Architectuur. Enterprise Portal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Architectuur. Enterprise Portal"

Transcriptie

1 Architectuur Enterprise Portal Auteur : Ivo Huurdeman Versie : 1.0 Status : Final Documentdatum : Architectuur 2014 Pagina 1 van 20

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding Enterprise portal architectuur Inleiding DLWO Wat is een portal suite? UM architectuur Architectuurprincipes Vormen van integratie met het enterprise-portaal Back office integraties UM portal De any device propositie Architectuur 2014 Pagina 2 van 20

3 Inleiding Dit document beschrijft de soll situatie van de logische portaal architectuur van de UM. Het vormt daarmee een belangrijke leidraad voor allerlei keuzes die gemaakt moeten worden bij het opzetten en verder ontwikkelen van de verschillende doelgroepportalen van de UM. Deze architectuur moet in samenhang worden gezien met de integratie architectuur en de I&AM architectuur van de UM. Afwijking van de geformuleerde architectuurprincipes is mogelijk indien hier een goede schriftelijke onderbouwing voor beschikbaar is. Een dergelijke afwijking moet door de UM (CIO-ICTS overleg) formeel worden goedgekeurd alvorens deze ten uitvoer te brengen. Het eerste hoofdstuk geeft een algemen beschrijving van wat een enterprise portaal is en hoe deze zich verhoudt tot, de digitale leer en werkomgevng (DLWO), een web content management systeem en een electronische leeromgeving. In het tweede hoofdstuk wordt de daadwerkelijke UM architectuur beschreven. Architectuur 2014 Pagina 3 van 20

4 1 Enterprise portal architectuur 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de gewenste architectuur van de UM enterprise portal. Aangezien de enterprise portal een belangrijk onderdeel is van de Digitale Leer en Werk Omgeving (DLWO) van de UM zal eerst kort worden stilgestaan wat wordt bedoeld met een DLWO en welke positie de enterprise portal daarin inneemt. Vervolgens wordt gespecificeerd wat een enterprise portal is en hoe deze zich verhoudt tot een Content Management Systeem en een Electronische Leeromgeving (ELO). Na deze algemene inleiding volgt in hoofdstuk 2 de daadwerkelijke UM architectuur. 1.2 DLWO Een definitie Een DLWO kan als volgt worden gedefinieerd : het geheel van digitale diensten ter ondersteuning van het dagelijks leren en werken van studenten, medewerkers en externe relaties van de Universiteit Maastricht Digitale diensten bestaan daarbij uit goed vindbare informatie, interne diensten en toepassingen. Leren en werken omvat tevens onderzoeken, communiceren en samenwerken Gebruikersperspectief De definitie van DLWO is nog erg algemeen en bevat in ultieme vorm de digitale ondersteuning voor alle leer- en werkactiviteiten. Het is daarom belangrijk om het begrip beter af te bakenen. De belangrijkste afbakening daarin is dat een DLWO alleen ondersteuning biedt voor generieke veelgebruikte functionaliteit. Ondersteuning voor taken van specifieke gebruikersgroepen maakt geen onderdeel uit van de DLWO. In onderstaande figuur wordt de DLWO verder uitgewerkt en gepositioneerd. Hierin worden de belangrijkste gebruikersgroepen en de behoeften die worden ondersteund weergegeven. Verder is in de figuur aangegeven dat de DLWO in de praktijk wordt ingevuld door een aantal specifieke DLWO applicaties die de noodzakelijke functionaliteiten bieden. Ondersteuning van specifieke taken wordt overgelaten aan taakspecifieke applicaties. Architectuur 2014 Pagina 4 van 20

5 Mijn rooster en toetsresultaten makkelijk toegankelijk Mijn vakken meer digitaal gaan verzorgen Mijn onderzoeken meer in samenwerking met anderen Makkelijker gegevens en ideeën kunnen uitwisselen met de UM Mijn personeelszaken direct zelf regelen Student Docent Onderzoeker Externe Medewerker DLWO applicaties Taakspecifieke applicatie Mijn specifieke taak zo optimaal mogelijk ondersteunen Taakspecifieke applicatie Student Medewerker Figuur 1 De DLWO gepositioneerd Informatiesysteemperspectief De DLWO is in eerste instantie vooral een concept. In de praktijk bestaat een dergelijke omgeving uit een verzameling van applicaties die samen alle noodzakelijke functionaliteit bieden. In Figuur 2 zijn deze applicaties in drie categorieën ingedeeld. De belangrijkste applicatie is het enterprise portaal dat wordt aangeboden door de universiteit en dat het ingangspunt voor gebruikers is om alle DLWO functionaliteiten te benaderen. Daarnaast kun je ook externe portalen en applicaties als onderdeel zien van de DLWO. Dit is niet zo vreemd als je je bedenkt dat er op Internet veel bruikbare applicaties beschikbaar zijn (in veel gevallen zelfs gratis), bijvoorbeeld voor het ondersteunen van samenwerking. Ook zie je dat gebruikers bij voorkeur zelf kiezen hoe ze hun eigen werkzaamheden ondersteunen. Mobiele applicaties kunnen ook worden gezien als onderdeel van de DLWO; zij ondersteunen ook belangrijke informatiebehoeften van veel gebruikers. Om meer zicht te krijgen hoe de UM het beste mobiele applicaties kan ontwerpen, bouwen, ontsluiten en beheren, wordt nog een vooronderzoek hieromtrent uitgevoerd. Dit moet onder meer leiden tot een streefarchitectuur voor mobiele applicaties. Figuur 2 DLWO applicaties in meer detail Architectuur 2014 Pagina 5 van 20

6 1.3 Wat is een portal suite? Deze paragraaf biedt een algemene inleiding tot portalen en hun positionering ten opzichte van andere technologie. Daarbij positioneert het termen als portal server, portal suite en enterprise portaal en schetst het hoe portalen in het algemeen zijn ingericht Algemene informatie Portalen zijn gepersonaliseerde werkomgevingen die een geïntegreerd beeld geven van informatie en functionaliteit in informatiesystemen van de organisatie. Hun kracht ligt dus zowel in personalisatie als in integratie. Personalisatie betekent dat de werkomgeving van de gebruiker wordt aangepast aan zijn rol, persoonlijke voorkeuren of gedrag waardoor het optimaal aansluit bij zijn/haar behoeften. Integratie gaat over het visueel samenbrengen van informatie en functionaliteit, bij voorkeur op een manier waarbij de samenhang ook wordt geborgd. Dit betekent dat informatie wordt samengevoegd en geaggregeerd met andere informatie of dat functionaliteit samenwerkt met andere functionaliteit. Zo ontstaat samengestelde functionaliteit (ook wel: samengestelde applicatie) die niet in individuele applicaties bestaat. Door alle informatie en functionaliteit ook op een goed navigeerbare en doorzoekbare manier te ontsluiten met een eenduidig uiterlijk wordt het portaal een belangrijk ingangspunt voor veel gebruikers. Met name als dit portaal er ook voor zorgt dat gebruikers maar één keer hoeven in te loggen en zich geen zorgen meer hoeven te maken over wachtwoorden voor allerlei applicaties. Portalen worden gepositioneerd als het toegangspunt voor informatie en functionaliteit. Zij worden ondersteund door specifieke softwareproducten, de zogenaamde portal servers. Een "portaal" is echter in eerste instantie een concept, dat niet per definitie met een portal server gerealiseerd hoeft te worden. In veel gevallen worden portal servers geleverd in combinatie met andere systemen, zoals een content management systeem en een document management systeem. In dat geval wordt ook wel gesproken over portal suites. Daarnaast is er een onderscheid tussen generieke portal servers (horizontale portalen) en portalen die worden meegeleverd met applicaties (verticale portalen). Tenslotte is er ook nog het concept enterprise portaal waarmee het algemene (horizontale) portaal in een organisatie wordt bedoeld. Het is de plaats waar gebruikers starten en waarvandaan naar meer specifieke portalen of applicaties kan worden genavigeerd. Figuur 3 geeft een overzicht van de functionaliteiten die standaard aanwezig zijn in een portal suite. De kern van de functionaliteit is de presentatielogica, waarbij het portaal verantwoordelijk is voor het visueel integreren van allerlei content op basis van de rol, voorkeuren en het gedrag van de gebruiker. Aanvullend biedt een typische portal suite ook allerlei contentbeheer functionaliteiten, waardoor content op allerlei manieren kan worden aangeboden aan gebruikers. Ook is samenwerkings-functionaliteit veelal aanwezig in een portaal suite, waarbij gebruikers op allerlei manieren informatie kunnen delen en samen kunnen werken aan documenten en kennis. Tenslotte zie je dat ook allerlei sociale functionaliteit wordt geboden, waardoor het portaal ook een soort sociaal netwerk wordt en mensen aan elkaar kan verbinden. Architectuur 2014 Pagina 6 van 20

7 Figuur 3 Standaard functionaliteiten van een portal suite Positionering Portal suites overlappen functioneel sterk met andere soorten systemen. Met name content management systemen en Elektronische Leer Omgevingen lijken veel overlap te vertonen. Zoals eerder aangegeven hebben veel leveranciers zelf een content management systeem toegevoegd aan hun portal suite. In een aantal gevallen is dat een beperkt systeem, maar in andere gevallen is dat een volwaardig content management systeem. Volwaardige content management systemen bieden onder meer specifieke functionaliteiten voor het doorzetten van content (staging), maar ook bijvoorbeeld uitgebreide content meta-datering, internationalisatie, gebruikersanalyse en zoekmachine-optimalisatie. Dit is met name relevant voor externe web-sites waarin het belangrijk is om vanuit marketingperspectief te kijken hoe de doelgroepen optimaal bereikt (kunnen) worden. Elektronische Leer Omgevingen (ELO s) overlappen ook sterk met portal suites. Voor een belangrijk deel zijn het zelfs ook content management systemen (ook wel: Learning Content Management Systemen). ELO s zijn met name gericht op samenwerken, waarbij er kan worden gediscussieerd over allerlei content zoals oefeningen die lerenden hebben gemaakt. Dit overlapt duidelijk ook met wat portal suites aanbieden. Waar ELO s zich in onderscheiden is in allerlei onderwijsspecifieke functionaliteit, bijvoorbeeld voor het aanbieden van elearning, het toetsen en beoordelen van studenten en het uitwisselen van onderwijsmateriaal conform de daarvoor geldende standaarden (SCORM, IMS, NLN). Portal servers onderscheiden zich met name op het gebied van personalisatie en integratie. Hierdoor kunnen ze content heel specifiek richten op de rol, voorkeuren en het gedrag van gebruikers. Daarnaast ondersteunen ze veel open standaarden waardoor het relatief eenvoudig is om andere systemen visueel te integreren. Hierdoor wordt het ook mogelijk om op een igoogle-achtige wijze interne en externe functionaliteiten visueel te integreren. Figuur 4 geeft een visueel overzicht van de verschillende soorten systemen en de functionaliteit die deze bieden. Architectuur 2014 Pagina 7 van 20

8 Portal server Personalisatie Elektronische Leeromgeving elearning Toetsen Beoordelen Uitwisselen onderwijsmateriaal Visuele integratie Contentbeheer Sociaal verbinden Samenwerking Content meta-data Content staging Internationalisatie Gebruikanalyse Content management systeem Figuur 4 Positionering portal servers t.o.v. CMS en ELO Referentie-architectuur Figuur 5 geeft een schets van de typische inrichting van een portaalomgeving. Zoals weergegeven in de figuur zijn portalen web-gebaseerde systemen, die gebruik maken van de algemene web servers en specifieke portal servers. Portalen zijn opgebouwd uit zogenaamde portlets; softwarecomponenten die specifiek zijn ontwikkeld om gebruikt te worden in de context van een portaal. Deze portlets worden alleen getoond als ze relevant zijn voor de specifieke gebruiker. Ze bevatten alleen presentatielogica en ontsluiten gegevens en functionaliteit uit achterliggende applicaties. Daarnaast kan een portaal ook delen uit andere portalen tonen. Ook zichtbaar in de figuur is de sterke relatie van de portaalomgeving met het identity management systeem waarin informatie over gebruikers is opgeslagen zoals zijn rol en profiel. Deze informatie is erg belangrijk voor de portaalomgeving omdat die deze gebruikt om de content en functionaliteit te personaliseren, zodat deze optimaal aansluit bij de rol en behoeften van gebruikers. Voor authenticatie sluit het portaal liefst ook zoveel mogelijk aan bij standaard authenticatiemechanismen, inclusief federatieve mechanismen zodat ook gebruikers van buiten de organisatie gebruik kunnen maken van het portaal. Architectuur 2014 Pagina 8 van 20

9 Figuur 5 Typische inrichting van een portaalomgeving De portaalomgeving biedt allerlei faciliteiten voor visueel integreren van content en functionaliteit, wat ook wel presentatie aggregatie heet. Dit kan content in de portaalomgeving zelf zijn of content die afkomstig is van andere applicaties. Hiertoe kan de portaalomgeving op allerlei manieren integreren met andere applicaties. Zo kunnen applicaties alleen worden gestart vanuit het portaal, waarna ze volledig hun eigen gebruikersinterface tonen. Beter is als applicaties zelf portaal-specifieke presentatiecomponenten (portlets) aanbieden, die direct in de portaalomgeving gebruikt kunnen worden. In het algemeen zou integratie in de portaalomgeving gedreven moeten zijn door de noodzaak om bepaalde content of functionaliteit voor een brede doelgroep en/of geïntegreerd te presenteren. De reden daarvoor is dat alle integratie tijd en geld kost en dat gekeken moet worden wat de toegevoegde waarde van portaalintegratie is. Een portaal is nu eenmaal gericht op het integreren van informatie. Een interessante ontwikkeling is SURFconext; een initiatief van SURF om te onderzoeken hoe een toekomstige samenwerkingsomgeving er uit zou moeten zien. Deze samenwerkingsomgeving is de opvolger van SURFgroepen; een centrale SharePoint omgeving die gratis aan onderwijsinstellingen ter beschikking werd gesteld. De constatering is echter dat deze SharePoint omgeving niet goed aansluit bij de wens van onderwijsinstellingen om veel meer een mix van functionaliteiten aan te bieden, die zowel door SURF als door de onderwijsinstelling of door een derde partij worden aangeboden. Er is daarom gewerkt aan een portaalomgeving gebaseerd op de OpenSocial standaard die juist dit soort heterogeniteit goed ondersteunt. De voorstelde visie is ook uitgewerkt in een referentie-architectuur (CIFC). Deze schetst een infrastructurele voorziening die bemiddelt tussen gebruikers en aanbieders van diensten. Deze voorziening integreert en transformeert de diensten tot een consistente gebruikerservaring. Daarbij wordt aangesloten bij identity management zoals aanwezig in de SURFfederatie en instellingsoverstijgende groepsinformatie in SURFteams. Architectuur 2014 Pagina 9 van 20

10 2 UM architectuur Dit hoofdstuk beschrijft de gewenste architectuur van het enterprise portaal en is daarmee gericht op een brede doelgroep. Het beschrijft de architectuurprincipes voor de inrichting van de portaalomgeving en geeft daarnaast een schets van de gewenste technische inrichting van het enterprise portaal. 2.1 Architectuurprincipes Deze paragraaf geeft een overzicht van de architectuurprincipes die de UM hanteert bij het inrichten en ontwikkelen van haar enterprise portaal. Elk architectuurprincipe is voorzien van een motivatie en implicaties die het architectuurprincipe verder toelichten en concreet maken. Afwijken van deze architectuurprincipes is alleen mogelijk als daar een goede motivatie voor is en deze is afgestemd met de architecten. Deze architectuurprincipes geven aan de (nog op te richten) Portal Governance Board de kaders waarbinnen het portaal wordt ontwikkeld. 1. Het enterprise portaal is user centric ingericht. De UM wil dat haar processen studentgericht zijn (UM strategie) en vindt de tevredenheid van studenten erg belangrijk. Daarnaast wil de UM ook een aantrekkelijke werkgever zijn. Dit vraagt om een gebruikersvriendelijke informatievoorziening waarbij de gebruiker centraal staat. Dit gaat verder dan een geïntegreerde informatievoorziening. In het algemeen is de belevingswereld van gebruikers erg belangrijk (User Experience, UX); wat zij zien en ervaren van de informatievoorziening bepaalt in grote mate hun tevredenheid. Aangezien het enterprise portaal het belangrijkste interactiekanaal betreft tussen de eindgebruiker en de informatie voorziening van de UM is het van cruciaal belang dat bij alle inrichtingskeuzes van het portaal de eindgebruiker centraal staat. Implicaties : Het aanbod van informatie en toepassingen is afgestemd op het profiel (opleiding, interesse, rol in de organisatie, etc.) van gebruikers. Generieke publieke content wordt via het publieke doelgroepportaal (website) ontsloten en niet achter de inlog van het portaal. Gebruikers hoeven maar één keer in te loggen om gebruik te kunnen maken van alle informatie en toepassingen waar ze recht op hebben. De portal-accounts zijn gekoppeld aan de accounts bij SURF en die van het UM-netwerk, zodat op UM werkstations direct ingelogd kan worden. Eén zoekmachine geeft gebruikers toegang tot alle ongestructureerde content binnen het portaal m.u.v. de wetenschappelijke conctent waarvoor aparte gespecialiseerde zoekmachines beschikbaar zijn. Het enterprise portaal voldoet aan de webrichtlijnen voor toegankelijkheid. De vormgeving van alle informatie alsmede de user interface is constant en gebaseerd op de UX design principes. Er is één herkenbare look & feel voor de gehele enterprise portal. De eindgebruiker beschikt over een personal page welke hij volledig naar eigen wensen kan inrichten. Architectuur 2014 Pagina 10 van 20

