taiwanezen - laten we zeggen - lastig. De communicatie gaat ongeveer als volgt: telkens als ik iets zeg, wordt er onderling in het Chinees overleg gevoerd over hetgeen ik net gezegd heb. Vervolgens is er een stilte van een aantal seconden en kijken ze elkaar aan wie er gaat reageren. Uiteindelijk volgt er een reactie van één van de jongens. Erg grappig om mee te maken! Taiwan ligt overigens op prima reisafstand van vele andere Aziatische pareltjes, zo heb ik Maleisië, Hong Kong en Japan bezocht. Taiwan zelf is met vele bergen en kustplaatsen ook echt schitterend. Dus, hou je van reizen, avontuur en lekker weer? Kom dan naar Taiwan! Interview Norbine Schalij Foto s Rien Meulman Wil jij ook met je culinaire huisgenoten in deze rubriek? Mail dan naar Hugo Camp, masterstudent Operations Management and Logistics Vind jij het ook leuk om een bijdrage te leveren aan deze rubriek en ben jij dit collegejaar in het buitenland? Stuur dan een mailtje naar Lees alle buitenlandervaringen online op

5 8 Student 8 januari 2015 Universiteitsberichten 9 Kracht/en/veld Paardrijden: Concorde Hoezo willen jullie je imago verbeteren? Het Penny-imago moet weg!, zeggen Concorde bestuursleden Daphne Vogel en Ilse Suerink (beiden Fontys). Net als de andere clubleden aan tafel waren zij naar eigen zeggen ook echte Penny-meisjes. Helemaal roze, de hele dag in het stro je paard knuffelen en nergens anders over praten. Concorde wil dit jaar meer niet-paardgerelateerde activiteiten organiseren en is al goed bezig; onder andere een filmavondje, bezoek aan het casino en deelname aan de pubquiz op Stratumseind bij stamkroeg Villa Fiesta. Hoe zien jullie wedstrijden eruit? Bij een S.O. (stedenontmoeting met de andere 9 studentenpaardrijverenigingen, red.) zijn er dressuur- en springwedstrijden. Beide zijn jurysporten; drie personen doen de oefeningen op hetzelfde paard, de jury laat er één doorgaan naar volgende ronde, tot de finale uitwijst wie de beste is. Bij wedstrijden krijg je dus een vreemd paard en daar moet je wel een klik mee hebben. Je kan pech of geluk hebben, zegt Laura Kollau, promovenda bij ST. Wat moet je doen bij dressuur? Een proef duurt een minuut of zeven en bestaat uit enkele verplichte figuren uit het proevenboek van paardensportbond KNHS, bijvoorbeeld de volte (cirkel maken) en de slangenvolte (slingerend door de bak). De route wordt aangegeven met letters aan de wand. AFBMCHEK, te onthouden met Alle Franse Boeren Met Centen Hebben Een Koe. Ook krijg je opdrachten als wijken (opzij gaan) en tempowisselingen (galop, draf en stap). Facts and figures Opgericht in: 2000 Beste prestatie: afgelopen collegejaar een ledengroei van 50%. Aantal leden: 30 studenten en 40 oud-studenten. Doel: imago verbeteren. Bijzonderheid: ook jongens zijn lid. Bij beginnerscursus evenveel mannen als vrouwen, bij de leden 20% man. Trainer: o.a. EE-studente Anouk Hubrechsen (beginnerscursus). Training: dinsdag en woensdagavond in Manege Sonniushof in Son. Je kunt mee met een busje dat vanaf het SSC vertrekt. ALGEMEEN ICMS Outreach symposium 2015 We cordially invite you to attend the 4th Outreach Symposium of t he Institute for Complex Molecular Systems at the Eindhoven University of Technology. This year the symposium highlights polymer / materials science and biomedical sciences on the first day, while functional molecular systems are presented on the second day. We invite all TU/e scientists interested in these topics to attend the symposium on one or both days. Moreover, members of ICMS Industrial Consortium are invited; we hope to inspire each other to push the frontiers of science and technology. ICMS Outreach Symposium, January 22-23, 2015 Location: TU/e, Zwarte Doos, Filmzaal January 22: January 23: Entrance fee: none Please register by Participation is free of costs MENS CEC Afscheid Sabine van Gent Op donderdag 22 januari neemt Sabine van Gent, directeur van het Communicatie Expertise Centrum, afscheid van het CEC en de universiteit. Van Gent heeft bijna 22 jaren aan de TU/e gewerkt in verschillende functies en bij verschillende afdelingen. Ze gaat per 2 februari werken als directeur Marketing, Communicatie en Studentenzaken bij Avans Hogescholen. Je bent 22 januari welkom om afscheid te komen nemen van Sabine in de kantine van Vertigo (vloer 1) vanaf uur. Bureau voor Promoties en Plechtigheden Afscheids- en intreerede Vrijdag 9 januari, 15:00 uur, BZ: gezamenlijk afscheidscollege en intreerede (B) Afscheidscollege prof.ir. F. Soetens (B) - dhl Voorzitter: prof.dr.ir. C.J. van Duijn Titel: Aluminium en constructie Intreerede prof.ir. J. Maljaars Voorzitter: prof.dr.ir. C.J. van Duijn Titel: Aluminium, vederlicht zwaargewicht Promoties Maandag 12 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie ir. B.J. Luijsterburg (ST) Promotoren: prof.dr. P.J. Lemstra en prof.dr.ing. A.A.J.M. Peijs Voorzitter: prof.dr.ir. J.C. Schouten Titel proefschrift: Mechanical Recycling of Plastic Packaging Waste Dinsdag 13 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie ir. S.J.C.G. Hectors (BMT) Promotor: prof.dr. K. Nicolay Voorzitter: prof.dr.ir. F.P.T. Baaijens Titel proefschrift: MRI methods for the planning and evaluation of High Intensity Focused Ultrasound tumor treatment Woensdag 14 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie M.Z. Nakevska MSc (ID) Promotoren: prof.dr. G.W.M. Rauterberg en prof.dr.ir. J.H. Eggen Voorzitter: prof.dr.ir. L.M.G. Feijs Titel proefschrift: Interactive Storytelling in Mixed Reality Woensdag 14 januari, 16:00 uur, CZ5: promotie M. Deen MA (ID) Promotor(en): prof.dr. B.A.M. Schouten Voorzitter: prof.dr.ir. A.C. Brombacher Titel proefschrift: G.A.M.E. Games Autonomy Motivation & Education How autonomy-supportive game design may improve motivation to learn Donderdag 15 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie G.W.P. van Pruissen MSc (ST) Promotoren: prof.dr.ir. R.A.J. Janssen en dr.ir. M.M. Wienk Voorzitter: prof.dr.ir. J.C. Schouten Titel proefschrift: Lactam-based pi-conjugated semiconducting polymers Maandag 19 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie Dipl.-Ing. P. Neirynck (BMT) Donderdag 15 januari, 16:00 uur, CZ5: promotie D. Pranantha Dolar MSc (ID) Promotoren: prof.dr. A. De Gloria en prof.dr. G.W.M. Rauterberg Voorzitter: prof.dr.ir. A.C. Brombacher Titel proefschrift: Experiments on flow and learning in games: Creating services to support efficient serious games development UNIVERSITEITS- BERICHTEN Promotor: prof.dr.ir. L. Brunsveld Voorzitter: prof.dr. P.A.J. Hilbers Titel proefschrift: Supramolecular surfaces for cell adhesion Maandag 19 januari, 16:00 uur, CZ5: promotie F. Sharmeen MSc (B) Promotor: prof.dr. H.J.P. Timmermans Voorzitter: nader te bepalen Titel proefschrift: Dynamics of social networks and activity travel behaviour Dinsdag 20 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie A. Denasi MSc (W) Promotor: prof.dr. H. Nijmeijer Voorzitter: prof.dr. L.P.H. de Goey Titel proefschrift: Teleoperated and cooperative robotics: a performance oriented control design Dinsdag 20 januari, 16:00 uur, CZ5: promotie Dipl.-Phys. F.K.-H. Brehmer (TN) Promotor: prof.dr.ir. M.C.M. van de Sanden Voorzitter: prof.dr. K.A.H. van Leeuwen Titel proefschrift: Shining light on transient CO2 plasma Woensdag 21 januari, 16:00 uur, CZ4: promotie drs.ir. J.M. den Harder (TN) Promotoren: prof.dr.ir. P.F.F. Wijn en prof.dr.ir. M. Breeuwer Voorzitter: prof.dr. H.J.H. Clercx Titel proefschrift: Metal Implant Artifact Reduction in Magnetic Resonance Imaging Woensdag 21 januari, 16:00 uur, CZ5: promotie ir. C.H.R.M. Wilsens (ST) Promotoren: prof.dr. S. Rastogi en prof.dr.ir. H.E.H. Meijer Voorzitter: prof.dr.ir. J.C. Schouten Titel proefschrift: Exploring the application of 2,5-furandicarboxylic acid as a monomer in high performance polymers: Synthesis characterization, and properties STUDENT Integrand Bestuursjaar Integrand Ben jij een ambitieuze TU/e-student? Wil jij klaar zijn voor de arbeidsmarkt van morgen? Werk samen met de grootste (technische) bedrijven uit de regio en maak kennis met recruiters. Kom ook professionele werkervaring opdoen in een gezellig studentenbestuur bij Integrand Eindhoven. Ben je geïnteresseerd geraakt of wil je meer weten? Kom dan gerust eens langs in Matrix Reageer snel en stuur je motivatiebrief vóór vrijdag 16 januari naar Ook een bericht plaatsen op deze pagina? Mail het bericht (maximaal 100 woorden) dan naar Wat is belangrijk bij springen? Je moet het wel durven met een vreemd paard! Fontysstudente Els Smet is volgens Laura een echte springruiter. Els: Je moet hindernissen in een specifieke volgorde nemen. Het parcours mag je van te voren, zonder paard, wandelend verkennen. Je krijgt punten als je geen balken laat vallen en als je netjes rijdt. Dus geen wapperbeentjes of flapperhandjes en niet naar voren of achteren leunen met je romp. Waarom zijn er veel internationale studenten bij de beginnerscursus? Daphne: Paardrijden spreekt internationale studenten, vooral uit Azië, vaak aan doordat het in hun eigen land een elitaire en onbetaalbare sport is. Onze groei hebben we niet te danken aan deze mensen. Omdat ze vaak tijdelijk in Nederland zijn, volgen ze vaak alleen de beginnerscursus. Dat doet ook Xiaoming Lyu, promovendus Urban Planning, die zich voor het gemak Edgar laat noemen. In China is paardrijden te prijzig voor mij. Eén rondje in de bak kost daar al gauw één euro. Hier krijg ik een uur les voor 9,50 euro. Ik kan dan ontelbaar veel rondjes maken. Ik ben begonnen met paardrijden om te bewijzen dat ik er niet te oud voor ben, zegt de dertigjarige Edgar. Het is niet makkelijk, de eerste les viel ik van mijn paard, maar ik zet door. Tekst Norbine Schalij Foto s Bart van Overbeeke Advertentie Je hebt nu Cursor-magazine in je handen, maar wist je dat we ook online te vinden zijn? Op vind je al het nieuws rondom de TU/e. Surf ook eens naar en volg ons op Wil jij jouw feest, lezing, symposium of andere activiteit gratis onder de aandacht brengen op Mail ons dan voor inloggegevens Hello... world? Comic Elles Raaijmakers We zien je graag online terug!

6 10 Mens 8 januari 2015 Mens & Mening 11 Kees van Overveld In memoriam Op dinsdag 16 december is Kees van Overveld overleden, amper zes weken nadat hij van de TU/e naar huis ging met het idee dat hij een burn-out had. Kees bleek een hersentumor te hebben, een lot dat hij op bewonderenswaardige wijze heeft aanvaard. Zijn dood is een groot verlies voor de hele TU/e-gemeenschap. Hij werkte in zijn loopbaan voor vier faculteiten en gaf onderwijs aan studenten van vrijwel alle studierichtingen, en op alle niveaus. Kees begon zijn studie Technische Natuurkunde in Hij promoveerde in 1985 op een onderwerp uit de experimentele kernfysica, in dienst van de stichting FOM. Beeld Na een omscholing ging Kees als UD in computer graphics werken bij de jonge opleiding Informatica en bouwde een onderzoeksgroep op (de huidige groep Visualisatie) die hij leidde tot 2000, vanaf Foto Bart van Overbeeke 1990 als UHD. Daarnaast was hij werkzaam voor Philips Research als senior scientist en consultant op het gebied van beeldtechnologie ( ). Kees kennis van en liefde voor beeld leidde tot het vak Big Images ( ), ontwikkeld in het kader van Studium Generale. Hierin bracht hij inzichten over het zien van beelden uit allerlei disciplines bijeen in een eigen raamwerk, het 8-lagenmodel, dat hij vastlegde in het boek Van Licht tot Zicht (Coutinho, 2011). Modelleren en ontwerpen In 1997 begon Kees een eigen bedrijfje op het gebied van creativiteit en modelleren. Zijn interesse hiervoor leidde binnen de TU/e tot een overstap naar het Stan Ackermans Instituut (2000), waar hij onderzoek ging doen naar multidisciplinaire ontwerp- en modelleermethoden. Hij onderwees deze methoden ook na zijn verhuizing naar Industrial Design (2002). Zijn vakken over generieke manieren van modelleren en ontwerpen werden een vast onderdeel van de PDEng-opleidingen. Dat was de reden om Kees bij de start van het Bachelor College te vragen om het basisvak Inleiding modelleren te ontwikkelen, een vak waarvoor hij tot nu toe verantwoordelijk docent was. Onderwijsvernieuwing Als docent experimenteerde Kees steeds met nieuwe onderwijsvormen. Een curriculum was voor hem een geheel van samenhangende vakken dat apart ontworpen en geëvalueerd moest worden. Hij werd één van de grondleggers van het ACQA-systeem van academische competenties (2003/2005). Als lid van de ACQA-projectgroep werkte hij mee aan vele onderzoeken van bestaande bachelor- en mastercurricula, en speelde hij een belangrijke rol bij de vormgeving van de masteropleiding Science and Technology of Nuclear Fusion. Vele talenten Kees schreef (liedjes, gedichten, toneelstukken, een roman), schilderde en tekende (ook als cartoonist voor Cursor), speelde toneel en maakte muziek. Kenmerkend daarbij was dat hij steeds zijn talenten combineerde. Zo schreef hij een monoloog over kwantummechanica voor het Zuidelijk Toneel, en maakte hij de voorstelling Kijken met je brein met illusionist Emiel Lensen. Tot vlak voor zijn dood leidde hij een groep studenten die met kunstenaar Ronald Schimmel het werk The Innocent Body maakte voor het Van Abbemuseum. Volgens Kees ligt het belang van het bestaan in het delen van ideeën en ervaringen, het leggen van verbanden en verbindingen. Zijn overlijden laat een grote leegte achter, maar zijn ideeën zullen blijven doorwerken in de vele, vele mensen die hij tijdens zijn leven wezenlijk heeft geïnspireerd. Tijn Borghuis en Anthonie Meijers, sectie Filosofie & Ethiek, faculteit IE&IS Dr.ir. Kees van Overveld ontving op 2 december j.l. een bijzondere onderscheiding van het Platform Academische Vorming van de TU/e voor zijn pionierswerk op het gebied van multidisciplinair onderwijs en onderwijsvernieuwing. Onderstaande column heeft Kees van Overveld nagelaten om na zijn dood te delen met de TU/e-gemeenschap. Bloemen plukken onder het prikkeldraad Een P.S. na 30 jaar speelkwartier Door Kees van Overveld Ofschoon zoon van een leraar in (o.a.) biologie is het buitenleven bij mij altijd voornamelijk van horen zeggen geweest. Weilanden en akkers ken ik van plaatjes, en nauwelijks uit eigen ervaring. Maar ik weet wel dat er vaak hekken omheen staan, afrasteringen en prikkeldraad. De wereld zit vol met kadastraal afgepaalde domeinen en gebieden, maar meestal zijn de afrasteringen minder goed zichtbaar dan weidehekken, hoewel niet minder bepalend. Wat me opgevallen is, net zoals dat bij weilanden het geval is, is dat de strook vlak bij of onder een afrastering de schoonste en meest gevarieerde bloemenpracht biedt. Niet verwonderlijk natuurlijk; het melk- en slachtvee banjert vooral ver van het schrikdraad en graast graag gezellig omringd door herkauwgenoten. Dit geldt voor weilanden, maar naar ik heb mogen ervaren niet minder voor gebieden van de geest en maatschappelijke instituties. Of het nu schoolvakken zijn of wetenschappelijke disciplines, afscheidingen hebben vaak een hardnekkige neiging zichzelf te bestendigen, ze worden al snel ondoordringbaar en prominent. Alsof de beoefenaren, leerboekenschrijvers en docenten beducht zijn om in aanraking te komen met het schrikdraad dat de grens vormt tussen hun akker en een aanpalend perceel. Toch leert de geschiedenis dat echte verrassingen en inspiratie vooral te vinden zijn tussen de kavels in, en nog los van verrassingen en inspiratie is naar mijn ervaring ook het plezier op de plekken waar vak- en disciplinegrenzen verdampen aanmerkelijk groter dan in de platgetreden mainstream daar ver vandaan. We hadden het over schoolvakken en wetenschappelijke disciplines, maar het zou net zo goed hebben kunnen gaan over geconstrueerde en soms overbodige tegenstellingen tussen wereldbeelden, bezigheden of levensfasen (spelen tegenover leren, of studeren tegenover werken, creëren tegenover gebruiken of consumeren), ismen, theorieën of leerstellingen. Niet zelden zijn afscheidingen en tegenstellingen de uiteindelijke veroorzakers van treurnis en destructie (denk aan uitwassen zoals politiek, levensbeschouwelijk of religieus fanatisme en fundamentalisme). Het nare van wereldbeelden en ismen is immers dat ze vaak kristalliseren in duidelijk zichtbare instituties en dat de abstracte afgrenzingen ertussen verworden tot belangen, budgetten en beleidscommissies. De voorbeelden zijn natuurlijk legio: een museum is geen universiteit en een universiteit al helemaal geen theater, hoewel ik zelf nooit het echte verschil heb kunnen aanwijzen tussen onderwijs en entertainment. De creativiteit en bezieling die voor beide nodig zijn leiden hooguit tot iets andere eindresultaten maar komen uit dezelfde bron. Sommige weilanden zijn heel groot. Zo groot dat veel koetjes zich niet eens realiseren dat ze door een afrastering omgeven zijn, laat staan dat ze in de buurt van die afrastering durven te komen of zelfs er overheen springen. Een van die weilanden heet rationalisme ; een weiland dat afhankelijk van wie je het vraagt misschien ontgonnen is ca. 5 eeuwen voor Christus op een heuvel ergens in de buurt van Athene, dan wel in de 18de eeuw toen in West-Europa de Verlichting aan ging. De randen van het rationalisme hebben voor velen een soort afstotelijkheid, misschien het aangrijpendst verbeeld door Francisco de Goya in zijn ets De slaap van de rede brengt monsters voort ( ). Voorbij dit hek loeren chaos en onttakeling. Toch zijn het juist onverdachte empirische wetenschapsgebieden zoals de moderne psychologie en neurologie die tegenwoordig lijken aan te tonen dat ook de verlichte mens veel minder ratio gebruikt bij het nemen van beslissingen en maken van plannen dan waar hij of zij zich graag op zou willen laten voorstaan. Als dit inzicht al bijna salonfähig begint te worden, waarom dan voor de jonge mensen die we opleiden tot beslissers en plannenmakers de illusie in stand houden dat elke beslissing of elk plan de uitkomst zou moeten zijn van een rekensom of objectieve afweging? Misschien zijn er wandelpaden in het weiland die leiden naar een minder verschrikkelijk stuk schrikdraad waaronder bloemetjes bloeien met irrationele namen zoals Intuïtie, Toeval, Fantasie, Passie, Eigenheid, Betovering, Schoonheid, Mildheid, Engagement, Artisticiteit, Opinie, Aanvaarding, Overgave, Droom, Metafoor, Poëzie, of misschien wel gewoon Emotie. De slaap van de rede brengt monsters voort van Francisco de Goya. TUssen de oren Zwart als ik ben - ben ik als zwart Als puber las ik het boek Black Like Me van John Howard Griffin. Griffin, een blanke man, beschrijft een fascinerend en verontrustend sociaal experiment waarbij hij, door middel van een huidmedicijn, een hoogtezonkuur van 15 uur/dag, en onder begeleiding van een dermatoloog, de rest van de wereld liet geloven een zwarte man te zijn. Mensen die hem als blanke kenden, herkenden hem niet meer. In die hoedanigheid, maar zonder verder expliciet iets aan zijn gedrag of identiteit te wijzigen, ging hij, eind jaren vijftig van de vorige eeuw, zes weken lang reizen door het diepe zuiden van de VS (Louisiana, Missisippi, Alabama, Georgia). Goed gekleed, beleefd en welbespraakt werd hij niettemin wantrouwend behandeld, kreeg regelmatig de hate stare toegeworpen, en werd impliciet en expliciet vernederd. Terwijl Griffin zich geliefd voelde als blanke, voelde hij zich in toenemende mate eenzaam, angstig, en vervreemd van zichzelf. De unieke ervaring om tijdelijk als zwarte man door het leven te gaan, leverde een diep inzicht op in de vooroordelen die huidskleur teweeg kon brengen. Niks cultuur, opvoeding, opleiding of gedrag - enkel huidskleur. Het boek zette me aan het denken. Fast forward 55 jaar. In recent onderzoek, gepubliceerd in Trends in Cognitive Sciences, laten psychologe Lara Maister en collega s zien hoe je virtual reality (VR) kunt inzetten om sociale vooroordelen rondom huidskleur te beïnvloeden. Proefpersonen kregen een VR-helm (denk UR-podium Het meest gehoord tijdens de verkiezingen? We zien jullie de rest van het jaar niet. Toegegeven, het is misschien waar: de universiteitsraad doet haar werk dan wel veelal openbaar in vergaderingen waar iedereen bij mag zijn, maar de publieke tribune blijft het overgrote deel van de keren angstvallig leeg, op die twee of drie enthousiastelingen na die vaak ooit zelf aan de fractietafels zaten of er nog hopen te belanden. Het is ook niet vreemd: de UR is een orgaan waarvan de meeste medewerkers, laat staan studenten, überhaupt niet eens weten wat het doet en wat de rechten en de plichten zijn. Dat belangrijke beslissingen over bijvoorbeeld OER en en begrotingen afhangen van het zegje van jouw vertegenwoordiging, en dat daar af en toe behoorlijk wat politiek spel aan te pas komt. Hoewel landelijk gezien de opkomst best hoog is, stemt tijdens de verkiezingen de helft van de studenten niet voor de UR. Ze zien het verschil tussen de partijen niet, en hebben geen idee wie er bij de gezichten horen. Uiteindelijk stemt een groot deel op iemand die ze toch al kennen, Wat doen wij echt? en zijn de mensen met een hoog aantal stemmen degenen die al bekendheid hebben verworven via een bestuursjaar of een andere actie. Sterker nog: of degenen op de verkiezingslijst wel of niet van het vrouwelijk geslacht zijn, kan ze al een behoorlijke voorsprong op de andere kandidaten geven. Zoekt de mannelijke bètastudent de inhoud wellicht op een andere plek? Het kan in elk geval anders, maar dat zal van beide kanten moeten komen. Laat het voor de nieuwe raad een streven voor 2015 zijn: op zoek naar manieren om het Illustratie Sandor Paulus Oculus Rift) op hun hoofd en zagen zichzelf (dat wil zeggen, hun avatar) vanuit een 1e persoonsperspectief in een virtuele spiegel. Ook konden ze naar beneden kijken om direct de handen, armen en het lichaam van hun avatar te zien. In het experiment werd de huidskleur van de avatar gemanipuleerd. Wanneer proefpersonen een zwarte avatar belichaamden bleek dit hun impliciete negatieve vooroordelen ten opzichte van mensen met een donkere huidskleur te verminderen. Een interessant en hoopgevend resultaat, aangezien het veranderen van stereotypische vooroordelen over het algemeen een heel langdurig proces is. Met virtual reality kunnen we ons verplaatsen in elkaar In Cursor worden iedere twee weken studenten, docenten, labs, technische artefacten, de werkomgeving, het wetenschappelijk bedrijf, de campus, het onderwijs en websites onder een psychologische loep gelegd door de medewerkers van TU/e-opleiding Psychology & Technology. Het is nog onbekend of deze veranderingen ook op langere termijn standhouden, en of ze ook tot betekenisvolle gedragsveranderingen buiten de VR-omgeving leiden, maar het lijkt erop dat virtual reality ons een spiegel kan voorhouden, waarmee we met andere ogen naar onszelf kunnen kijken. Het stelt ons op die manier in staat om ons, letterlijk, te verplaatsen in een ander. En dat is 55 jaar na Griffin nog steeds geen overbodige luxe. Wijnand IJsselsteijn hoogleraar Cognition and Affect in Human-Technology Interaction publiek erbij te betrekken en laten weten wat er in de raad wordt uitgevoerd. Maar laten we ook nogmaals alle TU/e ers oproepen: kom gewoon een keer kijken wat we nou écht doen. Bor de Kock, fractielid Groep-één Foto Tom Kölker

7 12 Focus 8 januari 2015 Focus 13 Tekst Norbine Schalij Foto s Bart van Overbeeke Een passende tas voor gewichtige zaken De tas die leverancier Targus ontwierp voor de 15.6 inch laptop die de TU/e haar studenten levert, heeft een heel bijzondere grondstof. Dat is 100 % PET polyester vezel die gemaakt is van gerecyclede waterflessen. STU koos de ecosmart tas ook vanwege de kwaliteit, het draagcomfort en de stevigheid voor de laptop. Wie zijn notebook niet in deze tas vervoert, voldoet trouwens niet aan de verzekeringsvoorwaarden. En als de tas zelf stukgaat, dan krijg je een nieuwe, maar die is zonder TU/e-logo. Medewerkers van STU en student-assistenten hebben helpen kiezen uit vier mogelijkheden. Twee bleven over en ook bezoekers van de STU-balie mochten daarover hun voorkeur noteren. Notebookcoördinator Floris Verhagen: De nietgekozen tas zag er zakelijker uit. Deze stijl werd als minder formeel ervaren en mooier. Hij is niet kinderachtig. Ja, hij moet wel meekunnen naar een sollicitatiegesprek. Zoë Vangangelt masterstudente IE&IS Chris Veldhuisen masterstudent IE&IS Koert Mulders masterstudent ID Reem Shakerchi masterstudente Bouwkunde Christianne Wisse derdejaars studente Technische Bedrijfskunde Zoë heeft haar TU/e-tas vorig jaar gekregen toen ze na een hbo-studie een pre-master deed. Hij is wel fijn, maar er moet een tas bij voor andere dingen. Zeker voor eten, dat wordt in de TU/e-tas geplet, en dingen die ze op het station snel moet kunnen pakken, zoals haar ov-kaart. Ik heb een extra handtasje mee voor die treinkaart. De rugtas is voor mij zo zwaar dat ik die niet snel op en af kan doen. Haar wens is een vakje voor een ov-kaart op het hengsel waar je bij kunt zonder de tas af te doen. Chris vindt de TU/e-tas zó lelijk, dat hij hem thuis heeft liggen. Het is er een van de vorige lichting en Chris gebruikt hem niet omdat ik niet op een schildpad wil lijken. Hij vindt het bovendien niet leuk dat iedereen kan zien dat hij een TU/e-student is. Dat vinden meer studenten; menigeen die de Targus wel gebruikt, heeft het TU/e-logo er vanaf gepulkt. Chris koos voor een zwarte Eastpak. Na drieënhalf jaar gebruik is die nog goed. Chris weet dat de laptop niet verzekerd is als hij niet in de Targus zit, maar hij zorgt goed voor het apparaat met een extra beschermhoes. Eerlijk waar, Koert heeft zijn Targus versleten. Hij was tevreden over de tas die hij in 2009 kreeg. Maar jarenlang anderhalf uur per dag op een fietsende rug schuiven (retourtje Helmond) was zelfs voor de Targus teveel. Nu heeft Koert een hippe Ortliebtas, bedoeld voor professionele fietskoeriers. Hij is groot en heeft gelukkig geen vakken. Zo past er alles in. Ook schetsboeken, hout en alles wat een ID er zoal nodig heeft. Hij is ook waterdicht. De TU/e-tas kon water buiten houden met een speciale regenhoes, maar wie heeft die ooit gebruikt? Reem heeft nooit een Targus gehad, omdat ze geen notebook van de TU/e wilde. Ik vind die te groot en te zwaar en heb een eigen ultrabook van Acer gekocht. Die weegt minder dan een kilo en kan zonder oplader acht uur werken. Alle software die ik nodig heb tot nu toe past er op. Hij zit in laptophoes met handvat. In de andere hand heeft Reem een blauwe shopper van Diesel voor haar paraplu, ipad, waterfles, muts, muis en nog meer spullen. Zij adviseert de TU/e een echte laptoptas (met schouderband) aan te bieden. Een rugtas is voor brugklassers. Toen ze nog vlak bij de TU/e woonde, vond Christianne de Targus geen probleem. Het ging om kleine afstanden en bovendien hadden veel studenten in Eindhoven er een. Maar nu ze weer in Middelburg woont, en drie dagen in de week per trein naar Eindhoven reist, wil ze een móóie tas. Ik gebruik hem veel en wil er ook andere dingen in kunnen doen. Deze leren Cowboybag is goed en stevig. Er zit een speciaal laptopvak in waar het TU/e-notebook in past. Die, en de oplader, zijn trouwens wel erg zwaar. En dat laatste is wat veel studenten opmerken als Cursor ze over hun tas vraagt. Kan dat gewicht volgend jaar wat minder? En ze heeft nog een idee: Ik wil graag ingebouwde fietslampjes. Ik kan ze niet aan de fiets laten zitten, dan worden ze gestolen, en maak ze altijd vast aan mijn rugzak. Pluspunten van de Targus-tas Drie steunkussens bij schouderbladen en onderrug. Verstelbare draagriemen. Op één zit een stukje waarop je het snoer van je koptelefoon kunt oprollen. Vier vakken: Een grote voor enkele - niet te dikke - boeken en wat papier. De allergrootste voor het notebook, met stootkussen onderin. Een middenvak voor allerlei studentenattributen. Een plek voor de studen tenkaart, lussen voor twee pennen, een haak voor een sleutelbos. Muis, adapter, anti-diefstalkabel en clicker kunnen erbij. En een piepklein vakje aan de voorkant. Een fleshouder aan de buitenkant vermindert het risico op waterschade aan de laptop. Een regencover is bijgeleverd in klein zijvakje. Daarin zit ook een doorgang voor het snoer van je oordopjes.

8 14 Uitgelicht 8 januari 2015 Uitgelicht 15 Daan Roosegaarde: Technohippie met een businessplan Meer dan een halfuur interviewtijd krijg je moeilijk bij Daan Roosegaarde losgepeuterd. Dat is geen onwil of arrogantie, maar een kwestie van prioriteiten: er ligt een wereld aan zijn voeten die hij hoognodig een beetje mooier moet maken. Roosegaarde noemt zichzelf graag een hippie met een businessplan en dat is een rake typering. Met zijn heldere uitleg en tomeloze enthousiasme weet hij mensen uit het bedrijfsleven, de overheid en de kennissector zo aan zich te binden dat zijn meest waanzinnige, idealistische ideeën worden uitgevoerd. Een van die ideeën is de interactieve snelweg, een project dat hij samen met aannemer Heijmans heeft opgepakt. Het betreft een snelweg met allerlei technische snufjes die de weg zowel milieuvriendelijker en veiliger maken, als poëtischer om te zien. In plaats van lantaarnpalen zijn er lichten die reageren op de wind van voorbijrijdende auto s. Het wegdek is beschilderd met lichtgevende verf en als het glad is, verschijnen er automatisch grote kristalvormige patronen op het wegdek. Dankzij een rijstrook met spoelen onder het oppervlak worden elektrische auto s opgeladen als ze eroverheen rijden. Toen hij het idee tijdens een lezing uit de doeken deed, zat een directielid van Heijmans in de zaal. Ze maakten een afspraak en zo ging de bal aan het rollen. Inmiddels is de eerste pilot, een stuk weg met oplichtende verf in Oss, afgerond. Minister Melanie Schultz van Infrastructuur en Milieu heeft gevraagd of het concept kan worden toegepast op de afsluitdijk, Japan is eveneens geïnteresseerd en na een optreden in De Wereld Draait Door kreeg Roosegaarde ook een begeesterde minister-president van Aruba aan de telefoon. Interview Enith Vlooswijk Foto Vincent van den Hoogen Als hij wil uitleggen dat hij mensen graag inspireert, zegt hij dat hij hun hersenen wil kietelen. Daan Roosegaarde, bedenker van onder andere de Smart Highway, is daar enorm bedreven in. Samen met technici en wetenschappers doet hij zijn best de banale, harde werkelijkheid wat milieuvriendelijker en poëtischer te maken. Een recent voorbeeld: tussen Eindhoven en Nuenen schittert sinds eind vorig jaar in het donker het Van Gogh-Roosegaarde fietspad. Hoewel het concept nog in ontwikkeling is, lijkt de interactieve snelweg nu al een exportproduct te worden. We moeten overstappen van uitvoeren naar uitvinden Daar gaat het ook om, zegt Roosegaarde. Onze oude economie is aan het crashen. In de nieuwe economie moeten grote bouwbedrijven als Heijmans niet langer grindleggers zijn, ze moeten nieuwe bouwmethoden ontwikkelen. We moeten overstappen van uitvoeren naar uitvinden. Ook promovendi van de TU/e zijn betrokken bij het Smart Highwayproject via SPARK: een samenwerkings initiatief met Heijmans, de provincie Noord-Brabant, de gemeente Den Bosch en de Avans Hogeschool, gericht op innovaties in de bouw. Het groeit alle kanten op, zegt Roosegaarde enthousiast. Ik zie het als mijn rol om te komen met radicale, nieuwe ideeën over interactieve landschappen. Om die te realiseren, is de samenwerking met andere partijen heel belangrijk. In bijna alle projecten van Roosegaarde vormt licht de rode draad. Bij de beroemde installatie Dune waren het sprieten met ledlampen, die als een lichtgevend korenveld reageerden op de bewegingen en het geluid van mensen. In een kerk in Lille staat een soort lichtgevende lotusbloem die zich opent als mensen passeren. En onlangs werd een lichtgevend fietspad in Nuenen geopend, geïnspireerd op het schilderij De Sterrennacht van Van Gogh (zie rechterpagina). We zijn gemaakt van sterrenstof, het zit in ons lichaam geprogrammeerd, zegt de kunstenaar over deze fascinatie. De traditionele Hollandse meesters waren trouwens ook al gefascineerd door licht en landschap. Ik zet die traditie op mijn manier voort. Hij laat zich daarbij graag inspireren door de natuur. Als kwallen in het donker kunnen lichtgeven, waarom zouden bomen dat dan niet kunnen doen? En zouden lichtgevende bomen niet veel poëtischer zijn dan lantaarnpalen? Een dichter zou het opschrijven, een schilder zou het vastleggen op doek, maar Roosegaarde zorgt liever dat zijn dromen gerealiseerd worden. En dus werkt hij nu samen met Wageningse wetenschappers aan lichtgevende bomen. Daarvoor is aan beide zijden vooral openheid en moed nodig. Een verlangen om te onderzoeken is het uitgangspunt, zegt hij. Daarvoor heb ik mensen nodig met lef, je moet samen een momentum kunnen creëren. Wetenschappers moeten zich openstellen en directies moeten ruimte geven voor durfprojecten. Innovatie is niet alleen winstgevend maken wat nu al bestaat. Foto Studio Roosegaarde Ik wil het verborgen kapitaal uit universiteiten trekken Hoewel hij met dit soort betogen de laatste tijd veel bijval oogst, komt hij ook vaak mensen tegen die eerder beren op de weg zien, dan mogelijkheden. Uit frustratie hierover ontwierp hij in 2012 de Ja, maar -stoel, een stoel die een stroomstoot geeft wanneer degene die erop zit deze woorden uitspreekt. Sommige mensen worden zenuwachtig van veranderingen en willen liever alles bij het oude houden, legt hij uit. Anderen investeren in nieuwe dromen. Er zijn wetenschappers die vrezen dat dit soort projecten niet genoeg fundamenteel onderzoek oplevert, maar daar hoeven ze echt niet zo bang voor te zijn. Er zit heel veel verborgen kapitaal in universiteiten, alleen we moeten het er meer uittrekken. Als we al die kennis niet voelbaar maken, worden we een openluchtmuseum voor Japanners en Chinezen. Met die Chinezen heeft hij veel contact, want een van zijn studio s ligt in Shanghai. Het houdt zijn blik fris om te zien hoe mensen daar te werk gaan, vertelt hij. Mijn studio daar vormt een goede springplank naar Azië. Ik wil de cultuur en het leven daar begrijpen en op grond daarvan dingen maken. De Aziatische cultuur is tegenovergesteld aan de Ja, maar -cultuur in Nederland. Dat heeft soms ook nadelen, bijvoorbeeld dat mensen eerder geneigd zijn een leider te volgen. Dat wil ik niet veroordelen, maar leren begrijpen en ervan leren. Door een studio in Nederland en een in China te hebben, vind ik een goede balans tussen onderzoek en uitvoering. Mijn doel is om mensen nieuwe werelden te laten ontdekken Zijn montere houding ten aanzien van wetenschap en technologie als instrumenten om allerlei problemen de wereld uit te helpen, doet denken aan Silicon Valley en het vooruitgangsdenken dat ondernemers daar karakteriseert. Toch identificeert Roosegaarde zich daar nauwelijks mee. Ik ben meer geïnteresseerd in het proces dan in het product, legt hij uit. Mijn belangstelling ligt bij tweede- en derdehorizonproducten die net wat verder gaan dan: wat heb ik er nu aan en wat vinden de aandeelhouders ervan? Iets maken wat je kunt doorverkopen voor veel geld, daar krijg ik niet mijn kick uit. Mijn doel is om mensen nieuwe werelden te laten ontdekken. Ik vind het mooi als ik zie dat een wegenbouwer, die leeft in een no-nonsensewereld, de waarde van creativiteit ontdekt. Dat is zó relevant, of je nu arts bent, wetenschapper of wegenbouwer. Wat hem eveneens onderscheidt van de Californiaanse hightechondernemers, is zijn verlangen om oplossingen te zoeken die niet alleen werken, maar tegelijkertijd de verbeelding prikkelen. In mijn ideale wereld leven we in een energieneutrale, poëtische omgeving. Ik zou overal op een poëtische manier biomimicry (het nabootsen van de natuur om problemen op te lossen, red.) willen toepassen op de harde, banale wereld. Ik wil iets maken waar mensen in willen geloven, daarvoor moet je verder kijken dan datgene wat er nu is. Zijn onstuitbare optimisme doet tevens denken aan Boyan Slat, de jonge Delftenaar die zijn studie opzegde om de oceanen te ontdoen van plastic zwerfafval. Is dat toeval, of hangt er iets in de lucht wat wereldverbeteraars een duwtje in de rug geeft? Het is een interessante tijd, we zien een kantelpunt tussen oude en nieuwe systemen, zegt Roosegaarde. Daardoor merk je dat de overheid en ondernemers openstaan voor nieuwe ideeën. Dat is heel spannend. Zoiets als de Smart Highway zou vijftien jaar geleden niet mogelijk zijn geweest, no way! Toen zat iedereen nog in zijn tevredenheidszeepbel. Nu is het aan de uitvinders en wetenschappers om nieuwe ideeën op te pakken en dat gebeurt ook langzaam. De wereld begint steeds vloeibaarder te worden. Poëtisch fietspad in Nuenen Honderdduizenden glow-in-the-dark-steentjes liggen in het 600 meter lange fietspad dat in november werd geopend in Nuenen. Roosegaarde tekende voor het ontwerp en voerde het samen met Heijmans uit. Het pad - onderdeel van de 335km lange Van Gogh fietsroute - verbindt de Collse en Opwettense Watermolen, beide geschilderd door Van Gogh. De lichtgevende steentjes zijn verdeeld in een patroon dat is geïnspireerd op het Van Gogh-schilderij Starry Night (1889). Het verbeeldt een nachttafereel met gele sterren boven een kleine stad met heuvels. Dit is het meest typerende Van Gogh schilderij. Ik wilde iets pakken wat mensen kennen, en daar een draai aan geven. Updating Van Gogh. Zo krijg je een eerste kilometer kunstwerk, maar deze mag je wel aanraken, aldus Roosegaarde. Het blijft waarschijnlijk niet bij dit Nuenense pad. Roosegaarde: De Japanse minister van cultuur heeft het online heeft gezien. Hij is zo enthousiast dat hij ook zoiets wil voor de Olympische Spelen in Het leeft dus door. Het moeilijkste aan het maken van dit poëtische fietspad was volgens Roosegaarde om het organische van het patroon te laten overleven, terwijl alles machinaal wordt geproduceerd. De bouwwereld denkt vaak in kilometers, maar de ontwerpwereld in millimeters. Daar is verfijning in gekomen. Ook is het een kwetsbaar gebied qua flora en fauna, dus we moesten een zacht glowend fietspad maken, felle verlichting was uitgesloten.

9 16 Onderzoek 8 januari 2015 Onderzoek 17 Sluitstuk In de rubriek Sluitstuk vertellen afstudeerders over hun afstudeeronderzoek. Wil je ook in deze rubriek, mail dan naar Proefschrift van plastic Plastic is milieuvriendelijker dan papier - als we maar voldoende ons best doen om het te recyclen. Promovendus Benny Luijsterburg onderzocht hoe je afvalplastic kunt opwaarderen tot een hoogwaardige grondstof voor nieuwe producten. Om zijn bevindingen kracht bij te zetten, liet hij dertig exemplaren van zijn proefschriften op plastic drukken. Bij mijn weten is dit het eerste proefschrift van plastic, zegt Benny Luijsterburg. Maar plastic wordt al wel veel gebruikt voor bijvoorbeeld menukaarten in restaurants, met name omdat het waterafstotend is en niet snel scheurt. Het gekozen plastic is voor honderd procent herbruikbaar, vertelt de promovendus. Het is daardoor milieuvriendelijker dan papier, en het gaat ook veel langer mee. Luijsterburg kwam op het idee door de recyclebijbel Cradle-to-cradle, dat eveneens op plastic is gedrukt. Ik heb uitgezocht wat dat precies voor materiaal was en of er in Nederland ook drukkers waren die bereid waren om hiermee te experimenteren. Toen ben ik bij Gildeprint uitgekomen. Omdat de kosten van printen op plastic nog wel vijf keer zo hoog zijn, besloot de scheikundig technoloog dertig van de honderdzeventig exemplaren op plastic te laten drukken, als een soort special editions. In die speciale uitgaven beschrijft hij - net als in de papieren versie uiteraard - hoe je gebruikt verpakkings plastic om kunt vormen tot een grondstof voor hoogwaardige plastic producten. De eerste stappen zijn logischerwijs het inzamelen en sorteren van plasticafval uit de grote afvalberg - een proces waarin consumenten (die jaarlijks per persoon zo n zestien kilo verpakkingsplastic weggooien) een steeds belangrijkere rol spelen door zelf plastic van restafval te scheiden. Onbehandeld afvalplastic is te bros Een groot deel van dit plastic bestaat uit polypropeen, dat hergebruikt kan worden. Helaas bevat het verpakkingsafval gemiddeld zo n vijf procent van een andere plastic, polyetheen. Dat valt niet te voorkomen. Bij een shampoofles, bijvoorbeeld, is de dop gemaakt van een ander materiaal dan de flacon, aldus Luijsterburg. Polyetheen en polypropeen van elkaar scheiden is een duur proces, maar de plastics méngen ook slecht met elkaar. En dat is een probleem, vertelt hij. Bij het verwerken gaat het polyetheen namelijk samenklonteren tot bolletjes; dat maakt het materiaal bros. Daardoor kun je het niet voor alle toepassingen gebruiken. Beter mengen, dat is de remedie tegen het verzwakkende effect van de restjes polyetheen, zo bewees de promovendus. De korrels gerecycled plastic waarmee hij experimenteerde, stopte Luijsterburg in een zogeheten extruder. Dat apparaat kun je zien als een industriële gehaktmolen in de vorm van een lange metalen buis waarin een soort reuzenschroef ronddraait. De plastickorrels worden door de schroef langs de lengte van de extruder verplaatst, terwijl het geheel wordt verwarmd. Hierdoor smelten de korrels tot een stroperige vloeistof, die meteen ook wordt gemengd. Als ze de volledige extruder hebben doorlopen, zijn de korrels omgevormd tot een soort flexibele spaghetti. Door een extra schroefdraad toe te voegen en door slim gevormde obstakels in het pad van de extruder te plaatsen, breken de bolletjes polyetheen op in veel kleinere klontjes en worden ze netjes over het materiaal verdeeld. Dit verdeelen-heers -principe, zoals Luijsterburg het noemt, heeft een veel minder bros eindproduct tot gevolg. Als je de vloeistof vervolgens heel snel laat afkoelen, en bovendien bij een verhoogde druk, krijgt het plastic bovendien een sterkere kristalstructuur dan gebruikelijk. Het oprekken van plasticslierten maakt ze wel vijftien keer sterker Behalve met het mengen en koelen, experimenteerde Luijsterburg ook met het toevoegen van onder meer roet en het wegfilteren van harde stukjes PET-plastic tijdens het extrusieproces. De meeste winst kan echter worden behaald met een techniek die verstrekken wordt genoemd, zo bewees hij. Net als alle plastics, bestaat polypropeen uit lange ketens van met name koolstofatomen. Door de afgekoelde spaghetti uit de extruder flink op te rekken, kun je die ketens in merendeel langs de lengterichting van de sliert oriënteren. Dat maakt zo n sliert tot wel tien keer stijver en vijftien keer sterker in de lengterichting. Dat een dergelijke verstrekbehandeling positief werkt voor nieuwe plastics, was al bekend, maar met gerecyclede materialen was dit nog niet eerder gedaan. Als een soort ambassadeur is de bevlogen promovendus nu bezig om zijn proefschrift aan de man te brengen. Ik wil bijdragen aan een duurzamere samenleving, en daarvoor is het nodig dat met name de industrie kennisneemt van mijn bevindingen; dat ik op laboratoriumschaal heb aangetoond dat je hoogwaardig plastic kunt maken van verpakkingsafval. Er zijn in Nederland veel, vaak kleine bedrijven die zich met recycling van plastic bezighouden, vertelt hij. De bedrijven waarmee ik tijdens mijn promotieonderzoek heb gesproken, heb ik allemaal een exemplaar gestuurd met een brief dat ik graag een keer langskom om mijn proefschrift toe te lichten. Te veel proefschriften komen ergens op een plank terecht en worden hooguit door één of twee volgende promovendi echt gelezen. Ik vind dat het maatschappelijke karakter van mijn werk vereist dat ik het stokje doorgeef aan de industrie. Interview Tom Jeltes Foto Bart van Overbeeke Dorris Slapak. Foto Rien Meulman Op zoek naar het juiste kristal voor een efficiënter computergeheugen Dataopslag moet steeds compacter, sneller, maar ook energie-efficiënter. Tot nu toe gebeurt het wegschrijven met hulp van energieverslindende magneetvelden, maar TN-masterstudente Dorris Slapak ging op zoek naar een nieuwe manier. Ze liet duizenden kristallen groeien om met een multiferroïsch laagje het energieverbruik te verbeteren. Schematische weergave van een extruder. Via de trechter wordt het afvalplastic in de vorm van korrels in het apparaat gebracht. Het materiaal, dat door verwarming vloeibaar wordt gemaakt, wordt door een ronddraaiende schroef naar rechts getransporteerd. In dit proces raken de verschillende componenten van het plastic zodanig gemengd dat de resulterende plasticslierten veel taaier zijn dan onbehandeld materiaal. Promovendus Benny Luijsterburg toonde aan het dat het vervolgens oprekken van de slierten nog veel sterker plastic oplevert. Milieuvriendelijker dan papier Om het hergebruik van plastic te promoten, liet Benny Luijsterburg dertig van de honderdzeventig exemplaren van zijn proefschrift op plastic drukken. Het gebruikte plastic, Yupo genaamd, is gemaakt van polypropeen - het materiaal waarmee de promovendus zelf werkte en waarvan behalve verpakkingsplastic ook tuinmeubelen en autoonderdelen worden gemaakt. Voorin zijn boekje somt hij op waarom: vergeleken bij een papieren exemplaar, heeft de plastic special edition 2,7 keer minder energie gekost om te produceren, maar liefst 17 keer minder water, en is de uitstoot van broeikasgassen 1,7 keer kleiner. Aan de hand van een simpel plaatje legt Dorris Slapak, bijna klaar met haar afstudeerproject aan de faculteit Technische Natuurkunde, uit hoe een computergeheugen werkt. Er staan kleine torentjes, dat zijn bits, die als 0 of 1 worden opgeslagen in een MRAM (Magnetic Random Access Memory). Om die informatie te schrijven, moet de magnetisatie in die torentjes voortdurend van richting veranderen, wat tot nog toe met magnetische velden gebeurt. Dat kost veel energie. Bij de vakgroep Fysics of Nanostructures wordt onderzoek gedaan naar alternatieve manieren van data-opslag, zoals bijvoorbeeld met ferro-elektrische materialen - materialen die kunnen vervormen onder invloed van een elektrisch veld - vertelt Dorris enthousiast. Het nieuwe is vooral het multi-ferroïsche. Door twee materialen met ferroïsche eigenschappen te gebruiken, willen we de energieefficiëntie van het dataschrijven verbeteren. Hiervoor gebruiken we dus een ferromagnetisch laagje, dat altijd al gebruikt wordt in MRAM, waar we een ferro-elektrisch laagje aan toevoegen. Dat is heel spannende natuurkunde! Binnen dat grote onderzoek heb ik aan een klein puzzelstukje gewerkt: kunnen we een heel dun laagje ferroelektrisch materiaal maken om te gebruiken voor het energie-efficiënter schrijven van data? Zo n laagje kun je ook kopen, maar dan zijn de kristallen heel dik, wel vijfhonderd micrometer. Als gevolg heb je enorme voltages nodig om het laagje te laten buigen en z n werk te laten doen. Niet echt praktisch voor een computergeheugen. En dus ging Dorris aan de slag om zelf een ultradun laagje bariumtitanaat (BaTiO3) van zo n honderd tot tweehonderd nanometer te laten groeien. Voor het maken van de minuscule kristallen had ze juist een enorm apparaat nodig, de sputterklok. In een paar uur groeien de laagjes daarin bij temperaturen van rond de zeshonderdvijftig graden. Ter vergelijking: meer normale kristallen zijn in twee minuten klaar. En hoewel er in de literatuur veel beschreven staat over het laten groeien van bariumtitanaatkristallen, bleek het in de praktijk een uitdagende klus. Maandenlang testte Dorris verschillende protocollen en veranderde voortdurend parameters tijdens de groei om het perfecte kristal te krijgen. Oxides maken is een bijzondere tak van sport, de verhoudingen tussen de elementen moeten precies kloppen en het gehalte zuurstof is heel lastig te reguleren. Er zijn wel andere technieken om dit soort kristallen te laten groeien, maar sputteren is gericht op de industrie. Willen we dat ons idee wordt toegepast dan komen we nauwelijks om de sputterklok heen. Ondertussen boekte ze wel veelbelovende resultaten met de dikke commercieel verkrijgbare kristallaag en liet ze zien dat het principe van multiferroïsche stacks werkt. Hoewel haar afstudeerbegeleider enthousiast is met de stappen die ze gemaakt hebben, is Dorris zelf minder tevreden. Ik vind het heel moeilijk dat ik mijn doelen niet gehaald heb, ook al wist ik van te voren dat ik aan een high risk project begon. Ik weet dat in onderzoek er wel negentig procent misgaat en je je voldoening moet halen uit die overige tien procent, maar ik ben erachter gekomen dat dat voor mij te weinig is. Mijn hart ligt toch niet bij het universitaire onderzoek, ik zoek liever mijn uitdagingen op een ander vlak in de hightech industrie. Bennie Luijsterburg met zijn plastic proefschrift. Tekst Nicole Testerink

10 18 Onderzoek 8 januari 2015 Onderzoek 19 4 brandende vragen Marijn Loomans (Electrical Engineering Slimme codering voor videobewaking Paul Hamers Scheikundige Technologie CO2 afvangen bij stroomproductie 1 cover 1 Op de cover vind je een cartoon die op mijn onderzoek gebaseerd is. Het bevat de reactor die ik gebruikt heb om chemical-looping combustion te demonsteren. Wat zien we op de cover van je proefschrift? 2 feestjes Om klimaatverandering tegen te gaan, wordt er onderzoek gedaan naar het afvangen en opslaan van CO2 onder de grond. Dit kan worden toegepast bij de stroomproductie uit kolen of gas, omdat hier veel CO2 bij vrijkomt. Uiteindelijk kun je alleen CO2 opslaan als dit een pure stroom is. Maar als je kolen of gas met lucht verbrandt, dan moet je eerst nog een scheidingsstap uitvoeren, waarbij veel energie verloren gaat. Om dit te voorkomen, heb ik onderzoek gedaan naar chemical-looping combustion. Hierbij wordt de brandstof indirect verbrand met een zuurstofdrager, zodat er direct een pure CO2 -stroom ontstaat en er een hoger rendement gehaald kan worden dan bij veel andere CO2-afvangprocessen. 2 3 onmisbaar De reactor op de voorkant was onmisbaar, en natuurlijk alle mensen in het dankwoord. 4 samenleving Hoe leg je op feestjes uit waar je onderzoek over gaat? 1 cover Om de klimaatverandering beperkt te houden, is het waarschijnlijk ook nodig om CO2- afvang en -opslag te passen. In dat geval is met mijn onderzoek een techniek verder ontwikkeld om elektriciteit op te wekken, waarbij de CO2 op een energie-efficiënte manier wordt afgevangen. Helaas is het nog niet commercieel toepasbaar. 3 Welke persoon, techniek of apparaat is onmisbaar geweest voor je onderzoek? 4 Wat heeft de samenleving aan jouw werk? (Onder redactie van Tom Jeltes) Foto s Bart van Eijden en Bart van Overbeeke Op de voorkant staat een afbeelding van M.C. Escher, genaamd Prentententoonstelling. Ik heb deze gekozen omdat een van de belangrijkste aspecten van mijn proefschrift schaalbaarheid is. De afbeelding is een circulaire Droste-prent ; als je rond gaat, zoom je steeds dieper in, en dit gaat oneindig door. Escher was echter een illustrator, geen wiskundige, en kon het midden van de afbeelding niet oplossen. Vandaar dat hij dit leeg heeft gelaten. Later hebben onderzoekers van de Universiteit Leiden de afbeelding wiskundig gerepresenteerd, en het gat opgevuld met een oneindig doorlopende spiraal. Op de achterkant staat een zelfgemaakt bolpanorama van een plein in Grünerløkka, Oslo. Deze is samengesteld uit 36 losse foto s, en opengevouwen tot een little planet. 2 feestjes Oei, altijd lastig. Ik begin uit te leggen wat videocodering is, zoals dat wordt gebruikt voor dvd en YouTube, maar dat videobewaking speciale eigenschappen heeft - zoals het gebruik van veel camera s, live video en het feit dat alles samenkomt op een centrale plek. Met mijn techniek kunnen uit een enkele gegevensstroom video s gehaald worden met verschillende resolutie, kwaliteit en framerate, in elke combinatie, zonder te hoeven hercoderen. Dit is anders dan YouTube, waar de keuze beperkt is, en elke versie apart gecodeerd is. Daarnaast is mijn coderingstechniek zo ontworpen dat het in een beveiligingscamera past, met zeer beperkte rekenkracht. 3 onmisbaar Onmisbaar zijn eigenlijk alle onderzoekers die mij voor zijn geweest in dit veld. Zoals Google Scholar het mooi zegt: Standing on the shoulders of giants. 4 samenleving Videobewaking wordt steeds belangrijker in onze samenleving, en mijn werk schept ruimte voor groei door de schaalbaarheid, terwijl tegelijkertijd de energieconsumptie lager is. Stefanie Hectors Biomedische Technologie Onderscheid tussen dood en levend tumorweefsel 1 cover Hoge intensiteit gefocusseerd ultrasound (HIFU) is een nieuwe manier om tumoren door verhitting te behandelen. Tijdens de behandeling wordt de temperatuur gemeten door middel van MRI. De ovale vorm op het midden van de cover geeft de gemeten temperatuur in de tumor aan. De mozaïektegels over de gehele cover geven kwantitatieve MRI-afbeeldingen weer, gemaakt voor en na de behandeling. 2 feestjes Ik heb onderzocht wat geschikte MRI-methodes zijn voor zowel het plannen als evalueren van de behandeling met HIFU en daarbij vooral gekeken naar het combineren van verschillende MRI-scans door middel van clusteringtechnieken. Het doel was om tot een MRI-methodologie te komen waarmee nauwkeurig succesvol behandeld tumorweefsel onderscheiden kan worden van eventueel overgebleven levend tumorweefsel. 3 onmisbaar Ondanks de hoge temperaturen die bereikt worden tijdens HIFU, waren de veranderingen die we in de MRI-parameters vonden redelijk subtiel. Het was dan ook een uitdaging om tot een geschikte MRI-methode te komen. Gelukkig stond ik er niet alleen voor en was er altijd ruimte voor discussies met mijn begeleiders of andere collega s. 4 samenleving De MRI-technieken beschreven in dit proefschrift bleken, in het onderzochte tumortype, nauwkeurig in staat te zijn om dood van levend tumorweefsel te onderscheiden na HIFUbehandeling. Deze methode zou kunnen leiden tot een snellere introductie in het ziekenhuis van HIFU voor de behandeling van kwaadaardige tumoren, waardoor deze tumoren mogelijk op een heel patiëntvriendelijke manier, zonder chirurgie, behandeld kunnen worden.

11 9 See for more news People 21 8 January 2015 year 57 Biweekly magazine of the Eindhoven University of Technology For the latest news: and on and tuecursor on And how are things in Lalden? More and more TU/e students go abroad for their studies to follow courses, internships or a doctorate path. What is it like to find your way in a new country? Students tell their stories. Extra weekend opening after New Year: over 1,100 library visitors 6 January - Over 1,100 students have visited the MetaForum library last weekend. It was the first time the building opened sooner after New Year s to meet users needs. Still, the place was closed from 6 p.m. on December 24 until January 3. For now, keeping MetaForum open during holidays is out of the question, but because of upcoming exams, it will be open during Easter weekend. Executive Board Chairman looks back on successful January - Chairman of the Executive board Jan Mengelers delivered his first New Year s speech on Monday, January 5. Mengelers says TU/e can look back on a successful 2014, but in a competitive environment there s no time to relax. The workload is equally high, which is a definite point of focus and care for the Board. He notably took the time to honor several members of the TU/e community who d passed away last year, including educational reformer Kees van Overveld, and student Rogier Coolen. The suicide of the Spanish trainee in the post-master design program ICT Juan López Carcelén in April had upset him the most, Mengelers said. Valais is the sunniest region of Switzerland. This bilingual canton is further known for its many mountain cheeses, fruits, wines and its winter holiday destinations. I m Tom Hoeben, student of Chemical Engineering and for the past three months I did my internship in the heart of the Alps at DSM in the vitamin industry. Summer lingered for a long time over here, giving me the opportunity to explore the surroundings by going on many mountain hikes, from grassland to the highest vineyard to Europe s largest glacier. On top of the mountain you have an amazing view over the Alps and the valley. On the way back I visited the beautiful mountain huts to enjoy authentic cheeses and sausages. Along ski jumping, slalom and cross country skiing, the Swiss really love their ice hockey. The small village has its own stadium. Early December they played National champion Zurich. It was ann historical moment, as there were more supporters than inhabitants in Lalden. When other trainees and I visit the weekly farmers market, we feast on spicy cheeses and local wine. The volleyball association doesn t shy away from toasting to the good life, either. You will definitely not starve here. TheSwiss are also familiar with Dutch staple dishes like stamppot, pancakes, apple sauce and Dutch syrup. As I m writing the first snow is falling in the valley. It s Christmas time, the most beautiful time of the year and... My family is coming! I put up a Christmas tree in my apartment and the table is set. During the day we will make a snow tour and drink Glühwein at the Christmas market in town. New Year s Eve will be celebrated with my volleyball friends, enjoying cheese fondue in a mountain hut on the glacier. I will stay here for a short while longer, so I can enjoy the upcoming winter sports season. Happy New Year and see you soon, Eindhoven! Tom Hoeben, student Chemical Engineering and Chemistry Library books depository at airport for years to come 6 January - Whoever needs a book from the depository of the Communications Expertise Center will have to muster a little more patience than before. Previously, an employee picked up books and articles from the Hoofdgebouw basement twice a day. From now on, a storage company drops off the requested items at MetaForum twice a week, coming all the way from Eindhoven Airport. Because of the renovation of the Hoofdgebouw, the basement must be emptied completely by January 16. Two weeks prior to Christmas, storage company Data Space started preparing for the emptying of the 1,200-square-meter area. Replacement OASE expected in December - A new Student Information System (SIS) for students and staff is expected in 2017, which will mark the end of Owis and OASE. The new system should be more user-friendly and tailored to the setup of the Bachelor College. The new system will be purchased rather than created at TU/e, which has been the procedure up until now. A make-or-buy analysis determined whether TU/e was to create its own system or should outsource its development. Bas Rijnbende, project leader of SIS at TU/e: Owis is outdated, and there are several standard solutions available. We re really the last university in the Netherlands that still uses a homemade system. It makes sense to opt for an existing system. Ice basilisk under construction 6 January - Just like last year, the Finnish weather seems to become the most exciting factor for the TU/e team working on the construction of an enormous basilisk of ice. With temperatures between -15 and -25 it s currently cold in Juuka, but higher temperatures are afoot (which is bad for the builders). Right now, the students are working round the clock to construct as much of the ice cathedral as possible before the warmer weather hits. The Sagrada Familia in ice is to have five towers eventually, the highest reaching thirty meters. We ve tried to inflate the large dome, but that proved harder than expected. A gust of wind unhinged several of the anchors, so first we have to fix some of the anchorages, says team member and Built Environment student Teun Verberne. Although higher temperatures have been forecast, Verberne doesn t fear the planned opening of the ice basilisk on January 24. That seems doable. Control on shape of photons opens way to quantum internet 15 December - Researchers from Photonics and Semiconductor Nanophysics (PSN) of TU/e have succeeded for the first time in manipulating a single photon so that it renders the light particle suitable for communication between quantum computers. The findings were published in Nature Communications. This work brings us one step closer to the proposed quantum internet. Quantum computers are the dream computers of the future. While today s computers use bits that can be either 0 or 1, quantum computers perform calculations with qubits, which can be both 0 and 1 at the same time. That creates an unprecedented degree of extra computing power, which gives quantum computers much greater capabilities than today s computers. More news on Life after TU/e What happens to international students after they graduate from TU/e? Do they go job hunting in the Netherlands, pack their bags and explore the world, or return to their home countries? International TU/e graduates talk about their lives after TU/e. Would you also like to write an article about your time abroad? Please send an to Read more stories online: Name: Mark Kychma Place of Birth: Lviv, Ukraine Age: 37 At TU/e from: August April 2002, Designer program Applied Computer Science / Software Technology Current position: Being based in London I represent the largest Ukrainian software house SoftServeInc in the United Kingdom and the Benelux. How did you obtain your current position? SoftServe has 3,500+ software engineers working for about 200 companies, ranging from giants like Google and Panasonic to small start-ups and independent software vendors. I manage the accounts and expand business in Europe. I joined the company only three months ago, but I already enjoy the fast learning track and catching up with the latest industry trends. You will laugh, but I heard about the job while hanging out with friends in a sauna. I applied the next day but was rejected. I decided to take the top-down approach and contacted the chairman of the company. After a month of interviews and negotiations I signed the contract. How do you reflect on your time at TU/e? Before TU/e, I already built up some experience as a software developer and then as a team leader. However, my self-taught knowledge lacked structure and I felt I was missing the bigger picture. And I yearned to learn how to run a business properly. The post-soviet system excelled in the fundamental disciplines but in the 90s there were no good managerial programs in Ukraine. By a stroke of luck I met Ton van Kemenade in Minsk who carefully listened to my story and advised on opportunities at TU/e. You might say he was sent from above. My time at TU/e was one of amazing discoveries, especially professional but cultural, too. Besides carefully selected academics and industry professionals who, brick by brick, laid the solid foundation for properly fostering IT products, the Stan Ackermans Institute provided numerous trainings on how to build a career and survive in large organizations. At TU/e I ve received the best coaching in my life. A special thank you goes to Harold Weffers who helped me win the UFE/Océ Designer Award and graduate with merits. Did you consider staying in the Netherlands? Overall, I lived in the Netherlands for seven years. Maybe the best perk was having a day off for my birthday (former Queen s Day). Now the holiday has been moved, there s no real reason to stay (chuckling). But seriously, I enjoyed the country, the people, the culture and the rich history. The Dutch are very easy to work with. And yet, I like living in London and my kids love their lives in the city, too. We have no plans to move again in the near future. What advice would you give current students? Follow your intuition. If things are not comfortable today, work on them to improve. If you see progress, you are headed in the right direction. If you don t, it may be time to sit and reflect and contemplate about more fundamental changes. As an alumnus I dragged a few guys to TU/e. They liked the education system but were homesick. They returned back to their motherlands and some achieved more than I did. If you are determined to succeed, you will do so anywhere. And it s always more fun to ride a wave a few feet ahead of the crowd than trying to keep up with the laggards.

12 22 Zoom in 8 January 2015 See for more news Zoom in 23 Daan Roosegaarde: Techno hippie with a business plan It is almost impossible to get more than thirty minutes for an interview with Daan Roosegaarde. This is not due to unwillingness or arrogance, but simply a matter of priorities: the world is his oyster, which urgently needs to be embellished with state-of-the-art pearls. Roosegaarde likes to call himself a hippie with a business plan and this characterization could not be more appropriate. Through his lucid explanations and unbridled enthusiasm he manages to connect so well with people from the business community, the government and the knowledge sector that his most insane, idealistic ideas actually get to be executed. One of those ideas is the interactive highway, a project in which he has joined forces with contractor Heijmans. This is a highway featuring all kinds of technical novelties so as to make it more environmentally friendly, safer and more poetical i n the eyes of the beholder at once. Instead of lampposts there are lights that react to the draft created by passing cars. The road surface is painted with luminous paint and when conditions are slippery, large crystal-shaped patterns appear on the surface automatically. Thanks to a lane with coils under the surface, electric cars are charged when they pass over it. A lecture during which he unfolded this idea was attended by a board member of Heijmans. They made an appointment, after which they started the ball rolling. Meanwhile the first pilot has been completed, a stretch of road covered with luminous paint in Oss. Minister Melanie Schultz of Infrastructure and Environment has asked whether this concept can be applied on the IJsselmeer Dam. Japan is also interested and after an appearance in the daily Interview Enith Vlooswijk Photo Vincent van den Hoogen When explaining that he likes to inspire people, he says that he wants to tickle their brains. Daan Roosegaarde, who invented the Smart Highway among other things, is tremendously skilled at this. Joining forces with technicians and scientists he does his utmost to make the mundane, grim reality a touch more environmentally friendly and poetic. A recent example: since mid-november the Van Gogh-Roosegaarde bicycle track has been glowing in the dark between Eindhoven and Nuenen. TV show De Wereld Draait Door, Roosegaarde was also phoned by an enraptured Prime Minister of Aruba. Even though the concept is still under development, the interactive highway appears to become an export product already. We need to switch from executing to inventing That s what it s all about, says Roosegaarde. Our old economy is crashing. In the new economy big construction companies like Heijmans should no longer lay out gravel roads, they should develop new building methods. We need to switch from executing to inventing. PhD candidates from TU/e are also involved in the Smart Highway project via SPARK: a cooperation initiative that includes Heijmans, the province of North Brabant, the municipality of Den Bosch and the Avans Hogeschool, aimed at innovations in the construction industry. It is expanding in all directions, Roosegaarde explains with enthusiasm. I regard it as my role to come up with radical, new ideas about interactive landscapes. Cooperation with other parties is crucial for their realization. Light is the thread in almost all projects undertaken by Roosegaarde. In the famous installation Dune they were antennae with LED lamps, which like a luminous wheat field reacted to the movements and sounds made by people. In a church in Lille there is a sort of luminous lotus flower that opens when people pass by. And recently a luminous bicycle track was opened in Nuenen, inspired by Van Gogh s painting Starry Night (see box). We are made of stardust, it s been programed into our bodies, says the artist about this fascination. The traditional Dutch Masters were also fascinated by light and landscape, for that matter. I continue that tradition in my own personal way. In doing so, he likes to be inspired by nature. If jellyfish can glow in the dark, why couldn t trees do so likewise? And wouldn t luminous trees be far more poetical than lampposts? Whereas a poet would write it down and a painter would record it on canvas, Roosegaarde would rather see his dreams turn into reality. Which is why he is working together with scientists from Wageningen on the concept of luminous trees. This calls for openness and courage on both sides first and foremost. A longing to investigate is the starting point, he says. To this end I need people with guts, in order to be able to create momentum together. Scientists should open themselves and management boards should create opportunities for venture Photo Studio Roosegaarde projects. Innovation is much more than just making profitable what already exists. I want to draw the hidden capital out of universities Although he has of late gained wide support with such pleas, often he also meets people who expect problems rather than seeing opportunities. His frustration on this resulted in his 2012 design of the Yes, but chair, a chair that emits a current surge when the person seated on it pronounces these words. Some people get nervous about changes and prefer to keep everything as it is, he explains. Others invest in new dreams. There are scientists who fear that these projects will not yield enough fundamental research, but that fear is mostly unjustified. There is a great deal of hidden capital in universities, we just need to draw it out more. Unless we make all that knowledge tangible, we will become an open-air museum for Japanese and Chinese tourists. He has frequent contacts with the Chinese, as one of his studios is located in Shanghai. It keeps his eyes fresh to see how people work there, he adds. My studio there is a good springboard for venturing into Asia. I need to understand the culture and life there and make things as a result of my understanding. The Asian culture is totally opposite to the Yes, but culture that we have in the Netherlands. Of course there are occasional drawbacks, such as people s greater inclination to follow a leader. I do not wish to condemn that, I simply want to understand it and learn from it. Having a studio in the Netherlands and one in China allows me to strike a good balance between research and execution. My goal is to enable people to discover new worlds His buoyant attitude to science and technology as instruments to rid the world of all kinds of problems, is similar to that witnessed in Silicon Valley and the progressive thinking so typical of entrepreneurs in that area. Nevertheless, Roosegaarde hardly identifies with that. I am more interested in the process than in the product, he explains. My interests lies with second- and third-horizon products going just a bit further than: what good are they to me now and what do shareholders think of them? I don t get a rush from making something and reselling it for a lot of money. My goal is to enable people to discover new worlds. I love to see it when a road builder, who lives in a no-nonsense world, discovers the value of creativity. That is so relevant, regardless whether you re a doctor, a scientist or a road builder. What also distinguishes him from the Californian high-tech entrepreneurs is his desire to find solutions that do not only work but also fire the imagination. In my ideal world we live in an energy-neutral, poetical environment. I would want to apply biomimicry (mimicking nature to solve problems, ed.) to the harsh, mundane world everywhere, in a poetic manner. I want to make something that people want to believe in, and if you wish to achieve that you need to look beyond today s reality. His unstoppable optimism also reminds us of Boyan Slat, the young idealist from Delft who dropped his study in order to clear the oceans from plastic waste. Is that a coincidence, or is there something in the air that gives starry-eyed idealists a leg-up? These are interesting times, when we experience a turning-point between old and new systems, says Roosegaarde. Consequently you notice that governments and entrepreneurs are open to new ideas. That s so exciting. A thing like the Smart Highway wouldn t have been possible fifteen years ago, no way! Everybody was still snugly cocooned in their satisfaction bubbles. Now it is up to inventors and scientists to pick up new ideas, which is gradually taking place. The world is becoming more and fluid. Poetic bicycle track in Nuenen Hundreds of thousands of glow-in-the-dark-stones have been used in the 600-meter-long bicycle track that was opened in Nuenen in November. Roosegaarde conceived the design and carried it out together with Heijmans. The track - which is part of the 335-km-long Van Gogh bicycle route - connects the Water Mills at Kollen and Opwetten, both painted by Van Gogh. The luminous stones are laid in a pattern inspired by Van Gogh s painting Starry Night (1889). It depicts a nocturnal scene with yellow stars over a small city and hills. This is the most characteristic Van Gogh painting. I wanted to select something that people know, and give a twist to it, updating Van Gogh as it were. In this way you get a first kilometer of a work of art, which is one that you can actually touch, Roosegaarde explains. And the concept will probably not be limited to this Nuenen bicycle track. Roosegaarde: The Japanese Minister of Culture has seen it on line. He is so enthusiastic that he wants something similar for the Olympic Games in So this concept will live on. The most difficult aspect of making this poetical bicycle track, Roosegaarde indicates, was to make the organic nature of the pattern survive, whereas everything is produced mechanically. The construction industry often thinks in kilometers, when the world of design moves in millimeters. A measure of sophistication has entered into that world. In addition, this area has a vulnerable flora and fauna, so we had to make sure that the glow of this bicycle track was subdued, because bright illumination was excluded.

13 24 Research 8 January 2015 See for more news Research 25 4 burning questions Marijn Loomans Electrical Engineering Smart coding for video surveillance Paul Hamers Chemical Engineering Carbon capture from electricity generation 1 1 cover What s on the cover of your dissertation? The cartoon on the cover illustrates my research. It includes the reactor I used to demonstrate chemical looping combustion. 2 parties To reduce climate change, people are researching the capture and underground storage of CO2, which can be used for electricity generation from coal or gas because a lot of CO2 is released in these processes. Eventually, CO2 can only be stored if it s a pure stream. If coals or gas are burnt using air, an extra step is required for separation and that demands a lot of energy. To prevent that from happening, I ve researched chemical-looping combustion. It s a process in which the fuel is burnt using an oxygen carrier, so there s a pure CO2 stream right from the bat. The process is much more efficient than many other ways of carbon capturing. 2 3 essential The reactor shown on the front cover was indispensable, as are all people I mentioned in my acknowledgements. What do you tell people at parties when they ask about your research? 1 cover 4 society benefit To limit climate change, carbon capture and storage will probably have to be modified as well. If so, then my study has further developed a technique to generate power in a way CO2 is captured energy-efficiently. Unfortunately, it s not yet commercially viable. (edited by Tom Jeltes) 3 What person, technology, or device has been essential for your research? 4 How does society benefit from your work? Photos Bart van Overbeeke and Bart van Eijden M.C. Escher s Print Gallery is printed on the front cover. I chose this work because one of the main aspects of my dissertation is scalability. The image is a circular Droste effect: going round, it zooms in further and further endlessly. However, since Escher was an illustrator and not a mathematician, he couldn t figure out the center of the image - which is why he left that space blank. Later, researchers at Leiden University have mathematically represented the image and filled the blank space with an endless spiral. The back cover shows a globe panorama by me of a square in Grünerløkka, Oslo. It s made of 36 pictures, unfolded to look like a little planet. 2 parties That s a tough one. I start by explaining video coding as it is used for DVD and YouTube, and then say that video surveillance has its own specific properties: it requires many cameras, live video, and all footage is collected at a central point. With my technique, videos of various resolutions, quality and frame rate can be gathered from a single data stream in any desired combination, without having to recode. That approach is different from YouTube, where options are limited and each version is coded separately. Besides, my coding technique has been designed to fit inside a surveillance camera, with very limited computing. 3 essential All researchers who have preceded me in the field have been indispensable, really. As Google Scholar puts it, I m standing on the shoulders of giants. 4 society benefit Video surveillance is becoming more and more important in society, and my research enables it to grow because of said scalability, while at the same time the energy consumption is lower. Stefanie Hectors Biomedical Engineering Distinguishing between dead and alive tumor tissue 1 cover High-Intensity Focused Ultrasound (HIFU) is a new heat treatment for tumors. During the treatment, temperatures are measured through MRI. The oval shape in the middle of the cover shows the temperature inside the tumor. The mosaic all over the cover consists of quantitative MRI images before and after treatment. 2 parties I ve researched suitable MRI methods for planning and evaluating HIFU treatment, and specifically studied combining various MRI scans using clustering techniques. My goal was to find an MRI methodology that can distinguish accurately between successfully treated tumor tissue and possible living tumor tissue. 3 essential Despite the high temperatures used during HIFU, the changes we found in the MRI parameters were quite subtle, so it was a challenge to find a suitable MRI method. Thankfully, I wasn t on my own. My supervisors and colleagues were always there to discuss any issues. 4 society benefit The MRI techniques described in this dissertation proved to be capable of accurately distinguishing between dead and living tumor tissue in the tumor type I ve researched, after HIFU treatment. This method might result in HIFU being introduced in hospitals sooner for the treatment of malignant tumors. It s a way to possibly treat the tumors in a very patient-friendly way, without any surgery.

14 26 Research 8 January 2015 See for more news Research 27 Plastic dissertation Plastic is more environmentally friendly than paper if we make an effort to recycle it. PhD candidate Benny Luijsterburg researched how to upgrade waste plastics to a high-grade raw material for new products. To assert his idea, he had thirty copies of his dissertation printed on plastic. As far as I know, this is the first-ever dissertation that s been printed on plastic, says Benny Luijsterburg. But plastic is already widely used for restaurant menus, for example, because the material is water resistant and doesn t tear easily. The plastic used is fully recyclable, the PhD candidate explains. That s why it s more environmentally friendly than paper, and it lasts much longer at that. Luijsterburg got his idea from the recyclers Bible Cradle-to-Cradle, which has also been printed on plastic. I ve investigated the material, and whether there were any Dutch printing houses willing to experiment with it. That s how I ended up at Gildeprint eventually. Considering the costs of printing on plastic are still about five times that of standard printing, the chemical engineer decided to have thirty of his 170 copies printed on plastic - special editions, if you will. In these special editions - and in the paper copies, of course - he describes how used plastic packaging can be transformed into a raw material for high grade plastic products. Obviously, first steps include collecting and sorting plastic from the heap of waste - a process in which consumers (who throw away approximately sixteen kilos of plastic waste per person per year) play an ever-greater part by separating plastic from their other waste. Untreated plastic is too brittle Large part of this plastic consists of polypropylene, which is recyclable. Unfortunately, on average packaging waste contains five percent of another plastic: polyethylene. It s unavoidable. Shampoo bottles, for example, have caps that are made of a different material than the actual container, says Luijsterburg. Separating polyethylene and polypropylene is a costly process, but the plastics don t mix well either. And that s a problem, he explains. During processing, the polyethylene forms tiny globules, resulting in brittle material that can t be used for just anything. Better mixing turns out to be the remedy for the weakening effect of the polyethylene residue, the PhD candidate proved. For his experiments, Luijsterburg put the pellets of recycled plastic into a so-called extruder. The device is a sort of industrial mincer shaped like a long metal tube. Inside, a giant screw is spinning. The plastic pellets are moved through the extruder by the screw while the tube is being heated. The heat melts the pellets into a viscous liquid that is simultaneously mixed. After having passed through the extruder, the pellets have transformed into a kind of flexible spaghetti. By adding an extra screw thread and positioning smartly-shaped obstacles in the extruder, the polyethylene globules break into much smaller lumps, so they are distributed among the material evenly. Luijsterburg calls it the Divide-and-Conquer principle, and it results in a much less brittle end product. If you subsequently cool the liquid really quickly and under higher pressure, the plastic will even have a stronger crystal structure than it would otherwise. Stretching plastic strings makes them fifteen times stronger Apart from experimenting with mixing and cooling, Luijsterburg has added soot, and filtered hard pieces of PET plastic during the extrusion process. But the most efficient technique, Luijsterburg proved, is one called drawing. Like all plastics, polypropylene consists of long chains of mainly carbon atoms. By stretching the cooled spaghetti from the extruder quite a bit most of these chains are oriented in the string longitudinally, making the spaghetti up to ten times more rigid and fifteen times stronger longitudinally. Similar stretching methods were known to be advantageous for new plastics, but it had never been tested for recycled materials. As if he were an ambassador, the PhD candidate is currently trying to market his dissertation. I want to contribute to a more sustainable society, so the industry needs to become aware of my findings: In a lab, I ve proven that packaging waste can be made into high-grade plastic. The Netherlands harbors many, often small, businesses that focus on recycling plastic, he says. All the companies I ve talked to while writing my dissertation have received a copy and a letter explaining I d love to come by to explain my results some time. There are too many dissertations that end up on a shelf and are only really read by the next one or two PhD candidates. I feel that because of the social nature of my work I m required to pass it on to the industry. Interview Tom Jeltes More environmentally friendly than paper To promote the recycling of plastic, Benny Luijsterburg had thirty of his 170 dissertations printed on plastic. The plastic used is called Yupo and is made of polypropylene - the same material the PhD candidate worked with, which is not only used for packaging, but also for garden furniture and car parts. He explains his choice inside the book: compared to a paper copy, production of the plastic special edition requires 2.7 times less energy, 17 times less water, and the emission of greenhouse gases is 1.7 times lower. Schematic representation of an extruder. Pellets of plastic waste are inserted into the device through the funnel. The material is heated and so liquefied, and then transported through the device from left to right by means of a spinning screw. This process mixes the various components of the plastic to the extent the resulting plastic strings are much tougher than the untreated material. PhD candidate Benny Luijsterburg proved that stretching these strings even further results in plastic that s stronger yet. Bennie Luijsterburg holding his plastic dissertation. Photo Bart van Overbeeke

15 Donderdag 8 januari, 17:00-19:00 uur, Zwarte Doos, TU/e-campus Fellenoord borrel voor opening 9de lustrum E.S.T. Fellenoord bestaat dit jaar 45 jaar. Dit mooie negende lustrum zullen we openen met een receptie in de Zwarte Doos. Deze zal plaatsvinden op 8 januari en zal duren van 17:00 tot 19:00 uur. Hier zal onder het genot van een biertje het lustrumthema bekend worden gemaakt. Mis dit niet en geef je op door een mail te sturen naar Cursor collects all events at TU/e and Eindhoven so you don t have to. Symposiums, films, athletic and academic events, and parties: you can find them all at You can notify us of new events through our website, please send an to if you want to do so. Cursor Magazine will here publish a selection of upcoming happenings. Monday 19, Tuesday 20 and Wednesday 21 January, 20:00-22:00h, De Zwarte Doos, TU/e campus Zondag 18 januari, 16:00 uur, evenementenzaal Piet Hein Eek, Halvemaanstraat 30, Eindhoven Tomoko Mukaiyama SUPER T-Market SUPER T-market: mode en muziek om te consumeren De Nederlands/Japanse pianiste en kunstenaar Tomoko Mukaiyama presenteert in de evenementenzaal van Piet Hein Eek een concert-evenement dat draait om muziek en mode. Onder de titel Super T-market vindt niet alleen een concert plaats, maar ook een ludieke verkoop van onder meer kunstwerken en designkleding. Op deze avond wordt verder samengewerkt met jonge en aanstormende ontwerpers van de Design Academy. Entreekosten: 12,50 euro/ 7,50 euro Clouds of Sils Maria Juliette Binoche stars as Maria Enders, a true diva of an actress, facing a career transition as she steams through middle age. Her personal assistant (Kristen Stewart) does her best to prop up her ego, but when Maria is asked to perform in the play that made her a star as an ingenue - only this time as the older crone - she s thrown into a tailspin. Event language: English with Dutch subtitles Entrance fee: students 3,50 euro/ others 7,50 euro Dinsdag 13 januari, 20:30-23:00 uur, De Wildeman, Markt 10, Eindhoven Pubquiz Wildeman Een leuke pubquizavond voor teams van 2 tot 5 personen. Algemene kennisquiz met foto- en muziekronde. Een gezellige, goedkope en bovendien leerzame avond uit! Inschrijven op de avond bij de quizmaster vanaf uur. Iedere dinsdag en woensdag een quiz avond! Entreekosten: 3,00 euro pp Monday 26, Tuesday 27 and Wednesday 28 January :50h, De Zwarte Doos, TU/e campus Maps to the stars David Cronenberg s latest film is a satire of contemporary Hollywood, a macabre ensemble comedy of cruelty, insecurity and self-hate. Julianne Moore stars as Havana Segrand, a neurotic failing movie star in a permanent toxic state of career panic. Event language: English with Dutch subtitles Entrance fee: students 3,50 euro / others 7,50 euro Vrijdag 30, zaterdag 31 januari en zondag 1 februari, 20:00-23:00 uur, Gaslab, TU/e-campus Doppio speelt: Heilig vuur Wees welkom in een tijd waarin alles snel lijkt te gaan, waar weinig ruimte lijkt te zijn voor liefde en bezinning, zullen wij u met open armen ontvangen. Wees welkom. Sluit uw ogen. Luister naar de kracht van de stilte Open uw hart om Hem binnen te laten! Naar de tekst van: Kids on Fire van Daphne de Bruijn Regie: Femke Veltman Spelers: Hester, Loek, Jeannette, Linda en Gerben Entreekosten: Standaard 8,- euro Student 4,- euro

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet?

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Iedereen wordt geconfronteerd met de dood. Moeilijk is dat. Maar volgens Prediker is het mooi om op een begrafenis te zijn. Want verdriet om de dood zet je stil,

Nadere informatie

Personal Branding voor Ingenieurs

Personal Branding voor Ingenieurs Personal Branding voor Ingenieurs 8 juni 2012 Lustrumsymposium Jullie doelen - succesvolle loopbaan - een baan vinden - de allerbeste zijn? - Saskia Slotboom 2012 2 Personal Branding Tools en praktische

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij Glimlachmomentjes #1 In het nieuwe jaar horen er ook weer mooie geluk-momentjes, het wordt nu even weer in een nieuw jasje gestoken. Het blijft fijn om te kijken naar de mooie dingen in het leven. Juist

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

030-8201. explore. studieintermezzo van de vrije hogeschool

030-8201. explore. studieintermezzo van de vrije hogeschool vrijehoge 030-8201 info@vrije explore studieintermezzo van de vrije hogeschool We leven in een bruisende, snelle tijd waarin veel van je wordt verwacht. Dit betekent onder andere dat je op basis van slechts

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

Hier en nu in de 21ste eeuw

Hier en nu in de 21ste eeuw Spel 2 Vide o 3C Y o u T u b e Foto s Klok M P 3 Donderdag Kalender Video Notities Weer Valuta Youtube Twitter Muziek Instellingen Calculator Camera Mappen Facebook Telefoon Mail Herinneringen Berichten?1

Nadere informatie

Nieuwsbrief MTC december 2014

Nieuwsbrief MTC december 2014 Nieuwsbrief MTC december 2014 Afscheid van een tennisvriend Op 8 december 2014 is helaas veel te vroeg, ons sympathieke en altijd vrolijke tennislid Fred Koster overleden. Wij bewaren mooie herinneringen

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22

En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22 donderdag 1 januari Nieuwjaarsdag En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22 Gebouwd door God Vandaag slaan we de eerste bladzijde op van een nieuw jaar. Een

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart.

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Interview Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Tekst Dennis van Elten Foto s Ine Van Hofstraeten Kun jij Ine van Hofstraeten beschrijven in 3 woorden? Doorzetter,

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast Rick de Leeuw Hou me stevig vast Ik zit op de trap En luister naar de radio Er klinkt een mooi en triestig lied Ik neurie zachtjes mee Ik wil muziek als het sneeuwt Ook al sneeuwt het nu even niet Ik neem

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is.

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is. De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008 Lieve mensen, Allereerst wens ik iedereen een vreugdevol nieuw jaar toe. Misschien begin je dit jaar met de beste voornemens, zoals altijd en heb je bewust gekeken naar

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Nieuwsbrief 17 december 2015 Het einde van het jaar..

Nieuwsbrief 17 december 2015 Het einde van het jaar.. Nieuwsbrief 17 december 2015 Het einde van het jaar.. Dit is alweer de laatste donderdagbrief van het jaar 2015. Wat is het allemaal snel gegaan. Wat hebben de kinderen goed hun best gedaan. Iedereen kan

Nadere informatie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie Iedereen welkom 1 Hallo, Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie wil doen. Klopt dat? Weet je wel wat dat is: communie? Het is zo n moeilijk woord. Wees gerust het is geen ziekte

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven.

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven. Naam opleiding: Nanobiology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN 7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN Met deze tips wil ik je kennis laten maken met mijn werk en een heel bijzondere dienst die ik aanbied, namelijk: De Helende Reis De Helende Reis is een uiterst krachtige manier

Nadere informatie

Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken. coaching en energetische therapie. www.pranakompas.nl

Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken. coaching en energetische therapie. www.pranakompas.nl Nieuwsbrief 2015-3: Een nieuw jaar nieuwe kansen en 9 tips die je helpen je doelen te bereiken coaching en energetische therapie www.pranakompas.nl Een nieuw jaar nieuwe kansen! 9 Tips die je helpen je

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Makkelijk Kansrijk Betaalbaar Mobiliteitsmanagement voor het MKB is een uitgave van Zero-e b.v.

Makkelijk Kansrijk Betaalbaar Mobiliteitsmanagement voor het MKB is een uitgave van Zero-e b.v. Zero-e b.v. Ariane 20-2 3824 MB Amersfoort Rabobank IBAN NL96 RABO 011 338 4149 BIC RABONL2U K.v.K. 273 417 94 BTW NL 820 680 102 B01 Elske van de Fliert vandefliert@zero-e.nl http://www.zero-e.nl http://nl.linkedin.com/in/elskevandefliertzeroe

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL Met alle geweld in één klap alleen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Stoer Yung loopt de school uit. Zijn rugtas hangt over zijn rechterschouder. Zo ziet hij er stoer uit. Yung draagt

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Voorwoord. Aan de slag met job craften

Voorwoord. Aan de slag met job craften Aan de slag met job craften Voorwoord Over job craften wordt steeds meer geschreven. Er is een scala aan wetenschappelijke artikelen en in Nederland zijn inmiddels ook enkele promotieonderzoeken gepubliceerd.

Nadere informatie

PRAAD. Voorwoord. Activiteiten. Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas. SO Cave ne Cadas

PRAAD. Voorwoord. Activiteiten. Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas. SO Cave ne Cadas PRAAD April 2009 Nieuwsbrief T.S.R. Cave ne Cadas Voorwoord lekker weer is gaan onze buitenritten weer van start. Als er genoeg mensen mee willen gaan, kunnen we iedere zondag heerlijk buiten in de natuur

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS IK HEB EEN SCHANDELIJK HOOG IQ. Ik lees kranten in zeven talen. Ik heb vroeger veel in het buitenland gezeten. De actualiteit houd ik met hartstocht bij, maar naar de televisie kijk ik niet en naar de

Nadere informatie

Koningin Beatrixschool

Koningin Beatrixschool Nieuwsbrief 38 3-7-2015 Koningin Beatrixschool De Vissersingel 1, 7942EA Meppel www.beatrixschoolmeppel.nl T: 0522-251716 Geachte ouder(s) verzorger(s) Wat een mooi jaar hebben we achter de rug! In deze

Nadere informatie

40 DAys 40 nights. Werkboekje 40 dagentijd 2014. ProJOP

40 DAys 40 nights. Werkboekje 40 dagentijd 2014. ProJOP 40 DAys 40 nights Werkboekje 40 dagentijd 2014 De 40 dagen tijd is de periode voor Pasen. Het is een periode van stilte: van stilstaan bij waar je mee bezig bent, hoe je jezelf gedraagt, wat voor keuzes

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten...

@ Creatief Succes! Talent toolkit 1. Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 1 Toolkit Powerkaarten... @ Creatief Succes! Talent toolkit 2 Colofon Creatief Succes Evertsenstraat 5-03 4461 XN Goes www.creatiefsucces.nl info@creatiefsucces.nl @ Creatief

Nadere informatie

In deze schoolkrant: Een interview met. Een lekker gezond recept van Lisa! Verslag van het bowlingtoernooi en het bezoek aan Sparta van groep 7!

In deze schoolkrant: Een interview met. Een lekker gezond recept van Lisa! Verslag van het bowlingtoernooi en het bezoek aan Sparta van groep 7! In deze schoolkrant: Een interview met. Een lekker gezond recept van Lisa! Verslag van het bowlingtoernooi en het bezoek aan Sparta van groep 7! Hallo, ik ben Lisa en ik zit in groep 6. Ik ben 10 jaar.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

Orion College WebLog» Search

Orion College WebLog» Search pagina 1 van 5 Zoeken Zoeken op Kunst & Cultuur Vanmorgen heeft de workshopsessie Schilderen (Kunts& Cultuur) geintroduceerd. Het begrip schilderen is heel breed en kent vele toepassingen. Na 2 dagen informatie

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Eerste hulp bij. dating. Dit boekje is van:

Eerste hulp bij. dating. Dit boekje is van: Eerste hulp bij dating Dit boekje is van: Colofon Dit boekje is gemaakt voor Healthy Athletes. Voor meer informatie over Healthy Athletes, ga naar www.specialolympics.nl. Het boekje is ontwikkeld door

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Oefenen in gehoorzaamheid

Oefenen in gehoorzaamheid LES Oefenen in gehoorzaamheid Sabbat Doe Lees om te beginnen Efeziers 6. Stel je eens voor dat je geen keus had over wanneer je opstond 's morgens, geen keus over wat je at of waar je naar toe ging of

Nadere informatie

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten,

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten, 1. Jurriaan Vogel Als derdejaarsstudent Bedrijfseconomie mag ik dit jaar al namens Student Party ECCO in de faculteitsraad van Tilburg School of Economics and Management plaatsnemen. Hier hebben we al

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013 Academisch jaar 2013-2014 School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University 5 Introductieperiode 6 Verplichte Studie Introductie Dag 7 TOP

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden!

KOPIEERBLADEN. THEMA 5: Ik wil ridder worden! Plantyn - TotemTaal - Thema 5: ik wil ridder worden! KOPIEERBLADEN THEMA 5: Ik wil ridder worden! 97 97 Wat moet je doen om ridder te worden? Vind je dit goed? Moet er nog iets bij? Als je de opdrachten hier goed uitvoert, krijg je een ridderdiploma. Page

Nadere informatie

Agenda Najaar 2015. De agenda voor het najaar 2015: Inloopspreekuur

Agenda Najaar 2015. De agenda voor het najaar 2015: Inloopspreekuur Agenda Najaar 2015 De agenda voor het najaar 2015: - Inloopspreekuur (wekelijks vanaf 28 augustus a.s.) - Coach- en counseling trajecten (op maat, doorlopend) - Familie- en organisatieopstellingen (maandelijks

Nadere informatie

bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie

bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 5 Filosofie is:

Nadere informatie

TIJD VOOR NIEUWS. 2 e JAARGANG NUMMER 3 december 2012

TIJD VOOR NIEUWS. 2 e JAARGANG NUMMER 3 december 2012 TIJD VOOR NIEUWS 2 e JAARGANG NUMMER 3 december 2012 Beste ouders, Hier ontvangt u de 6 e nieuwsbrief. Al snel na de laatste nieuwsbrief maar het is de bedoeling om bij ieder thema van Piramide de nieuwsbrief

Nadere informatie

Veerle van den Berg Terre Gijsbers Evi Thiessen Nina Lucassen. Angel Mulders Lisanne Schouten Isa Lucassen Aїsha Bihari

Veerle van den Berg Terre Gijsbers Evi Thiessen Nina Lucassen. Angel Mulders Lisanne Schouten Isa Lucassen Aїsha Bihari Basisschool de Komeet Broeksingel 88 6581 HB Malden Telefoon: 024 357 31 82 E-mail: directie@dekomeetmalden.nl Website: www.dekomeetmalden.nl Kinderboekenweek 2015 Winnaars van de griffels: Veerle van

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca.

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca. NIEUWSBRIEF In dit nummer: mei 201 editie 7 Woord van de voorzitter 1 Marianne Jansen 2 Woord van de voorzitter Joost Wissink Oproep: oude nieuwsbrieven Bill s Bar Beach Volleybal Toernooi Opfriscursus

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be Meestal gaat het zo: huisje, boompje, beestje. Zo ging het ook voor Serge V. en Sabine D. Ze woonden al achttien jaar in hun zelfgerenoveerde

Nadere informatie

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3.

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3. Over de streep Inhoud Over de streep. 1. Zaalindeling... 2. Hoe ziet de dag eruit?.. 2. Hoe ziet de workshop eruit?.. 2. De groep(en). 2. Wat te doen als.. 3. Hoe. 3. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent,

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée Life Coach Désirée Snelling Berg Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée 2011 Magie voor het verkopen van je huis

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie