L W MasterClasses. Farmacotherapie voor HIV-verpleegkundigen 2014 Ontwikkeld in opdracht van de beroepsvereniging V&VN VCHA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "L W MasterClasses. Farmacotherapie voor HIV-verpleegkundigen 2014 Ontwikkeld in opdracht van de beroepsvereniging V&VN VCHA"

Transcriptie

1 L W MasterClasses Farmacotherapie voor HIV-verpleegkundigen 2014 Ontwikkeld in opdracht van de beroepsvereniging V&VN VCHA

2 Deze scholing is mede mogelijk gemaakt door: Modulecoördinatoren: Nienke Langebeek Hélène Wiggers L&W Masterclasses Gaandeweg SG Amsterdam Augustus 2014 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van L&W Masterclasses. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912, het besluit van 20 juni 1974 St.b.351, zoals gewijzigd bij het besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 van de Auteursweg 1912, dient men de daarvoor verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht te Woerden. 2

3 1. Inleiding In april 2006 heeft de Tweede Kamer een nieuwe geneesmiddelenwet vastgesteld, welke op 6 februari 2007 is aangenomen door de Eerste Kamer. Hierin wordt de voorschrijfbevoegdheid aan verpleegkundigen toegekend. Per 1 juli 2007 is de Wet BIG gewijzigd, art 36 lid 14: Tot het voorschrijven van Uitsluitend Recept (UR)-geneesmiddelen als bedoeld in artikel 1s van de Geneesmiddelenwet zijn bevoegd: a. de artsen; b. de tandartsen; c. de verloskundigen, doch dezen uitsluitend voor zover het betreft handelingen; d. verpleegkundigen, die behoren tot een ter bevordering van een goede uitoefening van de individuele gezondheidszorg bij ministeriële regeling aan te wijzen categorie, doch dezen uitsluitend: 1. voor zover een onder a, b of c bedoelde beroepsbeoefenaar de diagnose heeft gesteld met betrekking tot de patiënt voor wie het geneesmiddel is bestemd, 2. voor zover medische protocollen en standaarden ter zake van het voorschrijven van UR-geneesmiddelen worden gevolgd, 3. En binnen de bij de regeling te stellen beperkingen ten aanzien van de reikwijdte van de in de aanhef bedoelde bevoegdheid. Het gaat hierbij niet om een zelfstandige voorschrijfbevoegdheid, maar om geprotocolleerde geneesmiddelen aan gediagnosticeerde patiënten. Inmiddels is deze voorschrijfbevoegdheid voor bepaalde groepen verpleegkundigen en daarbij voor specifieke medicatie die bij deze groepen veel voorgeschreven worden, in werking getreden. (diabetesverpleegkundigen en oncologieverpleegkundigen). Andere groepen verpleegkundigen zullen wellicht op termijn volgen. Verpleegkundig specialisten hebben inmiddels wel een zelfstandige bevoegdheid binnen hun eigen specialisme. Voorschrijfbevoegdheid kan niet zonder bekwaamheid, deze kan verkregen worden door theoretische kennis opgedaan in gericht onderwijs. Tijdens de bijeenkomsten van in totaal 15.5 uur leggen een aantal gastdocenten de basis voor gestructureerde klinische besluitvorming en passeren terminologie, farmacotherapeutisch kompas en veelvoorkomende systemen de revue. In afstemming met de huidige geneeskunde en farmacologische/farmacotherapeutische opleidingen maken we gebruik van het 6-stappenplan (De Vries et al, 2006). Deze methode is globaal weergegeven in bijlage 2. Deze methodiek sluit aan bij het advies van de landelijke commissie farmacotherapie-onderwijs van de NVKF&B. Referenties: De Vries, P.G.M., Henning, R.H. & Van Bortel, L. (2006), Farmacotherapie op maat. Maarssen: Elsevier Gezondheidszorg. Schippers, E.I. & Vendrik, C.C.M. (2006), Vaststelling van een nieuwe geneesmiddelenwet, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr

4 2. Modulespecifieke competenties en accreditatie De student: Beschikt over kennis van uitgangspunten en terminologie bij geneesmiddelenleer. Beschikt over kennis met betrekking tot farmacologie, farmacotherapie en farmacokinetica betreffende de eigen patiëntencategorie. Heeft inzicht in het vastgestelde formularium binnen de eigen instelling met onderbouwing daarvan en kan dit kritisch beoordelen. Is in staat binnen het eigen deskundigheidsgebied het geneesmiddel te kiezen en voor te schrijven volgens de meest recente richtlijnen, inclusief toedieningsvorm, dosering, dosisintervallen en therapieduur. Kan een recept uitschrijven conform de wettelijke voorschriften. Is in staat het effect van de voorgeschreven geneesmiddelen te beoordelen en het beleid aan te passen om het gewenste effect te bereiken. Kan geneesmiddelenmisbruik door patiënten of cliënten herkennen en onderneemt stappen om verder misbruik te voorkomen. Kan adequaat ingrijpen indien zich ongewenste effecten of noodsituaties voordoen. Kan het zes stappenplan voor klinische besluitvorming bij farmacotherapeutische behandeling toepassen, daarbij rekening houdend met alle facetten van evidence based practice (middelen, mogelijkheden, evidentie en de wens van de patiënt) De module is geaccrediteerd door het kwaliteitsregister V&VN en de Registratiecommissie Verpleegkundig Specialismen. Accrediatie is aangevraagd. Aantal punten nog toevoegen 4

5 3. Overzicht bijeenkomsten Dag Onderwerpen Docent 1 3/ Module introductie farmacotherapie Nienke Langebeek De basis van farmacotherapie (terminologie) Matthijs van Luin Koffie/Thee Vervolg basis farmacotherapie (terminologie) Matthijs van Luin Lunch Complicatie en interacties/algemeen TDM Matthijs van Luin Koffie/Thee Complicatie en interacties/algemeen TDM Matthijs van Luin 2 10/ / Het voorschrijven van geneesmiddelen, klinische redeneren - Introductie van de zes stappen methode (casuïstiek) Koffie/Thee Vervolg - Het voorschrijven van geneesmiddelen, klinische redeneren - Introductie van de zes stappen methode (casuïstiek Lunch HIV (korte info) en antiretrovirale middelen (werkingen en bijwerkingen en relatie naar drugs meenemen) Koffie/Thee Introductie nieuwe antiretrovirale middelen, bijwerkingen, interacties Late bijwerking cart (Cardio vasculair systeem en metabole problematiek bij HIV) en farmacotherapie Koffie/Thee Vervolg - Late bijwerking cart (Cardio vasculair systeem en metabole problematiek bij HIV) en farmacotherapie Lunch Gastro intestinale farmacotherapie (alleen farmacotherapie misselijkheid/braken, diarree en maagbescherming Koffie/Thee CZS: Antidepressiva en slaapmedicatie; wat kan wel en wat kan niet? Matthijs van Luin Matthijs van Luin Matthijs van Luin Matthijs van Luin Mark van der Valk Mark van der Valk Eveline Roelofsen Eric van Maarseveen 5

6 4. Leeractiviteiten Bijeenkomst 1: vrijdag 3 oktober 2014 Module introductie farmacotherapie Docent: Nienke Langebeek 9.30 uur uur Tijdens de introductie zal de gehele module daar waar nodig toegelicht worden en is er gelegenheid tot het stellen van verduidelijkingsvragen over de module en moduleopdrachten De basis van farmacotherapie Docent: Matthijs van Luin uur uur Hier wordt achtereenvolgens ingegaan op de farmacodynamiek en farmacokinetiek, waarin de werking en bijwerking van geneesmiddelen aan de orde komen. Leerdoelen De cursist kan: De basisbegrippen farmacologie, farmacodynamiek, farmacogenetica, farmacokinetiek en farmacotherapie uitleggen. Het verschil tussen farmacologie en farmacotherapie onderscheiden. De volgende begrippen definiëren en toelichten: o receptor o agonist o antagonist o intrinsieke activiteit o signaaltransductie o neurotransmissie o competitief en niet competitief en reversibel en niet reversibel antagonisme o formulering van een geneesmiddel o formularium o gift o dagdosis o compliance o complicatie o interactie o additie o synergisme o sensibilisatie o reboundfenomeen o tachyfylaxie o tolerantie en resistentie 6

7 Complicaties en interacties/algemeen TDM uur uur Docent: Matthijs van Luin Hierin zal de farmacologie van de antiretrovirale middelen uitgebreid aan bod komen. Daarnaast zal er aandacht zijn voor het principe van interacties en de meest voorkomende interacties van antiretrovirale middelen. Tevens wordt de Therapeutic Drug Monitoring TDM behandeld. Bij dit laatste staat centraal wanneer en met welk doel dit wordt ingezet. Leerdoelen: De cursist kan: Het verschil benoemen tussen de verschillende HIV remmers qua werking samenstelling De meest relevante interacties benoemen tussen de verschillende antiretrovirale middelen Heeft kennis van de bronnen en weet deze te raadplegen voor recente informatie op het gebied van interacties Heeft kennis van de meest relevante interacties tussen antiretrovirale middelen en andere geneesmiddelen cq. voedingsstoffen Heeft kennis van het inzetten van TDM Heeft kennis van het begrip boosting van proteaseremmers Kan de verschillen tussen complicaties en interacties beargumenteren en toepassen in de eigen praktijksituatie. Voorschrijven en uitschrijven recept Docent: Matthijs van Luin uur Deze bijeenkomst staat in het teken van richtlijnen en randvoorwaarden met betrekking tot het voorschrijven van geneesmiddelen. Leerdoelen: De cursist: Kent het systeem van toelating en vergoeding van geneesmiddelen in Nederland. Hanteert de procedures van het melden van bijwerkingen en de kaders van de voorschrijfbevoegdheid en de daarbij behorende verantwoordelijkheden. Hanteert de randvoorwaarden voor off-label voorschrijven. Is zich bewust van de verantwoordelijkheden op het gebied van medicatiebewaking en kent de activiteiten van LAREB. 7

8 Bijeenkomst 2: vrijdag 7 oktober 2014 Het voorschrijven van geneesmiddelen, klinisch redeneren Introductie van de zes stappen methode Docent: Matthijs van Luin uur uur We gaan aan de slag met de farmacotherapeutische benadering, waarbij andere vormen van therapieën uiteraard niet onvermeld zullen blijven. Aan de hand van casuïstiek wordt het proces van behandeling beschreven. Het gaat hierbij om de grote lijnen van klinische besluitvorming en de nadruk ligt niet op de inhoud van de klachten en de diagnosestelling. Leerdoelen: De cursist: Beargumenteert de keuzes m.b.t. toedieningsvormen, doseringen, dosisintervallen van antiretrovirale therapie Inventariseert de richtlijn die geraadpleegd wordt op instelling/afdelingsniveau. Kan m.b.v. het 6-stappenplan het besluitvormingsproces bij het voorschrijven van deze geneesmiddelen beschrijven en onderbouwen. Kan m.b.t. deze geneesmiddelen relevante interacties en complicaties benoemen, onderbouwen, zijn handelen daarop afstemmen en daarbij adequaat ingrijpen indien ongewenste effecten of noodsituaties zich voordoen. Ter voorbereiding: Casus 1: Een van uw patiënten klaagt over pijn in het mondgebied. Na anamnese en lichamelijk onderzoek stelt u de diagnose orale candidiasis. De patient gebruikt behalve antiretrovirale (Truvada/Kaletra) therapie ook acenocoumarol. Welke behandeling stelt u voor? Wat adviseert u en waarom? Casus 2: Een 32 jarige man heeft in het verleden een anafylactische shock doorgemaakt ten gevolge van gebruik van penicilline. Er is nu een luesinfectie bij hem vastgesteld. Is farmacotherapeutische behandeling mogelijk? Welke opties overweegt u en waarom? 8

9 HIV en antiretrovirale middelen Docent: Matthijs van Luin uur De verschillende klassen antiretrovirale middelen met hun werking en de daarbij behorende bijwerkingen zullen tijdens deze bijeenkomst aan bod komen. Tevens bespreken we de combinatie druggebruik en antiretrovirale therapie, alsmede voedingssupplementen en antiretrovirale therapie. Als laatste nemen we belemmerende factoren bij de behandeling met antiretrovirale therapie onder de loep. Leerdoelen: De cursist: Heeft kennis van de verschillende klassen antiretrovirale middelen Kan beoordelen welke antiretrovirale middelen gecombineerd kunnen worden en welke niet en waarom niet Heeft kennis van de inzet van antiretrovirale therapie in combinatie met druggebruik/ methadongebruik Heeft kennis van het gebruik van voedingssupplementen bij antiretrovirale therapie Nieuwe antiretrovirale middelen (werking, bijwerking, interacties) uur Docenten: Matthijs van Luin Steeds opnieuw komen er nieuwe antiretrovirale middelen beschikbaar voor de behandeling van chronische HIV infectie. Tevens worden er middels klinisch onderzoek verschillende nieuwe middelen uitgetest met als doel data te verzamelen, zodat deze middelen aangemeld kunnen worden voor registratie. Tijdens deze bijeenkomst zal ingegaan worden op de werking (verschillende aangrijpinspunten), gemelde bijwerkingen en bekende en te verwachten interacties van deze middelen. 9

10 Bijeenkomst 3: vrijdag 31 oktober 2014 Cardiovasculaire en metabole problematiek bij behandeling van HIV-infectie met ART uur Docent: Marc van der Valk Antiretrovirale therapie heeft bijwerkingen op de korte termijn, welke in veel gevallen van voorbijgaande aard zijn. Veel lange termijn bijwerkingen van antiretrovirale therapie hebben effect op het cardiovasculaire systeem en de metabole problematiek, maar ook het ouder worden van de HIV patiënt geeft een hoger risico op hart- en vaatziekten en metabole verstoringen en andere aandoeningen die horen bij het ouder worden. Tijdens deze bijeenkomst wordt het CVS behandeld met specifiek de volgende onderwerpen: Antihypertensiva Lipiden verlagende middelen Anti-anginosa Glycosiden, PDE remmers en ACE inhibitors Plaatjesaggregatieremmers Anticoagulatia Leerdoelen: De cursist: Kan het toepassingsdomein van geneesmiddelen op cardiovasculair en metabool gebied benoemen en relateren aan de eigen patiëntencategorie. Beargumenteert binnen de eigen patiëntencategorie de keuzes m.b.t. toedieningsvormen, doseringen, dosisintervallen en therapieduur voor geneesmiddelen op cardiovasculair en metabool gebied Inventariseert een richtlijn die geraadpleegd wordt op instelling/afdelingsniveau. Kan m.b.v. het 6-stappenplan het besluitvormingsproces bij het voorschrijven van geneesmiddelen toegepast bij cardiovasculaire en metabole stoornissen beschrijven en onderbouwen. Kan m.b.t. geneesmiddelen in cardiovasculaire en metabole indicatiegebieden relevante interacties en complicaties voor het eigen specialisme benoemen, onderbouwen, zijn handelen daarop afstemmen en daarbij adequaat ingrijpen indien ongewenste effecten of noodsituaties zich voordoen. Gastro Intestinale farmacotherapie Docent: Eveline Roelofsen uur Leerdoelen De cursist: Kan het toepassingsdomein van gastro-intestinale geneesmiddelen benoemen en relateren aan de eigen patiëntencategorie. Beargumenteert binnen de eigen patiëntencategorie de keuzes m.b.t. toedieningsvormen, doseringen, dosisintervallen en therapieduur voor gastro-intestinale geneesmiddelen. Inventariseert de richtlijn die geraadpleegd wordt op instelling/afdelingsniveau. Kan m.b.v. het 6-stappenplan het besluitvormingsproces bij het voorschrijven van gastro-intestinale geneesmiddelen beschrijven en onderbouwen Kan m.b.t. gastro-intestinale geneesmiddelen relevante interacties en complicaties voor het eigen specialisme benoemen, onderbouwen, zijn handelen daarop afstemmen en daarbij adequaat ingrijpen indien ongewenste effecten of noodsituaties zich voordoen 10

11 Centraal Zenuwstelsel: Docent: Eric van Maarseveen Antidepressiva, stemmingsstimulatoren en slaapmedicatie uur Leerdoelen: De cursist: Kan het toepassingsdomein van hypnotica, sedativa, antidepressiva en angststoornissen benomen en relateren aan het eigen deskundigheidsgebied Kent de farmacologische eigenschappen van de meest gebruikte hypnotica, sedativa, antidepressiva en angststoornissen Toont inzicht in het besluitvormingsproces bij het voorschrijven van deze middelen en kan daarbij beargumenteren waarom/ wanneer een indicatie gesteld kan worden (6-stappenplan) Kan een inschatting maken van het risico van afhankelijkheid van deze middelen en is in staat, op basis van de farmacologische eigenschappen van de verschillende middelen, een keuze te maken om de onthoudingsverschijnselen te verminderen respectievelijk de afhankelijkheid ervan tot staan te brengen Kan een inschatting maken van het risico op overdosering met deze middelen, de complicaties op verschillende systemen ervan benoemen, zijn handelen daarop af te stemmen en daarbij adequaat ingrijpen indien ongewenste effecten of noodsituaties zich voordoen. 11

12 Bijlage 1 AZS CZS CVS PS GIS ES HPS UGS PDE ACE IBS NSAID DMARD HRT BPH HP H 1 Veel gebruikte afkortingen en uitgangen binnen farmacotherapie autonoom zenuwstelsel centraal zenuwstelsel cardiovasculair systeem pulmonaal systeem gastro-intestinaal systeem endocrien systeem hematopoietisch systeem urogenitaal systeem fosfodiësterase angiotensine converting enzyme irritable bowel syndrome nonsteroidal anti-inflammatory drugs disease modifying anti-rheumatic drugs hormone replacement therapy benigne prostaat hypertrofie hematopoiese histaminerg Veel gebruikte uitgangen van farmaca Uitgang Klasse / groep Prototype -olol β receptor blokker propranolol -caïne Locaal anestheticum Cocaïne, procaïne -dipine Calcium kanaal blokker / nifedipine dihydropyrine type -tidine H2 receptor antagonist Cimetidine -prazole Proton pomp remmer Omeprazole -quine Antimalaria middelen Chloroquine -zosin α blokkers (niet alle) Prazosin -profen Een klasse NSAID Ibuprofen -clovir Antivirale (herpes)middelen Acyclovir -mycin Macroliden / Erythromycine/streptomycine aminoglycosiden -cycline Tetracycline en afgeleide Tetracycline antibiotica -ium Competitieve Decamethonium (eigenlijke prototype is d- -zolam -zepam neuromusculaire blokkers benzodiazepines tubocurarine) Diazepam 12

13 Bijlage 2 6-stappenplan (De Vries et al, 2006) 1 patiënt probleem 2 therapeutisch doel vaststellen 3 standaardtherapie/ geneesmiddelen bepalen niet-medicamenteus: medicamenteus: 4 controleren op geschiktheid voor de patiënt 5 therapie uitvoeren 6 evaluatieplan opstellen 13

14 Literatuur: De Vries, P.G.M., Henning, R.H. & Van Bortel, L. (2006), Farmacotherapie op maat. Maarssen: Elsevier Gezondheidszorg.

Hepatitis C behandeling: De verpleegkundige praktijk

Hepatitis C behandeling: De verpleegkundige praktijk Hepatitis C behandeling: De verpleegkundige praktijk Vrijdag 19 april 2013 Pietershof 23 3512 JS Utrecht Hepatitis C behandeling: De verpleegkundige praktijk Deze bijscholing is bedoeld voor verpleegkundigen

Nadere informatie

Voorwoord. L&W MasterClasses en Soa Aids Nederland wensen u veel succes en plezier tijdens het volgen van deze MC+ hepatitiden.

Voorwoord. L&W MasterClasses en Soa Aids Nederland wensen u veel succes en plezier tijdens het volgen van deze MC+ hepatitiden. Voorwoord Deze MasterClass+ Hepatitiden & hiv, afgekort MC+ is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen L&W MasterClasses en Soa Aids Nederland (expertisecentrum voor HIV/Aids en andere SOA). Samen

Nadere informatie

Mag je als POH recepten uitschrijven of een diagnose stellen? Dr. ST Houweling, huisarts voorzitter Langerhans

Mag je als POH recepten uitschrijven of een diagnose stellen? Dr. ST Houweling, huisarts voorzitter Langerhans Mag je als POH recepten uitschrijven of een diagnose stellen? Dr. ST Houweling, huisarts voorzitter Langerhans Casus 1 Mevr. de Vries, 68 jaar, DM2 sinds 2 jaar. Metformine 2 x 500 mg, nierfunctie goed.

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. Over de auteurs 11

Inhoud. Woord vooraf 9. Over de auteurs 11 Inhoud Woord vooraf 9 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 1.1 Geschiedenis 12 1.2 Wettelijke bepalingen 14 1.3 Het verstrekken van geneesmiddelen door verpleegkundigen 18 1.4 Medicatiefouten 21 1.5 Therapietrouw

Nadere informatie

Medicatievoorschrijfbevoegdheid Vraag en antwoord. Nicole la Croix

Medicatievoorschrijfbevoegdheid Vraag en antwoord. Nicole la Croix Medicatievoorschrijfbevoegdheid Vraag en antwoord Nicole la Croix Medicatievoorschrijfbevoegdheid Hoe is het nu geregeld? Medicatievoorschrijfbevoegdheid Medicatievoorschrijfbevoegdheid Waarom pakken zij

Nadere informatie

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 1 STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 2 De door de gepubliceerde richtlijnen en standpunten

Nadere informatie

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts 1 Pijn.. Wat doet U als U pijn heeft? 2 3 Wat doet u als uw patiënt pijn heeft? 4 Antibiotica ongeschikt

Nadere informatie

Nota van toelichting. Algemeen

Nota van toelichting. Algemeen Nota van toelichting Algemeen Met de onderhavige algemene maatregel van bestuur wordt uitvoering gegeven aan artikel 36a van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) om voor een

Nadere informatie

Het voorschrijven van geneesmiddelen door verpleegkundigen

Het voorschrijven van geneesmiddelen door verpleegkundigen forum Het voorschrijven van geneesmiddelen door verpleegkundigen Prof. mr. J. Legemaate 1 1 inleiding De afgelopen jaren is de aandacht voor taakherschikking in de gezondheidszorg sterk toegenomen. Om

Nadere informatie

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ;

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ; Besluit van houdende tijdelijke regels inzake de zelfstandige bevoegdheid tot het verrichten van voorbehouden handelingen van verpleegkundig specialisten (Besluit tijdelijke zelfstandige bevoegdheid verpleegkundig

Nadere informatie

Begrippenlijst. Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden. Register Zorgprofessionals. Uitvoeringsregelingen

Begrippenlijst. Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden. Register Zorgprofessionals. Uitvoeringsregelingen Begrippenlijst Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden Register Zorgprofessionals Uitvoeringsregelingen Vastgesteld door het College Kwaliteitsregister V&V en Register Zorgprofessionals op 10

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE Inhoud Voorwoord 13 DEEL I ALGEMENE ASPECTEN Hoofdstuk 1 Ambachtelijke en geautomatiseerde methoden van bloeddrukmeting 17 Inleiding 17 1 Conventionele sfygmomanometrie 18 2 Ambulante niet-invasieve automatische

Nadere informatie

Voorbehouden, risicovol en overig

Voorbehouden, risicovol en overig Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Wet BIG 10 Voorbehouden, risicovol en overig Er wordt een onderscheid gemaakt in voorbehouden handelingen, risicovolle handelingen en overige

Nadere informatie

Handreiking Off-label medicatie voorschrijven in de kinder- en jeugdpsychiatrie

Handreiking Off-label medicatie voorschrijven in de kinder- en jeugdpsychiatrie Handreiking Off-label medicatie voorschrijven in de kinder- en jeugdpsychiatrie P.W. Troost, L.J. Kalverdijk, A.P. Cohen & N.J.M. Beuk INLEIDING 2 In de Geneesmiddelenwet 1) zijn voor het voorschrijven

Nadere informatie

implementatie taakherschikking

implementatie taakherschikking Handreiking implementatie taakherschikking Implementatie van de wettelijke regeling om taakherschikking mogelijk te maken november 2012 Handreiking implementatie taakherschikking Implementatie van de wettelijke

Nadere informatie

Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist. 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne

Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist. 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne Juridische aspecten taken verpleegkundig specialist 29 september 2011 Paula Boshouwers/Margriet Crijns Van Doorne 1 De Wet BIG Doel van de Wet BIG: Het bevorderen van kwaliteit van zorg die beroepsbeoefenaren

Nadere informatie

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Helen I. de Graaf-Waar Herma T. Speksnijder Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Houten 2014 Helen I.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 66a, tweede lid, en 68, tweede lid, van de Geneesmiddelenwet,

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 66a, tweede lid, en 68, tweede lid, van de Geneesmiddelenwet, STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18918 10 juli 2013 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 2 juli 2013 (kenmerk 125176-105466-GMT),

Nadere informatie

Onderdeel III sub d, aanpassing van de definitie beroepsbeoefenaar met toelichting:

Onderdeel III sub d, aanpassing van de definitie beroepsbeoefenaar met toelichting: NOTITIE 24 januari 2012 Aanpassing Gedragscode Geneesmiddelenreclame Inleiding In verband met de wijziging van de Geneesmiddelenwet per 1 januari 2012 en inwerkingtreding van nieuwe Beleidsregels gunstbetoon

Nadere informatie

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 1 I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 2 ONDERWERPEN Aansprakelijkheid Titelbescherming wet BIG Voorbehouden handelingen Experimenteerartikel

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad NB: Het voorschrijven van geneesmiddelen geschiedt onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de behandelend arts. Voor uitgebreidere informatie

Nadere informatie

De weg naar het eerste recept

De weg naar het eerste recept Programma Introductie De weg naar het eerste recept De bekwaamheidsverklaring in de praktijk Onderzoeksvragen Methode Resultaten Conclusie en discussie Aanbevelingen Introductie De weg naar het eerste

Nadere informatie

Samenwerken en verantwoordelijkheid bij taakherschikking. Mr. Diederik van Meersbergen KNMG

Samenwerken en verantwoordelijkheid bij taakherschikking. Mr. Diederik van Meersbergen KNMG Samenwerken en verantwoordelijkheid bij taakherschikking Mr. Diederik van Meersbergen KNMG Casus herhaalreceptuur RTC Zwolle 13 december 2012 LJN YG2496 - pte. heeft constitutioneel eczeem - bezoekt HA

Nadere informatie

Medicatieveiligheid : focus op de patiënt

Medicatieveiligheid : focus op de patiënt Medicatieveiligheid : focus op de patiënt 26 mei 2011 Froukje Boersma, specialist ouderengeneeskunde UMCG, Lentis/Dignis Opbouw presentatie 1. Medicatieveiligheid achtergrond 2. Patiënt risicofactoren

Nadere informatie

Stewardessen doen het beter

Stewardessen doen het beter Stewardessen doen het beter BIR Themadag 25 april 2012 Hoe serieus nemen wij onszelf als professionals? Bas Vogel, verpleegkundige Hoofd Registers V&VN Doel Informeren over wet- en regelgeving in relatie

Nadere informatie

Voorbehouden, risicovol en overig

Voorbehouden, risicovol en overig Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Wet BIG 9 Voorbehouden, risicovol en overig Er wordt een onderscheid gemaakt in voorbehouden handelingen, risicovolle handelingen en overige

Nadere informatie

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam Pharmacotherapie Introductie- COIG-cursus Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam vanaf 9.15 uur registratie en koffie/thee 10.00 10.15 uur opening en inleiding

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot oncologie verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied van de

Nadere informatie

Samenwerking arts en apotheker in verpleeghuizen. R.J. Moss, ziekenhuisapotheker

Samenwerking arts en apotheker in verpleeghuizen. R.J. Moss, ziekenhuisapotheker Samenwerking arts en apotheker in verpleeghuizen R.J. Moss, ziekenhuisapotheker Casus Arts schrijft bij nieuwe opname voor Novarapid 30IE s ochtends, 70IE s avonds Wordt toegediend na pakken uit werkvoorraad

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

VS en PA op eigen benen

VS en PA op eigen benen VS en PA op eigen benen De wettelijke regeling van bevoegdheden per 1-1-2012 Context Toenemende en complexer wordende zorgvraag, groeiende personeelstekorten, groeiende behoefte aan kostenbeheersing en

Nadere informatie

Eindelijk VS en andere belangrijke zaken.

Eindelijk VS en andere belangrijke zaken. Waar staan we nu? Eindelijk VS en andere belangrijke zaken., MANP (bestuurslid ) NP nu 12 jaar in Nederland 26 maart 2010 eerste Verpleegkundig Specialisten geregistreerd in art. 14 BIG-register Alleen

Nadere informatie

BEVOEGDHEID EN BEKWAAMHEID RADIOLOGISCHE

BEVOEGDHEID EN BEKWAAMHEID RADIOLOGISCHE BEVOEGDHEID EN BEKWAAMHEID RADIOLOGISCHE VERRICHTINGEN Inleiding De Wet BIG regelt de beroepsuitoefening op het gebied van de individuele gezondheidszorg. In de Wet BIG worden 8 beroepen onderscheiden

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over: cholesterol

De meest gestelde vragen over: cholesterol De meest gestelde vragen over: cholesterol De meest gestelde vragen over: cholesterol Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Stappenplan. voor het werken overeenkomstig de. Wet BIG

Stappenplan. voor het werken overeenkomstig de. Wet BIG Stappenplan voor het werken overeenkomstig de Wet BIG EADV, uitgave januari 2006 Eerste Associatie van Diabetes Verpleegkundigen Postbus 3009, 3502 GA Utrecht Tel. 030 2918910 Fax 030 2918915 E-mail info@eadv.nl

Nadere informatie

Thiamini hydrochloridum 100 mg/ml, oplossing voor injectie thiaminehydrochloride

Thiamini hydrochloridum 100 mg/ml, oplossing voor injectie thiaminehydrochloride 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Thiamini hydrochloridum 100 mg/ml, thiaminehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2011 659 Besluit van 21 december 2011, houdende tijdelijke regels inzake de zelfstandige bevoegdheid tot het verrichten van voorbehouden handelingen

Nadere informatie

Inleiding in de farmacotherapie

Inleiding in de farmacotherapie H. Elling Inleiding in de farmacotherapie Derde druk Houten 2013 V Voorwoord Inleiding in de farmacotherapie heeft als doel de basisbegrippen uit de farmacotherapie uit te leggen. Kennis van de basisbegrippen

Nadere informatie

HIV/HCV FARMACOLOGIE VOOR APOTHEKERS MASTERCLASS OKTOBER 2016 - MAART 2017 UTRECHT MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl CONTENT Introductie... 3 Masterclass beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen...

Nadere informatie

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015 1. Algemeen Dit Reglement is een uitwerking van de modelovereenkomst van de Zorgverzekering BeterDichtbij welke weer een uitwerking is van het Besluit zorgverzekering

Nadere informatie

Leerdoelen. Waarom aandacht voor bijwerkingen? Introductie bijwerkingen. Kloof tussen studie en praktijk beperkte omvang populatie

Leerdoelen. Waarom aandacht voor bijwerkingen? Introductie bijwerkingen. Kloof tussen studie en praktijk beperkte omvang populatie Introductie bijwerkingen 2011-2012 Doelgroep: aios, co-assistenten Leerdoelen Waarom aandacht voor bijwerkingen? Waarom Lareb? Wanneer is er sprake van een bijwerking? Casuïstiek Melden van bijwerkingen

Nadere informatie

MONDHYGIËNISTEN. Antonius Deusinglaan 1, 9713 AV Groningen

MONDHYGIËNISTEN. Antonius Deusinglaan 1, 9713 AV Groningen MONDHYGIËNISTEN 1. Cursus Sealen Eén hele dag en een halve dag Kosten: 495,=, inclusief lunch en materialen Doelgroep: Tandartsassistenten en mondhygiënisten Data: Voorjaar 2009 Lokatie: Docenten: Inhoud:

Nadere informatie

Thuisloosheid bij jongeren en volwassenen

Thuisloosheid bij jongeren en volwassenen Thuisloosheid bij jongeren en volwassenen Werken in sph Redactie: Marijke van Bommel Maria van Deutekom Britt Fontaine Marja Magnée Alfons Ravelli Thuisloosheid bij jongeren en volwassenen Auteurs: Marc

Nadere informatie

Neem de regie over je depressie

Neem de regie over je depressie Neem de regie over je depressie Dit boek, Neem de regie over je depressie. Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks

Nadere informatie

Gedragsproblemen bij kinderen

Gedragsproblemen bij kinderen Gedragsproblemen bij kinderen Reeks Praktische Kindergeneeskunde Redactie: V.R. Drexhage, kinderarts L.W.E. van Heurn, kinderchirurg C.M.F. Kneepkens, kinderarts R. Pieterse, kinderarts E. van Rijswijk,

Nadere informatie

Factsheet Verpleegkundig Specialisten

Factsheet Verpleegkundig Specialisten en Utrecht, maart 2012 Sinds 1 januari 2012 zijn de wettelijke regelingen rondom de verpleegkundig specialist door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport erkend. In dit document worden de belangrijkste

Nadere informatie

groep Computerprogramma woordenschat

groep Computerprogramma woordenschat Taal actief G e b r u i k e r si n st r u c t i e C o m pu te rpro gra m m a w o o rde n s c ha t 214088_OM.indd 1 gro ep 6 22-06-2009 12:22:50 telefoon: 073-628 87 22 e-mail: helpdesk.bao@malmberg.nl

Nadere informatie

GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom

GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom GHB: effecten en risico s intoxicatie en onthoudingssyndroom Martijn van Noorden Psychiater Leids Universitair Medisch Centrum GHB-studiedag 2013 Inhoud GHB-effecten GHB-intoxicaties GHB-afhankelijkheid

Nadere informatie

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014

Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Cursusinformatie PIAF opleiding nieuwe stijl 2013/2014 Medicatiebeoordeling is een systematische beoordeling van het geneesmiddelgebruik van een individuele patiënt door arts, apotheker en patiënt op basis

Nadere informatie

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 14 en 15 oktober 2015 Cochrane Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld over welke

Nadere informatie

4/16/2013. Geheel meer dan de som der delen. D r. A n u s c hka Sto r ms. Inhoud. 1/ Taak psychiater bij pijn? 2/ Hoe bekijkt een psychiater pijn?

4/16/2013. Geheel meer dan de som der delen. D r. A n u s c hka Sto r ms. Inhoud. 1/ Taak psychiater bij pijn? 2/ Hoe bekijkt een psychiater pijn? Geheel meer dan de som der delen D r. A n u s c hka Sto r ms 22 maart 2013 Inhoud 1/ Taak psychiater bij pijn? 2/ Hoe bekijkt een psychiater pijn? 1 Casus 1 Tijdens wachtdienst telefoon van spoedgevallen:

Nadere informatie

www.virology-education.nl

www.virology-education.nl MASTERCLASS VOOR REIZIGERS- VERPLEEGKUNDIGEN UTRECHT SEPT 2016 - JAN 2017 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie... 3 Meeting beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen... 4

Nadere informatie

De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste

De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl De behandelbevoegdheid van De behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialiste Dr. Corry Ketelaars, coördinerend specialistisch

Nadere informatie

Handleiding bij Beter beginnen

Handleiding bij Beter beginnen Handleiding bij Beter beginnen Handleiding bij Beter beginnen Trudy Mooren en Maartje Schoorl Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle

Nadere informatie

Beroepsnorm Deskundigheidsbevordering verpleegkundigen & verzorgenden

Beroepsnorm Deskundigheidsbevordering verpleegkundigen & verzorgenden Beroepsnorm Deskundigheidsbevordering verpleegkundigen & verzorgenden Over de Beroepsnorm Deskundigheidsbevordering In 2006 heeft Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), door de Minister erkend

Nadere informatie

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Apothekersassistent. Werkversie 0.1. 1/5 Apothekersassistent v0.1

Body of Knowledge. Kwalificatiedossier Apothekersassistent. Werkversie 0.1. 1/5 Apothekersassistent v0.1 Body of Knowledge Kwalificatiedossier Apothekersassistent Werkversie 0.1 1/5 Apothekersassistent v0.1 Inhoud 1 Body of Knowledge: Apothekersassistent... 3 1.1 Kennis van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen...

Nadere informatie

learning in a student run clinic

learning in a student run clinic learning in a student run clinic Leren in de studentenpoli Learner-centered student-run clinic een voorbeeld van innovatief farmacotherapie onderwijs Michiel van Agtmael, internist Jelle Tichelaar, onderwijscoördinator

Nadere informatie

Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & verzorgenden

Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & verzorgenden Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & verzorgenden Deskundig zijn en blijven voor je patiënt of cliënt voor je vak voor jezelf 11 mei, Dag van de verpleging defensie Lidmaatschap V&VN Je wilt deskundig

Nadere informatie

Handreiking Werkvoorraad geneesmiddelen

Handreiking Werkvoorraad geneesmiddelen Handreiking Werkvoorraad geneesmiddelen Januari 2011 Voor meer informatie en downloaden van de Handreiking: www.actiz.nl www.vgn.nl www.ggznederland.nl Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid en met gebruikmaking

Nadere informatie

Reglement Farmaceutische zorg ONVZ Zorgverzekeraar 2008

Reglement Farmaceutische zorg ONVZ Zorgverzekeraar 2008 Reglement Farmaceutische zorg ONVZ Zorgverzekeraar 2008 1. Algemeen Dit Reglement betreft een uitwerking van de Zorgverzekeringswet, het Besluit zorgverzekering en de Regeling zorgverzekering, zoals die

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Conclusie en discussie

Hoofdstuk 5: Conclusie en discussie Hoofdstuk 5: Conclusie en discussie Dit afsluitende hoofdstuk bevat de conclusies uit het onderzoek met de volgende doelstellingen: 1. In kaart brengen van de knelpunten die een optimale farmacotherapeutische

Nadere informatie

Sportgeneeskunde. voor huisartsen. Lies-/heupklachten 22 mei 2012 SMA Jessica Gal Sportartsen Stadhouderskade ES Amsterdam

Sportgeneeskunde. voor huisartsen. Lies-/heupklachten 22 mei 2012 SMA Jessica Gal Sportartsen Stadhouderskade ES Amsterdam Sportgeneeskunde voor huisartsen Lies-/heupklachten 22 mei 2012 SMA Jessica Gal Sportartsen Stadhouderskade 2 1054 ES Amsterdam Onderbeenklachten 18 september 2012 Amsterdam Chronische aandoeningen en

Nadere informatie

12 E HIV MEETING PROSPECTUS MASTERCLASS. www.virology-education.nl KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN

12 E HIV MEETING PROSPECTUS MASTERCLASS. www.virology-education.nl KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN 12 E HIV MASTERCLASS KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN UTRECHT 2015-2016 SUPERNOVA JAARBEURS UTRECHT 31 MAART 2015 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie...

Nadere informatie

1 sachet à 5 gram bevat 3,25 gram psylliumvezels (fijngemalen en gegranuleerde vezels van de Plantago ovata).

1 sachet à 5 gram bevat 3,25 gram psylliumvezels (fijngemalen en gegranuleerde vezels van de Plantago ovata). Sandoz B.V. Page 1/5 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1 sachet à 5 gram bevat 3,25 gram psylliumvezels (fijngemalen en gegranuleerde vezels van de Plantago ovata).

Nadere informatie

Resultaten: medisch-inhoudelijk

Resultaten: medisch-inhoudelijk Hoofdstuk 4: Resultaten: medisch-inhoudelijk 4.1 Inleiding In het voorgaande hoofdstuk zijn de beleidsmatige resultaten van het onderzoek beschreven. Hiermee werden de eerste drie doelstellingen van het

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

Valkuilen in de orthopedische diagnostiek

Valkuilen in de orthopedische diagnostiek Valkuilen in de orthopedische diagnostiek Orthopedische casuïstiek Valkuilen in de orthopedische diagnostiek Redactie: Dos Winkel Met bijdragen van: Nens van Alfen Edith Cup Sander Geurts Renske Janssen

Nadere informatie

User Management. Tijdrestrictie per gebruiker

User Management. Tijdrestrictie per gebruiker User Management Tijdrestrictie per gebruiker User Management In deze handleiding zullen wij uitleggen hoe u op basis van User Management een tijdrestrictie kunt opleggen aan specifieke gebruikers. Dit

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen FTO maart 2016 WAGRO Polyfarmacie en Medicatiebeoordeling IGZ HARM NTVG Optimale zorg voor ouderen Ephor Start en Stopp criteria Strip methode 1 Opzet FTO Casussen (veel) Interactie

Nadere informatie

SKP NL versie Clindabuc 200

SKP NL versie Clindabuc 200 BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN - 1 - 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL CLINDABUC 200 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per in vieren deelbare tablet: 226,67 mg clindamycine

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Nieuwe behandelingsopties en perspectieven

Diabetes Mellitus. Nieuwe behandelingsopties en perspectieven Diabetes Mellitus Nieuwe behandelingsopties en perspectieven Diabetes Mellitus Nieuwe behandelingsopties en perspectieven Dr. Adriaan Kooy internist vasculair geneeskundige ISBN-13: 9789031353026 NUR 870

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Beter voorbereid met ontslag Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Programma Inleiding ontslaggesprek relevantie moeder - evaluatieproject Beter voorbereid met ontslag : resultaten voormeting

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

Inhoud. Deel I Basisbegrippen

Inhoud. Deel I Basisbegrippen VI Inhoud Deel I Basisbegrippen 1 Toepassingen van geneesmiddelen.... 3 1.1 Inleiding.... 5 1.2 Behandelmethoden.... 5 1.3 Gebruiksduur van geneesmiddelen.... 8 1.4 Vertrouwen in het geneesmiddel.... 9

Nadere informatie

Multimorbiditeit & Klinisch redeneren. Karin Timm Hester Vermeulen

Multimorbiditeit & Klinisch redeneren. Karin Timm Hester Vermeulen Multimorbiditeit & Klinisch redeneren Karin Timm Hester Vermeulen Mw B Voorstellen Gezondheidsprobleem Multimorbiditeit Twee of meer (chronische) ziekten tegelijkertijd Bijna 2 miljoen mensen! Bij 2/3

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt NHG-Standpunt Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt Schatting: jaarlijkse stijging van 11 procent voor geneesmiddelenuitgaven Andere rol voor de huisarts

Nadere informatie

Forensische verpleegkunde; als je verder kijkt!

Forensische verpleegkunde; als je verder kijkt! Forensische verpleegkunde; als je verder kijkt! Forensische verpleegkunde; als je verder kijkt! Waarom een opleiding Forensische Verpleegkunde? Forensisch-medisch onderzoek is nodig voor waarheidsvinding.

Nadere informatie

Bijwerkingen bij ouderen WAT DOET LAREB? 18-4-2013. Bijwerkingen bij ouderen? Extra opletten! Leerdoelen / inhoud

Bijwerkingen bij ouderen WAT DOET LAREB? 18-4-2013. Bijwerkingen bij ouderen? Extra opletten! Leerdoelen / inhoud Bijwerkingen bij ouderen? Bijwerkingen bij ouderen 19 april 2013 Amsterdam, VUmc, Gerion "Denk veilig, kies veilig; Farmacologie en medicatieveiligheid bij ouderen in instellingen?" Rike van Eekeren, apotheker

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Screenen is zinloos Bijwerkingen van psychofarmaca M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Disclosure belangen sprekers Geen Leerdoelen Na het volgen

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Doel. Inhoud. Echte zorgprofessionals blijven deskundig. VBG-dag. De rol van het Kwaliteitsregister bij deskundigheidsonderhoud

Doel. Inhoud. Echte zorgprofessionals blijven deskundig. VBG-dag. De rol van het Kwaliteitsregister bij deskundigheidsonderhoud VBG-dag Echte zorgprofessionals blijven deskundig 12 december 2012 De rol van het Kwaliteitsregister bij deskundigheidsonderhoud Bas Vogel, verpleegkundige - Hoofd Registers V&VN Irene Lubberink Secretaris

Nadere informatie

Cijfers geneesmiddelengebruik

Cijfers geneesmiddelengebruik Luc Hanegreefs Gert verpooten KARVA Cijfers geneesmiddelengebruik WZC Zorgbedrijf Antwerpen Cijfers geneesmiddelengebruik Onderzoek WZC Zorgbedrijf Antwerpen Deel l1 (Luc Hanegreefs): Voorstelling Vl Volgens

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Kruidvat Amylmetacresol Plus Dichloorbenzylalcohol honing & citroen zuigtabletten

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Kruidvat Amylmetacresol Plus Dichloorbenzylalcohol honing & citroen zuigtabletten SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Kruidvat Amylmetacresol Plus Dichloorbenzylalcohol honing & citroen zuigtabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke zuigtablet

Nadere informatie

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rapport. Kwaliteit van bij- en nascholing van verpleegkundigen met wettelijk erkende voorschrijfbevoegdheid

Rapport. Kwaliteit van bij- en nascholing van verpleegkundigen met wettelijk erkende voorschrijfbevoegdheid Rapport Kwaliteit van bij- en nascholing van verpleegkundigen met wettelijk erkende voorschrijfbevoegdheid 1 Inhoud Aanleiding... 3 Inleiding... 3 1. De Verpleegkundig Specialist... 5 1.1 Kwaliteit...

Nadere informatie

HIV MEETING PROSPECTUS MASTERCLASS. www.virology-education.nl KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN

HIV MEETING PROSPECTUS MASTERCLASS. www.virology-education.nl KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN HIV MASTERCLASS KLINISCHE EN WETENSCHAPPELIJKE UPDATE VOOR HIV BEHANDELAREN UTRECHT 2016-2017 SUPERNOVA JAARBEURS UTRECHT 31 MAART 2015 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie...

Nadere informatie

Integrale farmacie: Rol poliklinische farmacie. Lustrumsymposium St Antonius Apotheek 5 jaar Drs. K.I. (Kristie) Bekkers - Oostrom

Integrale farmacie: Rol poliklinische farmacie. Lustrumsymposium St Antonius Apotheek 5 jaar Drs. K.I. (Kristie) Bekkers - Oostrom Integrale farmacie: Rol poliklinische farmacie Lustrumsymposium St Antonius Apotheek 5 jaar Drs. K.I. (Kristie) Bekkers - Oostrom St Antonius Apotheek 5 jaar RvC De Roerdomp Medisch Specialisten Klinische

Nadere informatie

Taakherschikking Theorie en praktijk Landelijke OK dagen Veldhoven

Taakherschikking Theorie en praktijk Landelijke OK dagen Veldhoven Taakherschikking Theorie en praktijk Landelijke OK dagen Veldhoven Door Harry Zonneveldt, MPA PhD Student Anesthesiologie en Pijnbestrijding Westfriesgasthuis Hoorn VUmc Amsterdam Inhoud Introductie Geschiedenis

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Polyfarmacie bij ouderen Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Inhoud Inleiding Farmacokinetiek Farmacodynamiek Problemen bij polyfarmacie Medicatiebeoordeling Take home messages

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Toestemming 2 6. Werkwijze 3

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld

Workshop voor apothekers en huisartsen. 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld Workshop voor apothekers en huisartsen 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Onderzoeken van PHARMO en Vonkeman Presentatie van regionale

Nadere informatie

Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015)

Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015) Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015) Inhoud Soorten medische handelingen op school 3 Het kind wordt ziek op school 4 Het verstrekken van medicijnen op verzoek 4 Opbergen van medicijnen

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2013 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Klinisch redeneren doen we in feite al heel lang. VUmc Amstel Academie heeft hiervoor een systematiek ontwikkeld, klinisch redeneren in 6 stappen, om gedetailleerd

Nadere informatie