11 2. De enterprise portaal is toegankelijk any time, any place, any device Gebruikers moeten eigen apparatuur kunnen gebruiken en altijd en overal toegang hebben tot hun gegevens en applicaties. Gebruikers beschikken over persoonlijke apparaten zoals mobiele telefoons, tablets en laptops waarmee ze graag toegang willen tot hun gegevens en applicaties. Applicaties en gegevens moeten ook toegankelijk zijn vanaf dit soort persoonlijke (niet-standaard) apparaten. Implicaties: De portal kan overal ter wereld worden benaderd via het internet tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dit niet te willen. De portal is geoptimaliseerd voor die browsers waarmee minimaal 85 % van de doelgroep wordt bereikt. Het intranet is geoptimaliseerd voor lage bandbreedte, zodat ook mobiele gebruikers snel toegang hebben tot de beschikbare informatie en toepassingen. Het enterprise portaal is geoptimaliseerd (Responsive Webdesign) voor desktop, laptop, tablet en smartphone. De portal is 24x7 bereikbaar met inachtneming van het beschikbaarheidsniveau van de achterliggende bron applicaties. 3. De UI voor smartphones is specifiek ontworpen voor smartphones De UI voor het kunnen uitvoeren van bepaalde taken (functies) via een smartphone wordt (of is) specifiek ontworpen voor smartphone gebruik en indien mogelijk gerealiseerd middels mobiele web technologie (web app). Slechts wanneer de web app technologie niet afdoende blijkt kan gebruik worden gemaakt van hybride of (near) native apps (zie voor meer informatie het UM app & mobility beleid). Implicaties: Voor elke functionaliteit/taak die de UM via een smartphone wil ontsluiten is een aparte app UI beschikbaar welke speciaal is ontworpen voor smartphone gebruik. Een officiele UM smartphone app voldoet aan de richtlijnen zoals verwoord in het UM app beleid. Er zullen twee portal ingangen zijn voor de smartphone, de geschaalde versie van de newmyum portal en een portal app. 4. UI voor PC/laptop en tablets Wanneer een nieuwe UI (portlet) wordt ontwikkeld voor een webportaal dient deze zodanig ontworpen te worden dat deze bruikbaar is op zowel een PC, een laptop als een tablet. Op deze manier hoeft de UM voor specifieke functionele portlets slechts twee verschillende UI te ontwikkelen en beheren namelijk een voor de PC/Laptop/Tablet en een voor de smartphones (zie voorgaand uitgangspunt). De portlets moeten portabel zijn zodat ze eenvoudig ook in andere portalservers gebruikt kunnen worden. Implicaties : Voor nieuw ontworpen portlets (UI) zal expliciet rekening gehouden moeten worden met de afmeting en mogelijkheden van een tablet. Voor bestaande portlets die zijn ontworpen voor een PC/laptop en welk daarom niet goed functioneren op een tablet en die vooralsnog niet worden herbouwd zal gelden dat de gebruiker een melding moet krijgen dat de gewenste functionaliteit enkel benaderbaar is middels een PC of laptop. Nieuw te ontwikkelen lokale portlets moeten ofwel voldoen aan de JSR-168/286 standaard (native java portlet) ofwel de HTML5 standaard (generiek). Nieuw te ontwikkelen portlets moeten schaalbaar zijn (van PC tot tablet mini). Architectuur 2014 Pagina 11 van 20

12 5. De gehanteerde portal integratiemethode is afhankelijk van de complexiteit van de functionaliteit, de omvang van de gebruikersgroep, de gebruiksfrequentie en de mogelijkheden die de leverancier van het bronsysteem biedt. Er zijn verschillende integratiemethoden om functionaliteit via een portaal te ontsluiten. De complexiteit en daarmee ook de kosten van deze methoden verschilt aanzienlijk. Voor elke functionaliteit die via de portal moet worden ontsloten zal daarom een afweging gemaakt moeten worden welke integratievorm het meest opportuun is. De meest gebruikersvriendelijke (user centric) integratiemethode,een lokaal portlet in combinatie met een service, kan een dure oplossing zijn wanneer deze nog zelf moet worden ontwikkeld. Of dit opportuun is hangt af van de complexiteit van de gewenste portlet, het aantal gebruikers, de frequentie waarin de functionaliteit wordt gebruikt en de mogelijkheden die de leverancier van de bronapplicatie biedt m.b.t. het aanleveren van de benodigde data. Implicaties: Portlets worden alleen ontwikkeld voor die informatie of functionaliteit die voor een brede gebruikersgroep relevant is, frequent gebruikt en/of visueel geïntegreerd moet worden met andere functionaliteit en waarvoor de voordelen opwegen tegen de hogere kosten. Het is mogelijk dat de huidige SAP portlets die momenteel nog worden ontsloten via de SNP nog enige tijd zullen blijven bestaan. Er zal dan een andere integratievorm worden gezocht om deze functionaliteit toch op een zo gebruikersvriendelijke wijze via het portaal aan te bieden. 6. Het enterprise portaal manifesteert zich als een geïntegreerde omgeving naar gebruikers Gebruikers hebben behoefte aan een voor hun geïntegreerde omgeving voor digitaal leren en werken. Dit zorgt ervoor dat gebruikers zich niet hoeven af te vragen welke applicaties zij precies nodig hebben; ze hebben alle belangrijke functionaliteiten direct beschikbaar. Daarnaast voorkomt het ook dat gebruikers allerlei gegevens moeten overtypen, wat ook tot irritaties leidt. Implicaties: Het ontwerp van de publieke website en het portaal is op elkaar afgestemd. De inlog voor het portaal is enkel te benaderen via Indien opportuun (zie uitgangspunt 4) zal veelgebruikte functionaliteit in applicaties als portlet in het enterprise portaal beschikbaar worden gesteld. De portaalsuite ondersteunt de JSR-286 en de WSRP 2.0 standaard waardoor portlet interoperabiliteit mogelijk is; Er wordt zoveelmogelijk één standaard look-and-feel gehanteerd in het enterprise portaal Applicaties of portlets die visueel zijn geïntegreerd in het enterprise portaal bepalen niet zelf hun opmaak, maar maken gebruik van de opmaak (stylesheet) die voor de portaalomgeving als geheel is gedefinieerd. Als functionaliteit van een portaal dient te worden getoond in een ander portaal dan wordt deze als remote portlet conform de WSRP 2.0 standaard beschikbaar gesteld. Er wordt slechts enkel in het uiterste geval gebruik gemaakt van IFRAMEs voor het integreren van applicaties in het enterprise portaal. 7. De portlets van het enterprise portaal bevatten alleen presentatielogica Gegevens worden onderhouden in de bronapplicatie. Een portal server is zelf echter geen goede bron voor gegevens; het is gericht op het ontsluiten van gegevens. Het opnemen van logica voor het beheren van gegevens in de portaalomgeving zelf zou het ook lastig maken om deze te migreren (en upgraden) en om de gegevens te ontsluiten richting andere applicaties en kanalen. De portal server wordt daarmee enkel ingezet ten Architectuur 2014 Pagina 12 van 20

13 behoeve van zijn integratie en personalisatie mogelijkheden en zal zo min mogelijk eigen content bevatten. De portlets binnen de portal bevatten enkel presentatie logivca. Alle data en business logica wordt verwerkt in de services laag van de UM. Op deze wijze is deze data het beste te hergebruiken voor de verschillende kanalen. Op deze manier wordt de meest flexibele architectuur bereikt. Een moloch van een portal suite die buiten de integratie en personalisatie functie ook allerlei andere functies levert en content bevat kan erg moeilijk worden geüpgraded of vervangen hetgeen de UM wil voorkomen. Implicaties: Portlets bevatten alleen presentatielogica (gebruikersinteractie logica) en geen bedrijfslogica (dient in services verwerkt te worden) of gegevensbeheerlogica. Functionele blokken van de portaal suite waarvoor ook separate bronapplicaties te krijgen zijn (bv CMS, DMS, interactieve webformulieren, zoekmachine, collaboratie) zullen niet worden gebruikt indien zij ten kosten gaan van de flexibiliteit van de portaalsuite (eenvoudig upgraden, of overgaan tot andere portaalsuite). In die gevallen zullen aparte bronapplicaties, on premise of via de cloud, worden geïntegreerd in de portal. Voor de cloudoplossingen geldt dat deze enkel via SURFConext worden geïntegreerd in de UM portal. Portlets ontsluiten de gegevens en functionaliteit van applicaties via services c.f. de UM integratie architectuur. 8. Het enterprise portaal biedt toegang tot niet meer informatie dan in de bron De integriteit en vertrouwelijkheid van informatie moet worden bewaakt. De portaalomgeving biedt een alternatieve ingang tot gegevens. Het is belangrijk om bij deze alternatieve ingang te bewaken dat de autorisaties in het bronsysteem gehandhaafd blijven en ongeautoriseerde toegang tot bepaalde gegevens wordt voorkomen. De rechten van de gebruiker bepalen welke inhoud getoond wordt. Implicaties: Toegang tot vertrouwelijke gegevens is geautoriseerd. De services die het portaal aanroept halen hun data op uit de bronsystemen op basis van de rechten behorende bij het account van de betreffende eindgebruiker voor wie de data wordt opgehaald. Er wordt dus geen gebruik gemaakt van balie medewerker accounts. Autorisatieregels worden daar waar relevant ook gerepliceerd naar de portaalomgeving. Het zoeken naar informatie houdt ook rekening met autorisatieregels. 9. Het enterprise portaal integreert portlets, applicaties en verticale portalen op basis van open standaarden De UM wil applicaties zoveel mogelijk integreren op basis van open standaarden en services. Dit vereenvoudigt de integratie van applicaties en voorkomt leveranciersafhankelijkheden. Integratie is een kernaspect van het enterprise portaal en de ondersteuning van open standaarden is dan ook essentieel om snel en eenvoudig functionaliteiten te integreren in het portaal. Daarnaast wil de UM zoveel mogelijk de portabiliteit van haar portlets bevorderen. Wanneer de UM op termijn over zou gaan naar een andere portal server is het niet de bedoeling dat alle portlets weer opnieuw gebouwd moeten worden. Implicaties: Integratie van verticale portalen in het enterprise portaal vindt plaats op basis van de WSRP v2 standaard. Functionaliteiten die ook buiten de UM beschikbaar moeten zijn (bijv. zodat gebruikers deze zelf in igoogle kunnen integreren) worden ontwikkeld als OpenSocial gadget. Architectuur 2014 Pagina 13 van 20

14 Functionaliteiten die voldoen aan de OpenSocial standaard kunnen worden geïntegreerd in de portal. De portalserver (suite) moet de JSR-168/286, de WSRP 2.0 en de HTML5 standaard ondersteunen om de portabilitet van de portlets te kunnen waarborgen en om zoveel mogelijk gebruik te kunnen maken van standaard portlets zoals beschikbaargesteld door leveranciers van bronsystemen. De UM portlets die de UM zelf (laat) ontwikkelen voldoen aan de JSR-168/286 of de HTML5 standaard om de portabiliteit daarvan te kunnen waarborgen. De portal moet ten behoeve van het toegangsbeheer de OAuth standaard ondersteunen. De uitwisseling van gebruikersgegevens vindt plaats conform de UM I&AM architectuur. De ontsluiting van data uit bronsystemen richting het portaal vindt plaats conform de UM integratie architectuur. 10. Het enterprise portaal kan zowel on premise UM bronapplicaties als externe cloud applicaties ontsluiten Gebruikers zijn steeds meer ervaren met IT en hebben zelf een sterke mening over de wijze waarop zij ondersteund willen worden. Zo heeft iedere gebruiker zijn persoonlijke voorkeuren in de applicaties die hij graag gebruikt. Anderzijds zijn er op Internet ook veel (gratis) applicaties te vinden waarmee gebruikers prima uit de voeten kunnen. Het is daarom belangrijk gebruikers niet te veel in een harnas te dwingen daar waar het niet noodzakelijk is. Implicaties: Er wordt gebruik gemaakt van de voorzieningen die worden aangeboden vanuit SURFconext voor identity management en samenwerking over instellingsgrenzen. De eindgebruiker kan enkel kiezen uit cloudapplicaties die via SURFConext zijn ontsloten. Deze worden geïntegreerd in de UM enterprise portal getoond. De applicatiekeuzevrijheid voor eindgebruikers geldt voor functionaliteit die studenten, docenten en onderzoekers van de instelling verwachten maar die niet strikt noodzakelijk is. De applicatiekeuzevrijheid voor eindgebruikers geldt niet voor de volgende gevallen : o Functionaliteit die noodzakelijk is voor de uitvoering van formele taken van de instelling o Functionaliteit die gegevens oplevert die door heel veel verschillende mensen moet kunnen worden gelezen o Functionaliteit die afhankelijk is van functionaliteit of gegevens in veel andere applicaties o Functionaliteit die gegevens beheert die in de burcht (door UM beheert systeemlandschap) zitten De applicatiekeuzevrijheid voor eindgebruikers geldt niet voor applicaties die gegevens bevatten waarvoor het volgende geldt : o Gegevens die archiefwaardig zijn of o Gegevens die noodzakelijk zijn voor verantwoording of o Gegevens die de basis zijn voor allerlei andere gegevens (masterdata) of o Gegevens die breed toegankelijk moeten zijn voor anderen of o Grote hoeveelheden gegevens die vertrouwelijk zijn of o Gegevens die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van formele taken van de instelling 11. De UM maakt gebruik van een dedicated portaalsuite voor haar horizontale enterprise portaal. Een horizontaal enterprise portaal kan gerealiseerd worden m.b.v. een dedicated portaal suite, een web content management systeem (WCMS) of een ander Web Application Framework (WAF). Voor de realisatie van haar horizontale enterprise portaal kiest de UM Architectuur 2014 Pagina 14 van 20

15 echter voor een dedicated portaalsuite, oftewel een suite die specifiek ontworpen is om als portaalsuite te fungeren. Er zijn een tweetal belangrijke redenen voor deze keuze : Minder maatwerk- Het feit dat je in Excel kunt tekstverwerken wil nog niet zeggen dat je geen Word meer nodig hebt. Met andere woorden, gebruik een applicatie waarvoor het ontworpen is. Een WCMS is in de basis niet ontworpen als een portaal suite waardoor je als organisatie al veel sneller je toevlucht zult moeten nemen tot maatwerk. Vanwege dezelfde reden heeft de UM bv ook besloten om geen gebruik te maken van de WCMS functionaliteit die een portaalsuite eveneens biedt maar hiervoor een apart dedicated WCMS te gebruiken (bv Drupal). Meer flexibiliteit- Voor zowel de portaalsuite als het WCMS wil je als organisatie een zekere flexibiliteit hebben. In de webtechnologie gaan de veranderingen zo snel dat je als organisatie snel wil kunnen switchen naar een ander pakket. Door je WCMS en je portaalsuite in één pakket onder te brengen verlies je flexibiliteit. Wanneer je bv je WCMS wil vervangen (hetgeen je elke 3 tot 5 jaar moet overwegen) dan zou je tevens je hele portaalomgeving op zijn kop moeten zetten en andersom geldt hetzelfde. Implicaties : De technische basis voor het enterprise portaal wordt gevormd door een dedicated portaalsuite. Dit wil zeggen, een suite die specifiek is ontworpen als portaal suite in tegenstelling tot bijvoorbeeld een WCMS of WAF waarmee het technisch gezien ook mogelijk is om een portaal te creeeren. 2.2 Vormen van integratie met het enterprise-portaal Een portal server biedt allerlei faciliteiten voor het visueel integreren van (taakspecifieke) applicaties. Hierbij kunnen verschillende vormen van integratie worden onderscheiden. 1. iframe- Applicaties kunnen worden gestart vanuit het portaal, waarna ze volledig hun eigen gebruikersinterface tonen. Eigenlijk is hier helemaal geen sprake van integratie (anders dan een puur visuele), maar voor veel applicaties is het voldoende dat ze op één plaats (de portaalomgeving) kunnen worden gevonden. 2. Webproxy- Deze variant lijkt op de iframe variant maar heeft iets meer mogelijkheden m.b.t. het aanpasen van de presentatie zodat deze meer in lijn is met het enterprise portaal. 3. Leveranciers portlet- Leveranciers van bronapplicaties kunnen zelf portaalspecifieke presentatiecomponenten (portlets) aanbieden, die direct in de portaalomgeving gebruikt kunnen worden. Dit is feitelijk een één op één koppeling welke geen gebruik maakt van de services integratielaag. Indien het een standaard component betreft kost dit weinig inspanning omdat de leverancier van de applicatie al functionaliteit specifiek voor portalen heeft ontwikkeld. Daarnaast levert het ook een rijke gebruikerservaring en functionaliteit. Bij dit soort directe portlets is er echter niet altijd een zuivere scheiding tussen de presentatie, bedrijfs en data logica zoals bv wel het geval is bij de lokale portlet i.c.m service. De leveranciers die voor hun applicatie dergelijke portlets op de markt brengen zorgen er doorgaans voor dat deze JSR-168 en 286 compliant zijn. Daarnaast is er de ontwikkeling dat de leveranciers hun portlets HTML5 compliant realiseren aangezien deze portlets onafhankelijk zijn van de technologie van de onderliggende bronsystemen. 4. Verticaal portaal/remote portlet- Applicaties kunnen zelf een portaalomgeving bevatten (verticaal portaal), die visueel geïntegreerd kan worden in de centrale Architectuur 2014 Pagina 15 van 20

16 portaalomgeving. Dit geldt bijvoorbeeld voor SAP 1 (maar ook Blackboard en CORSA), dat standaard zijn functionaliteit via een eigen portaal levert (SNP). Indien onderdelen van deze verticale portlets in de horizontale portlet wordt ontsloten wordt hiervoor de WSRP 2.0 standaard gehanteerd. 5. Lokaal portlet i.c.m service- Er kan ook een nieuwe portlet worden ontwikkeld voor het ontsluiten van content en functionaliteit in de enterprise portal. De functionaliteit van het portlet zou zich moeten beperken tot presentatie logica (gebruikersinteractie), waarbij eventuele bedrijfslogica en gegevens als services via de centrale UM services webserver worden ontsloten. Voor de realisatie van dergelijke portlets is de JSR168 en 286 of de HTML5 standaard van belang. Deze schrijft voor aan welke vereisten de portlet moet voldoen om de communicatie tussen de portlet en de portelserver mogelijk te maken. Voor elk van deze integratievormen is het mogelijk dat Single Sign On bestaat. In het algemeen zou integratie in de portaalomgeving gedreven moeten zijn door de noodzaak om bepaalde content of functionaliteit voor een brede doelgroep en/of geïntegreerd te presenteren. De reden daarvoor is dat alle integratie tijd en geld kost en dat gekeken moet worden wat de toegevoegde waarde van portaalintegratie is. Een portaal is nu eenmaal gericht op het integreren van informatie. Bij de initiële opzet van het portaal en de verdere doorontwikkelingen van de verschillende doelgroep portalen zal daarom steeds per functionele wens bepaald moeten worden welke vorm van integratie opportuun is. 2.3 Back office integraties UM portal Om te kunnen bepalen welke informatie en functionaliteit voor elke doelgroep ontsloten moet worden zal vanuit de gebruiker moeten worden geredeneerd (user centric aanpak). De beste methode hiervoor is om binnen elke doelgroep samen met een paar eindgebruikers enkele persona s en scenario s uit te werken. Aan de hand hiervan kan vervolgens bepaald worden welke wensen (en prioritering) er zijn. Deze wensen zullen vervolgens moeten worden aangevuld met informatie/functionaliteit die vanuit de bedrijfsvoering geredeneerd noodzakelijk is. Aan de hand van al deze informatie kan vervolgens een ontwerp worden gemaakt conform de UX design principes. Vervolgens moet een technische impactanalyse worden uitgevoerd op dit UX design om te bepalen welke integraties hiervoor noodzakelijk zijn. Per wens zal tevens moeten worden bekeken of deze vanuit een UM bronapplicatie wordt geleverd of dat de eindgebruiker zelf mag kiezen welke cloudapplicatie hij hiervoor wenst te gebruiken. In het eerste geval moet daarna nog worden vastgesteld welke integratievorm het meest opportuun is. In het tweede geval kan de eindgebruiker een keuze maken uit de cloudapplicaties die via SURFConext worden aangeboden in het UM portaal. Onderstaande tabel geeft een beeld van welke UM bronapplicaties mogelijk in enige vorm geïntegreerd zullen worden met het portaal. 1 SAP modules hebben al portlets voor de SAP Netweaver Portal (SNP) waarin bepaalde intelligentie en een UI is gerealiseerd (dit zijn dus standaard portlets voor de SNP). Het kan zeer kostbaar zijn wanneer de UM deze zelf zou moeten herbouwen in haar enterprise portal (service portlet). Het is daarom zeer wel mogelijk dat de integratie van SAP modules deels via de SNP blijft verlopen. De SNP zal dan (met SSO) via de enterprise portal worden ontsloten. Architectuur 2014 Pagina 16 van 20

17 Doelgroep Student (docent) Taakspecifieke applicatie Elektronische Leeromgeving (ELO) Roosterapplicatie Student Admisions Student Volg Content Management Systeem FAQ applicatie Online betalen Zoekmachine Bibliotheeksysteem Wetenschappelijke zoekmachine Wetenschappelijke databanken / Kalender Office suite UM student desktop Webconferencing Digitaal toets systeem Digitaal portfolio systeem Virtual classroom Product UM Blackboard Syllabus plus SAP SLcM SAP SLcM Drupal T5 Ogone (PSP) SOLR Worldshare platfrom SUMMON MS Exchange MS Office Athena desktop Blackboard Collaborate Webconference (Illuminate) Mediasite Mediasite SAP FiCo Weblectures Multi mediale content Medewerkers Financiële administratie Salarisadministratie SAP Payroll Factuur Roulatie SAP Invoice systeem Management Personeelssysteem SAP HRM Personeels self service SAP ESS/MSS Smartcard Facilitair systeem Planon Inkoop systeem SAP SRM Customer Relation SAP CRM Systeem Document CORSA / Open Management Systeem Text / SAP DMS Corporate Learning CrossKnowledge Management System Profielpagina s - Afwezigheidsregistratie SAP HCM Tijdregistratie imar ITSM Topdesk Onderzoeker Promovendi - volgsysteem Onderzoeksgegevens Dataverse repository Network (pilot) Onderzoekspublicatie UM Publications repository Onderzoeks Informatie PURE Systeem Tabel 1, Taakspecifieke applicaties die mogelijk ontsloten moeten worden via de enterprise De systemen die voor studenten ontsloten moeten worden zullen ook voor medewerkers (in ieder geval docenten) beschikbaar moeten zijn. De systemen die voor medewerkers ontsloten moeten worden moeten ook voor onderzoekers ontsloten worden. Architectuur 2014 Pagina 17 van 20

18 2.4 De any device propositie Een UM doelgroep portaal bestaat feitelijk uit een publiek beschikbaar gedeelte (website) en een afgeschermd gedeelte (portal). Op het publieke deel wordt alle generieke, publiekelijk beschikbare content getoond voor de betreffende doelgroep. Achter de inlog wordt enkel gepersonaliseerde content geboden inclusief voor het werk of de studie van belang zijnde functionaliteit. Uit de architectuurprincipes 2 volgt dat het doelgroep portaal met elk device te benaderen moet zijn. De oplossingsrichting die hiervoor nodig is verschilt tussen het publieke deel en het afgeschermde deel van het portaal. Dit komt omdat de doelstelling van het publieke deel van het portaal afwijkt van het afgeschermde deel van het portaal. Doelstelling publieke deel doelgroep portaal- De doelgroep voorzien van alle algemene, generieke en publiek beschikbare informatie die zij nodig heeft voor zijn/haar werk en/of studie. Dit deel van het portaal heeft dus vooral een zendende rol. Het marketing en communicatie aspect is hier het meest prominent aanwezig. De UM pusht deze informatie. Doelstelling afgeschermde deel doelgroep portaal- De eindgebruiker behorende tot de betreffende doelgroep voorzien van gepersonaliseerde informatie alsmede hem in staat stellen voor zijn werk of studie van belang zijnde taken te kunnen uitvoeren. Binnen de gepersonaliseerde informatie wordt onderscheid gemaakt tussen groepsniveaus en het individuele niveau. Het groepsniveau betreft content die elke gebruiker krijgt die behoort tot dezelfde subgroep. Het individuele niveau betreft content die enkel en alleen betrekking heeft op de betreffende persoon. Met name doordat de gebruiker in het afgeschermde deel daadwerkelijk taken kan uitvoeren (i.p.v. enkel consumeren) maakt het dat hiervoor andere technische eisen gelden om de any device propositie gestalte te geven dan voor het publieke deel het geval is Any device voor publieke deel doelgroep portaal Op het publieke deel van het doelgroep portaal (website) wordt dus met name relatief statische content geleverd. Dit deel van het portaal bestaat vooral uit het zenden van informatie die door de gebruiker wordt geconsumeerd. De meest voor de hand liggende en kosten efficiënte oplossingsrichting om gestalte te geven aan de any device propositie is gelegen in Responsive Web Design (RWD) technologie. Door het webdesign van de publieke website van de UM responsive te maken is deze content optimaal beschikbaar op elk device terwijl slechts een enkele website beheerd hoeft te worden. 2 Zie het architectuur principe De enterprise portaal is toegankelijk any time, any place, any device. Architectuur 2014 Pagina 18 van 20

19 Voorbeeld RWD, UM homepage inclusief inlog (resp. PC, Tablet, Smartphone) Any device voor afgeschermd deel doelgroep portaal Het afgeschermde deel van het doelgroep portaal bevat enkel gepersonaliseerde content (op verschillende niveaus) en biedt de gebruiker daarnaast mogelijkheden om taken uit te voeren. Voor het kunnen uitvoeren van deze taken zijn applicaties nodig. Succesvolle applicaties voor een tablet en zeker voor een smartphone zijn echter niet simpelweg geschaalde versies van de applicaties die draaien op een PC of laptop. Een eindgebruiker zal altijd bepaalde taken op een PC of laptop blijven uitvoeren en andersoortige taken op een tablet of smartphone. Zelfs wanneer met de smartphone eenzelfde taak wordt uitgevoerd als welke mogelijk is met een PC dan nog zal de manier waarop dit gebeurt beduidend anders zijn. Nog los van het feit dat je te maken hebt met veel kleinere schermen, andere invoermogelijkheden en minder processing power is het belangrijk te realiseren dat bij mobiele devices het vooral gaat om de context waarin de eindgebruiker zich bevindt. Een goed app speelt in en maakt gebruik van de context van de gebruiker en de extra informatie die mobiele devices hierover kunnen leveren (via sensoren). Het beschikbaar stellen van een portaal met functionaliteiten voor elk type device behelst daarom wat meer dan enkel het schalen van een portaal met de bijbehorende applicaties. Voor de oplossingsrichting kan een onderscheid gemaakt worden tussen tablets en smartphones. Tablet Comform principe 4 kiest de UM ervoor om bij haar ontwerp van portlets dit zodanig te doen dat de UI gebruikt kan worden op zowel een PC, laptop als tablet. In die gevallen is de RWD technologie dus afdoende om het afgeschermde deel van het portaal ook via een tablet te kunnen ontsluiten.voor de huidige portlets die nog niet zijn ontworpen met het gebruik van een tablet in het achterhoofd geldt dat de eindgebruiker een melding moet krijgen dat de gewenste functionaliteit enkel de gebruiken is middels een PC of laptop. Smartphone Voor smartphones is het niet mogelijk (op zijn minst niet wenselijk) om de UI van bepaalde functies die gebouwd zijn voor een PC/laptop ook op een smartphone te gebruiken. Voor functies (taken) die de UM ook via de smartphone wil aanbieden zal daarom een aparte UI in de vorm van een app moeten worden aangeboden. Deze app UI past beter bij de mogelijkheden van de smartphone, is gebruikersvriendelijker en sluit beter aan bij de verwachtingen van de smartphone gebruiker. Om deze functionaliteit voor een zo breed mogelijk scala aan smartphones, tegen zo gering mogelijke beheerskosten, te kunnen aanbieden zal de UM hiervoor de volgende stelregel hanteren. Architectuur 2014 Pagina 19 van 20

20 Principe 3. De UI voor smartphones is specifiek ontworpen voor smartphones De UI voor het kunnen uitvoeren van bepaalde taken (functies) via een smartphone wordt (of is) specifiek ontworpen voor smartphone gebruik en indien mogelijk gerealiseerd middels mobiele web technologie (web app). Slechts wanneer de web app technologie niet afdoende blijkt kan gebruik worden gemaakt van (near) native apps. De hybride variant (bv Phonegap) kan enkel worden toegepast voor vrije APProved apps maar niet voor officiele UM apps (zie voor meer informatie het UM app beleid). De UM zal dus voor de smartphone de UI voor taken (functionaliteiten) apart ontwerpen en hierbij zoveel mogelijk gebruik maken van mobiele web technologie (web app). Daarnaast zullen er echter ook situaties zijn waarbij de UM een (near) native of hybride app wil aanbieden. In tegenstelling tot de op mobiele web technologie gebaseerde apps is het niet (of slechts ten dele) mogelijk om native en hybride apps direct te ontsluiten via de geschaalde versie van het newmyum portaal. Native en hybride apps moeten namelijk eerst door de gebruiker zelf worden geinstalleerd op hun smartphone. Een en ander heeft tot gevolg dat de UM voor de smartphone twee ingangen zal aanbieden aan de eindgebruiker te weten : Geschaalde newmyum portal App portal Geschaalde newmyum portal De geschaalde newmyum portal is feitelijk de newmyum portal die ook wordt gebruikt voor PC/laptop en tablet geschaald naar het formaat van een smartphone. Echter wanneer een gebruiker een bepaalde functie aanklikt (bv inschrijven voor een course) wordt voor deze taak niet de UI van de PC/Laptop/Tablet portal getoond maar wordt de specifiek voor de smartphone ontworpen UI (app gebaseerd op web app technologie) getoond. App portal De app portal is een app die de gebruiker zelf eenmalig moet installeren op zijn smartphone (eventueel ontsloten via een eigen UM app store en via publieke app stores). Via deze app portal heeft de eindgebruiker allerlei apps ter beschikking. Dit kunnen apps zijn gebaseerd op mobiele webtechnologie maar ook native apps. De aparte op mobiele webtechnologie gebaseerde apps (bv voor het inschrijven voor een course) die ook worden ontsloten via de geschaalde variant van de newmyum portal kunnen in deze portal app als losse apps worden aangeboden. De look and feel van beide smartphone portals zullen op elkaar aansluiten. Tevens kan in de app portal een app icoontje worden opgenomen dat verwijst naar de geschaalde newmyum portal. In plaats van te kiezen voor een app portal waarbinnen verschillende op zichzelf staande apps worden ontsloten kan tevens worden gekozen voor een optie waarbij één uitgebreide app wordt gecreeerd. Dit is een enkele app waarbinnen enkele functies/taken worden ondersteund. Daarnaast kunnen dan verschillende specifieke losse apps nog worden aangeboden. De kunst is echter te bepalen hoeveel functionaliteit in die uitgebreide app komt en voor welke functionaliteit de UM een aparte app maakt. Momenteel (aug-13) wordt nog onderzocht welke optie het beste is voor de UM studenten. Architectuur 2014 Pagina 20 van 20

Eenvoud, kracht en snelheid

Eenvoud, kracht en snelheid OpenIMS Open Informatie Management Server Eenvoud, kracht en snelheid Portaal Server Whitepaper Open Informatie Management Server www.openims.com OpenSesame ICT BV www.osict.com Inhoudsopgave 1 INLEIDING...

Nadere informatie

Een Digitale Leer- en Werkomgeving uit de cloud Beat Nideröst Cloud vendor dagen 21 september 2011 Agenda DLWO case Hogeschool van Amsterdam Extended DLWO EduGroepen Demo Inzichten ICT Landschap Hogeschool

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

TU/e DLWO: Concept voor interne en externe koppeling. Frank Vercoulen Functioneel beheer TU/e DLWO

TU/e DLWO: Concept voor interne en externe koppeling. Frank Vercoulen Functioneel beheer TU/e DLWO TU/e DLWO: Concept voor interne en externe koppeling Frank Vercoulen Functioneel beheer TU/e DLWO Inhoud Historie DLWO Randvoorwaarden sourcing Ontwikkelingen DLWO Grensoverstijgende ICT uitdagingen Conclusies

Nadere informatie

mypurchasing Adoptie van uw inkoopprocessen met mypurchasing Mei 2013 - Versie 1.0

mypurchasing Adoptie van uw inkoopprocessen met mypurchasing Mei 2013 - Versie 1.0 mypurchasing Adoptie van uw inkoopprocessen met mypurchasing Mei 2013 - Versie 1.0 1 Introductie... 3 2 Overzicht van scenario s... 4 2.1 myrequisitions... 4 2.2 myguidedbuy... 6 2.3 myconfirmation...

Nadere informatie

MEER INZICHT IN PORTALEN. Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014

MEER INZICHT IN PORTALEN. Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014 MEER INZICHT IN PORTALEN Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014 AGENDA Aanleiding De wereld van portalen Doelgroep portalen hoger onderwijs Portal ontwikkelingen Tot slot

Nadere informatie

Werksessie DLWO. 25 juni 2013. Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk

Werksessie DLWO. 25 juni 2013. Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk Werksessie DLWO 25 juni 2013 Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk Aanleidingen programma Mogelijkheden van SURFconext Ontwikkelingen rondom cloud Kansen voor samenwerking kennisinstellingen Behoeften

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Veel zorginstellingen geven aan informatievoorziening te willen verbeteren. Om bijvoorbeeld de cliënt meer centraal te stellen of Het

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Visie op DLWO E-merge expertmeeting over DLWO

Visie op DLWO E-merge expertmeeting over DLWO Visie op DLWO E-merge expertmeeting over DLWO Nico Juist,Hogeschool Leiden / SURF Leiden, 22 April 2014 Wat is een DLWO? De digitale leer- en werk omgeving georganiseerd door een instelling voor Hoger

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Onafhankelijke diensten......veilig, gebundeld en gepersonaliseerd voor.....alle doelgroepen... Klanten Informatie Communicatie Back-office

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Implementatiekosten en baten van SURFconext Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Dit document geeft een antwoord op de vraag hoeveel een aansluiting op SURFconext kost. Introductie... 1

Nadere informatie

Strategisch omgaan met de cloud

Strategisch omgaan met de cloud http://www.flickr.com/photos/mseckington/ Strategisch omgaan met de cloud Floor Jas, Hoofd Advanced Services, SURFnet bv Floor.Jas@SURFnet.nl Issues met cloud Privacy Dataportabiliteit Beveiliging Koppelbaarheid

Nadere informatie

HORA BIJ DE HVA. Tine de Mik (t.de.mik@hva.nl)

HORA BIJ DE HVA. Tine de Mik (t.de.mik@hva.nl) HORA BIJ DE HVA Tine de Mik (t.de.mik@hva.nl) 1 TOEPASSING HORA In IT governance, sourcing en architectuuradvies 2 IT GOVERNANCE HVA Stuurgroep ICT Informatieregie Secretariaat (PPM, informatie, sourcing,

Nadere informatie

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Page 1 1 Kees Vianen Senior Sales Consultant Technology Solutions Oracle Nederland Agenda Geschiedenis van Oracle Portal Portal

Nadere informatie

Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden

Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Open Onderwijs API Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Mark de Jong, als ICT architect verbonden aan Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Wat komt

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Onderzoek Tablets in het onderwijs

Onderzoek Tablets in het onderwijs Onderzoek Tablets in het onderwijs September 2011 Voorwoord In dit verslag presenteren we onze bevindingen van de tablettest die we hebben uitgevoerd. Zowel de ipad 2 als verschillende Android tablets

Nadere informatie

Marlin Family. Marlin

Marlin Family. Marlin PCA Mobile PCA Mobile Organisatie PCA Mobile BV maakt deel uit van de Mobile Solution Group en biedt met ruim 40 enthousiaste collega s een veelomvattend pakket van innovatieve en gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen Missie-Visie Het succes van de leerling is de reden van ons bestaan.

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

Xebic. Cloud Solutions voor het Onderwijs

Xebic. Cloud Solutions voor het Onderwijs Xebic Cloud Solutions voor het Onderwijs Cloud Solutions www.xebic.com Inleiding Doel Architectuur concepten OnStage, de Cloud applicatie van Xebic. 2 Inhoud Xebic Bedrijf Cloud-roots Views Cloud Applicaties

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Mozard CMS functionaliteit op hoofdlijnen

Mozard CMS functionaliteit op hoofdlijnen Mozard CMS functionaliteit op hoofdlijnen Mozard BV Den Haag, 2013 Versie 1.1 Inhoud Inleiding... 3 Samenvatting... 4 Mozard Antwoord... 5 Mozard Zoeken... 6 Mozard Nieuwscategorieën... 6 Mozard webformulieren...

Nadere informatie

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving Cloud of Clouds Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving whitepaper CUSTOM 1 Bedrijven maken steeds vaker gebruik van meerdere clouddiensten, omdat ze aan iedereen in de organisatie

Nadere informatie

Uw online leerplatform. Slimmer leren

Uw online leerplatform. Slimmer leren Uw online leerplatform Slimmer leren Leer slimmer Blijf vitaal bent een succesvolle organisatie. U past U zich aan nieuwe omstandigheden aan. U wilt dat uw medewerkers inspelen op die veranderingen. Daarom

Nadere informatie

DLWO & PGO Integratie van informatiediensten

DLWO & PGO Integratie van informatiediensten Onderwijspsycholoog & Informatiemanager DLWO & PGO Integratie van informatiediensten 1 / 15 NEXT EXIT Digitale Leer- en Werkomgeving Integratie van informatiediensten Digitale Leer- en Werkomgeving geheel

Nadere informatie

Benny Prij. NAF Insight 6 juli 2009

Benny Prij. NAF Insight 6 juli 2009 Architectuurprincipes bij TKP Benny Prij NAF Insight 6 juli 2009 1 Agenda Over TKP Diensten Bedrijfsfuncties Architectuurprincipes bij TKP Enterprise-architectuurprincipes Referentie-architectuurprincipes

Nadere informatie

Position Paper. Doelarchitectuur Rijks Application Store (RAS) juni 2013 versie 1.0

Position Paper. Doelarchitectuur Rijks Application Store (RAS) juni 2013 versie 1.0 Position Paper Doelarchitectuur Rijks Application Store (RAS) juni 2013 versie 1.0 De Rijks Application Store (RAS) is één van de onderdelen uit de I-infrastructuur voor de rijksambtenaar, zoals beschreven

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Enabling Enterprise Mobility. Chantal Smelik csmelik@microsoft.com

Enabling Enterprise Mobility. Chantal Smelik csmelik@microsoft.com Enabling Enterprise Mobility Chantal Smelik csmelik@microsoft.com Nieuwe werkplek & digitaal toetsen Hanzehogeschool Groningen Agenda 1. Introductie Chantal Smelik Microsoft Maaike van Mourik project

Nadere informatie

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud) en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en sambo-ict Bas Kruiswijk V1.0, [datum: 18 maart 2013] Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1.

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Visieworkshop Zuyd Hogeschool

Visieworkshop Zuyd Hogeschool Visieworkshop Zuyd Hogeschool VANUIT ONDERWIJSVISIE NAAR EEN VISIE OP DLWO Harry Renting Lianne van Elk Aanleidingen programma Mogelijkheden van SURFconext Web2.0 applicatie vrij beschikbaar Ontwikkelingen

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Aanbesteding Inkoop Ondersteunend Systeem en Inhuursysteem Demonstratie (Demo)

Aanbesteding Inkoop Ondersteunend Systeem en Inhuursysteem Demonstratie (Demo) Aanbesteding Inkoop Ondersteunend Systeem en Inhuursysteem Demonstratie (Demo) Februari 2016 Colofon Uitgave Datum Februari 2016 Versie definitief Aanbesteding Inkoop Ondersteunend Systeem en Inhuursysteem

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet Qsuite in een mobiele applicatie Geschikt voor telefoon en tablet Er is geen stoppen meer aan Het internetgebruik in de wereld neemt iedere dag toe. IT is overal,. Internet is steeds meer, vaker en sneller

Nadere informatie

1. ONTWIKKEL EEN MOBIELE VERSIE

1. ONTWIKKEL EEN MOBIELE VERSIE 1. ONTWIKKEL EEN MOBIELE VERSIE Het is een misvatting om te denken dat een webshop die ontwikkeld is als desktopsite, ook goed werkt voor mobiele gebruikers. Integendeel, je moet de website optimaliseren

Nadere informatie

Wanneer welk workflow inbox?

Wanneer welk workflow inbox? Wanneer welk workflow inbox? Inleiding Sinds de invoering van SAP workflow in 1996 zijn voor het afhandelen van workflow taken een aantal alternatieven naast de standaard SAP Business Workplace (SBWP)

Nadere informatie

NLUG 6 juni 2012. Michiel Steltman projectleider Infra 0653 573079

NLUG 6 juni 2012. Michiel Steltman projectleider Infra 0653 573079 NLUG 6 juni 2012 Michiel Steltman projectleider Infra 0653 573079 Historie Start 2009 als onderzoeksproject Doel: haalbaarheid van een zorgportaal in de regio Plan: Portal opzetten met content Vendors

Nadere informatie

Webuniversum. www.vlaanderen.be

Webuniversum. www.vlaanderen.be Webuniversum www.vlaanderen.be 1 Webuniversum doelstelling Onze primaire focus is de Vlaamse overheid en lokale besturen. Federale diensten worden maximaal meegenomen Burger kijkt naar de overheid, los

Nadere informatie

Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10

Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10 Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10 Pagina 1 van 11 Inhoud 1. AllSolutions10 gelanceerd... 3 Responsive... 3 Design... 3 2. AllSolutions10 activeren... 4 3. Aangepaste bovenkant... 5 4. Uw website

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

WebCit. kruip in de huid van uw doelgroep! ?WebCit

WebCit. kruip in de huid van uw doelgroep! ?WebCit ?WebCit kruip in de huid van uw doelgroep! Inleiding De zorg in Nederland verandert. Aan de ene kant wordt dit veranderingsproces gedreven door financiële prikkels voortkomende uit een veranderend zorgstelsel.

Nadere informatie

Dienstbeschrijving. New Day at Work Online workspace of the future! Page 1

Dienstbeschrijving. New Day at Work Online workspace of the future! Page 1 Dienstbeschrijving New Day at Work Online workspace of the future! Page 1 Contents 1.0 Inleiding... 3 2.0 Workspace 365... 4 2.1 Drie type gebruikers van Workspace 365... 4 1. Office Medewerker... 4 2.

Nadere informatie

Nieuwe mogelijkheden Campus Solutions SIS-Congres HvA/UvA 2014. SaNS-Expertisecentrum Hans Janssen

Nieuwe mogelijkheden Campus Solutions SIS-Congres HvA/UvA 2014. SaNS-Expertisecentrum Hans Janssen Nieuwe mogelijkheden Campus Solutions SIS-Congres HvA/UvA 2014 SaNS-Expertisecentrum Hans Janssen Agenda Bredere inzet bestaande mogelijkheden Campus Solutions Modules Campus Solutions Functionaliteit

Nadere informatie

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase Mobiel Datanose Op dit moment is mobiel datanose niet goed gedaan; je krijgt gewoon de site te zien zoals je het te zien krijgt op pc's of laptops. Maar vaak heb je het probleem dat je op je mobiel moet

Nadere informatie

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper ICT tools: Collaboratie tools in de cloud: Evernote: Werkt met een premium model. Gratis voor basis functies, uitgebreidere functies zijn betalend via een abonnement. Evernote is een samenwerkingstool

Nadere informatie

Onderliggende technologieën van Workspace 365 voor de Kiosk Medewerker

Onderliggende technologieën van Workspace 365 voor de Kiosk Medewerker Hybride omgeving Inleiding We onderscheiden drie verschillende type medewerkers binnen een bedrijf. Elk type medewerker kan Workspace 365 op een andere manier gebruiken. We gaan in op hoe deze verschillende

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Digitaal Loket: kansen of kosten

Digitaal Loket: kansen of kosten Digitaal Loket: kansen of kosten 27 oktober 2011 www.gentleware.nl janjaap.vanweringh@gentleware.nl 06-12.1234.15 1 Onderwerpen Wat is een digitaal loket? Waarom een digitaal loket? Stappenplan Do s en

Nadere informatie

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model INHOUD Over Tools4ever...3 Enterprise Single Sign On Manager (E-SSOM)...3 Security Architectuur E-SSOM...4 OVER TOOLS4EVER Tools4ever biedt sinds 2004 een

Nadere informatie

Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery

Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery Werken met Windows-applicaties op alle mogelijke devices, met volledige security. Om gemakkelijk en productief te werken, willen veel

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Your view on business On your favorite device

Your view on business On your favorite device ANY2INFO OVER ONS Your view on business On your favorite device Any2info is een ICT-onderneming gespecialiseerd in de ontwikkeling van standaard software waarmee mobiele bedrijfsapps kunnen worden gebouwd

Nadere informatie

De Outlook en SharePoint integratie

De Outlook en SharePoint integratie Direct vanuit Outlook e-mailberichten en/of bijlagen opslaan in SharePoint ( drag and drop ). GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. Alle document management functionaliteiten beschikbaar

Nadere informatie

Publishing & Printing Company B.V.

Publishing & Printing Company B.V. STAPPENPLAN WEBSITE Versie 1.3 Publishing & Printing Company B.V. Weth. Sangersstraat 38 (0)46-437 73 11 KVK 140.41959 6191 NA Beek web@pp-company.nl BTW NL 0085.52.861.B01 Algemene voorwaarden www.pp-company.nl

Nadere informatie

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse Wil de Jong Enterprise Architect Spatial Eye Synergiedag 2 februari 2012 Aanleiding Business Intelligence project De oplossing en aanpak BI-Visie

Nadere informatie

Efficient Multi-channel publiceren

Efficient Multi-channel publiceren Efficient Multi-channel publiceren 23 januari 2014 PubliQare PubliQare Marktleider op het gebied van Multi-channel oplossingen Zeer gevarieerd klantenbestand in de mediasector; Uitgevers, Bureaus, Corporate

Nadere informatie

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online QL-ICT Online QL-ICT Online maakt leren flexibel toegankelijk en leuker tegelijk Ruben Biemans, De Triangel, Nijverdal Het onderwijs staat aan het begin van een nieuw tijdperk. QL-ICT speelt hierop in

Nadere informatie

Websphere Portal 6: Ronald Dekkers

Websphere Portal 6: Ronald Dekkers Websphere Portal 6: Koppelen met Domino, Sametime, ERP en Voip op System i5 Ronald Dekkers r.dekkers@acuity.nl (Booth 2) Agenda Even voorstellen Portal: waarom? Websphere Portal 6.0 Koppelen met SameTime

Nadere informatie

Factsheet Zaakgericht werken in het Onderwijs

Factsheet Zaakgericht werken in het Onderwijs Zaken Klantcontacten Zoeken Antwoord Registraties Factsheet Zaakgericht werken in het Onderwijs Zaakgericht Werken is binnen overheidsorganisaties al een bekend begrip. Vrijwel alle werkprocessen worden

Nadere informatie

SAP Fiori workflow apps

SAP Fiori workflow apps SAP Fiori workflow apps Inleiding SAP biedt met Fiori een verzameling intuïtieve apps aan, waarmee de meest gebruikelijke SAP functies zowel mobiel als op desktops ontsloten worden. Sinds kort maakt SAP

Nadere informatie

SharePoint 2010 versus 2013

SharePoint 2010 versus 2013 Whitepaper SharePoint 2010 versus 2013 Is een upgrade noodzakelijk? T +31 418 57 07 00, F +31 418 57 07 50 Inleiding Microsoft komt met een echt sociaal samenwerkingsplatform dat past bij de eisen en wensen

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Dataportabiliteit Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Cloud computing is een recente ontwikkeling die het mogelijk maakt om complexe ICTfunctionaliteit als dienst via het internet af te nemen.

Nadere informatie

BlackBerry Cloud Services

BlackBerry Cloud Services BlackBerry Cloud Services Flexibele draadloze oplossing Uitgebreide beveiligingsopties Eenvoudig (centraal) te beheren Kosten besparen BlackBerry Enterprise Server & BlackBerry Express Server BlackBerry

Nadere informatie

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting Let op Dit document bevat de systeemeisen voor versie 5.0 van de iprova Suite. Door nieuwe ontwikkelingen kunnen de systeemeisen voor iprova wijzigen. Controleer

Nadere informatie

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES WHITEPAPER RESPONSIVE WEBSITES Wat is een Responsive website? Voordelen van een Responsive website? Hoe start je met een Responsive website? INTRODUCTIE Met het downloaden van deze whitepaper kunnen we

Nadere informatie

Verwerken van binnenkomende bedrijfsdocumenten met OpenText Business Center

Verwerken van binnenkomende bedrijfsdocumenten met OpenText Business Center Verwerken van binnenkomende bedrijfsdocumenten met OpenText Business Center Inleiding Een belangrijk component van SAP Invoice Management (SIM) is de herkenning en extractie van relevante velden van een

Nadere informatie

Samen veilig online MULTI-FACTOR AUTHENTICATIE VOOR CLOUDAPPLICATIES VIA SURFCONEXT. Eefje van der Harst - Productmanager

Samen veilig online MULTI-FACTOR AUTHENTICATIE VOOR CLOUDAPPLICATIES VIA SURFCONEXT. Eefje van der Harst - Productmanager Samen veilig online MULTI-FACTOR AUTHENTICATIE VOOR CLOUDAPPLICATIES VIA SURFCONEXT Eefje van der Harst - Productmanager Hoger onderwijs & onderzoek: cloud is the way Steeds meer applicaties in de cloud

Nadere informatie

Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574

Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574 Peter de Haas peter.dehaas@breinwave.nl +31655776574 business context Innovatie Platform Klantinteractie Klantinzicht Mobiel Social Analytics Productiviteit Processen Integratie Apps Architectuur Wat is

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Vanaf Planon Accelerator 6.0 en Planon Software Suite Release 2014 Een innovatieve specialist met dertig jaar ervaring in het IWMSdomein Een partner die

Nadere informatie

De toekomst is mobiel Mobiele portals op basis van responsive design

De toekomst is mobiel Mobiele portals op basis van responsive design white paper Heeft ú al een ecm systeem? 4 april 2013 Bas Fockens, directeur Datacon BV De toekomst is mobiel Mobiele portals op basis van responsive design Door de komst van de smartphone en tablets is

Nadere informatie

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem?

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Executive summary Organisaties maken meer en meer gebruik van online

Nadere informatie

De elektronische leeromgeving in 2014

De elektronische leeromgeving in 2014 De elektronische leeromgeving in 2014 1 Wat is de ELO De elektronische leeromgeving is gericht op het ondersteunen, uitlokken en stimuleren van het leren en de leerprocessen van studenten en docenten door

Nadere informatie

Alfresco Document Management

Alfresco Document Management Pagina 1 van 6 Alfresco Document Management Efficiënter kunnen (samen)werken, altijd en overal kunnen beschikken over de benodigde informatie en geen zorgen hoeven maken over IT en back-up? Lagere kosten

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects

Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects Verzorgd door: Camille van Dongen, itelligence Fouad Allabari, i3 Woerden 4 februari 2011 Agenda Voorstellen itelligence & i3 Business Intelligence SAP Business

Nadere informatie

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen Nieuwste versie van Office-desktoptoepassingen Licenties per gebruiker voor 5 computers incl Mac en mobiel Office-toepassingen naar een pc streamen

Nadere informatie

Mitel User Group. Mitel-licentiestructuur. Jan Jansen. Account Director april 2015

Mitel User Group. Mitel-licentiestructuur. Jan Jansen. Account Director april 2015 Mitel User Group Mitel-licentiestructuur Jan Jansen Account Director april 2015 De concrete vraag Kan iemand van Mitel de licentiestructuur uitleggen? 2 Agenda Waarom licenties Basis Mitel-licentiestructuur

Nadere informatie

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet 1 Een ROC in de CLOUD Rob Keemink Cloud Cases Strategie Een ROC in de Cloud 2 Welke instelling(en) ROC van Amsterdam, ROC Flevoland, Voortgezet Onderwijs van

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

Uitwerking onderdelen werkplan

Uitwerking onderdelen werkplan Uitwerking onderdelen werkplan Het Nationaal Platform Data Model (NPDM) heeft een werkplan opgesteld om richting te geven aan de activiteiten voor de komende maanden en inzicht te krijgen in de benodigde

Nadere informatie

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010 Praktijkcasus Identity management Bert Dondertman 14 september 2010 Agenda Praktijkcasus: Waarom? Hoe? Score op de diverse dimensies OGh IAM presentatie juli 2010 2 Waarom? Centraal klantportaal waar mogelijkheden

Nadere informatie

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE Blackboard Managed Hosting SURF Cloud Vendordag Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE 2 Agenda SURF Cloud strategie Blackboard Managed Hosting & Private Cloud Blackboard

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie