ICD. Journaal. st n april ISSN Losse nummers e 3,25. Stichting ICD dragers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ICD. Journaal. st n. 2012-14 april 2012 - ISSN 1572-5278 - www.stin.nl - Losse nummers e 3,25. Stichting ICD dragers"

Transcriptie

1 ICD Editie april ISSN Losse nummers e 3,25 2 Angst en depressie na ICD-implantatie: E-health in toekomstig zorgaanbod? Marije van Leeuwen: De dag die nooit meer uit mijn geheugen gewist kan worden Langere levensduur van ICD s en CRT-D s: Goed voor iedereen! Achter het stuur: Is autorijden zonder rijbewijs met code strafbaar? Het Albert Schweitzer Ziekenhuis als implantatiecentrum st n Stichting ICD dragers Nederland

2 ICD 2012, nummer 2, 14 april Angst en depressie na ICDimplantatie: E-health als onderdeel van toekomstig zorgaanbod? Volgen van een cursus via internet biedt veel voordelen 7 ICD-dragers aan het woord: Marije van Leeuwen De dag die nooit meer uit mijn geheugen gewist kan worden 10 Langere levensduur van ICD s en CRT-D s: Goed voor iedereen! Zowel de patiënt als de schatkist vaart er wel bij 17 Een moderne, frisse aanpak in een oude stad Kennismaking met het Albert Schweitzer Ziekenhuis als implantatiecentrum en verder 3 Voorwoord 9 Alle post naar Zaandam 12 Vervanging ICD niet altijd vanzelfsprekend. Een voorstel 13 Een toekomst voor ethische vragen? 15 Even kennismaken met Marloes Muller en Joyce Schouten 19 Goed nieuws over het hart- en vaatziekten 21 Even kennis maken met Jan van den Heuvel 22 Reizen met een ATA-carnet voor ICDimplantaties in het buitenland 24 Terzijde: In de aula van de universiteit, column 25 Even kennismaken met Raymond Paulus 26 Achter het stuur Website STIN wordt vernieuwd 30 De patiënt weet meer en eist meer 32 ICD-nieuws Cartoon: Eric Elich Fotografie en illustraties: Fotolia (2121fisher, 4designersart, beerkoff, Sergii Figurnyi, Paul Fleet, Noel Powell, rolffimages), Mirela Habibovic, Esther Hereijgers Fotografie, Hans Kokx Fotografie, maguza, Marije van Leeuwen, Frank Linschoten, Frederike Slieker, Peter Zaadstra Bijdragen voor het volgende nummer uiterlijk 15 mei 2012 toezenden aan het redactieadres Louis Armstrongerf XS Bergen op Zoom 19 Foto voorpagina: Een toekomst voor ethische vragen? Foto achterpagina: Albert Schweitzer Ziekenhuis 2 ICD

3 voor woord Rinus Split, voorzitter Extra bezuinigingen Het is begrijpelijk dat in tijden van economische teruggang meer bezuinigen noodzakelijk is. In het Catshuis, in de Tweede Kamer en op de ministeries wordt daarover nagedacht en onderhandeld. Het gaat om vele miljarden. Duidelijk is inmiddels dat bijna niemand aan extra bezuinigingen ontkomt, dus ook de patiëntenorganisaties niet. Een belangrijke inkomstenbron voor de Stichting ICD dragers Nederland is de subsidie die de STIN ontvangt van Fonds PGO (een onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport [VWS]). Eerder heb ik al gewezen op Als patiëntenorganisaties zoals de STIN subsidie willen blijven ontvangen, verlangt de minister van VWS, dat vanaf 2013 de minimum donatie per donateur per jaar 25 wordt (een stijging van 150%). Tegelijkertijd zal zij de subsidie van VWS vanaf dat jaar substantieel verlagen. De STIN heeft grote moeite met dit voorstel en ziet daar niets in. Vanaf het ontstaan van de STIN in 2000 is het beleid van het bestuur geweest om toegankelijk te zijn voor zoveel mogelijk ICD-dragers, zonder (financiële) drempels. Bewust hebben we er altijd voor gekozen om de minimum donatie zo laag mogelijk te houden (eerst 20 gulden, daarna 9 euro per jaar, tot 2010). Slechts een keer was een bescheiden verhoging noodzakelijk, vandaar de huidige minimum donatie van 10 per jaar. Natuurlijk heb ik er begrip voor dat bezuinigingen noodzakelijk zijn. Maar wanneer de voortekenen niet bedriegen, voorzie ik grote problemen met de belangenbehartiging van patiënten. Het staat voor mij vast, dat patiëntenorganisaties door de bezuinigingen gedwongen worden activiteiten te staken of in het ergste geval zichzelf moeten opheffen. Dan rijst voor mij de vraag waar deze mensen heen moeten. Nu kunnen ze bij hun patiëntenorganisatie terecht, onder andere voor lotgenotencontact en informatie. Wie gaat die taken overnemen en de sociaal-maatschappelijke belangen behartigen van patiënten van wie de patiëntenorganisatie zich noodgedwongen heeft opgeheven? Geef uw mening De STIN blijft zich inspannen om de dienstverlening naar onze donateurs toe op het hoge peil te houden dat u van ons gewend bent. Wij doen dat door de organisatie van patiëntendagen, het organiseren van lotgenotencontact, het geven van voorlichting en het toezenden van het ICD- aan onze donateurs. Wij vertrouwen er op dat we ook in de komende tijd op uw ondersteuning kunnen blijven rekenen én nodigen u uit om per brief of uw mening te geven over de voorgestelde bezuinigingen: of per post: Smitsven 18, 1504 AM Zaandam. Activiteiten Hoe precies de bezuinigingen ook zullen uitvallen, daling van de overheidssubsidie zal zeker consequenties hebben voor de activiteiten van de STIN. Het bestuur staat voor de taak ook in gewijzigde omstandigheden een adequaat beleid te voeren. Daarbij moeten soms moeilijke beslissingen worden genomen. U kunt dan denken aan vragen als: Moet de STIN in de toekomst alleen de belangen van donateurs behartigen in plaats van die van alle ICD-dragers in Nederland? Hoe moeten we omgaan met de keuringsformulieren voor het autorijden met een ICD (code 100, 101, werkgeversverklaring) die nu via de ziekenhuizen aan iedereen kosteloos worden verstrekt? Hoe moeten we ervoor zorgen dat we ook in de toekomst activiteiten kunnen financieren ten behoeve van ICDdragers, hun partners en/of directe omgeving? Blijft het mogelijk om in kleine en grote aantallen het ICD- gratis te blijven versturen aan medici, verpleegkundigen, technici en implanterende en verwijzende ziekenhuizen? Tot slot Het bestuur van de STIN zal zich tot het uiterste inspannen om zoals u dat van de STIN gewend bent de belangenbehartiging in de ruimste zin van het woord voor ICD-dragers, hun partners en/of directe omgeving voort te zetten. Daarbij hebben we uw hulp hard nodig. Kent u ICD-dragers kent die nog geen donateur zijn? Probeer hen ervan te overtuigen dat een sterke en vitale patiëntenorganisatie ook voor hen van groot belang is. Ook niet-icddragers uit uw omgeving (uw partner, ouders, kinderen) kunnen donateur worden. En ook u, medici, technici en verpleegkundigen, kunt zich natuurlijk opgeven als donateur. Dat kan met de bon achterin dit ICD- of via onze website ICD 3

4 Volgen van een cursus via internet biedt veel voordelen. Angst en depressie na ICD-implantatie: E-health als onderdeel van toekomstig zorgaanbod? drs. Mirela Habibovic en prof. dr. Susanne S. Pedersen, CoRPS - Center of Research on Psychology in Somatic Diseases, Departement Medische Psychologie en Neuropsychologie, Universiteit van Tilburg In de afgelopen drie jaar is het gebruik van hulpverlening via internet ook wel e-health genoemd verdrievoudigd. Het gebruik van zogenaamde online cursussen via het internet wordt niet alleen in de psychische hulpverlening toegepast, bijvoorbeeld bij mensen die kampen met depressies, maar de laatste tijd ook steeds meer bij patiënten met chronische aandoeningen die daarbij psychische problemen ervaren. E-health, ook voor ICD-dragers In E-health cursussen doorlopen patiënten online (met of zonder huiswerkopdrachten) een aantal lessen waarbij ze wel/niet ondersteund worden door een psycholoog in de vorm van feedback op de gemaakte opdrachten. Het volgen van een online cursus klinkt voor veel mensen vaak een stuk toegankelijker dan naar een psycholoog gaan. Dit draagt uiteraard bij aan de populariteit ervan. Zowel patiënten als zorgverleners zien de voordelen hiervan steeds meer in. Zo zijn er voor het volgen van een online cursus geen extra ziekenhuisbezoeken nodig en kan de cursus gevolgd worden wanneer en waar de patiënt dat wil. Bovendien blijft men als patiënt anoniem. Met de komst van deze internetbehandelingen is het mogelijk patiënten wat extra (psychologische) ondersteuning te bieden die hen verder op weg kan helpen. Mirela Habibovic prof. dr. Susanne S. Pedersen Uit literatuur blijkt dat 20-30% van ICD-patiënten te maken heeft met verhoogde niveaus van angst en/of depressie. Dit kan grote invloed hebben op de kwaliteit van leven van deze patiënten. Ook ICDpatiënten die milde angst- en/of depressiesymptomen ervaren, kunnen hierdoor belemmerd worden in hun dagelijks functioneren. Bovendien kunnen dergelijke symptomen de kans op hartritmestoornissen vergroten. Het is dan ook van belang om hier tijdig iets aan te doen. Een goed hulpmiddel daarbij kan E-health zijn. 4 ICD

5 Twee jaar geleden kondigden wij reeds aan (ICD ) dat in dit kader door de Universiteit van Tilburg in samenwerking met de Vrije Universiteit van Amsterdam een online cursus zou worden ontwikkeld. Voor deze cursus die de naam Leef met je Hart heeft gekregen, is inmiddels lesmateriaal ontwikkeld. Dat wordt momenteel getest in de WEBCARE-studie. WEBCARE staat voor WEB-based program for implantable CARdioverter defibrillator patient en is mogelijk dankzij een vierjarige subsidie van ZonMW aan Dr. Susanne S. Pedersen (Universiteit van Tilburg en Erasmus Medisch Centrum Rotterdam) *. De WEBCARE-studie wordt uitgevoerd in samenwerking met zes ziekenhuizen (Amphia Ziekenhuis Breda; Catharina Ziekenhuis Eindhoven; Canisius- Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen; Erasmus Medisch Centrum Rotterdam; Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam; Vlietland Ziekenhuis Schiedam) in Nederland. Alle patiënten tussen de 18 en 75 jaar, die voor het eerst een ICD krijgen in een van deze centra komen in aanmerking voor deelname aan de studie. Aangezien het een online cursus betreft, kunnen alleen patiënten meedoen die toegang hebben tot internet en daarmee overweg kunnen. Patiënten die toestemming geven voor deelname, worden willekeurig ingedeeld in de groep die de cursus mag volgen en de groep die de gewone reguliere zorg krijgt. Uiteindelijk zal bekeken worden of de groep die de interventie volgt het op een aantal punten op psychologisch en fysiologisch gebied beter doet vergeleken met de groep die de reguliere zorg ontvangt. Bijvoorbeeld: Hebben deze patiënten minder last van angst en depressies; is hun kwaliteit van leven beter; maakt hun lichaam het stresshormoon cortisol minder aan? De cursus Leef met je Hart ICD-patiënten die de online cursus krijgen aangeboden, moeten thuis, verspreid over drie maanden, zes internetmodules volgen. Deze starten na de ICDimplantatie. De belangrijkste onderwerpen die in de cursus aan bod komen, zijn: Informatie over de ICD Mogelijke invloed van de ICD op het welzijn Hoe om te gaan met het hebben van een ICD Aan vijf van de zes lessen zijn huiswerkopdrachten gekoppeld. Wanneer de patiënt deze gemaakt heeft, kan hij deze via de website opsturen naar zijn begeleider. Op alle gemaakte opdrachten wordt > ICD 5

6 persoonlijke feedback gegeven door een therapeut. De patiënt wordt dus stap voor stap begeleid bij het doorlopen van de cursus. Om er zeker van te zijn dat de cursus aansluit bij de belevingswereld van de patiënt is bij het ontwikkelen ervan nauw samengewerkt met Peter Zaadstra, secretaris van de Stichting ICD dragers Nederland (STIN) die als adviseur vanuit het oogpunt van de patiënt heeft meegekeken. Tot nu toe heeft de meerderheid van de patiënten laten weten dat de cursus gebruiksvriendelijk is en dat ze tevreden zijn over de inhoud. Maar tevens is duidelijk geworden wat ook de verwachting was dat de cursus niet aansluit bij de verwachtingen van alle patiënten. Een minderheid geeft bijvoorbeeld aan dat ze liever naar een psycholoog gaan dan dat ze hun problemen online bespreken met iemand die ze niet kennen. Een belangrijk doel van de WEBCARE-studie is dan ook om uit te zoeken voor welke patiënten deze cursus specifiek nuttig is en voor welke een andere soort behandeling wellicht beter zou zijn. Huidige stand van zaken WEBCAREstudie Tot nu toe zitten er 174 patiënten in de studie. Daarvan heeft ongeveer de helft de online cursus gevolgd en de rest gebruik gemaakt van de reguliere zorg. Daarbij blijken vooral jongere, hoger opgeleide ICDpatiënten belangstelling te hebben voor deelname aan de WEBCARE-studie. Ook de patiënten die een partner hebben, lijken meer geïnteresseerd te zijn in deelname dan patiënten die alleenstaand zijn. Uiteindelijk zal nog moeten blijken of deze patiëntengroep ook daadwerkelijk baat zal hebben bij deze cursus. We weten nu alleen dat patiënten met deze kenmerken in elk geval open staan voor het volgen van een online cursus. Voordelen internetcursus en toekomstperspectief De unieke voordelen van de WEBCARE-studie zijn vooral de laagdrempeligheid en het feit dat de patiënt de cursus kan doorlopen en extra steun kan krijgen van een hulpverlener in eigen tijd en op eigen plaats. Dat geen extra bezoeken aan het ziekenhuis nodig zijn, zoals we al eerder vermeldden, ervaren de patiënten eveneens als zeer prettig. Mocht deze cursus effectief blijken te zijn dan is het ook vrij gemakkelijk om deze toe te passen in de reguliere zorg. Het ziekenhuis dat het programma aan zijn patiënten wil aanbieden, zou bijvoorbeeld de website in gebruik kunnen nemen en eventueel de ICD-verpleegkundigen scholen in het begeleiden van patiënten die de cursus doorlopen. De WEBCARE-studie loopt nog 2 jaar. Daarna zal gekeken worden of het zinvol is om deze cursus aan alle ICD-patiënten aan te bieden en bijvoorbeeld onderdeel te maken van de reguliere zorg. Vooralsnog is de cursus alleen beschikbaar voor ICD-patiënten bij wie in een van de zes deelnemende ziekenhuizen een ICD wordt geïmplanteerd. *VIDI beurs aan Susanne S. Pedersen ( ) nr van de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMW), Den Haag Literatuur Van den Broek, K.C., Nyklicek, I., Van der Voort, P.H., Alings, M., and Denollet J. Shocks, personality, and anxiety in patients with an implantable defibrillator. Pacing Clin Electrophysiol 2008; 31(7): Bilge, A.K., Ozben, B., Demircan, S., Cinar, M., Yilmaz, E., and Adalet, K. Depression and anxiety status of patients with implantable cardioverter defibrillator and precipitating factors. Pacing Clin Electrophysiol 2006; 29(6): Pedersen, S.S., Spek, V.R.M., Theuns, D.A.M.J., Alings, M., van der Voort, P.H., Jordaens, L., Cuijpers, P., Denollet, J., and van den Broek, K.C. Rational and design of WEBCARE: A randomized, controlled, web-based behavioural intervention trial in cardioverter defibrillator patients to reduce anxiety and device concerns and enhance quality of life. Trials 2009; 10: van den Broek, K.C., Nyklicek, I., van der Voort, P.H., Alings, M., Meijer, A., and Denollet, J. Risk of ventricular arrhytmia after implantable defibrillator treatment in anxious Type D patients. JACC 2009; 54(6): Toevoeging aan Witte Lijst Implantatiecentra De Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) heeft ons meegedeeld dat zowel het Vlietland Ziekenhuis te Schiedam als het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Dordrecht voldoen aan de eisen die de vereniging stelt voor het implanteren van ICD s. Daarom zijn beide ziekenhuizen toegevoegd aan de zogenaamde Witte Lijst. 6 ICD

7 De dag die nooit meer uit mijn geheugen gewist kan worden Marije van Leeuwen ICD-dragers aan het woord Iedereen kent ze wel: van die dagen die, gekoppeld aan een datum, nooit meer uit het geheugen gewist kunnen worden. Een trouwdag, de geboorte van een kind of een sterfgeval. In mijn geval is het de dag van mijn hartstilstand op donderdag 26 augustus Ik was net 36 geworden. Het is de dag die alles even overhoop heeft gehaald. Aan de hand van gesprekken met mijn partner, omstanders en hulpverleners heb ik het verhaal kunnen reconstrueren dat ik u graag wil vertellen. Hartstilstand 1 Rond uur fietste ik met de bakfiets met mijn twee kinderen erin ergens in het Groene Hart rustig langs het water richting een kruispunt. Ik rijd daar niet zo hard mee en ik werd dan ook ingehaald door een jonge man. Op het moment dat hij de bocht om ging, zag hij vanuit zijn ooghoek dat er iets mis was. Ook een man die zijn hond uitliet, merkte dat er iets aan de hand was en schoot te hulp. Ze voorkwamen dat we met z n drieën op het asfalt klapten. De twee heren twijfelden geen moment. Ze zetten de bakfiets op een veilige plek en legden mij in de stabiele zijligging. Vervolgens hebben ze 112 gebeld en in mijn tas gezocht naar telefoonnummers. Gelukkig konden ze mijn partner meteen bereiken. Een vrouw die toevallig langskwam, sprong van haar fiets om te kijken of ze iets kon doen. Zij voelde geen hartslag meer en is gaan reanimeren. Later hoorde ik dat ze al jarenlang vrijwilligster was bij de scouting en leidster op een kinderdagverblijf. Ze had dus veel BHV-- ervaring. Snel daarna knielde een man naast haar neer om haar te helpen. Dit bleek achteraf ook niet zomaar iemand te zijn, maar een brandweerman. Een groot geluk voor mij dat ik gereanimeerd ben door zulke goed geschoolde mensen. Na een minuut of vijf was een motoragent ter plaatste die de beademing overnam en mij een aantal schokken toediende met een AED. Intussen werd mijn partner opgevangen en ontfermde een lieve basisschoollerares zich over mijn kinderen. Zij zag de twee alleen in de bakfiets zitten, stapte af en nam ze mee naar een dansschool in de buurt. De kinderen zijn daar heel liefdevol opgevangen, kregen Fristi en iets lekkers en mochten naar K3 luisteren. Ondertussen was ik nog steeds buiten bewustzijn. Omdat we allemaal op de fiets waren, werd besloten dat ik alvast naar de Intensive Care zou worden gebracht en dat de politie mijn man en kinderen naar het ziekenhuis zou brengen. Grote hilariteit bij mijn oudste dochter: Want ik zat in de politieauto en hoefde geen gordels om van de agent! De artsen hadden geen idee waar ze moesten beginnen. Had ik een epileptische aanval gehad, een hersenbloeding of was er sprake van een tumor? Allerlei mogelijke oorzaken passeerden de revue. Rond middernacht was één ding zeker: ernstig hersenletsel kon worden uitgesloten. Tijdens die onderzoeken was ik wel heel erg onrustig, maar was ik nog steeds niet bij bewustzijn. De nacht die we toen ingingen, is volgens mijn partner de meest indrukwekkende van zijn leven geweest. Ik heb wel geslapen, maar tussendoor werd ik ook wakker > ICD 7

8 en dan was ik woest en agressief! Ik rukte alles van me af omdat ik weg wilde. Door het zuurstoftekort werkten mijn hersenen nog niet goed zodat contact met mij niet mogelijk was. Uiteindelijk heeft men mij met een paar man vastgehouden om me iets rustgevends toe te dienen. Daarna kon alle apparatuur opnieuw worden aangesloten. Hartstilstand 2 Een paar uur later die nacht werd ik gelukkig wel echt wakker en herkende ik mijn partner en mijn moeder. Maar veel wist ik niet. Later hoorde ik dat ik een jaar of vier van mijn geheugen kwijt was. Op de vraag of ik kinderen had, heb ik bijvoorbeeld ontkennend geantwoord. Dat moet heel confronterend zijn geweest voor mijn omgeving. Gelukkig kwam mijn geheugen in de dagen daarna redelijk snel terug. Net toen mijn partner even naar huis was en ik even met mijn moeder alleen werd gelaten, ging het weer mis: hartstilstand nummer 2. Voor mijn familie was dit natuurlijk een schok, maar de artsen beschikten nu over gouden informatie. Omdat ik aan alle apparaten lag toen het gebeurde, konden ze precies uitlezen wat er was misgegaan. Nu zagen ze eigenlijk pas voor het eerst dat mijn hart de boosdoener was. De eerste, voorlopige, diagnose luidde: hartritmestoornissen veroorzaakt door het Lange QT-Syndroom, een storing in het elektrisch systeem van het hart. Daarom werd besloten om bij mij voor alle zekerheid een ICD te implanteren. Vervolgens heb ik een kleine week moeten wachten op het plaatsen van de ICD in het AMC in Amsterdam. De rit met de ambulance daarheen kan ik me nog Ik word gewoon naar huis gestuurd met de mededeling: ga het leven maar weer in en zie maar! goed herinneren maar van die week zelf en van het hele ongeluk herinner ik me nagenoeg niets. Of ik bezoek heb gehad? En wie dat dan waren? Geen idee! Wel kan ik mijn kamergenoot nog uittekenen en weet ik dat ik de MRI best eng vond. Van de operatie is vooral de opmerking van de arts me bijgebleven dat hij de ader voor de draden niet goed kon vinden. Een ICD en dan...? En daar stond ik dan: op de eerste dag van de rest van mijn leven. Later zei ik tegen een van de artsen: Er overkomt me iets vreselijks; mijn hele existentie staat op z n kop; ik krijg een apparaat en word gewoon naar huis gestuurd met de mededeling: ga het leven maar weer in en zie maar. Het kan ook bijna niet anders, dat weet ik wel, maar toch. De kloof tussen aan de ene kant de hartstilstand en het aan de andere kant weer opkrabbelen naar een redelijke versie van mijn oude zelf was gigantisch. Ineens zat ik thuis en moest ik alles weer voor de eerste keer doen. Voor het eerst alleen naar buiten: Wat is het druk op dinsdagmiddag! Voor het eerst met de trein mee: wat eng is dit! Voor het eerst de wind weer horen waaien: wat een lawaai! En gekscherend, maar wel iets waar ik aan dacht op mijn verjaardag: Word ik nu 37 of 1? Gelukkig is dat allemaal overgegaan, maar ik heb er hard voor moeten werken. Elke keer ben ik bewust (soms met knikkende knieën) weer dingen gaan doen, eerst hele simpele maar later ook meer uitdagende. Om mezelf te helpen, bedacht ik diverse scenario s en oplossingen. Ook de artsen die ik sprak, drukten me op het hart om echt het leven weer aan te gaan, zodat angstgevoelens niet de overhand zouden krijgen. Een andere kijk op het leven Een week of zes na mijn hartstilstand kwamen de emoties los. Het meest schokkend vond ik dat de dood voorbij was gekomen op het moment dat mijn kinderen erbij waren. Daar kan ik ontzettend kwaad om worden. Ik voel dan verbijstering, woede en onmacht. Tegelijkertijd heeft het feit dat de kinderen erbij waren de omstanders ook harder doen lopen; harder doen reanimeren; harder doen werken. Af en toe word ik nog aangesproken door mensen die erbij geweest zijn. Ik moet steeds aan je denken, want je bent zo jong en je hebt zulke jonge kinderen en ik ben ook moeder. De motoragent is bij mij thuis langs geweest. Met de vrouw die me gereanimeerd heeft, heb ik eveneens kennisgemaakt. Deze ontmoetingen hebben me heel goed gedaan. Net als alle kaarten, bloemen en s. Diagnose In het AMC zijn meteen diverse genetische onderzoeken gestart. Ik ben getest op het Lange QT-Syndroom, type 1, 2 en 3 maar zonder resultaat. Ook de MRI, de echo en de inspanningstest konden de artsen geen uitsluitsel geven. Wel is het zo dat ik hartritmestoornissen heb, maar zelfs de diagnose van het Lange QT-Syndroom hebben de artsen laten varen. Ze waren heel eerlijk toen ze zeiden: We weten het gewoon niet. Toch merk dat ik daar goed mee kan leven want ik ben beschermd door de ICD en daardoor zal het allemaal wel loslopen. Wel is het zo dat we vrezen voor de kinderen. Omdat er geen diagnose is, kunnen zij ook niet gericht onderzocht worden en dat is moeilijker om te aanvaarden. Nu is afgesproken dat ze de komende jaren eens per jaar een 24-uurs registratie krijgen en een echo. Gelukkig is de eerste keer niets verontrustends gezien. Met extra EEG s en uiteindelijk een neuropsychologisch onderzoek zijn ook mijn hersenen onderzocht. Uit de testen kwam naar voren dat mijn geheugen prima is, maar dat ik wel moeite heb met het 8 ICD

9 combineren van verschillende taken. Tijdens de moeilijke opdrachten liet ik echt een aantal steken vallen. Ik merk dit ook in het dagelijks leven en ik probeer dan ook niet te veel hooi op mijn vork te nemen. Met twee kleine kinderen is dit niet altijd makkelijk! Terug in het leven Vanaf mei 2011 werk ik weer 24 uur per week. Het gaat wisselend, omdat ik ook op mijn werk merk dat ik niet meer te veel op mijn bord kan hebben. Inmiddels ben ik donateur geworden van de STIN en bezoek ik websites in Amerika, zoals de Sudden Cardiac Association. Ik merk dat ik er regelmatig behoefte aan heb om stil Ik ben trots op ons gezin en dankbaar dat ik erbij zal zijn: bij alle stappen die mijn dochters nog gaan zetten te staan bij wat er is gebeurd. Het heeft nog geen plek gekregen in mijn leven. Soms zie ik ook ineens enorm op tegen de toekomst. Ziekenhuisbezoeken vallen tot nu toe reuze mee, maar ieder jaar worden ook mijn kinderen ermee geconfronteerd. Over een aantal jaren moet mijn ICD vervangen worden en wat als ik toch ineens een shock krijg? Ik laat deze gedachten en gevoelens maar gewoon komen zonder ze weg te duwen. Het is nu eenmaal een deel van ons leven geworden en daar moeten we als gezin mee aan de slag. Daarnaast ben ik eigenlijk ook enorm trots. Trots op ons gezin. We hebben de draad weer opgepakt, doen leuke dingen, maken toekomstplannen. Dat kan gelukkig ook en vaak ben ik daar enorm dankbaar voor. Ik probeer weer te vertrouwen op het leven. Dat ik er bij zal zijn: bij alle stappen die mijn dochters nog gaan zetten. Meer over mij kunt u lezen op mijn blog: Alle post naar Zaandam Peter Zaadstra De STIN heeft in de eerste jaren verschillende adressen gehad, van Zaandam tot Middelburg en Breukelen toe. Sinds de huur van een kantoor in Zaandam heeft de STIN nog maar twee adressen: Smitsven 18, 1504 AM Zaandam en voor antwoordzendingen Antwoordnummer 805, 1500 VB Zaandam. In het land circuleren echter nog steeds folders, aanmeldingsformulieren en ICD-s met een van de oude adressen. Die post komt binnenkort niet meer aan. Wanneer u, bijvoorbeeld als technicus of verpleegkundige, nog informatiefolders of ICD-s met een van de oude adressen hebt, verzoeken wij u vriendelijk die niet uit te geven. Op kantoor kunt u nieuw materiaal bestellen met daarin het goede adres. ICD 9

10 Zowel de patiënt als de schatkist vaart er wel bij Langere levensduur van ICD s en CRT-D s: Goed voor iedereen! Frank Linschoten, Marketing manager Boston Scientific Nederland B.V. De levensduur van een ICD of CRT-D is een onderwerp dat in gesprekken met ICD-dragers regelmatig ter sprake komt. Hoe lang gaat mijn ICD eigenlijk mee? is een vaak gestelde vraag. Ruim 70% van de ICD-dragers maakt zich zorgen over de levensduur van hun ICD of CRT-D. Daarnaast wil ook het merendeel van de ICD-dragers een zo klein mogelijk apparaat. Vaak zijn deze twee wensen in tegenspraak met elkaar. In het verleden ging het verkleinen van de ICD namelijk meestal gepaard met een kortere levensduur van de batterij omdat deze ook verkleind moest worden. Wanneer we kijken naar de literatuur over de gemiddelde levensduur van ICD s en CRT-D s die geïmplanteerd zijn na 2002, blijkt dat deze apparaten tussen de vijf en de zes jaar meegaan. Dit zijn allemaal ICD s/crt-d s die gebruik maken van een batterijtechniek die al vele jaren gebruikt wordt. Dit type batterij heeft al die jaren prima gefunctioneerd, maar nieuwe technieken en nieuwe ICD-functies vragen steeds meer van de batterij. Een voorbeeld van een dergelijke nieuwe techniek is het op afstand controleren van een ICD. Dat er steeds meer gevraagd zou worden van de batterij, heeft Boston Scientific al jaren geleden zien aankomen. In combinatie met het streven naar het ontwikkelen van een ICD met een zo lang mogelijke levensduur, heeft dit ertoe geleid dat de firma toen al heeft besloten om te investeren in onderzoek daarvoor. Deze investering heeft geleid tot de productie van een nieuwe batterij die ondanks een gelijkblijvend volume een grotere capaciteit heeft. Met andere woorden, de ICD gaat langer mee zonder dat hij groter wordt. Om een ICD met een langere levensduur op de markt te brengen is alleen de ontwikkeling van een nieuwe batterij niet genoeg. Daarnaast moet er ook goed gekeken worden hoe het energieverbruik van de ICD s en CRT-D s kan worden teruggebracht. Een grotere batterijcapaciteit in combinatie met een lager verbruik heeft geleid tot een veel langere levensduur dan we voorheen gewend waren. Afhankelijk van het type ICD en de instellingen kan de levensduur nu zelfs oplopen tot meer dan twaalf jaar. In dit soort blauwe kasten zijn meer dan 7000 exemplaren van de nieuwe batterij getest om het batterijgedrag volledig in kaart te brengen en daardoor de betrouwbaarheid te kunnen garanderen. Door het toepassen van deze nieuwe technieken is het mogelijk om ICD s en CRT-D s te implanteren die kleiner en platter zijn dan vergelijkbare producten maar die veel langer meegaan. Voor u als ICD-drager zal dit resulteren in minder vervangingen. Gezien de veelvuldig gestelde vraag: Hoe lang gaat mijn ICD eigenlijk mee? zal dit voor de meeste patiënten een prettige gedachte zijn. Het verlengen van de levensduur van een ICD of CRT-D heeft niet alleen grote voordelen voor de ICD- 10 ICD

11 drager. Ook in ons huidige economisch klimaat is het zeer gewenst dat ICD s en CRT-D s een langere levensduur hebben. Er moet bezuinigd worden op allerlei gebieden met name in de gezondheidszorg. Dat is volgens de overheid de enige manier om zorg weer betaalbaar houden. Als het gaat om kostenbesparing binnen de gezondheidszorg zijn er verschillende opties. Er kan gedacht worden aan efficiënter werken, minder procedures toepassen, goedkopere producten gebruiken etc. maar één ding is duidelijk: alle betrokken partijen dienen een bijdrage te leveren. In de ogen van Boston Scientific nu is de vervaardiging van betrouwbare en innovatieve producten daarvoor een efficiënte manier. ICD s en CRT-D s met een langere levensduur zijn daarvan een goed voorbeeld. Hoe kan een langere levensduur van ICD s en CRT- D s bijdragen aan het verlagen van de kosten binnen de gezondheidszorg? zult u zich afvragen. Alleen een langere levensduur van een ICD of CRT-D zorgt er namelijk niet voor dat de kosten voor de daadwerkelijke implantatieprocedure (operatie) naar beneden gaan. De kostenbesparing blijkt pas op de lange duur omdat deze nieuwste types minder vaak vervangen hoeven te worden. Dat betekent uiteindelijk minder frequent kosten voor de operatie en lagere kosten per ICD-drager. Een paar voorbeelden: Stel dat het implanteren van een ICD of CRT-D ongeveer E kost. Op het moment dat een ICD maar zes jaar meegaat, betekent dit dat de kosten per jaar per ICD-drager E 5000 zijn. Gaat de ICD twaalf jaar mee, dan zal dit resulteren in een halvering van de kosten per jaar per ICD-drager. Wanneer een ICD-drager twintig jaar gebruik maakt van ICD s met een levensduur van zes jaar, bedragen de totale kosten die voor hem gemaakt worden E Implanteert men ICD s met een levensduur van twaalf jaar dan kost dit maar de helft. U kunt zich waarschijnlijk wel voorstellen dat we over enorm grote bedragen praten als we kijken naar alle ICD-dragers samen. In werkelijkheid zullen de kosten waarschijnlijk nog verder afnemen. Implanteren van ICD s en CRT-D s met een langere levensduur betekent minder operaties voor vervanging. Omdat iedere ingreep complicaties met zich mee kan brengen en daardoor extra kosten, neemt het risico daarop eveneens af. Daardoor wordt het kostenplaatje nog lager terwijl de ICD-drager minder ongemak ondervindt. Wil de productie van ICD s met een lange levensduur rendabel zijn, dan moeten niet alleen de apparaten betrouwbaar zijn maar het hele systeem. Dat geldt vooral voor de elektrodes. Een ketting is nu eenmaal niet sterker dan de zwakste schakel! Sinds jaar en dag steekt Boston Scientific daarom heel veel energie in de ontwikkeling van betrouwbare elektrodes. Alle prototypes worden uitvoerig getest en tijdens het gebruik wordt voortdurend geëvalueerd of ze voldoen aan de gestelde verwachtingen. Zo ontstaat een ICD-systeem dat jarenlang probleemloos kan functioneren. Alleen roepen dat we in staat zijn om ICD s te produceren met een levensduur van meer dan tien jaar is niet genoeg. Daarom heeft Boston Scientific ervoor gekozen om ook met bijpassende garantievoorwaarden te komen en de garantietermijn te verlengen tot maximaal tien jaar. Dit betekent onder andere dat het financiële risico voor deze firma is als een ICD eerder leeg raakt door bijvoorbeeld energieongunstige instellingen. Op zijn elektrodes geeft Boston Scientific al vele jaren een levenslange garantie. Zowel ICD-dragers als het huidige economische klimaat vragen om een langere levensduur van ICDen CRT-D systemen. Nieuwe technologische ontwikkelingen maken het mogelijk om aan deze vraag te voldoen. Zo draagt innovatie bij aan een hogere kwaliteit van leven voor de ICD-drager en tegelijkertijd aan het betaalbaar houden van de gezondheidszorg. Kortom: Een langere levensduur van een ICD en CRT-D is goed voor iedereen! n De ENERGEN-ICD maakt gebruik van de nieuwste batterijtechnologie, waardoor de levensduur kan oplopen tot meer dan twaalf jaar, terwijl hij kleiner en dunner is dan oudere types. Betrouwbare elektrodes zijn een essentieel onderdeel in een ICD-systeem. Hier zit u een Boston Scientific shockelektrode met nieuwste standaard DF-4 aansluiting. ICD 11

12 Vervanging ICD niet altijd vanzelfsprekend. Een voorstel (vertaling): Gijs Sterks In het vorige artikel Langere levensduur van ICD en CRT-D luidt het tweede gedeelte van de titel: Goed voor iedereen. Maar in het gezaghebbende medische tijdschrift New England Journal of Medicine vraagt een werkgroep zich af of dat wel zo is en of het een wet van Meden en Perzen is dat de ICD wordt vervangen als de batterij leeg is. Ons redactielid Gijs Sterks vatte de inhoud voor onze lezers samen. Volgens de auteurs van het artikel onder leiding van dr. Daniel B. Kramer van het Beth Israel Deaconess Medical Center in Boston hoeft vervanging van de ICD geen automatisme te zijn. Zowel het patiënten- als het maatschappelijk perspectief, de kosten en de onzekerheid van ICD-therapie pleiten voor een meer overwogen en genuanceerde benadering van de vervanging van een ICD schrijven ze. Het is de hoogste tijd voor een evaluatie van de klinische en ethische aspecten daarvan. Zij stellen allereerst voor om te bekijken of de gezondheidstoestand van de patiënt wiens ICD moet worden vervangen niet zodanig verbeterd of verslechterd is dat wisseling niet meer gewenst is. Onderliggende ziektes of bijkomende aandoeningen kunnen aanzienlijk zijn verergerd waardoor de levensverwachting is afgenomen. Maar het is ook mogelijk dat de hartfunctie en ejectiefractie (EF) merkbaar zijn verbeterd. Daarnaast vinden zij het belangrijk dat rekening wordt gehouden met de wensen van de patiënt. Ervaringen tijdens het leven met het apparaat kunnen invloed hebben op zijn visie op vervanging. Dit speelt vooral als zich bij de oorspronkelijke implantatie complicaties hebben voorgedaan of als de ICD een of meerdere keren onterecht een shock heeft gegeven. De auteurs zijn er zich van bewust dat het niet eenvoudig is een dergelijke omslag in het bestaande systeem te bewerkstelligen. Ze denken daarbij allereerst aan de versnippering van de zorg voor het individu tussen de verschillende specialismen zodat geen enkele arts persoonlijk verantwoordelijk is voor de indicatie dat een potentieel onnodige en kostbare procedure vermeden kan worden. Bovendien biedt het (Amerikaanse) betalingssysteem voor artsen weinig prikkels om een ICD-vervanging te weigeren of over te gaan tot het implanteren van een goedkopere en eenvoudigere pacemaker. Zolang een meer rationeel opgezet systeem de besluitvorming niet ondersteunt, zal een onbekend aantal patiënten dit hulpmiddel blijven krijgen in gevallen waarin dat redelijker wijze zou kunnen worden uitgesteld, concluderen dr. Kramer c.s. Ze stellen daarom voor dat artsen die ICD s implanteren het voortouw nemen bij het opleiden van huisartsen, algemeen cardiologen en andere specialisten met betrekking tot het nemen van de juiste beslissing over het al of niet vervangen van de ICD bij individuele patiënten. n (Bron: Het moet niet gekker worden! De moderne techniek staat voor niets. Dat is alom bekend maar dat je zelfs al mensen kunt implanteren in plaats van ICD s en pacemakers lijkt ons toch wel te veel van het goede. Toch schijnt het mogelijk te zijn want in een artikel lazen we: de cursus is alleen beschikbaar voor ICD-patiënten die in een van de zes deelnemende ziekenhuizen geïmplanteerd worden. 12 ICD

13 Paul van Bortel Een toekomst voor ethische vragen? Ethicus Paulus Van Bortel doceert gezondheidsethiek en filosofie en is als onderzoeker verbonden aan de Universiteit Antwerpen, de Katholieke Universiteit Leuven en de Lessius Hogeschool. Als lid van de ethische commissie van het Universiteitsziekenhuis van Antwerpen (UZA) wordt hij enkele keren per jaar geraadpleegd over bepaalde ethische kwesties waar het ziekenhuis mee wordt geconfronteerd. Hoe ziet u de rol van de medische ethiek zich ontwikkelen? Paulus Van Bortel: Ik hoop dat er in de toekomst meer ruimte zal zijn voor ethische vragen. Vandaag worden ze te weinig gesteld. De techniek is daar in hoge mate debet aan. Techniek is niet neutraal, ze doet iets met ons. Met echografie bijvoorbeeld kunnen heel vroeg defecten bij een foetus worden vastgesteld. Op zich een goede zaak, maar het gevolg is dat een handicap bij de foetus een medische indicatie wordt die bijna vanzelfsprekend tot abortus leidt. De ethische vragen, over abortus, over de rechten van het embryo, over handicaps, over de kwaliteit van het leven enzovoorts worden door die techniek niet meer gesteld. Intussen zijn toch veel ethische kwesties zoals abortus en euthanasie in wetten vastgelegd? Inderdaad, maar ook wetten staan ethische vragen Gevraagd naar de toekomst van de eigenlijk in de weg. Euthanasie is vandaag meer medische ethiek, is ethicus Paulus een medische dan een ethische kwestie geworden. van Bortel duidelijk: hij hoopt dat er Wetgeving verlaagt net als techniek bepaalde drempels. Dat heeft echter gevolgen. Door de echogra- vooral méér medische ethiek zal zijn. We stellen ons in de gezondheidszorg fie komen er minder gehandicapte kinderen op de vandaag te weinig ethische vragen. wereld. In Nederland gaan er nu al stemmen op dat > ICD 13

14 ouders die niet kiezen voor abortus bij handicaps, dan zelf ook maar moeten opdraaien voor de extra kosten van zo n gehandicapt kind. Als onze samenleving nog blijk geeft van enige solidariteit en generositeit dan is het wel in de zorg om personen met een handicap. Die zal dan verdwijnen, en met haar de ethiek. Uzelf hoopt dat het een andere richting uitgaat? Het zal ervan afhangen of we onze maatschappij verder laten domineren door de economie of niet. Vroeger was de economie maar één sector in de maatschappij. In de jaren 80 heeft het neoliberalisme zijn intrede gedaan en is de mens in hoofdzaak een homo economicus geworden: iemand die rationele beslissingen neemt in zijn eigen belang. Dat maakt ons echter ook concurrenten van elkaar en doet de gemeenschap afbrokkelen. De manager is vandaag de dag het grote voorbeeld. Alles wordt gemanaged en vermarkt. Alles is economie. De vrijheid van het neoliberalisme noem ik echter een negatieve vrijheid: totale vrijheid is immers onmogelijk voor de mens. Ik breek een lans voor een positieve vrijheid: een vrijheid die je wordt verleend door de gemeenschap. Je hebt de vrijheid je vrij te ontwikkelen, in dienst van de gemeenschap. Zoals een academicus de vrijheid krijgt onderzoek te doen in dienst van de wetenschap, of bijvoorbeeld zoals een orde van geneesheren samenwerkt aan een gemeenschappelijke zaak, met name de beroepseer. Gemeenschap en individu vullen elkaar dan aan. Natuurlijk willen we wel onze boterham verdienen, maar de prioriteiten liggen anders: mensen handelen in dienst van de maatschappij, vanuit waarden zoals kwaliteit of liefde voor het vak. Wat zou die waardenmaatschappij betekenen voor de medische ethiek? Ik hoop dat we daardoor binnen tien, vijftien jaar weer meer waardering zullen hebben voor nieteconomische belangen. In een positieve vrijheid zal er wel plaats zijn voor gehandicaptenzorg. En er zal ook weer meer ruimte zijn voor ethiek, die bovendien aandacht heeft voor de verschillende waarden van verschillende mensen en culturen. De paradox is dat er nog nooit zoveel over ethiek is gepraat als vandaag terwijl er tegelijk nog nooit zo weinig ruimte voor was. Welke nieuwe ethische kwesties ziet u in de toekomst opduiken? Het tijdperk van de mens-machine komt eraan. De techniek wordt geïntegreerd in de mens. Vandaag zijn er al pacemakers en implantaten voor doven, maar ook neurale protheses, die delen van het zenuwstelsel vervangen, zijn op komst. Dat schept een ander soort mens. Ook de nanotechnologie is in opmars: minieme robots die in staat zullen zijn om in ons lichaam cellen te herstellen. Kanker zou daardoor verdwijnen, maar we zouden ook niet meer ouder worden en zelfs niet meer sterven. En dan verandert alles. De grote vraag is of wij bereid zijn onze eindigheid op te geven. Die zorgt er immers voor dat wij iets van ons leven willen maken, er dus een zin aan geven. Onze menselijke conditie staat op het spel. We zijn nu al met zeven miljard mensen. Hoe moet dat wanneer we onsterfelijk worden? Zullen we ons dan niet meer mogen voortplanten? Hebben we dan nog een toekomst? Zullen we nog moeite doen om daarin te investeren? Of zullen we ons oneindig doodvervelen? Ik ben zeker niet tegen de techniek, maar we moeten beseffen dat ze naast positieve ook negatieve effecten heeft. De ethiek moet de ruimte krijgen om die tegenstrijdigheid te bekijken en er een gepast evenwicht in te vinden. Het is hoog tijd dat we ons daar vragen over stellen. (bron: maguza, januari 2012) 14 ICD

15 st n Even kennismaken met Marloes Muller en Joyce Schouten Stichting ICD dragers Nederland vrijwilliger In ICD hebben we aangekondigd dat we in dit nummer een aantal nieuwe vrijwilligers aan u zouden voorstellen. We beginnen met Marloes Muller en Joyce Schouten. Het krijgen van een ICD brengt niet alleen nare dingen met zich mee maar kan ook leiden tot het ontstaan van een vriendschap. Dat gebeurde onder andere tussen Marloes Muller en Joyce Schouten Marloes Muller, Joyce Schouten Als nieuwe ICD-draagster was Marloes op zoek naar informatie en zo belandde ze op het weblog van Joyce. Van het een kwam het ander en nu zijn ze dikke vriendinnen en doen ze samen leuke dingen zoals op reis gaan. Marloes Muller Mijn naam is Marloes Muller. Ik woon in Assen en ben sinds kort één van de vrijwilligers van de STIN. Zo n achteneenhalf jaar geleden heb ik mijn eerste ICD gekregen nadat bij mij het LQTS (Lange QT- Syndroom, een storing in het elektrisch systeem van het hart) was vastgesteld. Ik was natuurlijk niet zonder aanleiding onderzocht. Op een zondag was ik ziek wakker geworden. Toen ik die dag ook nog een paar keer rare aanvallen kreeg waarbij ik wegraakte, ben ik naar de huisartsenpost gegaan. Daar werd gezegd dat het een griepje was en niks ernstigs maar dat ik beter even bij mijn ouders kon gaan logeren. werden door levensbedreigende hartritmestoornissen. Ik werd gereanimeerd en meteen overgebracht naar de Hartbewaking. Diezelfde dag ben ik nog een keer gereanimeerd en heb ik opnieuw een paar ritmestoornissen gehad. Die konden gelukkig wel op tijd gestopt worden. Bijna zes weken heb ik in het ziekenhuis gelegen. Nadat ik een ICD had gekregen, mocht ik eindelijk naar huis. Daarna heb ik ongeveer een jaar bij mijn ouders gewoond omdat ik niet alleen thuis durfde te zijn. In die tijd heb ik een half jaar revalidatie gehad. Daardoor kreeg ik > Terwijl ik s avonds in het bed van één van mijn zusjes lag te slapen, kreeg ik weer een aanval. Een ander zusje meende er iets epileptisch in te zien. Daarop heeft mijn vader een ambulance gebeld. Die kwam meteen en ik werd naar het ziekenhuis gebracht. Daar werd ik opgenomen op de Afdeling Neurologie omdat men aan epileptische aanvallen dacht. De volgende middag kreeg ik in het ziekenhuis weer zo n aanval. Nu stelden de artsen vast dat ze veroorzaakt Joyce (links) en Marloes op vakantie in Torremolinos ICD 15

16 weer genoeg zelfvertrouwen om in mijn eigen huis te gaan wonen. Helaas ben ik in dat jaar mijn baan op een kinderdagverblijf kwijtgeraakt. Nog zo n twee jaar heb ik op een kantoor gewerkt maar de reistijd van ruim anderhalf uur was te zwaar voor me. Daarom ben ik ook daarmee gestopt. Vorig jaar heb ik een opleiding gevolgd voor medisch secretaresse die ik met succes heb afgerond en nu ben ik op zoek naar een leuke baan. Joyce Schouten Ik ben Joyce Schouten en ik ben 32 jaar oud. Mijn eerste ICD kreeg ik in 2003 en mijn tweede in Mijn hartproblemen zijn in feite al begonnen in mei Tijdens hockeywedstrijden ben ik in die tijd een paar keer flauwgevallen. Aanvankelijk werd er gezegd dat ik te weinig gegeten had en later dat het psychisch was. In september 2000 overleed mijn moeder namelijk onverwachts. Nadat ik ongeveer anderhalf jaar niet meer was flauwgevallen, begon het helaas weer. Ik kwam toen bij een nieuwe huisarts. Zij verwees mij door naar een ziekenhuis in Rotterdam en daar stuurden ze mij onmiddellijk door naar het Academisch Ziekenhuis Maastricht. Daar waren deskundige hartritmecardiologen werkzaam, werd mij verteld. Dat was niet echt naast de deur als je in Rotterdam woont. Na een aantal onderzoeken stelden de artsen vast dat ik ARVD of een verdikte hartspier heb. Wat was ik blij dat het toch niet tussen mijn oren zat, zoals altijd gedacht werd. Uit voorzorg werd een ICD geïmplanteerd. Een jaar lang heb ik nog normaal kunnen leven, werken en vakantie houden. Alleen hockeyen zat er niet meer in. Nu had ik daar ook geen behoefte meer aan omdat de problemen daarmee waren begonnen. In mei 2004 kreeg ik mijn eerste shock. Daarna volgden er nog negen. Hierdoor raakte ik psychisch zo in de war dat ik na de laatste ziekenhuisopname niet meer alleen naar huis durfde. Mijn leven stond ineens op z n kop. Daarom werd ik opgenomen in een revalidatiecentrum. Ik dacht zelf voor drie weken maar het werd vijfeneenhalve maand. Omdat ik overal bang voor was, kreeg ik daar intensieve begeleiding. Toen ik weer thuis kwam, ben ik rustig aan gaan opbouwen. Maar op een gegeven moment kwam de datum dat ik twee jaar in de ziektewet was en ik in de WIA (Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen) terecht kwam. Jarenlang had ik in diverse functies bij Albert Heijn gewerkt, maar daar kon ik niet meer terug aan de slag. Ik werd volledig afgekeurd. Ik vond dat erg moeilijk, want ik was pas 26 jaar. Ik wilde niet de hele dag thuiszitten en niets doen. Daarom ben ik een paar uurtjes bij een elektrotechnisch bureau gaan werken. Helaas kwam daar na drie jaar een eind aan. Nu werk ik al weer twee jaar als vrijwilliger op een kinderdagverblijf en als administratief medewerkster op een makelaarskantoor. Het is totaal maar zeven uur in de week maar ik heb het ontzettend naar mijn zin. Dit zijn de twee dingen die ik mijn hele leven al wilde doen: iets met kinderen en iets administratiefs. Helaas is dat nooit gelukt omdat ik niet in het bezit ben van de vereiste diploma s. Anderhalf jaar geleden ben ik getrouwd en sinds mei wonen wij in een mooi appartement in Rotterdam. Voor mijn gevoel heb ik een ontzettend mooi leven ook al is het iets anders gelopen dan ik vroeger gedacht had. Sinds oktober ben ik als vrijwilliger contactpersoon voor de STIN in het Erasmus MC in Rotterdam. Ik wil mij graag inzetten om meer bekendheid te geven aan het bestaan van de ICD want ik moet nog te vaak uitleggen wat het voor een apparaatje is. n st n Stichting ICD dragers Nederland vrijwilliger TROS Radar en Nationale Ombudsman openen meldpunt IGZ De Nationale Ombudsman en TROS Radar openden onlangs een meldpunt waar burgers hun ervaringen met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) kunnen melden. Deze signalen worden verzameld in een zwartboek. Kwesties die zich als klacht lenen voor een nader onderzoek kunnen door de Nationale Ombudsman in behandeling worden genomen. De ombudsman vindt het hoog tijd dat zichtbaar wordt welke rol de IGZ vervult bij medische missers en andere calamiteiten in de zorg. Ook moet de IGZ een andere rol aannemen naar de burger toe: er is sprake van machtsongelijkheid tussen patiënt en zorgaanbieder; de IGZ vervult een niet-bestaande rol en de burger redt het niet met de bestaande klachtenprocedures. Lees verder op: Nationaleombudsman-nieuws.nl 16 ICD

17 Kennismaking met het Albert Schweitzer Ziekenhuis als implantatiecentrum Henk Nieuwenhuis, Joyce Schouten, Stephan Tuinenburg Een moderne, frisse aanpak in een oude stad Vanaf de dertiende eeuw Dordrecht kreeg, na Geertruidenberg, als tweede stad in het toenmalige graafschap Holland in 1220 stadsrechten. In diezelfde eeuw, in 1295, werd het Burger Gasthuis gesticht, de voorloper van het huidige ziekenhuis. De bezoeker, die de fraaie, imposante hal van het Albert Schweitzer Ziekenhuis (ASZ) betreedt, zal niet snel op de gedachte komen dat al bijna acht eeuwen anderen hem of haar zijn voorgegaan bij een consult aan een geneesheer of bij een bezoek aan een patiënt in een Dordtse geneeskundige inrichting. Op deze historische plek had de delegatie van de STIN een gesprek met Annette van Rijnbeek-de Meijer, ICD-verpleegkundige, Hans Schmidt, ICD- en pacemakertechnicus en Ewout van den Bos, ICD-cardioloog, alle drie werkzaam in het ASZ. Ontstaan Albert Schweitzer Ziekenhuis Het huidige ASZ is in 1989 ontstaan uit een fusie van het Gemeente Ziekenhuis, het Refaja Ziekenhuis en het Rooms-Katholieke Ziekenhuis. Enkele jaren later zijn daar nog eens de ziekenhuizen van Sliedrecht en Zwijndrecht bijgekomen. In deze plaatsen zijn nog steeds dependances. Op cardiologisch gebied is er nauwe samenwerking met het Beatrix Ziekenhuis in Gorinchem en wordt er structureel overleg gepleegd en samengewerkt met het Erasmus Medisch Centrum. Het werkgebied van het ASZ is grofweg het Eiland van Dordrecht, de Alblasserwaard en een deel van IJsselmonde, samen zo n half miljoen inwoners. Samenstelling team Het CRT-/ICD-team bestaat uit de hartritmecardiologen dr. E.J. van den Bos, dr. P.N.W.M. Breuls en dr. L.J.P.M. van Woerkens, de pacemaker- en ICDtechnici H. Schmidt en A. van Vliet en ICD-verpleegkundige A. van Rijnbeek-de Meijer. ICD-implantatiecentrum In 1972 werd de eerste pacemaker geplaatst en in 1999 de eerste biventriculaire (CRT) pacemaker. V.l.n.r. Hans Schmidt, Annette van Rijnbeek-de Meijer en Ewout van den Bos Sinds ruim een jaar worden er in het ASZ ook ICD s > ICD 17

18 geïmplanteerd. De verwachting is dat er jaarlijks tussen de 100 en 120 ICD-implantaties zullen gaan plaatsvinden. De vergrijzing echter, die ook in deze regio optreedt, zal mogelijk een flinke stijging van het aantal ingrepen veroorzaken. De verhouding tussen de aantallen ICD- en CRT-D-implantaties is ongeveer Boven de 75 jaar is het implantatiebeleid terughoudend. Voorlichting Wanneer er overwogen wordt om een ICD te implanteren, wordt er na het gesprek met de arts, die het voorstel doet, door Annette zeer uitvoerig met de patiënt en de eventuele partner of familie gesproken. Alle voor- en zeker ook de nadelen van de ICD worden belicht aan de hand van een uitgebreide checklist. Dat eerste gesprek duurt een tot anderhalf uur, afhankelijk van de vragen en de onzekerheden, die de patiënt bezighouden. Annette heeft veel documentatie, die onder andere bestaat uit STIN-publicaties. Zij is dan ook, net als de overige gesprekspartners, een enthousiast supporter van onze organisatie. Procedure en controle Is er besloten tot implantatie over te gaan, dan worden er strikte richtlijnen gehanteerd. Er wordt bijvoorbeeld altijd overleg gepleegd met het Erasmus Medisch Centrum. De controle wordt verricht door eigen technici en niet door technici van de fabrikanten. Het ASZ heeft geen elektrofysioloog, Er worden geen ablaties verricht; de lijntjes met het Erasmus Medisch Centrum zijn zo kort, dat daaraan nog geen behoefte wordt gevoeld. Er wordt nu gewerkt aan de mogelijkheid om eenmaal per week De patiënt is klant en de klant is koning in het Beatrix Ziekenhuis te Gorinchem naast de pacemakercontrole ook ICD-controles uit te voeren. Natuurlijk wordt er ook gecontroleerd via telemonitoring, waarbij de ICD-drager duidelijk wordt gemaakt dat hij niet mag veronderstellen dat er dan 24-uurs bewaking is door de dienstdoend cardioloog of ICDtechnicus. De patiënt moet alert blijven en luisteren naar zijn eigen lichaam. Eigen database Hans Schmidt is naast ICD-technicus ook IT-specialist. Hij heeft een systeem ontwikkeld waarbij alle gegevens van de patiënt en die van de hardware in een centrale database zijn opgeslagen. De behandelend of dienstdoend arts kan, natuurlijk alleen wanneer hij geautoriseerd is, deze gegevens, ook thuis, te allen tijde opvragen. Dit levert natuurlijk een enorme tijdsbesparing op en meerdere ziekenhuizen hebben al interesse getoond in het systeem. Hans Schmidt tijdens een controle Tot slot Het is ons als medewerkers van het ICD- opgevallen, hoe geweldig gedreven het ASZ-team is. Ook op vrije dagen wordt er overleg gepleegd of nagevraagd hoe het met de patiënten gaat. Tijdens dit interview hadden twee gesprekspartners een vrije dag, maar enthousiast werd medewerking verleend aan het gesprek. Het motto van het team luidt niet voor niets: De patiënt is klant en de klant is koning. Dat is een invalshoek, die verrassende perspectieven kan openen. 18 ICD

19 Ontwikkelingen in diagnose en behandeling Goed nieuws over hart- en vaatziekten Prof. dr. M. Schalij Niet alle ziekten zijn te voorkomen en te genezen, maar de wetenschap staat niet stil. Wat zijn de meest hoopvolle ontwikkelingen in diagnose en behandeling van hart- en vaatziekten? Steeds meer geavanceerde beeldvormende technieken Prof. dr. Martin Schalij is cardioloog, gespecialiseerd in hartritmestoornissen en hoogleraar cardiologie in het Leids Universitair Medisch Centrum. Het LUMC loopt nationaal en internationaal voorop in het diagnosticeren en behandelen van hartzieken. Daarnaast is Schalij tijdelijk voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie. Meer uit scans halen Prof. dr. Martin Schalij: De beeldkwaliteit van CT- en MRI-scans is de afgelopen jaren verder verbeterd. Dat betekent dat we nu beschadigd of zuurstofarm hartweefsel kunnen opsporen. Voorheen was dat niet goed zichtbaar. Ook driedimensionale echo s helpen bij het zo secuur mogelijk in kaart brengen van hartproblemen. De samengevoegde CT-, MRI- en echobeelden gebruiken we om vooraf exact te bepalen hoe we moeten opereren. Dat gaat steeds preciezer. Bovendien kunnen we tijdens een hartoperatie ook live 3D-opnamen maken, waarop we beter zien wat we doen dan wanneer we alleen in het lichaam van de patiënt kijken. Voordeel voor de patiënt: afwijkingen worden eerder opgespoord en we kunnen een betere afweging maken of een operatie nodig is > ICD 19

20 of niet. Verder neemt de effectiviteit van operaties toe. Een voorspellende bloedtest Er wordt hard gewerkt aan een bloedtest waarmee je met een grote mate van zekerheid kunt voorspellen of iemand een verhoogd risico op een hartinfarct loopt. Ik verwacht dat zo n test binnen vijf jaar gemeengoed is. Nu al screenen we familieleden van mensen die een mogelijk erfelijke hartaandoening hebben op eenzelfde afwijking. Met een vergelijkbare test hopen we overigens in de toekomst ook te voorspellen welke medicijnen bij wie zullen aanslaan. Voordeel voor de patiënt: Bij een verhoogd risico op hartklachten kun je preventief dotteren of een interne defibrillator plaatsen. Nadeel van dat soort kennis is dat je patiënten opzadelt met het idee dat ze een wandelende tijdbom zijn. Operatie voorkomt medicijngebruik Als bij hartritmestoornissen medicijnen onvoldoende effect hebben of veel bijwerkingen geven, is in veel gevallen een katheterablatie een oplossing. Bij deze relatief nieuwe techniek worden de stukjes weefsel die veel ritmeproblemen veroorzaken in de hartwand, uitgeschakeld door er kleine littekens in te maken. De klachten verdwijnen daarmee bijna altijd volledig. De operatie vindt onder lokale verdoving plaats, via een katheter die in een ader in de lies wordt ingebracht. Jaarlijks ondergaan 2200 Nederlanders deze ingreep. Voordeel voor de patiënt: die wordt met een relatief kleine ingreep vaak blijvend van zijn klachten verlost. Omdat je de oorzaak van het probleem wegneemt, zijn daarna meestal geen medicijnen meer nodig. Zenuwen afsluiten bij hoge bloeddruk Soms lukt het niet om een hoge bloeddruk met medicijnen onder controle te krijgen. In dat geval biedt een operatie uitkomst, waarbij de zenuwen die de nieren aansturen, worden afgesloten. Om nog onduidelijke redenen blijkt dat een heel doeltreffende manier om de bloeddruk te verlagen. De ingreep vindt onder lokale verdoving plaats via een katheter in de nierslagader en duurt slechts drie kwartier. Op dit moment is de behandeling nog experimenteel, maar omdat zij zo goed werkt, voeren veel instellingen in Nederland haar al uit. Het ziekenhuis draait dan zelf op voor de kosten. Tot op heden wordt de ingreep alleen nog bij mensen met een onbehandelbare hoge bloeddruk gedaan een paar procent van het totaal -, maar als de resultaten zo goed blijven, is hij in de toekomst wellicht ook voor andere groepen geschikt. Voordeel voor de patiënt: de operatie verlaagt blijvend de kans op hart- en vaatziekten en maakt medicijnen tegen hoge bloeddruk overbodig. Thuis continue hartbewaking Mensen met een gevaarlijke, onvoorspelbare hartritmestoornis krijgen soms een interne defibrillator (ICD), die constant controleert of het hart nog goed is. Als de patiënt een ritmestoornis heeft, geeft het apparaatje shocks af tot het ritme weer normaal is. Tegenwoordig zijn veel ICD s uitgerust met een homemonitoring- of telemonitoringsysteem. Het systeem geeft vanuit het huis van de patiënt doorlopend gegevens via een zender of een mobiele telefoon aan het ziekenhuis door. Daar wordt regelmatig gecheckt of alles nog naar behoren werkt en of zich geen ritmestoornissen hebben voorgedaan. Voordeel voor de patiënt: veel patiënten vinden het een rustig idee dat hun hart constant in de gaten wordt gehouden. Als alles goed gaat, hoeven ze minder vaak voor controle naar het ziekenhuis. Bij problemen grijpen we juist sneller in en passen zo nodig de behandeling aan. Vrouwen, neem klachten serieus! Prof. dr. Martin Schalij: Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer één onder vrouwen. Helaas worden hun klachten nog lang niet altijd tijdig erkend en herkend. Niet door artsen, maar ook niet door vrouwen zelf. Vandaar mijn advies: dames, neem klachten serieus! Ben je langdurig moe, krijg je bij inspanning kramp in de kaken of word je misselijk, laat je hart dan nakijken door de huisarts. n (Bron: Plus Magazine, januari 2012) Wisselen van plaats a.u.b In ICD drukten wij deze foto af met als onderschrift: Anja Luijten en Karen Boereboom. Het onderschrift klopt alleen als u de dames van plaats laat wisselen. 20 ICD

st n De implantatie van een ICD www.stin.nl Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers

st n De implantatie van een ICD www.stin.nl Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers st n Stichting ICD dragers Nederland De implantatie van een ICD Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger www.stin.nl Deze brochure kwam tot stand met medewerking

Nadere informatie

st n De implantatie van een ICD Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers

st n De implantatie van een ICD  Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers st n Stichting ICD dragers Nederland De implantatie van een ICD Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger www.stin.nl Deze brochure kwam tot stand met medewerking

Nadere informatie

De implantatie. st n. van een ICD. Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog. of diens plaatsvervanger

De implantatie. st n. van een ICD. Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog. of diens plaatsvervanger De implantatie van een ICD st n Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers Nederland www.stin.nl Deze brochure kwam tot stand met medewerking

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan Annemarie begreep er niks van. Had ze zo raar op de grond liggen doen? Wat stom. Zelf wist ze alleen nog maar dat haar buik naar aanvoelde en dat ze heel bang werd. Van de rest wist ze niets. Annemaries

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Staat voor: Registratie, Transparantie en Kwaliteit. Benchmark Rapport. ICD procedures. Toelichting NCDR ICD Deelnemende ziekenhuizen

Staat voor: Registratie, Transparantie en Kwaliteit. Benchmark Rapport. ICD procedures. Toelichting NCDR ICD Deelnemende ziekenhuizen Benchmark Rapport ICD procedures Periode: 2010-2012 Peildatum: Datum 26 juli 2013 Ziekenhuis: Catharina Ziekenhuis Michelangelolaan 2 5623 EJ Eindhoven Toelichting NCDR ICD 2010-2012 Deelnemende ziekenhuizen

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

18 december 2013. 1 van 10. Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête

18 december 2013. 1 van 10. Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête Op vakantie na een niertransplantatie; NP online enquête Nierpatiënten Perspectief online is een internetpanel voor mensen met een nierziekte*, naasten van nierpatiënten en nierdonoren. Zij kunnen via

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Uw specialist heeft u verteld dat u ongeneeslijk ziek bent. Niet meer kunnen genezen is een bericht met ingrijpende gevolgen en het valt niet mee om hier

Nadere informatie

n i e u w s b r i e f

n i e u w s b r i e f n i e u w s b r i e f Spotlight op Jolanda Vos, Teamleider Het begeleiden van mensen in moeilijke situaties vergt bepaalde vaardigheden en strategieën die mij aanspreken. Deze zijn absoluut van essentieel

Nadere informatie

Contacten die het verschil maken

Contacten die het verschil maken n ie u w s b r ie f Spotlight on Anke Van Der Heijden, Case Manager FOCUS VAN DE MAAND: Contacten die het verschil maken de best doctors stichting: in Mei 2014 Ik hoor regelmatig van patiënten dat ze het

Nadere informatie

Wat betekent de diagnose van PKU voor mijn kind en het gezin?

Wat betekent de diagnose van PKU voor mijn kind en het gezin? Wat betekent de diagnose van PKU voor mijn kind en het gezin? Uw gevoelens Stap voor stap Ervaringen delen Teamwerk PKU uitleggen aan anderen Kan ik nog meer kinderen krijgen? PKU behandelen: de rol van

Nadere informatie

OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS

OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS OP ZOEK NAAR DE VERBINDING TUSSEN PRAKTIJK, ONDERZOEK EN ONDERWIJS Susanne Smorenburg, programmamanager Ben Sajetcentrum Marjon van Rijn, docent / onderzoeker HvA / AMC Symposium HBO-V van de Toekomst

Nadere informatie

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator Cardiologie Beter voor elkaar 2 Een ICD is evenals een pacemaker een klein apparaatje dat onder de huid wordt geïmplanteerd bij mensen met een hartritmestoornis.

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Een speciale uitdaging voor het huisartsenteam en het steunnetwerk Dr. Jany Rademakers, NIVEL Drs. Jeanny

Nadere informatie

De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging

De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging De onzichtbare gevolgen... De onzichtbare gevolgen... De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging De onzichtbare gevolgen Cerebro Vasculair Accident

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Thuiszorg Groningen Werken met zorg

Thuiszorg Groningen Werken met zorg Thuiszorg Groningen Werken met zorg 1 Thuiszorg Groningen Werken met zorg 2 Gestart als het Groene Kruis, hebben wij al meer dan 100 jaar ervaring met zorg thuis. Dichtbij en vertrouwd.thuiszorg Groningen

Nadere informatie

Een echt excuus hebben we nooit gekregen

Een echt excuus hebben we nooit gekregen Een echt excuus hebben we nooit gekregen Interview met oud-cliënt Michel Vos en zijn vader Peter. De zaak van Michel Vos werd behandeld door Loes Hendrix. Ze zitten tegenover mij aan de keukentafel, vader

Nadere informatie

Je wordt nooit meer dezelfde

Je wordt nooit meer dezelfde Je wordt nooit meer dezelfde Marie-Thérèse Tiemessen (53) is frêle, goedgekleed en charmant. Uiterlijk is haar niet aan te zien dat ze jaren geleden een zwaar ongeluk heeft gehad en daarbij hersenletsel

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Dit boekje is van:..

Dit boekje is van:.. Ik en mijn plan Dit boekje is van:.. Hallo, Jij bent cliënt bij SOVAK. Je hebt bij SOVAK een persoonlijk begeleider. Samen maak je afspraken over wat jij zelf doet en wat SOVAK doet. Die afspraken staan

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf.

De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf. De moeilijkste verkoop in je leven, is het verkopen van jezelf aan jezelf. Verkopen staat gelijk aan inkomen Iedere dag ben je bezig met verkopen je verkoopt aan; jezelf familieleden je omgeving je partner

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Medische Psychologie. Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op

Medische Psychologie. Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op Medische Psychologie Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding De specialist bij wie u onder behandeling bent in het Albert Schweitzer ziekenhuis, heeft u verwezen naar

Nadere informatie

Ondersteuning bij leven met een beperking

Ondersteuning bij leven met een beperking Ondersteuning bij leven met een beperking Niet-aangeboren hersenletsel MEE Niet-aangeboren hersenletsel Raad en daad als het om mensen met NAH gaat Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) overkomt je. Door

Nadere informatie

Ontmoeting. gezondnu.nl

Ontmoeting. gezondnu.nl Ger van der Gaast (64) weet sinds 2010 dat hij de ziekte van Alzheimer heeft. Inmiddels woont hij in een verpleeghuis in Utrecht. Als voormalig docent verpleegkunde volgt Ger zijn eigen zorg kritisch.

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit

Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE. onderdeel. Kanker en Seksualiteit. COLONCARE Seksualiteit Patiënteninformatiedossier (PID) COLONCARE onderdeel Kanker en COLONCARE INHOUDSOPGAVE Kanker en seksualiteit... 3 Een moeilijke periode... 4 Extra ondersteuning... 5 Contact met lotgenoten... 6 2 Kanker

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

U zorgt voor iemand met dementie. Wie zorgt er voor u?

U zorgt voor iemand met dementie. Wie zorgt er voor u? U zorgt voor iemand met dementie. Wie zorgt er voor u? Uw hart luchten Adviezen inwinnen Uw problemen bespreken Mevrouw Meijers weet wat het is om te zorgen voor iemand met dementie: Zowel mijn buurvrouw

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 10 DECEMBER 2014 PAGINA 1. Beste lezers van de nieuwsbrief,

Nieuwsbrief nr. 10 DECEMBER 2014 PAGINA 1. Beste lezers van de nieuwsbrief, Beste lezers van de nieuwsbrief, De nieuwsbrief zal deze keer maar een onderwerp bevatten, het ICD rijbewijs. We hebben voor dit onderwerp gekozen omdat er veel vragen, onduidelijkheden, irritaties zijn

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor ouders

Nieuwsbrief voor ouders Nieuwsbrief voor ouders De sociale ontwikkeling van kinderen Amsterdam, oktober 2012, jaargang 5, nr. 2 Universiteit van Amsterdam Beste ouders, Door middel van deze nieuwsbrief willen wij u op de hoogte

Nadere informatie

Thuiszorg Groningen. Werken met zorg. Bel 0900-8615 *

Thuiszorg Groningen. Werken met zorg. Bel 0900-8615 * Thuiszorg Groningen Werken met zorg Bel 0900-8615 * Thuiszorg Groningen Werken met zorg 1 Thuiszorg Groningen Werken met zorg 2 Thuiszorg Groningen is er voor iedereen: ouders, kinderen, jonge gezinnen,

Nadere informatie

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten

MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten MedPsych Center (MPC) Voor klinische patiënten Brengt medische en psychische kennis samen MedPsych Center (MPC) voor klinische patiënten 1. Welkom 3 2. Voor welke patiënten is de MPU bedoeld? 3 3. Wachtlijst

Nadere informatie

Verpleegafdeling G2, Intensive Care

Verpleegafdeling G2, Intensive Care Verpleegafdeling G2, Intensive Care Locatie Dordwijk Informatie voor bezoekers Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Intensive Care februari 2015 pavo 0032 Inleiding Uw familielid is opgenomen op de verpleegafdeling

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

De kijk op. zelfstandigheid in zorg

De kijk op. zelfstandigheid in zorg De kijk op zelfstandigheid in zorg Inhoudsopgave Welkom bij Carintreggeland 7 Meld en Zorg Centrale 7 Indicatie aanvragen 7 Zorgzwaartepakketten (ZZP) 8 Lid worden 8 Hulpmiddelen 8 Kwaliteit 9 Cliëntenraad

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN!

BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN! BORSTKANKER NIKS OM JE VOOR TE SCHAMEN! Een folder over keuze vrijheid. Voor patient, professionals en andere betrokkenen. Over hoe ik werd benaderd. Hoe ik denk dat het anders kan. En hoe ik tot de beslissing

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678

Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678 <Katelyne> Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678 Inleiding Timo is een ander mens geworden door zijn grote vriend Tommy. Toch was het niet altijd zo geweest, Timo had Tommy gekregen voor

Nadere informatie

vind. Uw manier van leven met dementie. Informatie over: Dementie

vind. Uw manier van leven met dementie. Informatie over: Dementie vind. Informatie over: Dementie Uw manier van leven met dementie. Wanneer u dementie vermoedt bij uzelf of bij uw familie, dan komt er veel op u af. Laurens helpt. In deze folder leest u over dementie

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ)

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) 17863 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch pacemaker revalidatieprogramma, Intensieve Poliklinische Zorg (IPZ). De behandelmethoden voor hart- en vaatziekten

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Begeleide internetbehandeling, een goed alternatief binnen de huisartsenpraktijk?

Begeleide internetbehandeling, een goed alternatief binnen de huisartsenpraktijk? Begeleide internetbehandeling, een goed alternatief binnen de huisartsenpraktijk? Folder voor patiënten Een project van de afdeling Huisartsgeneeskunde van het UMCG, in samenwerking met de afdeling klinische

Nadere informatie

De beste zorg vinden? Zorg of ondersteuning nodig? PZP helpt! 2013/2014. Uw verzekering snel en digitaal regelen?

De beste zorg vinden? Zorg of ondersteuning nodig? PZP helpt! 2013/2014. Uw verzekering snel en digitaal regelen? 2013/2014 Zorg of ondersteuning nodig? PZP helpt! De beste zorg vinden? Uw verzekering snel en digitaal regelen? Medische vraag? Stel hem aan onze deskundigen Inhoudsopgave 4 Uw verzekering snel en digitaal

Nadere informatie

Dichter bij elkaar. Strategie 2015-2019

Dichter bij elkaar. Strategie 2015-2019 Dichter bij elkaar Strategie 2015-2019 De zorg verandert. Vrijwilligers veranderen. De wensen van families veranderen. De maatschappij verandert. Ronald McDonald Huis Sophia Rotterdam wil klaar zijn voor

Nadere informatie

ONDERSTEUNING VAN KINDEREN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL EN HUN OUDERS

ONDERSTEUNING VAN KINDEREN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL EN HUN OUDERS Ondersteuning van kind en gezin ONDERSTEUNING VAN KINDEREN MET EEN LICHAMELIJKE HANDICAP EN/OF NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL EN HUN OUDERS Voorpagina: Deborah Corpeleijn: Door de ondersteuning ervaar ik

Nadere informatie

SHOCK voor kind in nood vrijdag, 11 oktober :00

SHOCK voor kind in nood vrijdag, 11 oktober :00 De stichting SHOCK wil al het mogelijke doen om een kind in nood te helpen door de behandeling te stroomlijnen. Van ambulance-personeel tot kinderarts moet iedereen op de hoogte zijn van symptomen van

Nadere informatie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Januari 12 Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Avans Hogeschool Tilburg Prof. Cobbenhagenlaan 13 5037 DA Tilburg Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS. Gedichten. Muitgeverij. Mmarmer. m armer

Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS. Gedichten. Muitgeverij. Mmarmer. m armer Saskia van den Heuvel MISSCHIEN GEBEURT ER VANDAAG IETS Gedichten Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M INHOUD KANTOOR Ode 13 Wat we zeiden toen we het ons nog herinnerden 14 Ze hebben het beste met ons

Nadere informatie

Beste lezer. Joke van Hardeveld. Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt. Succes!

Beste lezer. Joke van Hardeveld. Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt. Succes! Ga ervoor Waardoor werken aan je balans ook jou lukt Beste lezer Ik werk als ZP-er, zelfstandig professional. In mijn werk als coach, counselor merk ik dat leidinggevenden en medewerkers in de gezondheidszorg

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

PDS B e l a n g e n v e r e n

PDS B e l a n g e n v e r e n r a b l D e PDS B e l a n g e n v e r e n r m S y n d r o a o m i g e i n g k k i r P PDS in relatie tot anderen 2 PDS in relatie tot anderen Bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is één van de symptomen

Nadere informatie

Praten over behandelwensen en -grenzen

Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Informatie voor patiënten en familie Inleiding Als patiënt komt u in het UMC Utrecht met een bepaalde behandelwens. Meestal

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Als...door een tijger achterna gezeten. door Maurice Maarssen Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS),

Nadere informatie

Wel of niet reanimeren?

Wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren? wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren is een ingrijpende beslissing. U en uw behandelend arts kunnen voor deze keuze komen te staan. Het Kennemer Gasthuis houdt zoveel

Nadere informatie

Cliëntgroep 1. Cliëntgroep 1. Cliëntportretten. Cliëntportretten 16,5 % 16,5 % 4 % 4 % 11 % 11 % 31,5 % 31,5 % 9 % 9 % 16,5 % 16,5 % 2 % 2 % 9,5 %

Cliëntgroep 1. Cliëntgroep 1. Cliëntportretten. Cliëntportretten 16,5 % 16,5 % 4 % 4 % 11 % 11 % 31,5 % 31,5 % 9 % 9 % 16,5 % 16,5 % 2 % 2 % 9,5 % Cliëntgroep 1 Cliëntgroep 1 4 % 16, 11, 4 % 16, 11, 31, 34, 31, 34, 1 16, 1 16, 9, 9, Somatische aandoening (65+) Mevrouw Jansen is 81 en heeft vorig jaar een hersenbloeding gehad. Ze is hierdoor aan de

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP

OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP OEFENINGEN: NEEM UW GEDACHTEN ONDER DE LOEP Denken, voelen en doen staan sterk met elkaar in verband. Via uw gedachten kunt u invloed uitoefenen op hoe u zich voelt. Op deze manier kunt u ongewenste gevoelens

Nadere informatie

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 Het is al weer lang geleden dat jullie iets van ons hebben gehoord en dat komt omdat er veel is gebeurd. We hebben namelijk heel veel analyses kunnen doen op

Nadere informatie

de jeugd is onze toekomst

de jeugd is onze toekomst de jeugd is onze toekomst vereniging van groninger gemeenten Bestuursakkoord Jeugd 2008-2012 In veel Groninger gemeenten zijn er kinderen met problemen. En daarvan krijgen er te veel op dit moment niet

Nadere informatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie TELSTAR: Treatment of ELectroencephalographic STatus epilepticus After cardiopulmonary Resuscitation (ABR 46296) Onderzoek naar de beste behandeling van epilepsie-achtige hersenactiviteit na reanimatie

Nadere informatie

ROSCAN Huidkanker Biobank

ROSCAN Huidkanker Biobank Kanker Instituut Uw behandelend arts in het Erasmus MC heeft u geïnformeerd over het bestaan van de ROSCAN Biobank. Hij/zij heeft u al het een en ander uitgelegd. Wij vragen u vriendelijk om mee te doen

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

6. Nazorg en monitoring

6. Nazorg en monitoring 6. Nazorg en monitoring 59 Voor de trainer De nadruk van de vorige gedeelten lag vooral op het herkennen van hersenletsel en bevatten basisinformatie over de oorzaken en gevolgen. Belangrijk aandachtspunt

Nadere informatie

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis

Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Ouderen Een niet vrijwillige opname in het verpleeghuis Introductie Op dit moment is uw dementerend familielid in behandeling bij Mondriaan Ouderen van Mondriaan.

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging. De CENTER-TBI studie

Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging. De CENTER-TBI studie Informatieblad voor deelnemers gedurende opvolging De CENTER-TBI studie Tijdens de acute fase na uw ongeval, heeft u deelgenomen aan een multicenter onderzoek, gefinancierd door de Europese unie (The Collaborative

Nadere informatie

Het ochtend programma: 2 algemene onderwerpen: syncope en antistolling met casuïstiek van hartstimulatie specialisten.

Het ochtend programma: 2 algemene onderwerpen: syncope en antistolling met casuïstiek van hartstimulatie specialisten. Symposium i.s.m. de Werkgroepleden WIBEN Maria Brussen, Rijnstate Arnhem Astrid Coenen, ErasmusMC, voorzitter Chaya Stolk, ErasmusMC Saskia Elshout, VuMC A dam Anja Luijten, Catharina Eindhoven, secretaris

Nadere informatie

Workshop van Stress naar Vitaliteit

Workshop van Stress naar Vitaliteit Workshop van Stress naar Vitaliteit Het Leven Stressachtig? Het leven lijkt vol ongemakken te zitten. We worden wakker met het gevoel dat we nauwelijks hebben geslapen. We ontbijten gehaast en volgen tegelijk

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Patiëntinformatieformulier LOGICA-trial

Patiëntinformatieformulier LOGICA-trial Informatiebrief LOGICA trial: Laparoscopische versus Open Maag Operatie Datum: Onderwerp Telefoon E-mail 1 november 2015 LOGICA trial 088-005 6908 espillenaarbilgen@rijnstate.nl Geachte heer/mevrouw, U

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Begeleiding bij het plaatsen van een Inwendige Cardioverter Defibrillator (ICD)

Begeleiding bij het plaatsen van een Inwendige Cardioverter Defibrillator (ICD) Cardiologie Begeleiding bij het plaatsen van een Inwendige Cardioverter Defibrillator (ICD) i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U ontvangt deze folder omdat u in aanmerking komt voor het

Nadere informatie