TURKSE, MAROKKAANSE EN SURINAAMSE OUDEREN in NOORD - BRABANT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TURKSE, MAROKKAANSE EN SURINAAMSE OUDEREN in NOORD - BRABANT"

Transcriptie

1 TURKSE, MAROKKAANSE EN SURINAAMSE OUDEREN in NOORD - BRABANT Een inventarisatie Bewustwording & Empowerment In opdracht van Stichting Verenigde Bonden Overleg Brabant (VBOB) Februari 2013

2 Colofon Opdrachtgever : Stichting Verenigde Bonden Overleg Brabant ( VBOB) Opdrachtnemer: Stichting Brabantse Organisatie (allochtone) Ouderen Groepen (BOOG) in samenwerking met Provinciaal Platform Surinaamse Ouderenorganisaties Noord-Brabant (PSOB) Interviews, Onderzoek en Rapportage Lay-out : Bedriye Ataman, Stichting Binding, Helmond : Tanja Vermaas, stichting BOOG Dit rapport is mogelijk gemaakt door en 2

3 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. WERKWIJZE 5 3. CONCLUSIES 7 4. DE INVENTARISATIE TURKSE EN MAROKKAANSE OUDEREN 11 Achtergrond Arbeidspositie Gezondheid Terug gaan of hier blijven Hulp en (thuis)zorg Mantelzorg Vrijetijdsbesteding en (individueel) welzijn Voorstelling van de toekomst Welzijnsvoorzieningen Huisvesting Alleenstaand 4.2 SURINAAMSE OUDEREN 15 Achtergrond Arbeidspositie Hulp en zorg Welzijnsvoorzieningen Huisvesting 4.3 SITUATIE PER GEMEENTE 16 Oss en Tilburg Eindhoven Helmond Den Bosch Breda BIJLAGE 1: Lijst van zelforganisaties 21 BIJLAGE 2: Lijst van bij het project betrokken organisaties 23 BIJLAGE 3: Statistische gegevens 27 3

4 1. Inleiding In opdracht van het VBOB heeft Stichting BOOG, in samenwerking met het Platform Surinaamse Ouderenorganisaties Noord-Brabant (PSOB), een inventarisatie gemaakt van de leefsituatie van ouderen met een Surinaamse, Turkse en Marokkaanse achtergrond en die woonachting zijn in Noord-Brabant. De uitvoering van de inventarisatie was in handen van de Stichting Binding te Helmond. Er is gekeken naar de leefsituatie op het gebied van gezondheid, huisvesting en welzijn. Daarbij is geïnventariseerd hoe de ouderen zelf hun bestaan beleven, welke voorzieningen er ook voor hen zijn en of en hoe er wordt samengewerkt tussen de verschillende belanghebbenden en aanbieders van zorg en welzijn. In deze inventarisatie zijn ook de mantelzorgers betrokken, omdat zij een onlosmakelijk deel zijn van het dagelijks leven van veel allochtone ouderen. Om een beeld te krijgen van de situatie van deze ouderen in Brabant zijn gesprekken gevoerd met allochtone ouderen en hun vertegenwoordigers, met vertegenwoordigers van gezondheids- en welzijnsinstellingen en met voorlichters en intermediairs. Voor een overzicht van betrokken organisaties, instellingen en personen verwijzen we naar de bijlage. Ouderen in Nederland zijn in velerlei verbanden georganiseerd, getuige de zeer diverse bonden, verenigingen en stichtingen. Op deze manier worden heel veel ouderen bereikt. Echter, allochtone ouderen vormen daarbij een uitzondering. Dat wil niet zeggen dat allochtone ouderen worden uitgesloten, integendeel, veel bestaande (autochtone) partijen proberen regelmatig om allochtone ouderen te bereiken. In de praktijk lukt het heel vaak niet om allochtone ouderen een blijvende plek binnen de organisatie te laten innemen. Daarvoor zijn meerdere oorzaken aan te wijzen, zoals; taalproblemen, maar ook (voor)oordelen van beide zijden, angst voor het onbekende, religieuze en culturele verschillen. Bovendien hebben veel bestaande instellingen en organisaties een lange geschiedenis met gewortelde gewoontes en een omlijnde eigen cultuur; daar veranderingen in aanbrengen is vaak een moeilijk proces. Vooral bij Turkse en Marokkaanse ouderen groeperingen zijn er relatief weinig ouderen die over de kwaliteiten beschikken om hier als kader te kunnen functioneren. Toch is er een beweging gaande waarbij steeds meer eigen organisaties worden opgericht. Vaak worden ze versterkt door personen uit de 2 e en 3 e generatie, die wel scholing hebben genoten en kennis hebben van de Nederlandse samenleving. Zij nemen vaak de contacten met externe organisaties op zich (BOOG, mei 2012). Met deze inventarisatie trachten we een beeld te schetsen van de stand van zaken op dit moment. Waar behoefte aan bestaat en op welke manier deze behoeftes vervuld zouden kunnen worden. Voor informatie over de bij deze inventarisatie betrokken partijen verwijzen we naar de bijlage. Doel van dit project: BOOG en PSOB willen inzicht verwerven in de zorgvragen van deze ouderen en tevens inventariseren welke ontwikkelingen er gaande zijn vanuit instellingen, voorzieningen en binnen de migrantengroeperingen. Het resultaat van deze inventarisatie zal ter beschikking worden gesteld aan gemeenten, voorzieningen en instellingen voor ouderen en aan migrantenorganisaties die zich inzetten voor deze ouderen. Dit moet leiden tot het verruimen van de kennis van de specifieke zorgvragen van migrantenouderen en het versnellen van vernieuwende ontwikkelingen betreffende het zorgaanbod bij voorzieningen en instellingen. 4

5 2. Werkwijze Nadat de opdracht was gedefinieerd en onderverdeeld naar thema s zijn de verschillende netwerken opgezocht en benaderd. Veel netwerken waren voor stichting Binding bekend; andere moesten nog opgespoord en benaderd worden. Er is een selectie gemaakt naar de beste informatiebronnen. Daarbij is gezocht naar representatieve bronnen die een zo groot mogelijk spectrum van de doelgroep vertegenwoordigden. Er is een inventarisatie gemaakt van reeds bestaand relevant onderzoek en gebruik gemaakt van de bekende kanalen: internet, gedrukte media (pers en soms in eigen beheer uitgegeven media), maar ook is veel informatie verkregen uit hetgeen het PON (Tilburg)reeds op dit terrein had gedaan. Veel Turkse en Marokkaanse ouderen vertrekken in de zomer naar het land van herkomst om daar de zomermaanden door te brengen. Dat betekent dat veel mensen in die tijd niet te bereiken zijn. Dat zou vertraging kunnen opleveren voor de inventarisatie. Daarom is in de maanden mei en juni voornamelijk geïnvesteerd in gesprekken met de ouderen zelf en met mensen in hun omgeving. Er zijn speciale bijeenkomsten georganiseerd voor Marokkaanse en Turkse ouderen. Daarbij is gebruik gemaakt van het bestaande netwerk van Stichting Binding, van intermediairs en lokale organisaties. De werving vond vooral heel persoonlijk plaats: telefonisch, via bestaande groepen en mond-totmond reclame met name in gang gezet door de intermediairs. Om in contact te komen met de direct betrokkenen is eerst gesproken met de besturen, vervolgens met de doelgroep zelf. De gesprekken hadden steeds dezelfde thema s: wat is de situatie, bent u daar tevreden mee, wat kan er beter / anders, wat hebt u daarvoor nodig, welke ondersteuning zou u willen hebben, wat verwacht u van de overheid / instellingen, wat verwacht u van uw kinderen / ouders. Deze thema s werden uitgesplitst naar Huisvesting, Gezondheid en Welzijn en voorgelegd aan alle betrokkenen: ouderen, vrijwilligers, mantelzorgers, adviseurs, gemeentes, bestuurders, intermediairs, voorlichters. Dezelfde werkwijze hebben we gebruikt om de Surinaamse ouderen te bereiken. Er is contact opgenomen met de voorzitters van de ouderenorganisaties, met de bestuurders, met intermediairs. Bij ieder contact met algemene instellingen (buurthuizen, Stichtingen Welzijn Ouderen) werd gevraagd naar deelname van hun activiteiten door de drie groepen. Daarbij bleek dat Surinamers weinig tot niet deelnamen aan activiteiten die georganiseerd worden door de algemene instellingen. Ze kennen wel de weg naar de zorginstellingen en voorzieningen maar ze zijn voornamelijk georganiseerd en actief binnen de diverse Surinaamse verenigingen. Jammer genoeg bleek dat de aanpak die we hebben gebruikt voor Turken en Marokkanen niet werkte voor de Surinaamse groep. Het is moeilijk om in contact te komen met Surinaamse ouderen, buiten de organisaties om. Ondanks verschillende pogingen (Breda, Tilburg en St. Michielsgestel) om de bewoners direct te bezoeken, is dit niet gelukt. Contact is alleen mogelijk via aangewezen contactpersonen en kader. Slechts bij MI BOSIE was contact mogelijk. Bij de andere groeperingen was het niet mogelijk om direct contact te krijgen met de ouderen. Daardoor is in dit verslag de Surinaamse groep niet evenredig vertegenwoordigd. Er zijn gesprekken gevoerd met: In Helmond: Stichting Welzijn Ouderen Helmond, de coördinator, Marokkaanse en Turkse Ouderenadviseurs, Marokkaanse en Turkse ouderen. Marokkaanse en Turkse intermediairs. Marokkaanse en Turkse GGD voorlichters. 5

6 In Eindhoven: Stichting Welzijn, een ouderenadviseur Marokkaanse en Turkse GGD voorlichters MI BOSIE (Surinaamse Ouderen) Surinaamse intermediairs OVAA, adviseur Emin Üstüner. In Oss: Centrum Buitenlandse Vrouwen Turkse ouderen Turkse GGD voorlichter (in Oss wonen bijna geen Marokkanen) Islamitische thuiszorg Verzorgingshuis Alevitische organisatie In Tilburg: Marokkaanse en Turkse ouderen bij Ikinci Bahar Bestuur van Ikinci Bahar Marokkaanse en Turkse intermediairs Marokkaanse en Turkse GGD voorlichters Centrum Buitenlandse Vrouwen Stichting de Twern, ouderenadviseurs Islamitische Thuiszorg PGB bureau dat speciaal voor allochtonen werkt. PON Voorlichters van Zorgbelang Brabant In Den Bosch: Marokkaanse ouderenadviseur Turkse GGD voorlichter In Breda: Stichting WIJ, ouderenorganisatie. 6

7 Er is een bijeenkomst gehouden met alle (20) intermediairs in Noord-Brabant. De inventarisatievragen zijn besproken en de uitkomsten daarvan opgenomen in de inventarisatie. Ook de uitkomsten van een inventarisatie die eerder in Roosendaal is gedaan door Zorgbelang, zijn opgenomen. Deze inventarisatie liep aardig parallel met de voorliggende inventarisatie. Bovendien is informatie opgenomen uit een inventarisatie van Bureau Queste, in samenwerking met Zorgbelang, gericht op de doelgroep en op instellingen. Er zijn gerichte vragen voorgelegd aan de WMO Loketten en aan de Thuiszorg, echter, deze zijn ondanks herhaalde verzoeken, nooit beantwoord. Het oudste gespecialiseerde verzorgings- en verpleegtehuis in Brabant is Nieuw Beekvliet in St Michielsgestel Resultaten van het project De uitkomsten van de inventarisatie zullen worden vastgelegd in een rapportage en tevens de basis leggen voor een op te zetten projectenbank voorzieningen migranten ouderen. Tevens vormen de uitkomsten het basismateriaal voor voorlichting aan en uitwisselingen tijdens studiebijeenkomsten van de diverse maatschappelijke organisaties en instellingen die zich op ouderen richten. Daarbij wordt er van uit gegaan dat goede ervaringen en voorbeelden een extra prikkel vormen voor de ontwikkeling van beleid en aanbod. De uitkomsten van de inventarisatie zullen ook worden voorgelegd aan organisaties binnen de migrantengroeperingen. Zij kunnen daarmee worden geprikkeld en ondersteund in hun aanpak en inrichting van activiteiten ten behoeve van de eigen ouderen. 3. Conclusies 3.1 Algemeen: Over het algemeen wordt er bij hulp- en dienstverlening veel verwacht van de mondigheid van de burger en de vaardigheid om een specifieke hulpvraag te formuleren. Vaak denken aanbieders te weinig vanuit het onvermogen bij veel mensen om een hulpvraag te formuleren. Bovendien, wie niet weet dat iets bestaat, kan er moeilijk om vragen. Dat geldt zeker voor heel veel allochtone ouderen. Autochtone Nederlanders hebben over het algemeen een veel uitgebreider netwerk en horen bij wijze van spreken bij de kapper al van alles. Dit geldt ook voor veel concrete zaken bijvoorbeeld woningaanpassingen. Men gaat soms verhuizen omdat men niet weet dat er zoiets als woningaanpassing mogelijk is. 7

8 3.2 Inkomsten Veel mensen lopen inkomsten mis, omdat ze niet weten welke aanvullende tegemoetkomingen er zijn en waar ze recht op hebben. 3.3 Informatie opnemen Verreweg de meeste van deze ouderen zijn niet gewend om schriftelijke en theoretische informatie op te nemen. Concrete ervaring opdoen met zichtbare en tastbare voorbeelden werkt wel. Films met Turkse/Marokkaanse/Surinaamse hoofdrolspelers spreken aan en beklijven. Ook foto s en gesprekken werken effectief. 3.4 Excursies In de gesprekken werd regelmatig gevraagd om excursies; een bezoek aan bijvoorbeeld een verzorgingshuis kan een echte eye opener zijn. 3.5 Open vragen Met vragen als: wat wilt u? weten veel van deze ouderen geen raad. Een dergelijke vraagstelling is te vaag, te ruim en te abstract. Pas als mensen mogelijkheden krijgen aangeboden zullen ze kunnen invullen wat voor hun eigen situatie wenselijk is. 3.6 Angst voor controles Na de zomer zijn veel van deze ouderen gekort op hun uitkering, omdat ze te lang in het buitenland zijn geweest. Dan wordt er streng gecontroleerd of er eigen vermogen is in het buitenland. Er zijn ouderen die bijstand weigeren uit angst voor deze controles. 3.7 Geen hulp bij het WMO-loket Als mensen WMO loketten benaderen en ze onvoldoende Nederlands spreken worden ze niet geholpen; er wordt minder gebruik gemaakt van tolken (tolkentelefoondienst is afgeschaft), men wordt in plaats daarvan gewezen op de eigen verantwoordelijkheid. 3.8 Geen reactie WMO-loketten Meerdere verzoeken aan diverse Brabantse WMO loketten om informatie te geven over de mate waarin allochtonen ouderen wel of geen gebruik maken van het loket, hebben geen enkele reactie gekregen. 3.9 Geen vertegenwoordiging in cliëntenraden Vooral Turkse en Marokkaanse ouderen zijn niet vertegenwoordigd in belangenorganisaties zoals cliëntenraden. Daardoor blijven hun wensen en noden onzichtbaar in deze organisaties Bereik van de doelgroep Het lijkt zeer zinnig om te onderzoeken of, en op welke manier, belangrijke informatie deze doelgroepen wel of niet bereikt. Een goed beeld van de werkelijkheid kan de informatie geven om hier verbetering in te brengen. Uit gesprekken die gevoerd zijn met de GGD blijkt ook dat de onderzoeksmethode en vraagstelling van de GGD niet aansluiten bij allochtone groepen. Er is sprake van aansluitingsproblemen. Dit duidt op de wenselijkheid van gerichte aandacht en aanpak Mantelzorg en formele zorg Het combineren van informele en formele zorg voor deze groep migranten is belangrijk. Hiervoor is een mentaliteitsverandering nodig en meer kennis van de mogelijkheden en voorzieningen 8

9 3.12 Gericht op overname van de zorg Turkse en Marokkaanse zorgvragers zijn vaak gericht op een totale overname van de zorg door een professional die de zorg niet alleen overneemt maar ook bepaalt welke zorg nodig is. Men stelt zich afhankelijk en hulpbehoevend op. Een verandering in deze situatie en een ontwikkeling richting bewustwording, assertiviteit en mondigheid is een lange weg. Empowerment, voorlichting en bewustwording zijn hierbij onontbeerlijk. Vervolgproject Als vervolg op voorliggende inventarisatie zullen twee projecten worden uitgevoerd: Versterken van de positie van Brabantse allochtone ouderenorganisaties. Verbeteren van de vraagbaakfunctie en adequate match tussen vraag en aanbod op het terrein van zorg en welzijn, wonen en vrijetijdsbesteding. Aanbevelingen Help mensen bij het formuleren van een hulpvraag. Een open vraag als: "Wat kan ik voor u doen?" is veel te algemeen. Door met suggesties te komen, worden mensen op weg geholpen om zelf te denken over wat ze nodig hebben. In Nederland is een mentaliteit van assertiviteit en mondigheid, die al van kleins af aan wordt aangeleerd. Deze mentaliteit bestaat elders niet. Men heeft daar nooit nagedacht over alternatieven voor een bestaande situatie. Als je deze vaardigheid niet hebt aangeleerd, is het vrijwel onmogelijk om nog te veranderen. Mantelzorgers hebben het zwaar. Allochtone mantelzorgers hebben het extra zwaar, door de bijkomende taken die ze krijgen als tolk, intermediair enzovoort. De verwachtingen die de zorgvrager heeft, zijn niet altijd reëel. Vaak zijn het cultureel bepaalde eisen, die niet meer passen bij de mentaliteit van Nederland. De mantelzorger moet in bescherming genomen worden tegen de onrealistische verwachtingen van de zorgvrager. Tegelijkertijd moet bij de zorgvrager een mentaliteitsverandering op gang gebracht worden. Men moet leren dat de (schoon)kinderen niet de enigen zijn die kunnen helpen, maar dat ze ook een 9

10 beroep kunnen doen op de omgeving en/of instanties. Daarnaast is het goed als de oudere uitspreekt naar zijn/haar kinderen en aangetrouwde kinderen dat de hulp gezien en gewaardeerd wordt. De mantelzorger moet goed geïnformeerd worden over de alternatieven die er zijn om haar/zijn taak te verlichten. Om de mantelzorger te ondersteunen bij het bewerkstelligen van een mentaliteitsverandering bij zichzelf én de zorgvrager, is empowerment hard nodig. Richt op wijkniveau een spreekuur in op vertrouwde plaatsen, met deskundigen die de moedertaal spreken. Op deze manier worden ouderen in de gelegenheid gesteld hun vragen direct bij de juiste persoon neer te leggen, in plaats van steeds weer bij de kinderen. Dit zal ten goede komen aan zelfredzaamheid, participatie en de juiste doorverwijzing. Instellingen moeten zich bewust worden van het feit dat niet alles vanzelfsprekend is. Allochtone zorgvragers weten beslist niet wat er allemaal voorhanden is. Allochtone ouderen staan niet ín de Nederlandse samenleving, maar er naast. Lange-termijn denken, plannen en verantwoordelijkheid nemen is onbekend bij veel (oudere) allochtonen. Men leeft in vertrouwen op God en de kinderen. Soms is het alleen al praten over sterven een groot taboe. De Nederlandse cultuur sluit niet aan bij deze mentaliteit, toch moeten we er rekening mee houden, want deze verandert niet meer binnen die generatie. Het bestaande aanbod bij instellingen, zoals thuiszorg, verzorgingshuizen, vrijetijdsbesteding enz. sluit (nog) niet aan bij de behoeften van allochtone ouderen. Hier moet meer in geïnvesteerd worden. Gelukkig zijn er vele vrijwilligers die het leven van ouderen makkelijker kunnen maken door te helpen bij maaltijden, klussen in huis, wandelen, bezoeken enzovoort. In de praktijk blijkt dat er nauwelijks gebruik wordt gemaakt van hun diensten door allochtonen. Voor een deel kan dat opgelost worden als er meer allochtone vrijwilligers komen. Dit zou een aandachtspunt kunnen worden bij werving. Een ander aandachtspunt is ook dat allochtone ouderen gewezen worden op de diensten van deze vrijwilligers. Onbekend maakt onbemind. Welzijnsinstellingen hebben nu ongeveer dertig jaar ervaring met de allochtone doelgroep. De zorginstellingen beginnen nu pas. Zij zouden kunnen profiteren van de aanwezige kennis bij welzijnsinstellingen. Open communicatie met respect voor elkaar is zó belangrijk. Communiceren vanuit een superioriteitsgevoel werkt niet. Als een Nederlandse oudere de arts niet begrijpt, ligt dat aan de moeilijke taal van de arts, maar als een allochtone oudere de arts niet begrijpt, komt dat doordat de allochtoon onvoldoende Nederlands heeft geleerd. De professionals moeten leren flexibel te communiceren. Het doelgroepenbeleid is dan wel afgeschaft, maar het beleid is wel af te stemmen op individuele wensen en behoeftes. Accepteer dat de ander anders is, met andere behoeftes, die je zelf misschien niet begrijpt. 10

11 4 De inventarisatie Op de volgende pagina s is de informatie gebundeld die is voortgekomen uit de gevoerde gesprekken, gecombineerd met de informatie van geraadpleegde bronnen. In de eerste plaats is de informatie per doelgroep gebundeld en vervolgens per gemeente. De informatie van Turkse en Marokkaanse ouderen is samengevoegd omdat ouderen uit beide groepen nagenoeg dezelfde migratie geschiedenis hebben en in vele opzichten vergelijkbaar zijn als het om huisvesting, zorg en welzijn gaat. 4.1 Turkse en Marokkaanse ouderen Achtergrond De meeste Turkse en Marokkaanse ouderen zijn arbeidsmigranten. Zij kwamen in de jaren 60, 70 en 80 als gastarbeiders naar Nederland. De vrouwen volgden vaak ongeveer tien jaar later. Bij 15% van de Turkse ouderen en 30% van de Marokkaanse ouderen is de man 11 jaar of meer ouder dan zijn vrouw. Deze ouderen hebben vaak weinig of geen opleiding. Vooral veel oudere vrouwen zijn analfabeet. Ook na een lang verblijf in Nederland spreken veel Turkse en Marokkaanse ouderen slecht Nederlands en hebben daardoor onder andere veel moeite met het begrijpen en invullen van formulieren. (bron: Movisie. Site Movisie: Oudere migranten) Arbeidspositie Veel Turkse en Marokkaanse mannen (en vrouwen) zijn in de jaren negentig in de WAO terecht gekomen. Onderzoek laat zien dat slechts een klein deel nog werkt. 11% van de Turkse mannen en 15% van de Marokkaanse oudere mannen. De meerderheid leeft van een WAO uitkering. (bron: Rapport Movisie. Site Movisie: Oudere migranten) Gezondheid Door het vuile en zware werk is de gezondheid van de oudere mannen slechter dan van Nederlandse oudere mannen. 70 tot 80% van de ouderen (Marokkanen meer dan Turken) vinden zelf dat ze een slechte gezondheid hebben. Zij ervaren veel fysieke beperkingen in het dagelijkse leven. Bij de Nederlandse ouderen ligt dit percentage op 35%. Huisartsenbezoek ligt bij Turkse ouderen een kwart hoger dan bij Nederlandse ouderen. 11

12 Ouderen van Turkse afkomst hebben gemiddeld de meeste chronische aandoeningen (3,4%) gevolgd door ouderen van Marokkaanse afkomst (2,8%). Bovendien ervaren Turkse en Marokkaanse ouderen hun fysieke en psychische gezondheid veel vaker matig of slecht dan autochtone ouderen. (Bron: SCP GWAO 03). Teruggaan of hier blijven Een typisch migrantenvraagstuk betreft het dilemma: teruggaan of hier blijven. Het speelt een grote rol in het dagelijks leven en beleven. Het oorspronkelijke plan van de gastarbeiders van de jaren 60 tot 80 van de vorige eeuw, was: geld verdienen en teruggaan. Enkele decennia later is deze droom moeilijker uitvoerbaar gebleken dan eerder gedacht; de mannen dromen vaak nog over teruggaan, maar vooral de vrouwen willen hier bij de (klein)kinderen blijven. Pendelen is de enige oplossing en veel ouderen zijn dan ook bezig met sparen voor de zomermaanden. Dat wil niet zeggen dat het ieder jaar lukt om een paar maanden in het land van herkomst te verblijven. Door slechte gezondheid, beperkte middelen en beslommeringen hier zijn sommigen al jaren niet meer thuis geweest. Verzorgingshuis Turkse senioren in Istanbul Hulp en (thuis)zorg Wanneer de ouderen hulp en zorg nodig hebben, wordt die in de meeste gevallen in eerste instantie geboden door zoons en (schoon)dochters. Ondanks het feit dat Turkse ouderen meer gezondheidsproblemen hebben dan Nederlandse ouderen maken Nederlandse ouderen tweemaal zoveel gebruik van de thuiszorg dan Turkse ouderen. Ook bij de Marokkaanse ouderen wordt naar verhouding weinig beroep gedaan op thuiszorg. Bij Turkse ouderen is 65% bekend met Thuiszorg, bij Marokkanen is dat 85%. (bron: Movisie. Site Movisie: Oudere migranten) Mantelzorg Allochtone mantelzorgers hebben in veel gevallen te maken met omstandigheden die hun taak extra zwaar maken. Veel ouderen spreken en schrijven de Nederlandse taal niet. De mantelzorger is 12

13 daardoor ook intermediair en tolk, dit alles in combinatie met de taken binnen het eigen gezin en/of werk. Ik wil niet dat mijn gehandicapte zoon naar een niet-islamitische dagopvang gaat. Ik heb met mijn kinderen afgesproken dat ik voor mijn zoon zorg zolang ik kan. Daarna moeten mijn andere kinderen maar kijken wat het beste voor hem is." Veel oudere migranten verwachten dat hun kinderen voor ze zullen zorgen. Dit leidt vaak tot overbelasting van de mantelzorger, met alle gevolgen van dien voor de zorgvrager en de maatschappij (wegvallen van zorg uit eigen netwerk en uitval op het werk door de combinatie zorg en werk). Tegelijkertijd zien ouderen ook wel dat hun kinderen het druk hebben met hun eigen leven. Sommigen wijten dit aan het leven in Nederland, dat tenslotte veel meer gericht is op individuele ontwikkeling. Duidelijk is dat het inzetten van het eigen sociale netwerk in combinatie met formele zorg een onbekend verschijnsel is onder allochtone ouderen. Vrije tijdsbesteding en (individueel) welzijn Bij deze ouderen is nauwelijks sprake van vrijetijdsbesteding. Vrouwen handwerken en wandelen, mannen kletsen in het theehuis of in de moskee. Men heeft geen voorstelling bij zoiets als hobby s. Wel blijkt dat wanneer er voorbeelden gegeven worden, mensen wel interesse hebben. Excursies zijn daarbij zeer gewild. Vrijetijdsbesteding is voor deze ouderen een luxe die niet besloten ligt in het dagelijks leven van velen. Abstracte informatie zegt weinig want men heeft geen referentiekader. Concrete voorbeelden maken echter veel los en zorgen ervoor dat mensen met eigen ideeën kunnen komen. Bijeenkomst allochtone ouderen bij Ikinci Bahar te Tilburg Voorstelling van de toekomst Men vertrouwt op God als men aan de toekomst denkt. Wij hoeven niet na te denken, God zal voor ons zorgen. Men is hierdoor niet gewend aan lange termijn planning. Acties zijn gebaseerd op het heden en niet op de toekomst. Deze manier van handelen kan veel problemen veroorzaken. Van oorsprong zijn deze ouderen gericht op het welzijn van de groep, van de familie of van de gemeenschap. Een vraag naar het individueel welzijn is weinig relevant en ouderen kunnen niet antwoorden op de vraag "wat wil je?" 13

14 Een man zou bij zijn zoon in Rotterdam gaan wonen. Hij had daarom zijn huis aan een neef beloofd. De man kreeg echter woorden met zijn zoon en hij was niet meer welkom in Rotterdam. Om geen gezichtsverlies te lijden tegenover de familie, is hij naar een ander huis gegaan, om aan de belofte aan zijn neef te kunnen voldoen. Veel oudere migranten hebben weinig of geen scholing genoten. Dat geeft velen weinig zelfvertrouwen en men denkt niets of weinig te weten of te kunnen. Nog afgezien van de taalbarrière kunnen ze vooral daardoor geen adequate hulpvraag formuleren, informatie opnemen en verwerken, en zo de juiste faciliteiten mobiliseren. Bovendien zijn ze zich nauwelijks bewust van hun eigen situatie. Zorgen en problemen worden aanvaard als onvermijdelijke bijverschijnselen van het ouder worden. Men vraagt zich niet af of en hoe het beter kan. Habiba vertelt: "Mijn zoon is zwaar gehandicapt, daarom heb ik thuiszorg. Op een dag kwam er een nieuwe huishoudelijke hulp vanuit de thuiszorg. Ik deed de deur voor haar open en toen ze zag dat ik een Marokkaanse ben, schrok ze heel erg en ze riep "oh, nee, ik wil niet bij een allochtoon schoonmaken". Dat was zo pijnlijk, zo vernederend. Welzijnsvoorzieningen Turkse en Marokkaanse ouderen maken weinig gebruik van ondersteunende welzijnsvoorzieningen. Een uitzondering daarbij vormt het algemeen maatschappelijk werk; daarvan wordt veel gebruik gemaakt, meer dan door autochtone ouderen. Velen maken gebruik van de voorzieningen die de eigen organisaties bieden, voor een belangrijk deel zijn dat moskeeën, maar deze organisaties hebben nauwelijks een specifiek aanbod voor ouderen. Huisvesting Uit onderzoek blijkt dat autochtone ouderen over het algemeen in comfortabelere woningen wonen dan allochtone ouderen. Met beduidend meer bouwkundige aanpassingen in hun woning, die het zelfstandig wonen eenvoudiger maken (Bron WBO 02). Autochtone ouderen wonen veelal in een eengezinswoning, of in een woning met een lift of in een flat op de begane grond. Relatief veel Marokkaanse en Turkse ouderen wonen tot op hoge leeftijd met hun kinderen samen. Meer dan de helft van de Turken (62 %) en Marokkanen (75 %) in de leeftijd van 45 tot 55 jaar wonen samen met hun kinderen. Dat aantal neemt af naarmate men ouder wordt. Toch woont nog bijna de helft van de Marokkanen en een kwart van de Turken samen met hun kinderen als ze tussen 55 tot 75 jaar zijn. Een kwart van de Marokkanen en een tiende van de Turken van 75 jaar en ouder woont nog samen met hun kinderen. (Bron: Movisie. Site Movisie: Oudere migranten) "Als ik niet meer voor mezelf kan zorgen en mijn kinderen zorgen ook niet voor mij, dan wil ik in een islamitisch verzorgingstehuis. Ik heb er genoeg van om altijd "de allochtoon" te zijn. Als we onder elkaar zijn, vallen we niet op". Als ik niet meer voor mezelf kan zorgen en mijn kinderen zorgen ook niet voor mij, dan wil ik in een verzorgingstehuis waar iedereen door elkaar woont: Nederlanders, Turken, Marokkanen, Surinamers, Christenen en Moslims. Als ze dan de moslims willen bombarderen, zit ik veilig". 14

15 Alleenstaand Van de 45 tot 55-jarige Turken en Marokkanen in Nederland, is ongeveer 10% alleenstaand (situatie per ). Dit aantal neemt toe naarmate men ouder wordt. Ongeveer 22 % van de Marokkanen en 18% van de Turken ouder dan 75 jaar is dan alleenstaand. Slechts heel weinig Turkse en Marokkaanse ouderen wonen in een verzorgingshuis. (bron: Movisie. Site Movisie: Oudere migranten) Mijn kinderen hebben hun eigen leven. Ze halen mij in het weekeinde soms op. s Avonds brengen ze me weer naar het tehuis. De rest van de week? Doe ik niets. Televisie kijkt hij niet. Ik versta het toch niet. Voor een Turks kanaal heb ik een schotel nodig. Dat kan hier niet. In de moskee is hij de laatste twee jaar nog maar twee keer geweest. Hij is niet erg mobiel meer sinds zijn rechterbeen verlamd is. Akkaya noemt een verzorgingstehuis voor islamitische ouderen bittere noodzaak. Met een halal-keuken, een eigen gebedsruimte, een wasvoorziening en Turkssprekend personeel. De verzorgers hier proberen rekening met me te houden, door geen varkensvlees te serveren. Maar ik eet nu bijna elke dag hetzelfde. Vis, vis, vis. Ik proef het niet meer. Maar ik snap heus wel dat ze voor mij alleen geen aparte kok kunnen aannemen. (Eindhovens dagblad, , interview met de (toen) enige Turkse bewoner van een verzorgingshuis) 4.2 Surinaamse ouderen Achtergrond Surinaamse ouderen wonen voornamelijk geconcentreerd in de vier grote steden (56% van de Surinaamse ouderen). Hun positie in de Nederlandse samenleving is in vergelijking met andere migrantengroepen gunstiger. Zij spreken over het algemeen Nederlands en worden daardoor minder belemmerd door de taalbarrière. De meeste Surinaamse ouderen denken in de toekomst (deels) in Nederland te blijven wonen. Aanvankelijk kwamen Surinamers naar Nederland om hun studie te vervolmaken. Hierdoor is een groot percentage onder hen HBO of universitair geschoold. De latere stroom, vooral na 1975, had ook geheel andere redenen om zich in Nederland te vestigen. Werk, sociale zekerheid, gezins- of familiehereniging en de politieke situatie in Suriname waren aanleiding om te migreren. Dat maakt dat er in de totale Surinaamse groepering in Nederland sprake is van veel en goed opgeleid kader, juist onder de ouderen. Velen van deze hoogopgeleiden zijn echter volledig gericht op de Nederlandse samenleving en daardoor niet of nauwelijks gericht op de eigen groepering. Naast veel goed opgeleide ouderen heeft 47% van het totaal geen of alleen basisonderwijs gevolgd. Onder de Surinaamse ouderen zijn de vrouwen in de meerderheid. De Surinaamse ouderen zijn vooral, in grote aantallen, rond de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 naar Nederland gekomen. Surinaamse ouderen zijn in vergelijking met andere migrantengroepen vaker alleenstaand. Eenoudergezinnen komen vaak voor onder vrouwen tussen de 55 en 65 jaar. Arbeidspositie De arbeidspositie van de Surinaamse 55 plussers is gunstig in vergelijking met de migranten uit Zuid- Europa en Noord-Afrika. Ongeveer een derde leeft van de WAO, een ander derde deel heeft betaald werk en ongeveer 12% is met pensioen. Hun inkomenspositie is over het algemeen beter dan de andere migrantengroepen, maar wel lager dan de autochtone ouderen. 15

16 Hulp en zorg Surinaamse ouderen weten de weg naar de thuiszorg te vinden en als zij er geen gebruik van maken komt dit in veel gevallen omdat zij hulp krijgen van familie. Het contact tussen Surinaamse ouderen en hun kinderen is vrij intensief. Het contact met andere familieleden is minder dan bij andere migrantengroepen. Wel blijken Surinaamse ouderen minder vrienden en kennissen te hebben. Hun sociale netwerk berust dus vooral op hun eigen kinderen. Welzijnsvoorzieningen Surinaamse ouderen maken ook relatief vaak gebruik van welzijn ondersteunende diensten. Vooral het gebruik van alarmering is bij Surinaamse ouderen hoog in vergelijking met (alle) andere groepen ouderen. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat ze vaak alleenstaand zijn. Huisvesting Wat betreft hun woonsituatie heeft deze groep veel overeenkomsten met de autochtone ouderen. Bijna 20% woont in een zelfstandige woning speciaal voor ouderen, 5% woont in een verzorgings- of verpleeghuis en driekwart woont in een gewone woning. (bron: Movisie. Site Movisie / Oudere migranten) Bij onze inventarisatie is het ons opgevallen dat Surinaamse ouderen relatief weinig bij elkaar komen bij activiteiten op wijkniveau, bij SWO's en GGD's, in vergelijking met Turkse en Marokkaanse ouderen. 4.3 Situatie per gemeente Oss en Tilburg In Oss is sprake van een algemene trend om allochtone ouderen te betrekken; er wordt veel georganiseerd vanuit de SW (Stichting Welzijn) en het CBV (Centrum Buitenlandse Vrouwen). Daarnaast zijn er een aantal allochtone organisaties, zoals de Alevitische Cultuur Vereniging en de moskeeën die goed samenwerken. Tijdsbesteding In Oss en Tilburg zijn bijeenkomsten geweest met oudere allochtonen en instellingen (PON, Twern, Ikinci Bahar, CBV, GGD, de Alevitische vereniging, Islamitische thuiszorg, voorlichters van Zorgbelang, kader van allochtone ouderen en allochtone ouderen) Er is gesproken over hun manieren van vrijetijdsbesteding en hun wensen en noden. 16

17 Vrouwen geven aan dat ze winkelen, handwerken en wandelen. De mannen zitten bijna de hele dag in het theehuis of de moskee. Op de vraag wat ze zouden willen, antwoordden de vrouwen dat ze graag excursies zouden willen maken. Verder hebben ze er nog nooit over nagedacht. De mannen hadden helemaal geen ideeën. Toen er opties gegeven werden (sport, picknicken, zorgboerderijen) waren ze daar blij mee. Ze konden zich er nauwelijks iets bij voorstellen, maar na uitgebreide informatie hadden ze volop ideeën, vooral na een filmpje over zorgboerderijen. Abstracte informatie zegt weinig en maakt weinig los. Wat opviel was de enorme verscheidenheid in wensen. De ene wilde persé geen varkens op een zorgboerderij, voor de ander maakt het niks uit. De een wil geen hond in de buurt, de ander vindt dat juist gezellig. Ook werd er opgemerkt dat er in de moskee meer activiteiten aanbod zou moeten komen. Nu zitten de mannen daar alleen maar te kletsen. In beide gemeentes is Islamitische thuiszorg. Die zijn bezig met een eigen markt te creëren. Mensen willen dus graag meer variatie in vrijetijdsbesteding, maar hebben geen idee van alle mogelijkheden. Ze geven zelf aan dat ze nieuwsgierig zijn en alles willen zien. Ze kunnen dan hun eigen activiteiten bedenken en aanpassen aan hun eigen wensen. Huisvesting In Tilburg bestaat de vereniging voor Turkse ouderen, Ikinci Bahar ( tweede lente ), met een seniorenwoongroep voor Turkse ouderen. Dit is een belangrijk voorbeeld voor Brabant; regelmatig zijn er excursies vanuit andere gemeentes. Turkse ouderen zijn erg blij met hun woningen, ze zijn er trots op, ze hebben alles in de buurt met een eigen ontmoetingsruimte en activiteiten zoals een alfabetiseringscursus. De bewoners zitten in het bestuur, regelen veel zelf. Ze hebben echter wel behoefte aan een adviseur, het liefst iemand van buiten Tilburg omdat ze bang zijn voor schending van hun privacy. De ouderen gaan op bezoek bij verzorgingshuizen voor allochtone ouderen zoals Sefkat in Boxtel om ideeën en inspiratie op te doen. Pas als mensen weten wat er allemaal mogelijk is, kunnen ze aangeven wat ze zelf zouden willen. In Tilburg wordt door verschillende organisaties (Twern, de moskee, Thebe, CBV, Verzorgingshuizen GGD ) het nodige gedaan, echter de samenhang ontbreekt. Er wordt ad hoc en eenmalig iets georganiseerd als er wat geld over is. Er zit wel beweging in, maar er is geen sprake van coördinatie. Eindhoven Surinaamse ouderen In Eindhoven is een gesprek geweest met bestuurslid en intermediair van de Surinaamse ouderenorganisatie MI BOSIE: Mantelzorg Surinaamse ouderen willen het liefst verzorgd worden door de kinderen, ze gaan niet makkelijk naar een verzorgingshuis. In Suriname is het de gewoonte dat er voor de ouders een huis bij gebouwd wordt. Dat zouden de ouderen het liefst hier ook willen. Er is echter sprake van een groeiende kloof tussen jongeren en ouderen. MI BOSIE probeert jongeren te betrekken bij de organisatie. Huisvesting In Eindhoven is een nieuwe ontwikkeling gaande: In samenwerking met de woningbouwvereniging Woensel zijn 5 appartementen voor Surinaamse ouderen gerealiseerd binnen een complex van seniorenwoningen. In het complex is een gemeenschappelijke ruimte. MI BOSIE is verantwoordelijk voor de toewijzing van woningen. Er zijn goede contacten met Vitalis WoonZorggroep, (Kronehoef Woonzorgcentrum Kloosterdreef). Kloosterdreef is een woonzorgcentrum voor ouderen die niet meer zelfstandig kunnen wonen. Er zijn goede afspraken voor Surinaamse ouderen. 17

18 De laatste ontwikkelingen staan op de site van MI BOSIE (www.mibosie.nl). Last van schuldgevoel Schuldgevoel speelt een rol bij de Surinaamse ouderen: "We kunnen niet terug naar Suriname, want wij worden gezien als verraders, we hebben niet meegeholpen met de opbouw van het land." Steun van eigen organisatie MI BOSIE heeft in Eindhoven een belangrijke lokale functie voor de Eindhovense ouderen. Ze wonen nogal verspreid door Eindhoven en MI BOSIE biedt een centraal ontmoetingspunt. Er worden veel activiteiten georganiseerd: voorlichtingen, bingo en andere vrijetijdsbesteding, lezingen enzovoort. Verder weten mensen de weg te vinden voor advies. Vrijwilligers weten de weg naar voorzieningen dus die geven vaak vrijblijvend advies. In Eindhoven is een thuishuis voor eenzame ouderen. De Surinaamse Eindhovenaren maken er nog geen gebruik van. (Een thuishuis is een woonvorm voor 5 à 6 ouderen, zelfstandig wonend met ondersteuning door vrijwilligers, opgezet vanuit WMO middelen ten behoeve van eenzame ouderen.) Marokkaanse ouderen Hulpverlening Het Marokkaans Platform Eindhoven heeft een inloopspreekuur voor Marokkaanse ouderen. Stichting Welzijn Eindhoven heeft één middag per week een spreekuur voor allochtone ouderen. Wekelijks komen daar ongeveer tien ouderen. De meest gestelde vragen gaan over formulieren invullen (sociale dienst) en financiële problemen, zoals over pensioen bij remigratie. Zoals eerder ook gezegd: de Nederlandse overheid gaat steeds meer uit van een mondige burger die in staat is om op een assertieve manier een specifieke hulpvraag te formuleren. Dit is teveel gevraagd voor de allochtone oudere. Daarom is er veel behoefte aan bewustwording en empowerment. Turkse ouderen Gesprek met medewerker van OVAA: Huisvesting In Eindhoven wordt per wijk gekeken naar de behoefte per groep. De kinderen blijven dicht bij de ouders, dat maakt de zorg voor mantelzorgers lichter. In Eindhoven is men druk bezig met het realiseren van seniorenwoningen voor allochtone ouderen, in Tongelre is Vitaal Zorg bezig met seniorenwoningen, zo zijn er vijf woningen voor Turkse ouderen. De gemeenschappelijke ruimte wordt gedeeld. (Zie ook MI BOSIE). Vitaal Zorg heeft ook het initiatief genomen tot het opzetten van een opleiding voor allochtone verzorgers. Zorg Volgens een geïnterviewde medewerker moeten allochtone ouderen medeverantwoordelijk worden gemaakt voor de zorg en moeten ze kunnen meedenken. Ze moeten zelf aangeven waar zij behoefte aan hebben en wat hun wensen zijn. Verder moeten zorginstellingen meer rekening houden met diversiteit, niet alleen wat hun klanten betreft, maar ook in het personeelsbestand. Dat is een verrijking voor de instelling en verbetert de kwaliteit van zorg. Huisvesting In de wijk Tongelre komen 25 seniorenwoningen voor Turken. In Gestel verzorgt Woningcorporatie St. Trudo samen met Türk Odak (een wijkgerichte Turkse ouderenvereniging) de realisatie van 12 seniorenwoningen voor Turkse ouderen. Emin Üstüner heeft 18

19 voorlichting gegeven voor ouderen waarbij excursies gemaakt werden, zodat mensen geïnformeerd kunnen meepraten. In de wijk Woensel worden woningen ingericht voor Marokkaanse oudere alleenstaande vrouwen. Ook in de wijk Oud Heusden heeft de woningcorporatie het initiatief genomen om samen met de allochtone ouderen de wensen en behoeften te inventariseren, om te komen tot een woonvorm waarbij wonen en zorg gecombineerd wordt. Verder: De gemeente Eindhoven heeft OVAA gevraagd om in 2012 een verkennend onderzoek uit te voeren naar de mismatch tussen vraag en aanbod bij migrantenouderen op de terreinen wonen, zorg en welzijn. De gemeente stelt zich daarmee ten doel om het voorzieningen- en ondersteuningsaanbod te verbeteren. Het onderzoek is inmiddels afgerond en gepresenteerd onder de titel: Verkennend onderzoek. Zorgvraag en Zorgaanbod Turkse en Marokkaanse senioren. Van mismatch naar match. Helmond Huisvesting In Helmond is gesproken met de coördinator en ouderen adviseurs van Stichting Welzijn Ouderen. De LEVgroep is - in samenwerking met de Zorgboog, Marokkaanse en Turkse ouderen en Steunpunt Mantelzorg - bezig met het opzetten van een werkgroep om te bekijken wat de ouderen nodig hebben en willen. Hierbij lopen ze aan tegen onderlinge onenigheid en culturele opvattingen. Men is nog niet klaar om te denken over verzorgingshuizen e.d.. Uit een gesprek met 22 oudere vrouwen (11 Turkse en 11 Marokkaanse) in Helmond komt naar voren dat ze graag gebruik zouden maken van seniorenwoningen, verzorgingshuizen e.d.. Ze zijn zich terdege bewust van het feit dat de kinderen de verzorging niet altijd aan kunnen. Toch zou iedereen het liefst bij zijn kinderen in de buurt zijn. Turken vinden het belangrijk dat, als ze dan naar een verzorgingshuis zouden gaan, er dan meerdere Turken wonen, voor de Marokkanen is het belangrijker dat er andere moslims wonen, hun afkomst maakt dan minder uit. Degenen die hun ouders verzorgen, klagen dat ze de hele dag gebeld worden, en de ouders hebben de hele dag de telefoon bij de hand om aandacht te eisen. Het huis van mijn ouders is nooit schoon genoeg Mantelzorg De ouderenadviseurs zeggen dat ze bij huisbezoeken merken dat mantelzorgers het veel te zwaar hebben. De voorzieningen die er zijn, zijn niet geschikt voor deze groep. De adviseurs zijn erg gefrustreerd omdat ze niet meer kunnen dan luisteren naar de uitgeputte kinderen. Nu zijn er goede afspraken met GGD om voorlichtingen te geven aan allochtone ouderen, ook zorgconsulenten in het ziekenhuis zijn actief. De vragen waar men mee geconfronteerd wordt in dit proces komen steeds terug:. Hoe bereiken we de ouderen effectiever?. Hoe zorgen wij dat onze informatie bij de doelgroep goed overkomt. Eenzaamheid De eenzaamheid onder deze ouderen is groot. Ze hebben het gevoel dat ze ondanks het feit dat ze hier al jaren wonen, hun rechten en plichten niet kennen. De vrouwen hebben het gevoel dat ze jarenlang in hun ontwikkeling zijn tegengehouden door hun mannen. We konden ons niet ontwikkelen, terwijl onze mannen in de theehuizen en moskeeën de informatie kregen over voorzieningen, hebben ze die informatie nooit met ons gedeeld. Vrije tijdsbesteding en zelfstandigheid De Marokkaanse vrouwen hebben meer behoefte aan vrijetijdsbesteding. De Turkse vrouwen zijn al actief (zwemmen, wandelen, handwerken) o.a. via de SWOH (Stichting Welzijn Ouderen Helmond, nu opgegaan in de LEV groep). De Marokkaanse oudere vrouwen doen niet vaak mee aan activiteiten. 19

20 "Toen ik net in Nederland was, bezocht ik de bijeenkomsten van CBV. Mijn man zag dat ik steeds beter Nederlands ging spreken en steeds meer informatie kreeg. Hij voelde dat als een bedreiging. Hij ging altijd met formulieren naar een tolk en betaalde voor de vertaling. Ik ging de brieven echter meenemen naar het CBV, daar werd me gratis uitgelegd wat alles betekende. Mijn man zag daar de voordelen van en zo kreeg ik de ruimte om er naar toe te gaan". Opvallend bij deze bijeenkomst was dat er veel gekibbeld werd. Voordat er ook maar informatie gegeven werd, waren er al meningsverschillen. De vrouwen zelf merken dit ook op. Toch is dit proces nodig, om meningen te vormen en simpelweg om de discussie te starten Den Bosch Problemen Gesproken met voorlichter van de GGD. De voorlichter heeft opgemerkt dat er veel verdriet is onder de ouderen: er is sprake van eenzaamheid, maar er over spreken is taboe. De onwetendheid is enorm. Tijdens voorlichtingen vloeien veel tranen; er zijn veel financiële problemen, de taal en cultuurverschillen vormen een groot probleem. Mensen voelen zich niet serieus genomen door artsen. Er wordt te weinig gebruik gemaakt van voorzieningen, ook op de voorzieningen rust een taboe. Vrijetijdsbesteding Verder is er geen plek voor vrijetijdsbesteding. Ook hier weer komt naar voren dat mensen onwetend zijn van welke mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding er zijn; men kent dit niet van huis uit. Als ze niet weten wat er is, kunnen ze ook niet aangeven dat ze wat willen. De voorlichter verwacht dat dit probleem pas bij de 3e generatie wordt opgelost. Breda Huisvesting Verzorgingshuis Raffy, voor Indische en Molukse ouderen, heeft ook een locatie waar een kleinschalige woonvoorziening is voor Turkse ouderen, Lâle Huzurevi. Dit huis heeft een grand café dat ook voor de buurtbewoners toegankelijk is. Surinaamse ouderen De voorzitter van de Surinaamse Ouderenvereniging in Breda vertelt dat de doelgroep de weg naar de voorzieningen kent, men voelt zich ook niet oud. Stichting WIJ begeleidt een aantal Surinaamse ouderen, WIJ bevestigt het beeld van de zelfstandige oudere die de weg wel vindt, maar nuanceert dit beeld wel. Achter deze façade gaat veel armoede en eenzaamheid schuil. BOOG (Brabantse Organisatie (Allochtone) Ouderen Groepen) Klokgebouw 196, 5617 AB Eindhoven tel

21 BIJLAGE 1 Zelforganisaties 1. MI BOSIE MI BOSIE staat voor Maatschappelijke Integratie Behartiging Oudere Surinamers In Eindhoven; het is tevens Surinaams voor Ik kus je. Tot de doelgroep worden gerekend de 50+ Surinamers in Eindhoven, ongeacht de etnische afkomst; MI BOSIE is er dus voor alle Surinaamse Ouderen. Zoals de naam al aangeeft behartigt MI BOSIE de maatschappelijke integratie van oudere Surinamers in Eindhoven. Dat probeert de stichting te bereiken middels: Netwerkontwikkeling Verbetering van de zorgstructuur Integratie Netwerkontwikkeling moet tot stand komen door relatieverbetering, niet alleen tussen Surinaamse ouderen onderling, maar tussen ouderen in het algemeen. MI BOSIE tracht dit te bereiken door het opsporen en benoemen van oorzaken van het isolement waarin ouderen verkeren, inventarisatie van specifieke Surinaamse behoeften wat betreft hun relatie met Surinaamse ouderen, opzetten van activiteiten door en (in het bijzonder) voor Surinaamse ouderen en het vormen van kader dat de belangen van Surinaamse ouderen in Eindhoven wil behartigen. Verbetering van de zorgstructuur geschiedt door een betere afstemming van de algemene voorzieningen op de behoeften van Surinaamse ouderen en wel door na te gaan waarom die afstemming niet of in geringe mate aanwezig was. Verder door inventarisatie van specifieke Surinaamse behoeften ten aanzien van de hulpverlening door de diverse dienstverlenende instanties. Met integratie wordt bedoeld integratie van de Surinaamse ouderen in de Nederlandse samenleving en in het bijzonder de Eindhovense samenleving. Deze integratie probeert MI BOSIE te bereiken door Nederlanders bekend te maken met leefwijzen en gewoonten van Surinaamse ouderen en omgekeerd. Bron: site MI BOSIE 2. Stichting PSOB Doelstelling De stichting PSOB stelt zich ten doel een overleg tot stand te brengen en te handhaven tussen de besturen van de bestaande of nog op te richten Surinaamse ouderen organisaties in Noord-Brabant, teneinde de belangen van hun achterban en/of leden in deze provincie naar vermogen te kunnen behartigen. De samenwerking die hieruit voortvloeit is gericht op: Het gemeenschappelijk optreden van de leden van de PSOB ten opzichte van derden in het werkgebied. Het in gezamenlijke opdracht uitvoeren van nader overeen te komen activiteiten van de leden in het werkgebied. Dit alles onder de uitdrukkelijke erkenning van elkaars zelfstandigheid en met eerbiediging van elkaars doelstellingen. 21

22 Bij de PSOB zijn verder aangesloten: de SOT (stichting Surinaamse Ouderen Tilburg), de SBSB (Stichting Belangenbehartiging Surinaamse Ouderen in Breda), Naya Joti (Surinaamse Hindoestaanse Ouderen in Eindhoven) en de Stichting Rachmatullaah Islam Eindhoven. Bron: site PSOB 3. Marokkaans Platform Eindhoven (MPE) Het MPE is een stedelijke organisatie voor de belangenbehartiging van Marokkanen in Eindhoven. De missie is het verbeteren van de maatschappelijke positie van Marokkanen in de Eindhovense multiculturele samenleving en het versterken van de eigen gemeenschap. Kenmerken daarbij zijn: participatie en actief burgerschap, emancipatie, integratie en dialoog. Bron : site MPE 4. Stichting OVAA Sinds 1999 is het OVAA actief in Eindhoven. Het OVAA signaleert, initieert en adviseert over ontwikkelingen binnen diversiteit en gender in de samenleving in de breedste zin van het woord. Diversiteit betekent verscheidenheid. Diversiteit uit zich op alle vlakken: geslacht, (etnische) afkomst, handicap, uiterlijk, opleidingsniveau, seksuele geaardheid, leeftijd Gender verwijst naar sociaal geconstrueerde verschillen tussen man en vrouw. Daarbij zijn de adviezen in eerste instantie gericht op het college van burgemeester en wethouders. Maar het OVAA wil ook een breed debat op gang brengen in de Eindhovense samenleving. Bron: site OVAA 5. Ikinci Bahar Een wooncomplex voor Turkse senioren (55 +) in Tilburg. Gebouwd in samenwerking met TIWOS, een woningcorporatie in Tilburg, met ondersteuning van PALET. 6. Centrum Buitenlandse Vrouwen Centra Buitenlandse Vrouwen in diverse Brabantse steden. 22

23 BIJLAGE 2: Bij het project betrokken partijen: VBOB: Het Verenigde Bonden Overleg Brabant (VBOB) behartigt de belangen van alle ouderen in Brabant. Het VBOB is een samenwerkingsplatform van de Brabantse afdelingen van ouderenorganisaties ANBO, KBO, PCOB, PVGE, PSOB en BOOG. Het VBOB adviseert, gevraagd en ongevraagd, Provinciale Staten en leden van het VBOB hebben zitting in diverse provinciale overleg- en adviescommissies. Het VBOB is een belangrijke partner voor het Provinciaal bestuur. Iedere Brabantse ouderenorganisatie die instemt met de doelstellingen, kan zich aansluiten bij het VBOB. De aangesloten organisaties bepalen gezamenlijk waar, wanneer en op welke manier het VBOB zich inzet. (site VBOB) Om een indruk te geven van de activiteiten volgt hier een overzicht van de werkzaamheden in 2010: In 2010 zal het VBOB een discussie voeren over haar taken en positie op het terrein van de belangenbehartiging voor en namens de ouderen in Brabant. Ook zal hierin worden betrokken de discussie die de provincie Noord-Brabant voert over de taken die zij in de toekomst wil blijven uitvoeren. Dit laatste mede in het licht van de provinciale bezuinigingen. In 2010 zijn de ouderenorganisaties voortvarend gestart met de uitvoering van een aantal VBOB projecten. Het gaat hier om projecten waarvan de uitvoering plaats vindt over meerdere jaren. Vrijwillige Ouderenadvisering (VOA) Er zijn in Brabant vele vrijwillige ouderenadviseurs actief met het bieden van hulp en ondersteuning aan ouderen met hun diverse hulpvragen. Voor 2010 werd de opleiding van deze vrijwillige ouderenadviseurs gefinancierd door de landelijke ouderenbonden Unie-KBO, ANBO en PCOB en uitgevoerd door KBO-Brabant. In 2010 is dit project een VBOB project geworden en daarmee is de instroom van de opleiding verbreed naar alle ouderenorganisaties die samenwerken binnen het VBOB. In 2010 zal dit project verbreed worden met de ondersteuning van ouderen bij hun belastingaanvraag en administratie. Het project wordt uitgevoerd door Eva Geelen die werkzaam is bij KBO-Brabant. Deskundigheidsbevordering Lokale Belangenbehartiging (DLB) De opdracht voor het project Deskundigheidsbevordering Lokale Belangenbehartiging (DLB) is in december 2009 door de Provincie Noord-Brabant toegekend aan het VBOB. Kern van het project is het adequaat ondersteunen en toerusten van de lokale clusters van ouderenorganisaties, waardoor men in staat is op deskundige en effectieve wijze belangen te behartigen en invloed uit te oefenen op de gemeente en relevante gemeentelijke instellingen, op beleidsterreinen die voor ouderen van belang zijn. De groep ouderen, van 55+, is een grote groep van ongeveer 30% van de bevolking. De komende jaren zal deze groep aanzienlijk groeien. Het is dus zorg dat die groep zijn belangen goed kan behartigen. Daarvoor is het enerzijds nodig dat belangenbehartigers goed georganiseerd zijn, en anderzijds dat zij de juiste instrumenten tot hun beschikking hebben om deskundig te kunnen opereren. Deze twee pijlers, organisatie en deskundigheid, zijn de belangrijkste aandachtsgebieden van de projectgroep. Met de aangereikte bouwstenen vanuit het Project DLB kunnen ouderenorganisaties er voor zorgen dat lokale belangenbehartiging ook concreet georganiseerd en uitgebouwd wordt. Het project loopt tot eind 2011 en is nauw gelieerd aan het VBOB project Meer Woningen voor Ouderen. Het project wordt uitgevoerd door Marieke Hageman die werkzaam is bij KBO-Brabant. 23

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Kanteling Wmo Iedereen doet mee

Kanteling Wmo Iedereen doet mee Kanteling Wmo Iedereen doet mee Wmo-loket In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning Een brochure voor iedereen die ondersteuning nodig heeft vanuit de Wmo. Vrijwillige ouderenadviseur uit Gelderland

Nadere informatie

Verslag Presentatie rapport Turkse, Marokkaanse en Surinaamse ouderen in Noord-Brabant Een inventarisatie van de leefsituatie van ouderen

Verslag Presentatie rapport Turkse, Marokkaanse en Surinaamse ouderen in Noord-Brabant Een inventarisatie van de leefsituatie van ouderen Verslag Presentatie rapport Turkse, Marokkaanse en Surinaamse ouderen in Noord-Brabant Een inventarisatie van de leefsituatie van ouderen 24 april 2013 van 14.00 uur tot 17.00 uur Ontmoetingscentrum De

Nadere informatie

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD)

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) WERKGEBIED 1 Deventer DOELSTELLING 2 integratie van allochtone ouderen te versterken, daarbij de verantwoordelijkheid te laten bij eerstverantwoordelijke uitvoerende

Nadere informatie

KBO BRABANT: een actieve seniorenvereniging. ook in de Gemeente Cuijk

KBO BRABANT: een actieve seniorenvereniging. ook in de Gemeente Cuijk KBO BRABANT: een actieve seniorenvereniging ook in de Gemeente Cuijk 1 KBO-Brabant: Vereniging van, voor en door leden Grootste vrijwilligersorganisatie van Brabant Gebaseerd op identiteit en solidariteit

Nadere informatie

Het sociale wonder van Eindhoven

Het sociale wonder van Eindhoven Werkplan 2014 Wijkgericht werken, participatie en meedoen Het sociale wonder van Eindhoven september 2013 OVAA, stichting ter bevordering van diversiteit in Eindhoven Klokgebouw 196, 5617 AB Eindhoven

Nadere informatie

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Rapport Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Woerden, juli 2014 Inhoudsopgave I. Omvang en samenstelling groep respondenten p. 3 II. Wat verstaan senioren onder eigen regie en zelfredzaamheid?

Nadere informatie

Manifest. Is gemeente Boxmeer ouderenproof?

Manifest. Is gemeente Boxmeer ouderenproof? Manifest Is gemeente Boxmeer ouderenproof? Doelstelling project gemeente Boxmeer ouderenproof. Het project beoogt ouderen vanaf 55 jaar direct te betrekken bij het ouderenbeleid in de gemeente boxmeer.

Nadere informatie

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Resultaten van de tweede schriftelijke vragenronde onder de deelnemers aan het GGZ-panel regio Delft Westland Oostland juli 2006 - L.M.

Nadere informatie

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT 2015 Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland (SGAN), Adres: postbus 56666, 1040 AR Amsterdam, e-mail: info@sgan.nl tel: 0880036501 www.sgan.nl IBAN: NL57 INGB 0005961390

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

met de wmo doet iedereen gewoon mee

met de wmo doet iedereen gewoon mee De Wet maatschappelijke ondersteuning eenvoudig verteld Dit boekje met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de belangrijkste onderdelen van de Wmo uit. Wilt u meer weten over

Nadere informatie

Eenzaamheid onder ouderen

Eenzaamheid onder ouderen Eenzaamheid onder ouderen Een inventarisatie van de stand van zaken en van een mogelijke aanpak in Ede (versie 31 oktober 2011) Op 3 februari 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen over eenzaamheid

Nadere informatie

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Inleiding Het Tympaan Instituut heeft in de zomer van 2013 verschillende groepen (potentiële) zorgvragers en mantelzorgers

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

Van Kooten en de bie. De rol van de vrijwilliger en de betekenis van de Kanteling

Van Kooten en de bie. De rol van de vrijwilliger en de betekenis van de Kanteling Van Kooten en de bie Een vooruitziende blik of is er echt niets veranderd? De rol van de vrijwilliger en de betekenis van de Kanteling http://www.youtube.com/watch?v=ebj1ra24kbs Bijeenkomst 1 Vrijwilliger

Nadere informatie

Presentatie Haalbaarheidsonderzoek Produit de Maroc

Presentatie Haalbaarheidsonderzoek Produit de Maroc Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland Presentatie Haalbaarheidsonderzoek Produit de Maroc Amal Farahi Regionaal Zorgberaad Midden- Holland Mei 2009 Europees

Nadere informatie

Preventief huisbezoek 75+

Preventief huisbezoek 75+ Hollandsspoor 37 3994 VT Houten Postbus 209 3990 GA Houten tel. 030-7001500 info@vanhoutenenco.nl www.vanhoutenenco.nl Preventief huisbezoek 75+ Houten Noord-West de ERVEN en het OUDE DORP 'van Houten&co'

Nadere informatie

INFOKAART ALLOCHTONEN EN GEZONDHEID ZORGGEBRUIK. Een tolk of tolkentelefoon wordt maar incidenteel gebruikt (1).

INFOKAART ALLOCHTONEN EN GEZONDHEID ZORGGEBRUIK. Een tolk of tolkentelefoon wordt maar incidenteel gebruikt (1). INFOKAART ALLOCHTONEN EN GEZONDHEID ZORGGEBRUIK Naast deze infokaart over allochtonen en zorggebruik zijn ook infokaarten beschikbaar over gezondheid (introductie op het thema) en over leefstijl bij allochtonen.

Nadere informatie

Raads informatiebrief

Raads informatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer O8.R2403.OOI Inboeknummer oybstoa86r Dossiernummer ysr.qr8 8 januari aoo8 Raads informatiebrief Betreft resultaten Ouderenmonitor Gemeentelijke Gezondheidsdienst 1 Inleiding

Nadere informatie

Uitgevoerd door Dimensus Huishoudelijke Hulp gemeente Oosterhout 2016

Uitgevoerd door Dimensus Huishoudelijke Hulp gemeente Oosterhout 2016 Uitgevoerd door Dimensus Huishoudelijke Hulp gemeente Oosterhout 2016 Inleiding Met de transities in het sociale domein in 2015 zijn de voorwaarden en criteria voor het verkrijgen van huishoudelijke hulp

Nadere informatie

Wmo-loket. In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning

Wmo-loket. In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning Wmo-loket In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning sopgave 1. Wet maatschappelijke ondersteuning... 5 De gemeente... 5 Het Wmo loket... 5 Het gesprek... 6 2. Het gesprek voorbereiden... 7 Woonsituatie...

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inleiding Leeswijzer 1. Wet maatschappelijke ondersteuning 2. Het gesprek voorbereiden 3. Tot slot

Inhoudsopgave Inleiding Leeswijzer 1. Wet maatschappelijke ondersteuning 2. Het gesprek voorbereiden 3. Tot slot Inhoudsopgave Inleiding... 4 Leeswijzer... 5 1. Wet maatschappelijke ondersteuning... 6 De gemeente... 6 Het Wmoloket... 6 Het gesprek... 7 2. Het gesprek voorbereiden... 8 Woonsituatie... 9 Huishouden...

Nadere informatie

Ouder worden in Maassluis

Ouder worden in Maassluis Ouder worden in Maassluis Samenvatting discussiebijeenkomsten Ouderen ten behoeve van de Heroriëntatie van het ouderenbeleid in de gemeente Maassluis. Sector Welzijn Juli 2003 Voorwoord Nederland vergrijst

Nadere informatie

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Programma Welkom en korte kennismaking Pluspunt aan het werk Ouderen Mantelzorgers Visie Pluspunt op ontwikkelingen in sociaal domein Pluspunt aan het werk

Nadere informatie

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010 Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet Datum: 2 september 2010 Algemeen Allereerst willen we als Wmo-Adviesraad opmerken dat het uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK

PLAN VAN AANPAK KBO CUIJK CENTRUM PLAN VAN AANPAK 2018 2022 1 P a g i n a INHOUD: Pagina 1: Pagina 2: Pagina 3: Pagina 4: Voorblad Inhoud Inleiding lijke taken en Pagina 5: Pagina 6: Ouderenbeleid PR en Communicatie Scholing

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Project PCOB Gewest Brabant Dementie, óók onze zorg

Project PCOB Gewest Brabant Dementie, óók onze zorg Project PCOB Gewest Brabant Dementie, óók onze zorg 1 Project PCOB Gewest Brabant Dementie, óók onze zorg 2 1a. Aanleiding voor het project De groep mensen met Dementie in Nederland bij 65 jaar en ouder

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Vrijwilligerswerk

Hoofdstuk 19. Vrijwilligerswerk Hoofdstuk 19. Vrijwilligerswerk Samenvatting Van de Leidenaren geeft 22% aan op dit moment aan vrijwilligerswerk te doen. Dit is vergelijkbaar met vorig jaar. Het percentage vrijwilligers dat (meer) vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden -

Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - Inventarisatie van Wmo-raden 2012 - de uitgewerkte antwoorden - 27-9-2012 Vooraf De jaarlijkse inventarisatie van de Koepel van Wmo-raden onder Wmo-raden heeft ook in 2012 een goede respons gekregen. Uitgezet

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Wonen bij Berkenhove. Wonen, welzijn en zorg onder één dak. Wat biedt Berkenhove u? Waar vindt u Berkenhove? Hoe meldt u zich aan?

Wonen bij Berkenhove. Wonen, welzijn en zorg onder één dak. Wat biedt Berkenhove u? Waar vindt u Berkenhove? Hoe meldt u zich aan? Wonen, welzijn en zorg onder één dak Wat biedt u? Waar vindt u? Hoe meldt u zich aan? Wekelijks verse bloemen bij Eens per week is er een bloemenkraam in de hal. Verder vindt u vlakbij appartementencomplex

Nadere informatie

Welzijnsbezoek. Voorbeelden van aanpassingen aan het huis die nodig zijn:

Welzijnsbezoek. Voorbeelden van aanpassingen aan het huis die nodig zijn: Welzijnsbezoek 2014 Inhoud 1. Conclusies 2. Figuren en tabellen MEE Drechtsteden voerde in 2014 welzijnsbezoeken uit onder ouderen van 75, 80 en. Aan de hand van een vragenlijst komen zes onderwerpen aan

Nadere informatie

Zorgsteunpunt Heusden

Zorgsteunpunt Heusden Zorgsteunpunt Heusden Zorgcoöperatieve Ontwikkelingen Brabant 2011 Zorgsteunpunt Heusden Inleiding Bij het opzetten van een Platform Zorgcoöperatieve Ontwikkelingen Brabant behoort de omschrijving van

Nadere informatie

Vrijwilligersnotitie. Mario de Keijzer Deniz Özkanli

Vrijwilligersnotitie. Mario de Keijzer Deniz Özkanli Vrijwilligersnotitie Mario de Keijzer Deniz Özkanli Leerproduct Zorghuis Şefkat 1-12-2010 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding (achtergrond en geschiedenis) 3 2. Doelstelling van deze notitie 4 3. Het soort vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Eindverslag project. Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven

Eindverslag project. Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven Eindverslag project Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven 16 februari 2012 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Doelstelling 4 3. Start en verloop van het project 4 4. Bannieren in de stad 6 5. Expositie Van

Nadere informatie

Korte historie. Stichting Al-Raza (betekent de tevredenheid) is op 31 december 1999 opgericht.

Korte historie. Stichting Al-Raza (betekent de tevredenheid) is op 31 december 1999 opgericht. Beleidsplan Beleidsplan 2014-2018 Stichting Almeerse Moslims AL-RAZA/Moskee AL-RAZA Adres: Edvard Munchweg 2, 1328 MA Almere Tel: 06-51476180 Korte historie Stichting Al-Raza (betekent de tevredenheid)

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

Stichting SWOS Welzijn en ondersteuning

Stichting SWOS Welzijn en ondersteuning Stichting SWOS Welzijn en ondersteuning Oranjeplaats 45B 2871 TL Schoonhoven Activiteiten 0182 384550 Welzijnspunt 0182 381227 Mantelzorg 0182-381886 www.swoschoonhoven.nl e-mail: info@swoschoonhoven.nl

Nadere informatie

Wat is er in uw situatie veranderd dat u juist nu naar het loket komt?

Wat is er in uw situatie veranderd dat u juist nu naar het loket komt? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 9. Startvraag A B C D E F G H Start van het proces: Klant komt in het loket Startvraag Waar kan ik u mee helpen? Antwoord van de klant De klant vertelt zijn verhaal in zijn eigen

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen?

Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen? Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen? Vijf bijeenkomsten van 2 2,5 uur (aansluitend eten) Eerste bijeenkomst Benodigdheden Flip over Stiften Papier Memobriefjes

Nadere informatie

ergeten meer dan Meer dan Vergeten

ergeten meer dan Meer dan Vergeten meer dan Meer dan V een programma over dementie en oudere migranten ontwikkeld door Unie KBO en NOOM (Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten) in samenwerking met bureau Kleurrijk Advies Achtergrond

Nadere informatie

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo

november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo november 2014 Informatiekaart Cliëntondersteuning ouderen TransitieBureau Wmo Waarom deze informatiekaart? Het bieden van cliëntondersteuning aan oudere inwoners is niet nieuw voor gemeenten. Zowel professionals

Nadere informatie

Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d. 29 maart 2008

Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d. 29 maart 2008 Ambtelijk secretaris VBOB drs. Mieke Nijssen Postbus 3240 5203 DE s-hertogenbosch telefoon: 073 643 02 63 e-mail: mnijssen@vbob.nl Bank Rabobank Breda 34 15 44 973 Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d.

Nadere informatie

Flitspeiling begeleid wonen

Flitspeiling begeleid wonen Grote Bickersstraat 76 1013 KS Amsterdam Postbus 1903 1000 BX Amsterdam tel 020 522 59 99 fax 020 622 15 44 e-mail info@veldkamp.net www.veldkamp.net Flitspeiling begeleid wonen Bart Koenen, Valerie Vieira

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid. Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei

Mantelzorgbeleid. Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei Mantelzorgbeleid Mantelzorgbeleid De Gouden Leeuw Groep - mei 2016-1 Inleiding De Gouden Leeuw Groep hecht veel waarde aan een goede relatie tussen de cliënt, de mantelzorger en de medewerker(s) van De

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Burgerpanel Gorinchem. 1 e peiling: Sociale monitor. Juli 2014

Burgerpanel Gorinchem. 1 e peiling: Sociale monitor. Juli 2014 Burgerpanel Gorinchem 1 e peiling: Sociale monitor Juli 2014 Colofon Uitgave : I&O Research BV Villawal 19 3432 NX Nieuwegein Tel. (030) 23 34 342 www.ioresearch.nl Rapportnummer : abpgork14a-def Datum

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Rapportage. Cliëntenraden en. Extra bijdragen. AWBZ-instellingen

Rapportage. Cliëntenraden en. Extra bijdragen. AWBZ-instellingen Rapportage Cliëntenraden en Extra bijdragen AWBZ-instellingen LOC Zeggenschap in zorg 20 januari 2011 1 Inleiding Aanleiding Bij LOC Zeggenschap in zorg zijn 2.200 cliëntenraden aangesloten. Voor cliëntenraden

Nadere informatie

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning Over de auteur: Wicher Pattje Wicher Pattje is oud-wethouder van de gemeente Groningen en beleidsadviseur in de sociale sector, gericht op overheden en non-profit instellingen. Voor meer informatie: www.conjunct.nl.

Nadere informatie

Evaluatie Meldpunt Zorg en Welzijn 2016 Stichting Samen Onbeperkt

Evaluatie Meldpunt Zorg en Welzijn 2016 Stichting Samen Onbeperkt Evaluatie Meldpunt Zorg en Welzijn 2016 Stichting Samen Onbeperkt Januari 2017 Inleiding Het Meldpunt Zorg is een initiatief van de Stichting Samen Onbeperkt in samenwerking het Buurtloket 6211. Naast

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Activiteitenplan 2017

Activiteitenplan 2017 Activiteitenplan 2017 KBO afdeling Apeldoorn en Epe Katholieke Belangenorganisatie voor Senioren 2 Activiteitenplan 2017 - KBO afd. Apeldoorn en Epe Inhoud Inleiding 4 Ledenaantal 4 Jaarvergadering 4 Organisatie

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1

Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1 Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1 Hier is mijn moeder. Regelen jullie het verder? Onderzoek naar verwachtingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 23 Discriminatie

Hoofdstuk 23 Discriminatie Hoofdstuk 23 Discriminatie Samenvatting Van de zes voorgelegde vormen van discriminatie komt volgens Leidenaren discriminatie op basis van afkomst het meest voor en discriminatie op basis van sekse het

Nadere informatie

De slimste route? Vormgeven toegang

De slimste route? Vormgeven toegang De slimste route? Vormgeven toegang Grote veranderingen in zorg en ondersteuning Taken vanuit AWBZ, Jeugdzorg, Werk en inkomen. Passend onderwijs (toegang tot onderwijs) De slimste route (voor Hengelo)

Nadere informatie

Rapportage Onderzoek Mantelzorg

Rapportage Onderzoek Mantelzorg Rapportage Onderzoek Mantelzorg Westelijke Mijnstreek, september 2015 Inhoudsopgave pagina Inleiding - 1-1. Voorbereiding - 2-2. Bevindingen - 3-3. Conclusie & aanbevelingen - 5-4. Dankwoord - 6 - Inleiding

Nadere informatie

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM Mantelzorg Op 10 november 2014 is het de Dag van de Mantelzorg. Dit jaar wordt deze dag voor de 16 e maal georganiseerd. De Dag van de Mantelzorg is bedoeld om mantelzorgers in het zonnetje te zetten en

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

Memo. Leden van de commissie WOS. R.Kool- van Mourik CDA-fractie. Betreft: Informatie over kwetsbare ouderen. Datum: 15-3-2011

Memo. Leden van de commissie WOS. R.Kool- van Mourik CDA-fractie. Betreft: Informatie over kwetsbare ouderen. Datum: 15-3-2011 Aan: Van: Leden van de commissie WOS R.Kool- van Mourik CDA-fractie Betreft: Informatie over kwetsbare ouderen. Datum: 15-3-2011 Inleiding. Ruim een kwart van de 65-plussers is kwetsbaar voor ernstige

Nadere informatie

Jaarlijks onderzoek onder gasten 2015

Jaarlijks onderzoek onder gasten 2015 Jaarlijks onderzoek onder gasten 2015 Elk jaar voert Resto VanHarte een impact- en tevredenheidsmeting uit onder haar gasten. Deze is in 2015 verspreid in 32 vestigingen van Resto VanHarte, in 20 steden/gemeenten.

Nadere informatie

Sociale kracht in Houten Burgerpeiling 2014

Sociale kracht in Houten Burgerpeiling 2014 in Houten Burgerpeiling 2014 Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Houten Projectnummer 598 / 2015 Samenvatting Goede score voor Sociale Kracht in Houten Houten scoort over het algemeen goed als

Nadere informatie

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd.

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd. OPA Borsele Speerpunten Ondersteuning van mensen in kwetsbare situaties Mensen met een psychische, verstandelijke of lichamelijke beperking en ouderen worden steeds meer aangesproken op hun eigen kracht

Nadere informatie

Enquêtevragen Zorg en Welzijn Dirkshorn e.o. april 2014

Enquêtevragen Zorg en Welzijn Dirkshorn e.o. april 2014 Dit is het begin van de enquête. De eerste 4 vragen gaan over uw persoonlijke kenmerken. Aankruisen wat van toepassing is. 1. Wat is uw gezinssamenstelling? Alleenstaand zonder kind(eren) Samenwonend /

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen Beleidsnotitie Hulpdienst Nijmegen 2012-2016 2 INLEIDING Stichting Hulpdienst Nijmegen is een vrijwilligersorganisatie die zinvolle en nuttige ontmoetingen organiseert tussen vrijwilligers, hulpbehoevenden

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

PCOB. Actief netwerk van en voor senioren. Gemeenschappelijk actief

PCOB. Actief netwerk van en voor senioren. Gemeenschappelijk actief PCOB Actief netwerk van en voor senioren Gemeenschappelijk actief PCOB: gemeenschappelijk actief! Dynamisch, betrokken, professioneel en christelijk geïnspireerd; het zijn dé kenmerken van de PCOB. We

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Ruim zeven op de tien Leidenaren

Nadere informatie

Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Heerle en Kruisland WELKOM

Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Heerle en Kruisland WELKOM Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Heerle en Kruisland WELKOM Programma 19.30 uur Welkom 19.40 uur Presentatie resultaten door het PON 20.15 uur Koffie en naar de discussiegroepen 21.30 uur

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJKE OPVANG EN BESCHERMD WONEN IN DE REGIO OOST-VELUWE

MAATSCHAPPELIJKE OPVANG EN BESCHERMD WONEN IN DE REGIO OOST-VELUWE MAATSCHAPPELIJKE OPVANG EN BESCHERMD WONEN IN DE REGIO OOST-VELUWE ONZE AGENDA VOOR 2016-2020 NA INSPRAAK Sommige mensen hebben zo weinig grip op hun dagelijks leven, dat ze niet zelfstandig kunnen wonen.

Nadere informatie

Clientprofielen maatwerkvoorzieningen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014

Clientprofielen maatwerkvoorzieningen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014 Welbevinden Doel Het bevorderen van welzijn en de kwaliteit van leven, achteruitgang vertragen en mantelzorgers ontlasten door het dragelijk houden van de effecten van de aandoening van de cliënt en langer

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Dagbesteding Bijzonder

Dagbesteding Bijzonder Dagbesteding Bijzonder Bijzonder biedt dagbesteding met een kleinschalig karakter. Hierdoor is er veel tijd voor persoonlijke aandacht, en sta je als mens centraal. De cliënt moet zich hier thuis en beschermd

Nadere informatie

Dit onderzoek heeft als doel het in kaart brengen van de wensen van de cliënt en het waar nodig verbeteren/ optimaliseren van de dienstverlening.

Dit onderzoek heeft als doel het in kaart brengen van de wensen van de cliënt en het waar nodig verbeteren/ optimaliseren van de dienstverlening. Cliënt tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Inleiding en samenvatting 1 In het kader van een cliënt tevredenheidsonderzoek heeft Olcea een vragenlijst samengesteld. Deze vragenlijst is bedoeld voor thuiswonenden

Nadere informatie

Huisbezoekproject 75 jarigen

Huisbezoekproject 75 jarigen Huisbezoekproject 75 jarigen IJsselstein Noord 2013 1 Inleiding Dit rapport Huisbezoekproject 75 jarigen in IJsselstein Noord 2013 geeft informatie over de resultaten van de 232 interviews die gehouden

Nadere informatie

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite Programma 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph 19.35-19.55 uur 2. Presentatie van organisaties 19.55-20.10 uur Pluspunt MEE Activite 3. Presentatie 20.15-20.20 uur Gemiva Mezzo LVvm 4. Workshops in

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015 Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief De stand van zaken medio 2015 AVI-toolkit 22 April 2015 Inhoudsopgave Onafhankelijke cliëntondersteuning... 3 1. Het belang van onafhankelijke

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk Van verzorgingsstaat naar handen uit de mouwen Training Zorg Verandert op zaterdag 13 juni leidt vrijwilligers op tot voorlichter en gespreksbegeleider voor oudere migranten Zelfredzaamheid en participatie

Nadere informatie

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Welkom De steunpunten algemeen Stand van zaken steunpunt vrijwilligers Stand van zaken steunpunt mantelzorg Vragen Contactgegevens De steunpunten Startbijeenkomst

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN gemeente Den Haag September 2015 Conceptversie 2.0 1 Inleiding In november jl. is door de Haagse gemeenteraad Motie 86 Geïsoleerde Vrouwen aangenomen. Om uitvoering te geven

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014.

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Programma: 09.30 uur - Inloop met koffie en thee 10.00 uur - Eenzaamheid en sociaal isolement:

Nadere informatie

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld.

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld. rriercoj Gemeenteraad Barneveld Postbus 63 3770 AB BARNEVELD Barneveld, 27 augustus 2015 f Ons kenmerk: Ö^OOJcfc Behandelend ambtenaar: I.M.T. Spoor Doorkiesnummer: 0342-495 830 Uw brief van: Bijlage(n):

Nadere informatie

Wij leveren samen met politie en woningbouwver.een bijdrage aan het voorkomen en bestrijden van psychische etc problematiek.

Wij leveren samen met politie en woningbouwver.een bijdrage aan het voorkomen en bestrijden van psychische etc problematiek. Van: Informatiecentrum Gemeente Heusden Verzonden: zondag 8 juli 2007 20:57 Aan: Addie Dumont Onderwerp: FW: concept beleidsplan WMO -----Oorspronkelijk bericht----- Van: Marlène van Doorm [mailto:marlenevandoorm@juvans.nl]

Nadere informatie

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010 EEN NIEUWE KOERS Limburgse VrouwenRaad september 2010 1 1. Terugblik 35 jaar Limburgse VrouwenRaad 2. Belangrijkste conclusies De kracht van de LVR als koepel 3. Een nieuwe koers Economische ontwikkelingen

Nadere informatie

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Verenigingen, stichtingen en instellingen barsten doorgaans van de ambities en toekomstplannen. Maar om ze te realiseren heb je financiële middelen

Nadere informatie

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling.

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling. Welzijn nieuwe stijl in gemeente Apeldoorn. Maatschappelijk agenderen gericht op de kanteling van formele naar informele zorg en het versterken van de zelfredzaamheid bewoners. Wat is interessant aan deze

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie