131 Uit de Pers 160 Dagboek van een taalliefhebber

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "131 Uit de Pers 160 Dagboek van een taalliefhebber"

Transcriptie

1 Jaargang 128 Nr. 5 - mei Jaar toonaangevend tijdschrift in talen en vertalen ALGEMEEN 131 Uit de Pers 160 Dagboek van een taalliefhebber FRANS 132 Voordelen van het stoppen met roken Vertaling Nederlands-Frans 137 Huan Huan et Yuan Zi, les deux pandas diplomates Vertaling Frans-Nederlands DUITS 139 Honderd jaar poolvorsen Vertaling Nederlands-Duits 142 Hat Charles Darwin von einem Kollegen abgeschrieben? Vertaling Duits-Nederlands 144 Richtig oder falsch SPAANS 146 Encontraron indicios de la partícula de Dios Vertaling Spaans-Nederlands 151 Extra ijzer maakt salmonella agressiever Vertaling Nederlands-Spaans 152 Historia de Mundaka ENGELS 153 Kids aan het water! Vertaling Nederlands-Engels 157 Waarom FSC? Vertaling Engels-Nederlands 158 Vertaalwedstrijd Uitslag

2 Voor het complete grafische produkt. Van ontwerp tot drukwerk. Apart is het adres voor al uw ontwerpwerkzaamheden. Ook voor het ontwerpen van familiedrukwerk! Smaragdstraat WP Nijmegen T COLOFON Redactie: Algemeen: drs. M. Lemmens, Kalverhof 57, 6241 CZ Bunde; drs. H. Stam, George Marshallstraat 14, 6836 KW Arnhem. Frans: drs. Hetty van der Huizen, dr. Melchiorlaan 8, 1901 KE Castricum. Duits: dr. J. van Megen, Van Stiphoutstraat 1, 6561 EX Groesbeek. Spaans: Conchita Alegre Gil, Hulkestein 15, 2804 EN Gouda, Fennie Steenhuis, Galileïstraat 37, 2561 SX Den Haag Engels: drs. Jan Klerkx, Duitse Poort 62-E, 6221 HJ Maastricht. Aan dit nummer werkten mee: Frans: Agnès Vincenot Engels: dhr A.F. Parr MA, drs. M. de Ruijter, dr. L van Noppen Uitgever: Inzending van opgaven: Abonnees die schriftelijk werk ter beoordeling inzenden, dienen zich te houden aan de volgende regels: 1. Het werk moet voor de datum, genoemd aan het slot van de opgave, in het bezit zijn van de betrokken redacteur. 2. Op het in te zenden werk worden bovenaan naam, adres en pseudoniem vermeld; het pseudoniem moet op eventuele volgende bladzijden herhaald worden. 3. Eventuele vragen of opmerkingen worden geschreven op een apart vel, waarop ook naam en pseudoniem worden vermeld. 4. Het werk moet getikt of duidelijk geschreven worden op papier van A4 formaat, waarbij een marge van 3 cm moet worden aangehouden. 5. Wanneer voor speciale gevallen een persoonlijk antwoord gewenst wordt, sluit men een geadresseerde en gefrankeerde enveloppe in. 6. Het ingezonden werk wordt niet teruggestuurd. Abonnementen: De Talen verschijnt tien maal per jaar. De abonnementsprijs bedraagt u135,. abonnement u120,. Losse nummers u15,. (excl. verzendkosten buitenland). Groepsabonnementen u245, Abonnementen gelden telkens vanaf het eerstvolgende nummer. Reeds verschenen nummers zijn op aanvraag leverbaar en worden u, vergezeld van een factuur, toegezonden. Abonnementen worden automatisch verlengd, tenzij zij schriftelijk worden opgezegd voor 1 december. Abonnementenadministratie en marketing: Uitgeverij Tandem Felix, Postbus 122, 6573 ZK Beek-Ubbergen. Telefoon ISSN Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en / of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Het volgende nummer verschijnt rond 10 juni De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

3 Uit de pers ALGEMEEN Taalniveau hbo-ers onder de maat Steeds meer hbo-opleidingen zien zich genoodzaakt aparte taalprogramma s op te zetten, omdat het taalniveau van studenten te laag is. Bij sommige studies heeft bijna de helft van de studenten een zeer geringe woordenschat, en problemen met spelling, grammatica en taalvaardigheden als begrijpend lezen. Dat melden de hogescholen in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Zowel autochtone als allochtone studenten van de hogescholen in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht kampen met een te laag taalniveau. Zo zou bijna de helft van de studenten van de Hogeschool van Amsterdam problemen hebben met lezen en het schrijven van teksten. Op die hogeschool bestond eerder bij een paar afdelingen een gratis taalspreekuur. Dat wordt nu echter breed ingevoerd op de school. Ook in Rotterdam is een taalprogramma voor beginnende studenten gestart. De Haagse Hogeschool bekijkt per kennisdomein welke maatregelen nodig zijn en voert vanaf volgend jaar een toets schrijfvaardigheid in. (nu.nl) Boek voor analfabeten In Nederland zijn ongeveer mensen analfabeet. Een nieuwe alfabetiseringsmethode moet laaggeletterdheid en analfabetisme in Nederland bestrijden. De methode, abc genaamd, is geënt op de grote behoefte aan een passende en uitnodigende alfabetiseringsmethode voor adolescenten en volwassenen, die uitgaat van behapbare stappen en het opdoen van succeservaringen. Beide uitgangspunten staan in abc centraal. Dat betekent dat de cursist helemaal vanaf nul kan beginnen in het leerwerkboek. De methode is tot stand gekomen op basis van jarenlange onderwijservaring in zowel het regulier als het speciaal onderwijs en is volgens uitgever Deviant basaal, eenvoudig en toegankelijk voor de gebruikers. (nu.nl) Subsidie voor vertalingen Het nieuwe cultuursteunprogramma van de Europese Commissie (EC) stelt fors meer geld beschikbaar voor literaire vertalingen vanuit de ene Europese taal naar de andere: 48 miljoen. Dat was in het lopende project 16 miljoen euro. Het nieuwe programma Creatief Europa ligt momenteel ter goedkeurig voor aan de Raad van Europa en het Europees Parlement, zo heeft EC bekendgemaakt. Als zij akkoord gaan, komt er een bedrag van 1,8 miljard euro beschikbaar voor cultuur en media voor de periode miljoen euro daarvan wordt toegekend aan culturele projecten waaronder literaire vertalingen. Die zijn goed voor 9 procent van dat bedrag, 48 miljoen euro. Uit de evaluatie van het huidige cultuurprogramma blijkt een onevenwichtige verspreiding van vertalingen, zegt de EC. Er worden vooral werken vertaald uit dominante talen zoals Engels, Frans en Duits: 78,14 procent van alle vertalingen tussen Deze lijn is ook zichtbaar in het huidige programma waarin 52 procent van de werken vertaald worden uit diezelfde 3 toptalen. Wat betreft doeltalen scoren Bulgaars, Hongaars en Sloveens het beste. 32,5 procent van de vertalingen in het programma werden gemaakt in deze drie talen. Het huidige cultuurprogramma dat van 2007 tot en met 2013 loopt stelt 400 miljoen euro ter beschikking van projecten die de Europese culturele diversiteit en het gemeenschappelijk cultureel erfgoed in de kijker zetten. 4 procent, 16 miljoen euro, daarvan wordt besteed aan uitgeverijen die een subsidie kunnen ontvangen voor de vertaling en publicatie van fictie uit één Europese taal naar een andere Europese taal. Er zijn subsidiebedragen beschikbaar tussen euro en euro. (Boekblad) Bedrijfsleven voor behoud talenstudies Een actiecomité dat de studenten van de bedreigde studie Frans in Leiden vertegenwoordigt heeft een marktonderzoek gedaan in het bedrijfsleven. Samen met onderzoeksbureau WhyFey heeft het comité 341 respondenten gevraagd naar hun mening over de huidige politieke koers in het onderwijs. Slechts 7,2 procent van hen denkt dat het een goed besluit is om de opleidingen Duits, Frans en Italiaans te laten samengaan in Taal, Cultuur en Mediaopleidingen. 71,4 Procent vindt dat onverstandig. 91,9 Procent van de respondenten vreest dat Nederland door het huidige onderwijsbeleid uiteindelijk met een tekort aan taalspecialisten zal kampen. Staatssecretaris Zijlstra scoort voor zijn beleid dan ook het rapportcijfer 3,5. Camille Clerx (20), een van de initiatiefnemers: De resultaten tonen aan dat er in het bedrijfsleven onvrede heerst over de ontwikkelingen. En dat terwijl de studenten daar uiteindelijk wel terecht moeten komen. Momenteel zijn de taalopleidingen in Amsterdam (plaats 30), Leiden (35) en Utrecht (45) nog hoog in de THESranking terug te vinden, maar de studenten vrezen een situatie zoals in Groningen, waar de studie Frans nog amper is herkennen in de brede bachelor. De strijd tegen het samenvoegen van talenstudies duurt intussen dan ook voort. (Mare online) Journaal wordt informeler Presentatoren Sacha de Boer en Rob Trip zullen vanaf eind mei gaan rondlopen in de studio, kaartjes in de hand, om het nieuws in spreektaal te vertellen. Het hoort bij de metamorfose van het Acht uur Journaal van de NOS: minder stijf, levendiger. Dat blijkt uit een vertrouwelijk document van de NOS-hoofdredactie dat in het bezit is van de Volkskrant. We moeten geen RTL Boulevard of Editie NL worden, schrijft de hoofdredactie. Duidelijk is wel dat het Journaal luchtigheid en een gevoel van dichtbij en verbondenheid mist en kan leren van nieuwe presentatievormen van andere nieuwsprogramma s. Zo doen presentatrices Eva Jinek en Merel Westrik in Vandaag de dag van WNL al een deel van de presentatie staand. Het doel van de metamorfose is om nieuw publiek te trekken. (Volkskrant) HS De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

4 Vertaling Nederlands-Frans Voordelen van het stoppen met roken Les bienfaits de l arrêt du tabac FRANS 1 Als je stopt met roken, is dat erg goed voor je lichaam. Arrêter de fumer, c est bon pour le corps. Titel: Een vertaler moet altijd rekening houden met zowel de doelgroep als het doel van zijn vertaling. Beide zijn in dit geval duidelijk: het gaat om jongeren die overgehaald moeten worden om te stoppen met roken. In een wervende tekst voor jongeren past spreektaal en daarom zijn titels als: les avantages d arrêter / de cesser / de s arrêter de fumer zeker goed. Toch kunnen wij het niet nalaten om u ook op een wat meer verzorgde variant te wijzen: les avantages / les bénéfices de gevolgd door een zelfstandig naamwoord of, indien u ervoor kiest om stoppen met roken te vertalen door een werkwoord: les avantages / les bénéfices qu il y a à cesser de fumer. Verder zijn de combinaties arrêt du tabac en arrêter de fumer goed, maar kan arrêt de fumer niet, en combineert les bienfaits alleen met een zelfstandig naamwoord en niet met een werkwoord. Bénéfices kan niet gecombineerd worden met produire (produit des bénéfices), deze combinatie wordt alleen gebruikt in een economische context en betekent winst maken. Sommige inzenders kozen voor een vrij neutrale, weinig enthousiasmerende titel als arrêter de fumer : les avantages of cesser de fumer a des avantages. Bij de laatste titel (stoppen met roken heeft voordelen) verwacht de lezer bovendien de toevoeging: en nadelen (et des inconvénients). Het woord avantages mag best wat meer benadrukt worden: cesser de fumer a bien des avantages / a beaucoup d avantages. Een andere mogelijkheid is: message à tous les jeunes : les avantages de l arrêt du tabac. Als je stopt met roken: Een belangrijke vertaalkeuze in deze tekst is de vertaling van je, waarbij de vertaler kan kiezen tussen tu, vous en on. Alle drie zijn hier mogelijk, mits de vertaler zich maar bewust is van het verschil in toon en de rest van zijn vertaling daarop aanpast. Over tu kan men van mening verschillen, zo wordt in Frankrijk tu minder snel gebruikt dan in Wallonië, in Franstalig Zwitserland of in Québec. Langs de snelweg ziet u het verschil al, België: Attache ta ceinture! Frankrijk: Attachez vos ceintures!. Tu kan echter wel indien de doelgroep erg jong is (ca.18 jaar of jonger) en als de informatie speciaal voor hen bedoeld is en niet over hun schouder heen ook voor hun ouders. Is de doelgroep ouder of is de informatie indirect ook bedoeld voor de ouders en wordt deze verspreid via wat meer algemene kanalen zoals dag- of weekbladen, dan is vous beter. Vous creëert niet zozeer afstand maar drukt een zekere beleefdheid en discretie uit, je valt als het ware wat minder met de deur in huis. De derde oplossing on is terrein aan het winnen in het gesproken Frans, vooral, maar niet alleen, onder jongeren. In deze tekst is het een prima oplossing; al is het wel mooier om on af en toe te vervangen door ils / les jeunes / les fumeurs, want het klakkeloos vertalen met on is stilistisch gezien een ramp. Het kopiëren van de voorwaardelijke constructie (als je, is dat ) levert alleen een vloeiende Franse zin op als het werkwoord van de hoofdzin in de toekomende tijd staat (als jij met roken stopt, zal het met je lichaam beter gaan: si vous arrêtez de fumer définitivement, ce sera bon pour votre corps / si tu arrêtais de fumer, cela serait très salutaire pour ton corps). Mooier is nog om de hoofdzin te beginnen met ton / votre / le corps (si l on cesse de fumer, le corps en tirera grand profit / si vous arrêtez de fumer, votre corps en profitera énormément). Wanneer de hoofdzin echter met est bon / c est bon pour le corps begint, dan kan dit niet in combinatie met een voorwaardelijke bijzin met si, maar alleen in combinatie met een volledig werkwoord: arrêter de fumer est très bon pour ton/ votre / son corps / arrêter de fumer, c est bon pour le corps. Ten slotte kan als ook door quand vertaald worden, in dat geval staan de werkwoorden in de tegenwoordige tijd en klinkt de zin als een algemene waarheid: quand on s arrête définitivement de fumer, le corps ressent un mieux-être. is dat erg goed voor je lichaam: Een belangrijk vertaalprobleem in deze tekst is het al dan niet gebruiken van een bezittelijk voornaamwoord voor een lichaamsdeel. Zoals u weet, zetten we in het Nederlands vaak een bezittelijk voornaamwoord voor een lichaamsdeel (je longen / je bloedvaten / je hersenen), terwijl dit in het Frans slechts zelden het geval is. Alleen in bepaalde gevallen is het mogelijk om een bezittelijk voornaamwoord te gebruiken, bijvoorbeeld in combinatie met bepaalde werkwoorden of wanneer er een bijvoeglijk naamwoord bij het lichaamsdeel staat. Het goed aanvoelen van wanneer wel en wanneer niet een bezittelijk voornaamwoord vereist een taalgevoeligheid die vaak alleen weggelegd is voor moedertaalsprekers. Indien u het gevoel heeft dat u dit niveau (nog) niet benadert, is het veiliger om te kiezen voor een lidwoord. 2 Al binnen 2 weken na het stoppen, voel je je fitter. Je longen beginnen gelijk aan de grote schoonmaak. Je hoeft minder te hoesten. Moins de deux semaines après sa dernière cigarette, on se sent déjà mieux. Les poumons commencent tout de suite un nettoyage en profondeur. On a moins besoin de tousser. 132 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

5 HETTY VAN DER HUIZEN Vertaling Nederlands-Frans Variant À peine quinze jours après ta dernière cigarette, tu te sens en meilleure forme. Tes poumons commencent tout de suite leur grand ménage. Tu tousses moins. Al binnen 2 weken na het stoppen: Al hoeft lang niet altijd vertaald te worden, déjà kan in dit zinnetje heel goed achterwege blijven. Wilt u het toch vertalen dan moet het in ieder geval niet aan het begin van de zin staan, maar verplaatst worden naar het zinsdeel achter de komma en bij het werkwoord sentir gezet worden, waardoor er eigenlijk staat: voel je je al fitter. Het is: en moins de deux semaines, on se sent, of: moins de deux semaines après cette décision, vous vous sentez. En maakt après cette décision overbodig. Indien u binnen niet door en vertaalt maar door dans (dans les deux semaines / les quinze jours) dan moet dit wel gevolgd worden door een bepaling waarin staat wanneer het aftellen precies is begonnen (après cette décision / après l arrêt / après avoir arrêté). Laat u dit weg dan staat er vanaf nu en niet vanaf de laatste sigaret. Verder is het dès les quinze premiers jours en niet dès les premiers quinze jours en na après être s arrêté de fumer moet in het vervolg van de zin on gebruikt worden. voel je je fitter: Je voelt je fitter, en niet topfit. Het is daarom niet: on se sent en pleine forme maar: on se sent déjà plus en forme / vous vous sentez en meilleure forme / en meilleure condition physique / tu te sentiras plus dans ton assiette / plus énergique. Je longen beginnen gelijk aan de grote schoonmaak: Het bijwoord (immédiatement / aussitôt) komt onmiddellijk na het werkwoord: commencent immédiatement le grand nettoyage / leur nettoyage à fond / de printemps / se nettoyer à fond / à éliminer les éléments toxiques. Je hoeft minder te hoesten: Goede vertalingen zijn: et le besoin de tousser diminue / la toux diminue / les accès de toux sont moins fréquents / vous aurez de moins en moins besoin de tousser / ta toux va diminuer / tu tousseras moins en passabel: et les quintes de toux diminueront progressivement (wat omslachtig). On est moins obligé de tousser moet zijn: on a moins envie de / besoin de tousser. 3 Stoppen is ook goed voor je hart, je hersenen en je bloedvaten. Je hartslag gaat omlaag en je bloeddruk daalt. Je bloed kan makkelijker zuurstof vervoeren. En dat voel je! Arrêter de fumer est bon aussi pour le cœur, le cerveau et le système circulatoire. Le cœur bat moins vite, la tension artérielle baisse, le sang a moins de mal à transporter l oxygène. Et on le sent! Variant Arrêter de fumer, c est bon aussi pour le cœur, le cerveau, les veines et les vaisseaux sanguins. Le rythme cardiaque ralentit, la tension baisse, l oxygénation du sang se fait mieux. Et cela, tu le sens! Stoppen is ook goed voor je hart, je hersenen en je bloedvaten: In ons commentaar bij de vertalingen naar het Frans toe wijzen wij er vaak op dat variatie in woordgebruik in het Frans nog belangrijker is dan in het Nederlands. Het is dan ook te begrijpen dat sommige inzenders geprobeerd hebben om stoppen met roken iedere keer op een andere manier te vertalen en soms leverde dit goede, alternatieve vertalingen op (une vie sans cigarettes est aussi salutaire pour ). Het herhalen van stoppen / stoppen met roken in deze tekst die vooral wil overtuigen, gebeurt echter niet zonder reden. Het systematisch herhalen van dezelfde formulering klinkt dwingender, nadrukkelijker, het feit dat roken slecht is voor de gezondheid wordt er bij de jeugdige roker als het ware ingehamerd. Met tabagisme (arrêter le tabagisme) wordt het teveel roken in het algemeen aangeduid, tabagisme kan daarom alleen gebruikt worden als het gaat over de schade voor de volksgezondheid (la lutte contre le tabagisme) en niet over de schade voor de gezondheid van één persoon. Arrêt zonder de toevoeging du tabac (l arrêt est aussi bon pour le cœur) klinkt wat merkwaardig, alsof het goed is voor het hart dat het ophoudt met kloppen. Goede vertalingen zijn: arrêter le tabac / s arrêter de fumer est également bénéfique pour le cœur, le cerveau et le système cardiovasculaire / cesser de fumer fait également du bien au cœur, au cerveau et aux artères. Een vertaling met behulp van profiter kan ook: le cœur, le cerveau et les vaisseaux en profitent / en profiteront aussi. Maar: le cœur ainsi que le cerveau et les veines vont profiter aussi de, moet worden: le cœur ainsi que le cerveau et les veines vont eux aussi profiter / tirer profit de. Het vervolg van deze zin is wel wat lastig, zo kan profiter de l abandon de fumer niet, maar moet er voor een wat vrijere vertaling gekozen worden: profiter de ce changement de mode de vie. Je hartslag gaat omlaag en je bloeddruk daalt: De Van Dale Nederlands-Frans geeft als eerste vertaling voor hartslag pulsation. Als het gaat om het hart of de pols wordt meestal het meervoud gebruikt (pulsations cardiaques) en bovendien kan pulsations ook niet gecombineerd worden met baisser; daarom is het niet: votre pulsation cardiaque baisse, maar: vous remarquerez un ralentissement de vos pulsations cardiaques / les pulsations cardiaques ralentiront. Ook le pouls kan niet gecombineerd worden met baisser of diminuer, wat wel kan is: le pouls bat plus lentement / le pouls est plus lent. De letterlijke vertaling van hartslag (le battement de votre cœur / du cœur) is hier wat onhandig, avoir des battements de cœur betekent namelijk dat iemand hartkloppingen heeft en dit kan duiden op een teveel aan emotie of op fysieke ongemakken, maar in deze context is het wat verwarrend. Wat wel kan is: le rythme cardiaque diminue et la tension baisse / la fréquence cardiaque baisse aussi bien que / de même que la tension artérielle. Je bloed kan makkelijker zuurstof vervoeren: In zijn algemeenheid kan het bloed na het stoppen met roken gemakkelijker zuurstof vervoeren. Het gaat hier dus niet om de hoeveelheid zuurstof en daarom geen partitief lidwoord maar een bepalend lidwoord. Goede vertalingen zijn: l oxygène circule mieux dans le sang / De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

6 Vertaling Nederlands-Frans HETTY VAN DER HUIZEN le sang transportera l oxygène plus facilement / l oxygénation du sang sera plus facile / et il sera plus facile pour le sang de transporter l oxygène / le transport de l oxygène par le sang sera plus facile / se fait plus facilement / la capacité du sang à transporter l oxygène s améliorera / le sang est capable de transporter l oxygène plus facilement / le sang a moins de difficultés / moins de mal à transporter l oxygène / la quantité d oxygène augmentera. En dat voel je!: Se faire sentir (et ça se fait sentir) wordt vooral gebruikt als het om iets onaangenaams gaat en dan ook nog in een andere context: les restrictions budgétaires se font sentir / le manque de nourriture se fait sentir etc.. Goede vertalingen met sentir zijn: et ça / cela se sent / et cela, on le sent (niet: et on sent cela) / et vous le sentirez / et vous pouvez le sentir of anders: et vous vous en rendrez compte / et vous le percevrez / remarquez. 4 Stoppen met roken is ook goed voor je conditie. Er wordt meer zuurstof door je lichaam vervoerd. Daardoor ga je makkelijker ademhalen. Arrêter de fumer est bon aussi pour la forme. Comme il y a plus d oxygène qui circule dans le corps, on respire mieux. Variant Arrêter de fumer, c est bon aussi pour ta condition physique. Comme il y a plus d oxygène qui circule dans le corps, tu respires mieux. Stoppen met roken is ook goed voor je conditie: In het Nederlands is het ook zonder de toevoeging lichamelijke wel duidelijk wat er met conditie bedoeld wordt. In het Frans is dat minder het geval, sa condition kan ook slaan op iemands persoonlijke omstandigheden of afkomst en améliorer sa condition wil zeggen: zijn positie verbeteren, er maatschappelijk of economisch op vooruitgaan. Zowel sa condition physique als la condition physique kunnen hier, maar als u vertaalt door forme dan kan alleen la forme want ta / votre forme kan ook betekenen: je gestalte, de contouren van je lichaam. Een aantal inzenders had moeite met de keuze tussen bien en bon. Nu is dit ook een lastige zaak vanwege al die uitzonderingen, maar in zijn algemeenheid kunnen we stellen dat bien een bijwoord is en bon een bijvoeglijk naamwoord, dus: il parle bien anglais / il a un bon accent. Nu kan een bijvoeglijk naamwoord ook voorkomen als het naamwoordelijk deel van een gezegde en dat is in dit stukje het geval. Misschien wordt het verschil duidelijker met een ander woord: arrêter de fumer est difficile (niet difficilement) / fumer est dangereux (niet dangereusement). Het vervelende is echter dat het bijwoord bien vooral in het gesproken Frans, ook wel eens als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt: Il est bien, ce garçon! / Voilà des gens bien!. In de gesproken taal dient het gemak nu eenmaal de mens en het is eenvoudiger en korter om te zeggen: j ai trouvé ce bouquin très bien, dan: j ai trouvé ce livre très bien écrit of: Cette voiture est très bien pour la ville, in plaats van: Cette voiture convient bien pour rouler en ville. Omgekeerd wordt bon ook wel als bijwoord gebruikt, denkt u maar aan de combinatie sentir bon (ces fleurs sentent bon) of trouver bon que (leur père a trouvé bon qu elles partent en camping toutes seules, à condition qu elles restent dans la région). Mocht u twijfelen bij de keuze tussen bon en bien dan kunt u natuurlijk ook voor een andere oplossing kiezen: est aussi bénéfique pour la condition physique. Er wordt meer zuurstof door je lichaam vervoerd: We hebben al gezien dat in een voorlichtingsbrochure herhaling soms wenselijk is, maar dat neemt niet weg dat het mooier is om vervoerd in deze zin door een ander woord te vertalen dan in zin drie. Kiest u voor transporter dan is de actieve variant (le sang transporte / peut transporter plus d oxygène) mooier dan een passieve zin (davantage d oxygène est transporté par le sang dans le corps). Bovendien zorgt het bloed voor het transport en niet het lichaam, dus niet: le corps transporte plus d oxygène. Andere goede vertalingen zijn: votre corps disposera de plus d oxygène / il y a plus d oxygène dans le sang / le corps est mieux oxygéné. Daardoor ga je makkelijker ademhalen: Hier zijn een heleboel goede vertalingen mogelijk: ce qui facilite / facilitera la respiration / ce qui vous rendra la respiration plus facile / ce qui fait que la respiration s améliore / de ce fait, on va respirer plus facilement / c est pourquoi / c est la raison pour laquelle / voilà pourquoi / de cette façon / par conséquent / ainsi, vous respirerez plus facilement / on respire plus facilement grâce au sang à nouveau oxygéné / ce qui entraîne une respiration plus aisée (niet: ce qui mène à) / et cela a pour conséquence (niet: pour cause) qu on va respirer plus facilement. 5 En jij hebt geluk, want vooral bij jongeren gaat de conditie erg vooruit na het stoppen met roken. Les jeunes ont de la chance, parce que c est surtout chez eux que la condition physique s améliore nettement quand ils arrêtent de fumer. Variant Et tu as de la chance, car c est surtout quand on est jeune que la condition physique s améliore vraiment quand on cesse de fumer. En jij hebt geluk: Zoals opgemerkt, zijn er voor zowel tu, vous als on in deze vertaling argumenten aan te dragen. Indien u echter voor on gekozen hebt, moet u er in deze zin wel bijzetten wie er met on bedoeld wordt, bijvoorbeeld: et quand on est jeune, on a de la chance. Vertaalt u door: Et on a de la chance, car chez les jeunes surtout ( ), dan hebben niet alleen de jongeren geluk, maar wij allemaal. Bij vous is dat wat minder noodzakelijk, maar: et vous, les jeunes, vous avez de la chance of c est vous, les jeunes, qui en bénéficiez le plus zijn toch duidelijker dan alleen maar: et vous avez de la chance. Et toi, comme jeune personne, tu as de la chance, is stilistisch gezien correct, maar hier speelt een van de ongerijmdheden van de taal de vertaler parten. Une personne kan zowel een 134 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

7 HETTY VAN DER HUIZEN Vertaling Nederlands-Frans man als een vrouw zijn, maar une jeune personne is altijd een (beschaafde) jonge vrouw. 6 Je zult dus al heel snel merken dat je minder snel moe bent als je beweegt. Bijvoorbeeld in de gymzaal, bij het traplopen, op de fiets naar school, of op het sportveld. Ils remarqueront vite une moins grande fatigue quand ils bougent, par exemple dans la salle de gymnastique, quand ils montent les escaliers, à vélo, ou sur le terrain de sports. Variant Tu remarqueras vite que tu te fatigues moins quand tu bouges. Par exemple à la gym, quand tu grimpes les escaliers, à bicyclette, ou sur le terrain de sport. Je zult dus al heel snel merken: In zin twee kon de vertaling van al nog naar achteren verplaatst worden, maar in de uitdrukking al heel snel wordt al niet vertaald. Goede vertalingen zijn: on sent donc très rapidement / vous vous apercevrez vite / on s aperçoit donc très vite / tu éprouveras très vite / vous constaterez par conséquent très vite / vous ne tarderez donc pas à remarquer / au bout de / dans très peu de temps tu vas te rendre compte. Passabel want iets te plechtig voor deze brochure is: aussi vas-tu constater. dat je minder snel moe bent als je beweegt: Se mouvoir (si tu te meus) is erg plechtig Frans. Het werkwoord wordt nog maar zelden gebruikt en dan eigenlijk alleen nog maar in de infinitief of in de derde persoon enkelvoud (elle se meut si difficilement qu elle va devoir prendre un fauteuil roulant). Goed zijn: que l on se fatigue moins vite si l on bouge / que tu n es plus si vite fatigué pendant l exercice physique / qu on sera moins fatigué après des exercices physiques / que vous vous essoufflez moins vite quand vous prenez du mouvement / quand tu fais des exercices / quand tu es en mouvement / lorsque vous vous déplacez / que les activités physiques vous fatiguent moins / que la fatigue qui suit un effort se manifeste moins rapidement / que la fatigue s annoncera moins vite. Bijvoorbeeld in de gymzaal, bij het traplopen, op de fiets naar school, of op het sportveld: Zoals u weet moet een vertaler ook cultuurverschillen overbruggen en dit zinnetje is daar een mooi voorbeeld van. Het probleem is op de fiets naar school, Franse jongeren gaan namelijk zelden op de fiets naar school. Als ze geluk hebben en de school is niet te ver weg gaan ze te voet en anders worden ze door ouders gebracht, nemen ze de bus, trein of metro of worden ze met speciale schoolbussen opgehaald en weer thuis gebracht (ramassage scolaire / transport scolaire). Daarnaast zeggen in Nederland zelfs hbo-studenten nog dat ze naar school gaan, maar wordt in Frankrijk école alleen voor de basisschool gebruikt. Onze doelgroep zit op het collège of op het lycée. Fietsen doen veel Franse jongeren wel graag, maar dan voor de lol of als sport. Het is daarom gemakkelijker om naar school gewoon weg te laten en alleen op de fiets te vertalen. 7 In tabaksrook zitten stoffen. Een paar van die stoffen maken je huid en haren droog. Stoppen is dus goed voor je huid en haren. Je huid krijgt een mooiere kleur en je haar gaat weer glanzen. La fumée de tabac contient substances. Certaines rendent la peau et les cheveux secs. C est donc bon pour la peau et les cheveux d arrêter de fumer. Le teint devient plus lumineux et les cheveux retrouvent leur brillant. Variant Il y a substances dans la fumée du tabac. Certaines te dessèchent la peau et les cheveux. C est donc bon pour la peau et les cheveux d arrêter de fumer. Ta peau retrouve son éclat et tes cheveux redeviennent brillants. In tabaksrook zitten 4000 stoffen. Een paar van die stoffen maken je huid en haren droog: Voor maken ( ) droog kunnen rendre secs en dessécher. Dit laatste werkwoord betekent naast droogmaken of droog worden ook uitdrogen. Sécher daarentegen betekent alleen droogmaken wat nat is en assécher wordt alleen gebruikt als het om water gaat (droogvallen). Déshydrater betekent ook uitdrogen maar combineert alleen met huid en niet met haar, u moet in dat geval dus twee werkwoorden gebruiken (déshydratent la peau et rendent les cheveux secs). Ternir (ternissent la peau et les cheveux) betekent dat huid en haren kleur en glans verliezen, maar niet dat ze droog worden. Verder gaat het hier om een algemene waarheid en daarom moet het werkwoord in de tegenwoordige tijd en niet in de futur. Stoppen is dus goed voor je huid en haren. Je huid krijgt een mooiere kleur en je haar gaat weer glanzen: Goede vertalingen zijn: L arrêt du tabac est donc bénéfique aussi pour la peau et les cheveux / ta peau et tes cheveux en profitent aussi. La peau devient plus éclatante / reprendra des couleurs / deviendra plus nette / votre teint sera plus vif / la peau reprend de l éclat et les cheveux redeviennent brillants / retrouveront leur ancien éclat. Briller (recommencent à briller) is passabel (betekent eigenlijk schitteren), maar luire wordt nog maar zelden gebruikt en dan vooral als het gaat over koper of antieke meubels of natuurlijk in de combinatie ver luisant (glimworm). 8 Veel rokers denken dat ze rustig worden van een sigaret. Maar je wordt pas écht rustig als je gestopt bent met roken. Want rokers zijn steeds maar heel eventjes rustig. En dan krijgen ze weer zin in een nieuwe sigaret. Beaucoup de fumeurs pensent que fumer leur calme les nerfs. Mais le calme, on ne le ressent vraiment que quand on a arrêté de fumer. Car les fumeurs ne connaissent jamais que quelques instants de calme. Très vite, ils ont envie d une nouvelle cigarette. Variant Bien des fumeurs pensent que fumer les détend. Mais la vraie détente, elle ne viendra que si tu cesses de fumer. Car la détente des fumeurs est toujours de courte durée. L envie d une nouvelle cigarette les reprend très vite. De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

8 Vertaling Nederlands-Frans HETTY VAN DER HUIZEN dat ze rustig worden: Se calmer past niet in deze context, dit werkwoord wordt bijvoorbeeld gebruikt als het om drukke kinderen of luidruchtige voetbalfans gaat (on se calme). Devenir calme kan wel, alhoewel het wat minder beeldend is dan trouver le calme of se détendre, of anders: de nombreux fumeurs ont l idée qu une cigarette calme les nerfs / croient qu une cigarette a un effet apaisant / une influence calmante / croient à l effet tranquillisant / que les cigarettes exercent un effet calmant sur eux. 9 Als je stopt, ga je meer proeven en meer ruiken. Na een tijdje proef je en ruik je alles weer net zo goed als voordat je begon met roken. Je eten zal dus lekkerder smaken. Quand on arrête de fumer, le goût et l odorat reviennent. Au bout de quelque temps ils sont aussi développés qu avant qu on n ait commencé à fumer. On retrouve le plaisir de manger. Variant Quand tu arrêtes de fumer, le goût et l odorat s améliorent. Au bout de quelques jours tu retrouves les goûts et les odeurs que tu aimais avant d avoir commencé à fumer. La nourriture te semble à nouveau délicieuse. Als je stopt: Dit stukje kan door een gérondif vertaald worden (en arrêtant de fumer / en cessant de fumer), voorwaarde is wel dat de daarop volgende hoofdzin met een persoonlijk voornaamwoord begint, waarbij erop gelet moet worden dat de werkwoorden in de hoofd- en bijzin hetzelfde onderwerp hebben (on va constater que / tu redeviendras sensible aux). Verder is dès qu on arrête de fumer, grammaticaal correct, maar als je het hardop zegt, merk je dat dès qu on, klinkt als des cons. Goed zijn: si on cesse / vous arrêtez / vous vous arrêtez de fumer / si tu en finis avec les cigarettes (het werkwoord in de hoofdzin moet bij al deze vertalingen in de futur staan) / si tu t arrêtais (het werkwoord in de hoofdzin moet in de conditionnel staan) / quand tu arrêtes le tabac. ga je meer proeven en meer ruiken: Voor de zintuigen moeten de zelfstandige naamwoorden gebruikt worden (le goût, l odorat, la vue, l ouïe, le toucher) en niet de werkwoorden. On gagnera en expérience gustative et olfactive, is correct, maar in deze context wel wat plechtig. Meer geschikt voor jongeren zijn: tu reviendras sensible aux odeurs et aux saveurs / le goût et l odorat aussi s aiguisent après l arrêt du tabac / vous sentirez mieux le goût et l odeur de la nourriture. Na een tijdje proef je en ruik je alles weer net zo goed: Peu de temps après / après quelque temps / après une certaine période / un laps de temps / petit à petit le goût et l odorat redeviennent aussi performants qu avant / fonctionneront aussi bien qu avant. Een andere goede vertaling is: le goût et l odorat reviennent, alleen kan de zin dan niet verder lopen met: aussi bien qu avant. Dit betekent dat het proeven en ruiken al eens eerder helemaal terugkwamen. Wat wel kan is: le goût et l odorat reviennent et sont aussi développés qu avant. als voordat je begon met roken: Vertaalt u voordat door avant que dan moet er een subjonctif volgen en in dit geval een subjonctif passé. De zin loopt helemaal mooi als u ook nog denkt om de ne explétif die in verzorgd, geschreven Frans volgt na avant que (aussi bien qu avant que tu n aies / vous n ayez commencé de fumer / qu avant que vous ne vous soyez mis à fumer). Deze constructie kunt u voorkomen door te kiezen voor een infinitief: qu avant d avoir commencé à fumer of anders: qu au temps où tu ne fumais pas encore / qu avant le moment où on a commencé de fumer. Een inzender zocht naar een alternatieve vertaling en vond la période fumeuse, goed geprobeerd, helaas heeft fumeuse vooral de betekenis van duister, vaag. Votre période nonfumeur kan weer wel. Je eten zal dus lekkerder smaken: Le repas vous goûtera donc mieux, is een correcte vertaling indien deze bestemd is voor een Belgisch, Canadees of Zwitsers lezerspubliek. In deze landen wordt goûter gebruikt zoals in Nederland het werkwoord smaken. Het smaakt lekker! / Het smaakt me lekker! / Het heeft me lekker gesmaakt! wordt in het Frans: C est bon! / délicieux! / Je me suis régalé(e)! en in het Waalse, Canadese en Zwitserse Frans: Cela me goûte bien / m a bien goûté. In Frankrijk wordt goûter gebruikt in de betekenis van proeven of voorproeven: Tu veux goûter s il y a assez de sel dans la soupe? Goede vertalingen zijn: les repas seront donc / par conséquent plus savoureux / désormais on mangera avec plus d appétit / on reprendra donc goût à sa nourriture / ta nourriture aura meilleur goût / tes repas / les aliments / les plats auront donc beaucoup plus de goût / meilleur goût / vous apprécierez donc davantage / mieux vos repas / donc tu retrouveras aussi le plaisir de manger / tu mangeras donc de meilleur appétit. Beoordeling (nr. 2, februari 2012) Tussen de pseudoniemen van inzenders met hetzelfde aantal fouten staat een streepje. Uitstekend: Yvie. Goed: Anon, Lena. Ruim voldoende: Le Franqui - Funambule, Le Haut-Viennois, Bonita - Yentl. Voldoende: Adriënne - Fleur, Tram - Penta - Empereur - Rijo, Petit-pois, Pain complet. Bijna voldoende: Barbara - Flamande, Medea - Bart, Fermier. Onvoldoende: Illusion - Henco, Emilie, Felix, Okrzei. 136 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

9 HETTY VAN DER HUIZEN Vertaling Frans-Nederlands Vertaling Frans-Nederlands Huan Huan et Yuan Zi, les deux pandas diplomates Huan Huan en Yuan Zi de twee panda-diplomaten 1 Un avion spécialement affrété pour l occasion, plus d une centaine de journalistes accrédités et huit télévisions en direct pour couvrir l événement! L arrivée digne d un chef d Etat réservée à Huan Huan et Yuan Zi, les deux nouveaux pandas géants du Zooparc de Beauval, marque une reconnaissance exceptionnelle pour cet établissement situé dans le Loir-et-Cher. Een speciaal voor de gelegenheid gecharterd vliegtuig, meer dan honderd geaccrediteerde journalisten en acht televisiezenders die de gebeurtenis rechtstreeks uitzenden! Met deze aankomst, een staatshoofd waardig, van de twee nieuwe reuzenpanda s van Zooparc de Beauval, Huan Huan en Yuan Zi, bereikt deze dierentuin in het Franse departement Loir-et-Cher een bijzondere mijlpaal. 2 Un succès qui le fait entrer dans le club très fermé des «pandazoos», une quinzaine seulement au monde. Dankzij dit succes hoort Zooparc de Beauval nu bij de pandadierentuinen, een zeer select gezelschap waarvan er wereldwijd slechts ongeveer vijftien bestaan. 3 Pour y parvenir, la fondatrice du zoo, Françoise Delord, et ses deux enfants, Delphine et Rodolphe, ont dû s armer de patience et faire preuve d une volonté inébranlable. Om dit te bereiken, hebben de oprichtster van de dierentuin Françoise Delord en haar twee kinderen, Delphine en Rodolphe, veel geduld en een ijzeren wilskracht moeten opbrengen. 4 En cet automne 2010, les bulldozers retournent la terre à grandes pelletées, le chantier n est encore qu un immense bourbier. Comment imaginer que, dans quelques mois, cette colline deviendra un petit bout de Chine en plein cœur du Loir-et-Cher? In de herfst van 2010 zijn bulldozers bezig om de grond om te ploegen en is het terrein nog een enorme modderpoel. Je kon je toen moeilijk voorstellen dat binnen enkele maanden deze heuvel zou veranderen in een klein stukje China middenin Frankrijk / dat enkele maanden later deze heuvel zou zijn veranderd in een klein stukje China middenin het Loiredal. 5 Le Zooparc de Beauval investit alors 4 millions d euros dans cette installation dédiée au futur espace asiatique. Rien n est trop beau pour accueillir les futurs hôtes. Zooparc de Beauval investeert 4 miljoen euro in de aanleg van wat in de toekomst het Azië paviljoen moet worden / in de nieuwbouw van wat eens het Azië paviljoen moet worden. Kosten noch moeite worden gespaard om de toekomstige gasten te kunnen ontvangen. 6 Des hôtes dont on ne parle pas encore officiellement, car leur venue est pour l instant top secret. Dans l établissement, le personnel mis au courant échange par code et les appelle les «noir et blanc». Gasten waar officieel nog met geen woord over gerept wordt, want hun komst is op dat moment nog uiterst geheim. In het park spreekt het personeel dat op de hoogte is van hun komst, in code over de panda s en noemt ze de zwartwitten. 7 A Chengdu, dans la province chinoise du Sichuan, au sud-ouest de la Chine, Huan Huan et Yuan Zi, deux pandas géants, attendent le jour de leur départ pour la France. In Chengdu in de provincie Sichuan in het zuidwesten van China, wachten de twee reuzenpanda s Huan Huan en Yuan Zi op de dag dat ze naar Frankrijk zullen vertrekken. Opmerking: Een vertaler moet vertalen wat er staat. Helaas is niet elke brontekst een doorwrocht geheel, waardoor deze ogenschijnlijk zo eenvoudige regel af en toe wel voor enig hoofdbreken kan zorgen. Zo staat er in zin 7 dans la province chinoise au sud-ouest de la Chine, terwijl het toch voor de hand ligt dat Chinese provincies in China liggen. Ik heb hier daarom de vrijheid genomen om de schrijver te verbeteren. Deze vrijheid heeft de vertaler lang niet altijd. In een beëdigde vertaling bijvoorbeeld mag er in de vertaling niets aan de inhoud veranderd worden. Dit heeft tot gevolg dat fout gespelde namen of andere data waarvan de vertaler weet dat deze niet kloppen (een berekeningsfout, een verkeerd departement) in de vertaling fout overgenomen moeten worden. Het enige wat de vertaler kan doen is achter de fout gespelde naam (sic) zetten of in de verklaring bij de vertaling (Hierbij verklaart ondergetekende ( ) dat het aangehechte document een getrouwe vertaling is van het oorspronkelijke document.) in een opmerking van de vertaler de fout signaleren. De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

10 Nieuwe opgave Nederlands-Frans HETTY VAN DER HUIZEN 8 Côtoyant une centaine de congénères âgés de quelques mois à 27 ans, ils vivent pour l instant des jours paisibles dans leur enclos verdoyant du centre d élevage des pandas, grignotant chaque jour une cinquantaine de kilos de bambous. Samen met een honderdtal soortgenoten die in leeftijd variëren van enkele maanden tot 27 jaar, wonen zij vooralsnog vreedzaam op een omheind terrein met veel groen in het pandafokcentrum, waar zij elke dag ongeveer vijftig kilo bamboe eten. Nieuwe opgave Frans-Nederlands Condamné à l illégalité perpétuelle (1) S il s était résumé à faire rouler un rocher jusqu au sommet d une montagne, le quotidien de Sisyphe aurait pu être supportable. (2) Un labeur pénible, mais à l objectif précis. S il l avait atteint, le fils d Éole aurait pu trouver quelque repos. (3) Mais Sisyphe était puni des dieux, et son châtiment consistait en ce que jamais la pierre ne puisse atteindre le sommet : dans son ultime effort, elle trompait son équilibre et déboulait jusqu en bas, enferrant à jamais son destin dans un cercle infernal et insoluble. (4) A priori, Mohamed Ali n a pas grand chose à voir avec Sisyphe. Son quotidien n a rien de mythologique, il est plutôt symptomatique de notre époque. (5) Il n a pas de labeur. Il n a même pas de papiers. L autre jour, des agents de police les lui ont demandés, et, comme d habitude, il a été incapable de leur montrer quoi que ce soit. (6) Car Mohamed est apatride. En quittant le Maroc, son pays d origine, il y a vingt ans, il a également laissé derrière lui sa nationalité. (7) Il avait treize ans. Ses deux parents venaient de mourir. Dans son balluchon, ni passeport, ni extrait de naissance, ce qui est rédhibitoire pour tout retour au pays d origine. (8) Il y a eu un premier contrôle. Rien à montrer. Un sans-papier aurait été envoyé en centre de rétention puis expulsé. Mohamed, lui, n avait pas cette possibilité. Expulsé où? Le Maroc, sa terre natale, ne le reconnaissait plus comme l un de ses citoyens. (9) Mohamed a donc été poursuivi pour séjour irrégulier. Condamné, libéré. Et un jour, re-contrôlé. Re-poursuivi. Et re-condamné. (10) Et c est ainsi que son destin, épousant un cercle vicieux, a rejoint celui de Sisyphe. Vrij naar een artikel uit Libération van 1 maart 2012 De vertaling van deze opgave kunt u voor 10 juni 2012 opsturen aan drs. H. van der Huizen, dr. Melchiorlaan 8, 1901 KE Castricum. Nieuwe opgave Nederlands-Frans Slimmer en flexibeler reizen voor het werk De nieuwe opgave sluit aan bij een van de onderwerpen van het SNEVT-examen vertalen Nederlands-vreemde taal, files: problemen en oplossingen. Nu heeft u het SNEVT-examen misschien al jaren achter de rug of u laat deze beproeving graag aan u voorbijgaan, maar het is toch altijd wel aardig om te zien of u met een dergelijke tekst uit de voeten kunt. U moet zich voorstellen dat een Franse krant of tijdschrift een artikel wil plaatsen over de fileproblematiek in Nederland en dat aan u gevraagd wordt om onderstaand fragment te vertalen, waarbij u typisch Nederlandse begrippen zult moeten uitleggen. (1) Volgens schattingen telt Nederland 7,5 miljoen werknemers. De meeste daarvan gaan iedere dag in de auto naar het werk, 1,2 miljoen met een auto van de zaak, 3,6 miljoen met de eigen auto. De rest gaat met het openbaar vervoer. (2) Maar het harde onderscheid tussen de verstokte autorijder en de trouwe treinforens is aan het verdwijnen. (3) Het aantal leaseauto s neemt nog niet af, maar onder invloed van belastingvoordelen voor zuinige auto s is de gemiddelde leaseauto een stuk kleiner dan een paar jaar geleden. (4) Voor veel werknemers is de auto geen statussymbool meer. De kleine groene auto is een geaccepteerde auto van de zaak geworden. (5) Voor steeds meer werknemers is de leaseauto niet meer de enige optie. Bedrijven spelen in op deze trend. NS biedt de NS business card aan: vrij openbaar vervoer, een huurauto, een OV-fiets of een taxi als dat nodig is. Ook leasemaatschappijen zijn hun aanbod aan het verbreden, met OV- en parkeerkaarten. (6) De grootste stap in deze flexibilisering van het zakelijke verkeer moet echter nog worden gezet. (7) Bij sommige bedrijven is de term mobiliteitsbudget inmiddels gemeengoed geworden. Bij een mobiliteitsbudget geeft een werkgever zijn werknemer een vast maandelijks bedrag om te reizen. (8) De werknemer kan zelf kiezen op welke manier hij reist. Hij kan er ook voor kiezen om vaker thuis te werken. De kosten die hij zo bespaart, mag hij houden. (9) Op deze manier wordt de werknemer geprikkeld om slim te reizen, maar is er geen dwang. Naar een artikel uit het NRC Handelsblad van 17 december 2011 De vertaling van deze opgave niet insturen. Een uitwerking ervan verschijnt in het volgende nummer van de Talen. 138 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

11 Vertaling Nederlands-Duits Honderd jaar poolvorsen Hundert Jahre Polarforschung DUITS 1 Op 14 december 1911 was de Noor Roald Amundsen de eerste mens die de Zuidpool bereikte, vijf weken voor Robert Falcon Scott, die op de terugweg zou omkomen. Am 14. Dezember 1911 war der Norweger Roald Amundsen der erste Mensch, der den Südpol erreichte, fünf Wochen vor Robert Falcon Scott, der auf dem Rückweg umkommen sollte. Honderd jaar poolvorsen: hundert Jahre Polarforschung. Samenstellingen met Pol- als eerste lid zijn niet goed; ook het gesubstantiveerde werkwoord Polarforschen bestaat niet. Toevoeging van lang (hundert Jahre lang) is zeker geen verbetering, het is zelfs de vraag of dit inhoudelijk wel is bedoeld. Op 14 december 1911 was de Noor Roald Amundsen de eerste mens die de Zuidpool bereikte: am 14. Dezember [des Jahres] 1911 erreichte der Norweger Roald Amundsen als erster Mensch den Südpol. Der Norwege als aanduiding voor een inwoner van Noorwegen kent het Duits niet. Als betrekkelijk voornaamwoord is welch- ongebruikelijk; het heeft vooral de functie van vragend voornaamwoord, bijv. welches Kind? Der, die, das zijn de gewone relativa. vijf weken voor Robert Falcon Scott, die op de terugweg zou omkomen: fünf Wochen früher / eher als Robert Falcon Scott, der auf dem Heimweg / auf der Rückfahrt ums Leben kommen sollte. Bevor is een voegwoord en kan hier dus alleen dienst doen in een zin als bevor Scott den Südpol erreichte. Rückzug is vooral een term in een militaire context, bijv. der Rückzug der Truppen. In deze zin moet sollte als hulpwerkwoord fungeren, omdat het vanuit het huidige perspectief, terugblikkend, om een werkelijkheid gaat, die vanuit het verleden als toekomst wordt gepresenteerd, bijv. es sollte der niederländischen Fußballmannschaft nicht gelingen, in Südafrika Weltmeister zu werden. Würde is hier daarom per se uitgesloten. 2 Volgens de Nederlandse beroepsavonturier Wilco van Rooijen is het belangrijk stil te staan bij het 100-jarig jubileum van Amundsens prestatie. Nach der Meinung des niederländischen Berufsabenteurers Wilco van Rooijen ist es wichtig, sich mit dem hundertsten Jahrestag von Amundsens Leistung zu beschäftigen. Volgens de Nederlandse beroepsavonturier Wilco van Rooijen is het belangrijk: der niederländische Berufsabenteurer Wilco van Rooijen ist der Meinung, dass es wichtig sei. Ook voorzetsels zijn wel mogelijk, bijv. laut (+ gen. / dat.), nach (+ dat.), dat. + zufolge, maar woordgroepen als nach der Meinung, nach Ansicht + gen. hebben de voorkeur. Niederländisch moet als adjectief met een kleine letter worden geschreven. Abenteuerer bevat een e te veel. Von Bedeutung sein is eveneens correct. stil te staan bij het 100-jarig jubileum van Amundsens prestatie: bei [dem Thema] der Hundertjahrfeier der Leistung Amundsens zu verweilen. Stilstaan bij betekent hier aandacht schenken aan en kan dus niet worden vertaald met stillstehen / innehalten bei, maar wel gedenken + gen., [besondere] Aufmerksamkeit widmen / schenken + dat. Denken an is iets algemener (passabel). Uiteraard moet deze verbale woordgroep aan het einde van de zin worden geplaatst. Hundertjähriges / 100-jähriges Jubiläum is in mijn ogen een wat merkwaardige formulering (passabel), wel bijv. das 100-jährige Jubiläum der Bank. Wanneer men Asmundsens als Vorgenitiv (= genitief voor zijn kern geplaatst) wil gebruiken, is het voorzetsel von verplicht, verg. der Wagen von Annas Freundin. 3 Dit soort expedities heeft de mensheid verder gebracht. Diese Art von Expeditionen hat die Menschheit vorangebracht. Dit soort expedities heeft de mensheid verder gebracht: Expeditionen dieser Art haben die Menschheit weitergebracht / vorwärts gebracht. Wanneer Expeditionen het onderwerp van de zin is, moet de persoonsvorm (haben) in het meervoud staan. Na diese Art [von / der] Expeditionen staat het onderwerp in het enkelvoud. Expeditionsweise is niet juist, Speditionen evenmin. Dit laatste heeft op vervoer betrekking. Er is hier geen reden de conjunctief te gebruiken, er is immers sprake van directe rede, niet van indirecte rede. Weiterbringen is één woord, vorwärts bringen niet. 4 Het veroveren van de Zuidpool past in een traditie waarin je ook de tocht van Willem Barentsz moet zien, of plannen om Mars te veroveren. Die Eroberung des Südpols passt in eine Tradition, in der man auch die Entdeckungsfahrt von Willem Barentsz sehen muss oder Pläne, den Mars zu erobern. Het veroveren van de Zuidpool past in een traditie: das Erobern der Antarktis fügt sich in eine Tradition ein. Ook entspricht einer Tradition en gehört in eine Tradition zijn goed, maar niet passen in + dat., passen innerhalb + gen., De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

12 Vertaling Nederlands-Duits JAN VAN MEGEN gehören in + dat. en sich einfügen ein. Überlieferung heeft een engere betekenis, met name gaat het daarbij om de mondelinge overlevering. waarin je ook de tocht van Willem Barentsz moet zien: in deren Licht auch die Expedition / Polarreise des Willem Barentz gesehen werden muss. In die is fout; worin is niet fraai (passabel). Die Fahrt is goed, ook wel die Entdeckungsreise, die Reise, hoewel je bij de barre tochten waarover het hier gaat, niet direct aan een Reise denkt. Willem Barentsz als genitiefaanduiding is in orde, maar niet Willem Barentsz. Rechnen zu / zählen zu zijn juist; ook ins Licht rücken is een correcte verbinding. I.p.v. müssen is ook sollen te verdedigen, maar niet können. of plannen om Mars te veroveren: oder Vorhaben / Pläne zur Eroberung / für die Eroberung des Planeten Mars. De Nederlandse zin is een beetje merkwaardig. De meesten ook ik zijn ervan uitgegaan dat of plannen om Mars te veroveren als een Nachtrag bij het gezegde moet zien hoort. Daarop zijn ook de genoemde vertalingen gebaseerd. De andere interpretatie die leidt tot de vertaling passt zu einer Tradition oder zu Plänen, den Mars zu erobern, lijkt mij inhoudelijk moeilijk te verdedigen, maar discutabel. Absichten (= bedoelingen) is hier niet op zijn plaats. Het voegwoord um zu + inf. is niet toegestaan, omdat er van een bijvoeglijke bepaling na een zelfstandig naamwoord sprake is. Um + zu + inf. komt alleen in bijzinnen voor met de functie van bijwoordelijke bepaling. Der Mars moet evenals andere sterren - het bepaald lidwoord bij zich hebben, bijv. die Oberfläche, der Ring des Saturn (Postma, Hochdeutsche Sprachlehre, pag. 5). Eroberungspläne des Mars is foutief, dit kan alleen betekenen dat Mars plannen heeft iets te veroveren. 5 Al die expedities voeden wetenschappelijke ontwikkeling; bovendien inspireren ze. All diese Expeditionen nähren wissenschaftliche Entwicklungen; außerdem inspirieren sie. Al die expedities voeden wetenschappelijke ontwikkeling; bovendien inspireren ze: all[e] diese Expeditionen nähren die wissenschaftliche Entwicklung; überdies / obendrein haben sie eine inspirierende Wirkung. Bij all- kunnen in dit geval verbogen en onverbogen vormen worden gebruikt (Duden- Richtiges und gutes Deutsch, pag. 36/37). Ook goed zijn diese Expeditionen nähren alle en all solche Expeditionen, maar niet sämtliche Expeditionen. Nährstoff sein für en die Entwicklung der Wissenschaft fördern zijn correct, eventueel ook nog speisen, maar niet nahren, ernähren of hegen. Darüber hinaus is juist. Begeistern, beseelen, anregen, beflügelnd sein zijn geen verbeteringen. 6 Ze laten zien waartoe de mens fysiek en mentaal in staat is. Sie zeigen, wozu der Mensch physisch und psychisch imstande ist. Ze laten zien waartoe de mens fysiek en mentaal in staat is: sie lassen sehen / machen deutlich, wozu der Mensch körperlich und geistig / seelisch fähig ist. In physischer Hinsicht is juist. Geistich is onjuist gespeld, mental is weinig gebruikelijk (passabel). Ook de spelling im Stande sein is tegenwoordig geaccepteerd. 7 In het verleden waren nationale trots en drang het ontdekte in kaart te brengen motoren achter poolexpedities. In der Vergangenheit waren Nationalstolz und der Drang, das Entdeckte auf einer Karte darzustellen, Motoren hinter Polarexpeditionen. In het verleden waren nationale trots en drang motoren achter poolexpedities: in früheren Zeiten bildeten nationaler Stolz und der Drang [die] treibende[n] Kräfte der Polarexpeditionen. In die Vergangenheit heeft de verkeerde naamval na in; früher is te algemeen. In de brontekst staat niet vroeger. We hebben hier nog steeds met de directe rede te maken, de conjunctief is dus fout. Die Stolz is qua grammaticaal geslacht onjuist. Drang heeft hier bij voorkeur het bepaald lidwoord bij zich, omdat er een bijvoeglijke bijzin op volgt. Motore is een foutief meervoud, Triebwerke komt niet figuurlijk voor. Wel eventueel: Antriebskräfte en Beweggründe. [drang] het ontdekte in kaart te brengen: [der Drang], das Entdeckte zu kartieren. Das, was entdeckt worden war, en die Entdeckungen zijn in orde; die entdeckten Gebiete en entdeckte Gebiete zijn iets beperkter dan das Entdeckte. Zur Kartierung en Drang nach Kartierung des Entdeckten zijn goed. [Kartographisch] aufzeichnen / aufnehmen zijn juist, maar niet erkunden en sich eine Übersicht verschaffen. 8 Voor Van Rooijen en zijn Britse tegenhanger Ranulph Fiennes spelen zulke drijfveren tegenwoordig nauwelijks een rol. Für Van Rooijen und sein britisches Gegenstück Ranulph Fiennes spielen solche Triebfedern heutzutage kaum eine Rolle. Voor Van Rooijen en zijn Britse tegenhanger Ranulph Fiennes: für Van Rooijen und dessen britisches Pendant Ranulph Fiennes. Pendanten is foutief verbogen, Kollegen wijkt te zeer af. Gegenteil betekent niet tegenhanger, maar tegendeel. Britisch moet met een kleine letter worden geschreven, omdat het een adjectief is. spelen zulke drijfveren tegenwoordig nauwelijks een rol: spielen derartige Triebfedern / -kräfte heute / derzeit / gegenwärtig kaum [noch] eine Rolle. Motive en Beweggründe zijn iets algemener; Triebfeder heeft als meervoud Triebfedern, omdat het een vrouwelijk substantief op er is; ook de vrouwelijke zelfstandige naamwoorden op e en el vereisen in het meervoud -[e]n als uitgang. Derzeitig komt uitsluitend als bijvoeglijk naamwoord voor, bijv. die derzeitigen Umstände. 140 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

13 JAN VAN MEGEN Vertaling Nederlands-Duits 9 Van Rooijen onderstreept de uitdaging van de natuur: Ben je in staat, alleen of met een team, je staande te houden in de meest mensonvriendelijke omgeving op aarde? Van Rooijen hebt die Herausforderung durch die Natur hervor: Ist man imstande, sich - allein oder mit einem Team - in der unwirtlichsten Umgebung auf Erden zu behaupten? Van Rooijen onderstreept de uitdaging van de natuur: Van Rooijen betont / unterstreicht die Herausforderung der Natur.,Onderstrepen betekent hier de nadruk op iets leggen (Grote Van Dale, pag. 2397); unterstreichen kan deze betekenis ook hebben. Unterstricht is een vervoegingsfout. Herausforderung der Natur is ook toegestaan, omdat de genitief als een subjectsgenitief kan worden opgevat, zoals uit het volgende blijkt: die Natur fordert die Menschen heraus. Ben je in staat, alleen of met een team, je staande te houden: ist man im Stande / fähig, sich, allein[e] oder in einem Team, durchzusetzen / aufrechtzuerhalten. Het voornaamwoord je dient hier in algemene zin te worden geïnterpreteerd: man, jemand, eventueel ook der Mensch. Het Duitse du komt aanzienlijk minder vaak in onbepaalde zin voor, alleen in informeel taalgebruik. In der Lage sein is goed; ook mit einer Mannschaft, maar Gruppe wijkt iets af, is minder specifiek. Überleben, sich aufrecht halten, sich auf den Beinen halten zijn incorrect. in de meest mensonvriendelijke omgeving op aarde: in der menschenfeindlichsten / menschenunwürdigsten Gegend / Region auf der Erde / Welt. In de samenstellingen met mensch- moet de vorm menschen- luiden, dus niet menschfeindlich. De omschrijving van de superlatief komt bij adjectieven slechts zelden voor; dit is wel het geval bij deelwoorden met hun verbale betekenis, bijv. der meistgelesene / am meisten gelesene Roman. Landschaft en Orte zijn ook juist, maar niet auf Erde. Hier moet staan [auf] der Erde / [auf] der Welt of auf Erden. 10 Het eindeloze niets van Antarctica is mentaal zwaarder dan bijvoorbeeld een klimexpeditie in de Himalaya, waar je een verbluffend uitzicht hebt. Das unendliche Nichts der Antarktis ist psychisch schwerer als zum Beispiel eine Kletterexpedition in dem Himalaja, wo man eine verblüffende Aussicht hat. Het eindeloze niets van Antarctica is mentaal zwaarder: die endlose Leere von Antarktika ist geistig / seelisch schwerer. Unendlich heeft mijn voorkeur, bijv. die unendliche Weite, das unendliche Meer (Duden-Universalwörterbuch). Die Antarktis is het gebied rond de Zuidpool, Antarktika duidt het continent als geheel aan. Beide woorden zijn juist, maar het een en ander heeft wel grammaticale consequenties: der Antarktis en von Antarktika of Antarktikas zijn goede bijvoeglijke bepalingen, maar niet [von] der Antarktika, des / von Antarktis, der Antarktik. Mental is in deze context ongebruikelijk. Goed is wel belastet die Psyche mehr. Schwieriger is hier niet goed, tenzij in combinatie met [schwieriger] zu ertragen. dan bijvoorbeeld een klimexpeditie in de Himalaya: als etwa / beispielsweise eine Bergsteigerexpedition in den Himalaja. De datief en de accusatief na in zijn beide correct; de datief drukt uit dat men zich in het Himalaya-gebergte bevindt voor een expeditie, terwijl de accusatief aangeeft dat men naar de Himalaya een expeditie onderneemt. Vergelijk: in den Niederlanden reisen in die Niederlande reisen. De namen van de meeste bergen en gebergtes zijn mannelijk van geslacht, bijv. der Taunus, der Brocken, der Kaukasus. Zo ook: der Himalaja. Er zijn overigens veel uitzonderingen op deze regel, zoals die Eifel. waar je een verbluffend uitzicht hebt: wo man einen überwältigenden / umwerfenden Ausblick hat. Überraschend en unglaublich zijn iets algemener (passabel). Genießen is in orde. Auke van Hulst, in De Gelderlander van 14 december Beoordeling van Honderd jaar poolvorsen (nr. 2, februari 2012) Uitmuntend: Aurora (foutloos!), Gopi, Bücherwurm, Waldvogel Zeer goed: Balmoral, Van de Boerakker, Karwuppke, Arnold, Puck, Limmat, Schans Goed: Lorien, Jenny, Hannover Ruim voldoende: Marieke, Zeemeermin, Marmot, Unwirsch, Hauke, Felix, Angelina Voldoende: Helle, Eva Vera Bijna voldoende: Hanna im Glück Onvoldoende: Okrzei. De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

14 Vertaling Duits-Nederlands JAN VAN MEGEN Vertaling Duits-Nederlands Hat Charles Darwin von einem Kollegen abgeschrieben? Heeft Charles Darwin van een collega overgeschreven? 1 Im Jahre 1858 schickte Alfred Russel Wallace seinem Kollegen Charles Darwin einen folgenreichen Aufsatz mit der Bitte, zu prüfen, ob sich seine neuen Überlegungen zur Veränderlichkeit von Arten zur Veröffentlichung eignen könnten. In 1858 stuurde Alfred Russel Wallace zijn collega Charles Darwin een opstel met grote / aanzienlijke gevolgen met het verzoek na te gaan / te bekijken of zijn nieuwe overwegingen over de mutatie van soorten voor publicatie geschikt zouden kunnen zijn. Prüfen: dit werkwoord betekent in de eerste plaats onderzoeken, bijv. etwas auf seine Eignung prüfen = iets op zijn geschiktheid onderzoeken. Hier passen nagaan, controleren, [kritisch] bekijken als vertalingen beter in de context dan onderzoeken. Überlegungen: in nach reiflicher Überlegung hebben we met de betekenis beraad te maken = na rijp beraad. Het voorzetsel zu betekent na Überlegung met betrekking tot, over. 2 In einem delikaten Arrangement kommt es dann am 1. Juli 1858 bei der renommierten Linnean Society in London zur Vorstellung der neuen Theorie. In een delicaat arrangement komt het op 1 juli 1858 bij de gerenommeerde Linnean Society in Londen tot de presentatie van de nieuwe theorie. In einem delikaten Arrangement: aangezien delikat en Arrangement diverse betekenissen hebben en een specifieke gevoelswaarde, verdient het de voorkeur in de vertaling deze termen te handhaven. Bij vervanging door gewone woorden gaan bepaalde elementen verloren. Zur Vorstellung kommen: er is hier spraken van een Funktionsverbgefüge, d.w.z. een vaste verbinding van een substantief en een werkwoord met slechts een zwakke betekenis. Het substantief domineert in deze gevallen de betekenis, hier bijv.: voorgesteld / gepresenteerd worden. 3 Auf nur 20 handschriftlichen Seiten und in knappen 4200 Worten legt Wallace in leicht verständlicher Form den lange gesuchten Evolutionsmechanismus dar: das Überleben der am besten Angepassten und die Auslese durch die Umwelt. Op slechts / maar 20 met de hand geschreven pagina s / bladzijden met 4200 gecomprimeerde woorden zet Wallace in [een] gemakkelijk te begrijpen vorm het lang gezochte mechanisme van de evolutie / evolutiemechanisme uiteen: het overleven van degenen die zich het best aanpassen en de selectie door de omgeving / het milieu. Knapp: mit knappen Worten omschrijft Duden- Universalwörterbuch met kurz, gerafft, auf das Wesentliche beschränkt, konzentriert. Van Dale D-N (pag. 781) vertaalt het met met weinig woorden, kort. Mijn voorkeur gaat uit naar met gecomprimeerde / bondige / kernachtige woorden. Umwelt: de ruimere interpretatie van Umwelt is omgeving. De beperking tot het milieu is hier echter niet uit te sluiten. 4 Mit diesem Prinzip natürlicher Selektion gelingt letztlich der Durchbruch der Evolutionstheorie. Met dit principe van natuurlijke selectie slaagt / lukt uiteindelijk / ten slotte de doorbraak van de evolutietheorie. Der Durchbruch: Durchbruch is een substantief met verbale betekenis. In de vertaling kan men daarom ook het werkwoord doorbreken gebruiken: met dit principe weet de evolutietheorie door te breken, lukt het de evolutietheorie door te breken. 5 Die öffentliche Präsentation der Darwin-Wallace-Papiere im Sommer 1858 stellt nicht nur eine zentrale Episode der Biologiegeschichte dar, sie leitet auch eine der gröβten wissenschaftlichen Revolutionen ein. De presentatie van de Darwin-Wallace-geschriften in het openbaar in de zomer van 1858 betekent / vormt niet alleen een centrale episode in de geschiedenis van de biologie, ze leidt ook een van de grootste wetenschappelijke revoluties in. Papier: behalve papier kan das Papier ook in het algemeen een Schriftstück aanduiden, bijv. er hat alle Papiere vernichtet = hij heeft alle documenten vernietigd (Duden- Universalwörterbuch). Dit leidt in zin 5 tot de vertaling geschrift. Papieren is hier als vertaling uitgesloten. Darstellen: darstellen komt ook als synoniem van sein, bilden voor. Terwijl sein een dubbele nominatief vereist, hebben darstellen en bilden naast het onderwerp een accusatiefobject bij zich, bijv. das letzte Match stellt einen Höhepunkt in ihrer Laufbahn dar. 6 Allerdings entgeht anfangs den meisten Zeitgenossen die zentrale These: dass Arten nicht statisch und von 142 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

15 JAN VAN MEGEN Nieuwe opgave Duits-Nederlands Gott geschaffen sind, sondern sich angetrieben durch Naturprozesse verändern. Weliswaar ontgaat de meeste tijdgenoten de centrale these: dat soorten niet statisch en door God geschapen zijn, maar, aangedreven door processen van de natuur, veranderen. Naturprozesse: natuurlijke processen is uiteraard ook goed, maar processen van de natuur drukt explicieter uit wat hier bedoeld is. 7 Erst als ein Jahr später Darwins epochales Buch Über die Entstehung der Arten erscheint, bricht der Sturm los. Pas als een jaar later Darwins baanbrekend [boek]werk / boek Over het ontstaan van de soorten verschijnt, barst de storm los. Als: het Duitse voegwoord als heeft temporele betekenis en drukt een einmalige handeling of gebeurtenis uit. Meestal heeft het een en ander op het verleden betrekking en staat de persoonsvorm in de verleden tijd; de vertaling van als luidt dan toen, bijv. als er nach Hause kam, = toen hij thuis kwam,. In zin 7 wordt als met de tegenwoordige tijd gecombineerd (een zogenaamd praesens historicum); het Nederlandse equivalent is nu als. In tegenstelling tot als duidt wenn een herhaling van handelingen of gebeurtenissen aan, bijv. wenn er nach Hause kommt, wird er stets von seinem Hund begrüßt. Boektitel: in de vertaling mag ook de oorspronkelijke Engelse titel worden gebruikt: On the Origin of Species, maar de Duitse titel mag niet onvertaald blijven. De eerste vertaling van Darwins boek is in Nederland in 1890 verschenen, onder de titel De oorsprong der soorten. 8 Die Umstände der ersten Vorstellung der Selektionstheorie gehören zu den am gründlichsten untersuchten Kapiteln der Wissenschaftsgeschichte; tatsächlich gleichen sie einem wahren Krimi. De omstandigheden van de eerste presentatie van de selectietheorie behoren tot de hoofdstukken uit de wetenschapsgeschiedenis die het grondigst onderzocht zijn; feitelijk / in feite lijken ze wel / op een echte krimi, hebben ze veel weg van een echte krimi. Die Umstände der ersten Vorstellung: ook de omstandigheden waaronder de eerste presentatie plaatsvond. Krimi: de Grote Van Dale (pag. 1839) vermeldt ook voor het Nederlands krimi. Andere woorden zijn thriller, misdaad- / detectiveroman. 9 Die Ereignisse sind bis heute nicht vollständig aufgeklärt, und der Disput darüber, was wirklich geschah, dauert an. De gebeurtenissen zijn tot op heden / tot vandaag [de dag] niet volledig opgehelderd en de discussie over wat er werkelijk is gebeurd / gebeurde, duurt voort. Darüber, was: in het Duits is het gebruikelijk dat het betrekkelijk voornaamwoord was in de hoofdzin een correlaat heeft, bijv. darüber, was of über das, was. Deze constructie is noodzakelijk, wanneer het voornaamwoord in de hoofdzin en de bijzin verschillende functies en vormen hebben, bijv. sie waren nicht zufrieden mit dem, was sie erreicht hatten. Mit was sie erreicht haben zou hier incorrect zijn. Matthias Glaubrecht, in Die Zeit van 16 februari Nieuwe opgave Duits-Nederlands Mehrsprachigkeit in der Europäischen Union 1 Wir leben in einer umfassend vernetzten Welt, in der die Grenzen zwischen Ethnien und Nationen immer durchlässiger werden. 2 Diese Offenheit begünstigt die Neigung, kulturelle Unterschiede einzuebnen und sprachliche Vielfalt abzubauen. 3 Im Zuge der den Erdball immer dichter und schneller umspannenden Kommunikation verstärkt sich der wirtschaftliche Druck zu Gunsten einer oder weniger Weltsprachen. 4 Wer wollte den Wert einer Lingua franca leugnen? 5 Ob auf Reisen oder bei dem Zusammentreffen mit Sprechern fremder Idiome kommt uns allenthalben und allerorten zustatten, dass wir in der englischen eine weltweit gesprochene Sprache besitzen, die uns eine Verständigung ermöglicht. 6 Solange wir noch der Maschinen entbehren, die unsere muttersprachlichen Äußerungen automatisch in das Idiom unseres Gegenübers übersetzen, werden wir einer oder weniger Verkehrssprachen bedürfen. 7 Für die deutsche Sprache allerdings ist der Traum von der Weltsprache ausgeträumt; der englischen Sprache ist diese Rolle zugefallen. De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

16 Richtig oder falsch? JAN VAN MEGEN 8 Dies hat sie gewiss nicht ihrer Ausdruckskraft und Schönheit zu verdanken, obwohl an diesen Vorzügen der englischen Sprache nicht zu zweifeln ist. 9 Der Status einer Sprache ist eng mit politischer, wirtschaftlicher und kultureller Macht verknüpft. 10 Die Weltgeltung des Englischen ist ohne Zweifel ein Resultat von Macht. Nieuwe opgave Nederlands-Duits Het einde van een statussymbool 1 Het zou een digitale encyclopedie nooit overkomen: ingehaald worden door de geschiedenis. 2 In 1914 startten de persen met de vierde druk van Nederlands grootste verzameling van kennis, de Winkler Prins. 3 Maar toen in 1922 de inkt van het laatste deel was opgedroogd, waren als gevolg van de Eerste Wereldoorlog de eerste delen hopeloos achterhaald. 4 De laatste duizend exemplaren kon uitgever Elsevier aan de straatstenen niet kwijt. 5 Een mankement dat de fysieke encyclopedie uiteindelijk fataal is geworden. 6 Een papieren encyclopedie is verouderd zodra hij gedrukt is, zei de directeur van de Encyclopaedia Jutta Limbach, ehemalige Präsidentin des Bundesverfassungsgerichts und des Goethe-Instituts, in: APuZ, Aus Politik und Zeitgeschichte, 23 januari 2012, pag. 48/49. De vertaling van bovenstaande tekst kunnen abonnees inzenden tussen 1 en 10 juni 2012 naar mijn adres: Dr. J. van Megen, Van Stiphoutstraat 1, 6561 EX Groesbeek. De uitwerking van de opgave verschijnt in het septembernummer van Britannica, nadat hij afgelopen woensdag bekendmaakte te stoppen met de gedrukte uitgave van de koning der encyclopedieën, terwijl onze online editie constant wordt geüpdatet. 7 De Encyclopaedia Britannica is de laatste van een rij gerenommeerde gedrukte encyclopedieën die het loodje leggen. 8 De Franse Larousse, de Duitse Brockhaus en de Nederlandse Winkler Prins gingen hem al voor door enkel nog digitale versies uit te geven. 9 Wat eens een sieraad in de boekenkast was, staat nu voor een paar tientjes op zoekertjes.net te koop. 10 De encyclopedie zorgde voor democratisering van kennis, zegt hoogleraar boekwetenschap Lisa Kuitert, de komst van Wikipedia is de überdemocratisering. Irene de Pous, in de Volkskrant van 15 maart Deze vertaling dient u niet in te zenden. De uitwerking ervan verschijnt in het volgende nummer van de Talen. Richtig oder falsch IA Richtig 1 Das Schiff fuhr unter den Brücken hindurch an den Villen vorbei nach Amsterdam. 2 Um die Krise in den Griff zu bekommen und weiteren Problemen vorzubeugen, müssen neue Maßnahmen ergriffen werden. 3 Die Regierungschefs unterschrieben / unterzeichneten in Brüssel einen Pakt und setzen auf strengere Sanktionen. 4 Die Verkäuferin sagte zu mir: Ihnen einen schönen Tag noch! 5 Wir sind gebeten worden, rechtzeitig im Museum zu erscheinen. IB Commentaar 1 Unter den Brücken hindurch is de juiste vorm. Het feit dat het werkwoord fahren een beweging aangeeft, speelt geen rol voor de naamval van unter. Ook bij andere voorzetsels die door een bijwoord worden gepreciseerd, komt regelmatig de datief voor, bijv. am Bach entlang, hinter jemandem her [sein], an den Häusern vorbei / vorüber. Bij een aantal werkwoorden zien we een vergelijkbaar fenomeen, bijv. sie kamen an den Flughafen sie kamen am Flughafen an; er hängte das Gemälde über den Schreibtisch er hängte das Gemälde über dem Schreibtisch auf; sie setzte sich auf die Couch sie setzte sich auf der Couch nieder. Maar: das Wasser drang in den Keller ein; sie bog in eine Seitenstraße ein. De datief van an den Villen vorbei is in het voorafgaande toegelicht. In plaats van an vorbei komt ook an vorüber voor, zonder betekenisverschil. In nach Amsterdam wordt de richting, beweging waarheen aangeduid; het voorzetsel zu zou in dit geval de plaats waar aangeven. Wanneer nach als voorzetsel van richting / beweging wordt gebruikt, dan ontbreekt doorgaans het lidwoord, bijv. nach Holland (maar: in die Niederlande), nach Köln, nach Hause, nach links. Ook zu kan een richting of beweging signaleren, met name in combinatie met personen: zu Verwandten reisen, setze dich zu mir, maar ook zum Zoo fahren, zum Bahnhof fahren. Het Duits kent bij voorzetsels + dat. / acc door het gebruik van de accusatief ook de 144 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

17 JAN VAN MEGEN Richtig oder falsch? mogelijkheid beweging en richting weer te geven, bijv. ans Meer fahren, sich ans Fenster stellen, auf einen Ball gehen, auf die Post gehen, ins Kino / Theater gehen. 2 Die Krise is het gebruikelijke zelfstandig naamwoord. Die Krisis bestaat overigens volgens Duden- Universalwörterbuch wel, maar is verouderd. Krisis dient in hedendaagse teksten dus niet te worden gebruikt. Etwas in den Griff bekommen heeft steeds het bepaald lidwoord als deel van de uitdrukking bij zich. Dit geldt ook voor etwas im Griff haben. De naamval maakt het verschil in betekenis tussen beide uitdrukkingen uit: iets de baas worden tegenover iets de baas zijn. Duden-Redewendungen geeft het verschil aan met etwas gut beherrschen; mit etwas gut umgehen können resp. etwas meistern; lernen, mit etwas gut umzugehen. Vorbeugen vereist steeds een object in de datief: einer Krise vorbeugen. Daarentegen heeft verhindern een accusatiefobject bij zich: Schlimmeres konnte rechtzeitig verhindert werden. Maßnahmen ergreifen dient de verbinding te luiden, niet Maßnahmen nehmen. Behalve ergreifen is overigens ook treffen mogelijk: Maßnahmen treffen. 3 Unterzeichnen heeft hier de voorkeur, omdat het specifieker is, d.w.z. vooral in ambtelijke context voorkomt. Ook unterschreiben is overigens correct; dit betekent in algemene zin ondertekenen, bijv. einen Brief unterschreiben. De naam van de hoofdstad van België luidt in het Duits Brüssel. Het substantief Pakt (= Bündnis zwischen Staaten) is mannelijk van geslacht. De correcte vorm in deze zin is derhalve einen Pakt. Met dit woord is ook de ambtelijke context voor unterzeichnen gerealiseerd. Auf jmdn. /etwas setzen betekent volgens de omschrijving van Duden-Universalwörterbuch in einer bestimmten Angelegenheit darauf hoffen, dass sich durch jmdn. / etw. etwas für einen erreichen lässt. Van Dale D-N vertaalt het met hoge verwachtingen koesteren. De accusatief is te verklaren, omdat de uitdrukking figuurlijke betekenis heeft. 4 Sagen moet in dit verband met het voorzetsel zu worden gecombineerd: zu jmdm. etwas sagen. Gegen jmdn. etwas sagen is foutief. De datief Ihnen is hier de correcte vorm, omdat er sprake is van een elliptische zin. Er zijn syntactische delen van de zin niet genoemd, namelijk het onderwerp en het gezegde: ich wünsche. Ook de accusatief einen schönen Tag is op deze manier te verklaren. De volledige zin zou dus kunnen luiden: ich wünsche Ihnen noch einen schönen Tag. Door het weglaten van de zinsdelen verandert de syntactische structuur dus niet. Ook de accusatieven van uitdrukkingen als guten Tag!, guten Morgen! etc. zijn op bovengenoemde wijze te verklaren. 5 Wir sind gebeten worden komt overeen met het Nederlandse er is ons gevraagd. Dit merkwaardige verschil in grammaticaal-syntactische structuur tussen het Nederlands en het Duits hangt samen met het feit dat bitten een overgankelijk werkwoord is, met een persoonlijk accusatiefobject (jmdn. um etwas bitten), en dat vragen voor de persoon een indirect object (aan iemand iets vragen) heeft. Voor het passief impliceert het een en ander dat bitten een persoonlijk onderwerp kent, bijv. ich wurde gebeten, en vragen niet, bijv. mij werd gevraagd. Als het onderwerp meervoud is, moet de persoonsvorm ook in het meervoud staan: wir sind, in het Nederlands is alleen een onpersoonlijk onderwerp resp. plaatsonderwerp mogelijk: er is Um moet na bitten achterwege blijven, omdat de bijzin de functie van voorzetselvoorwerp heeft. Um + zu + inf. is alleen in bijwoordelijke bijzinnen mogelijk, bijv. sie waren gekommen, um uns das mitzuteilen. Vaak wordt dan door de bijzin een doel uitgedrukt = finale bijzin. Na erscheinen + voorzetsel met dat. / acc. hebben deze voorzetsels doorgaans de datief, bijv. auf dem Bildschirm erscheinen, in der Tür erscheinen. Postma, Hochdeutsche Sprachlehre (pag. 451) verklaart de datief als Abschluss einer Fortbewegung an einer bestimmten Stelle, bijv. der Rektor erschien im Klassenzimmer. Enkele andere werkwoorden waarvoor hetzelfde geldt, zijn: halten, landen, stranden, enden, ankommen, gipfeln en Platz nehmen. II Richtig oder falsch? 1 Fußball-Deutschland freut sich über / auf das Duell der Gigante[n] von Bayern / Baiern und Dortmund. 2 An dem / auf das Gedicht von Günter Grass, deutschem / deutscher Nobelpreisträger, wurde im In- / Binnenland und Ausland heftige Kritik [aus]geübt. 3 In dem kleinen Supermarkt in Deutschland kaufen wir oft / öfters Gemüse, etwa Zucchini[s], Gurke[n], Chicorée[s], weil es jenseits der Grenze [um] einiges / Einiges billiger ist. 4 Infolge / wegen einer ernsthaften / ernstlichen Krankheit musste / sollte sie einen Spezialist[en] konsultieren. 5 Er stellte / setzte die Bücher, die er geliehen / geborgt hatte, in das Regel zwischen den / die anderen Bücher[n]. De rubriek Richtig oder falsch? verschijnt in elk nummer van De Talen. Het gaat steeds om enkele korte zinnen met grammaticale respectievelijk lexicale moeilijkheden. In het volgende nummer verschijnt de oplossing van II Richtig oder falsch? met een beknopte verklarende toelichting. De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

18 Vertaling Spaans-Nederlands Encontraron indicios de la partícula de Dios Aanwijzingen gevonden voor bestaan goddelijk deeltje SPAANS De meeste inzenders hebben de derde persoon meervoud terecht veranderd in een onpersoonlijke vorm, net als in de modelvertaling. Explicitering van de derde persoon is ook mogelijk, zoals bijvoorbeeld in Wetenschappers vinden aanwijzingen voor. Merk op dat titels als Aanwijzingen voor een Goddeeltje verwarrend zijn. Het lijkt dan, alsof het Goddeeltje aanwijzingen krijgt. In Aanwijzingen gevonden voor Goddeeltje valt dit probleem iets minder op, maar bestaan dient hier desondanks beslist toegevoegd te worden. Niet Aanwijzingen van een Goddeeltje gevonden! Dan geeft het Goddeeltje aanwijzingen. Verder vind ik het woord Goddeeltje of God-deeltje eerlijk gezegd niet mooi en ook te letterlijk vertaald aandoen. Beter vind ik dan Godsdeeltje, hoewel ik het zeker met kleine letter zou schrijven. Mijn voorkeur gaat uit naar goddelijk deeltje, omdat we in het Nederlands lang niet zoveel strooien met God als het Spaans met Dios. Aan de andere kant: in deze materie komen we, zij het misschien allemaal overgenomen vanuit den vreemde, God wel tegen. Denk bijvoorbeeld aan de uitspraak God dobbelt niet, van Albert Einstein. Het woord Goddeeltje zou overigens weleens de letterlijke vertaling van God particle kunnen zijn: het levert althans behoorlijk wat treffers op internet op. Bedenk dat door internet instantvertalingen ontstaan. Ik volg de NRC op internet en kom er geregeld vrijwel letterlijke vertalingen tegen die ongetwijfeld in haast zijn gemaakt om maar zo snel mogelijk het nieuws op de site te hebben. Vervolgens nemen andere sites het over en wordt iets een gangbare maar daarom nog geen juiste vertaling. Voorlopig hoogtepunt of dieptepunt hiervan is voor mij nog steeds de kop waarmee de Volkskrant op 4 augustus 2009 opende: Metrolijn pas af als de varkens vliegen. Dit was een letterlijke vertaling van when pigs fly, oftewel, met sint-juttemis. Kortom: googlen is heel nuttig, maar laten we ons gezonde verstand er wel bij houden! Let op: de Spaanse dubbele aanhalingstekens worden in het Nederlands enkele. 1 Detectaron dónde se ubicaría la pieza que falta para explicar el origen de la masa Mogelijk ontbrekend deeltje ontdekt dat de oorsprong van massa moet verklaren Detectaron dónde se ubicaría la pieza que falta: we hebben hier te maken met een subtitel, dus de vertaling mag niet te lang worden en kan geen volledige zin zijn, temeer omdat in de zin hierna nog eens hetzelfde wordt gezegd, maar dan uitgebreider. Er moet hier bij voorkeur vrij worden vertaald, zolang maar duidelijk blijft dat het deeltje niet werkelijk is ontdekt! Wetenschappers hebben het ontbrekende deeltje ontdekt kan dus niet. Uit het hele artikeltje, en ook uit de titel, blijkt dat het deeltje niet is gevonden. De onzekerheid wordt in de Spaanse tekst weergegeven met se ubicaría : zich zou bevinden. Of het zich daar daadwerkelijk bevindt, blijft de vraag. In dat soort onzekere gevallen gebruiken wij in plaats van de verleden toekomende tijd eerder woordjes als mogelijk, misschien, bijna. Leuke, vrijere oplossingen waren Meer duidelijkheid over deeltje [ ] en Wetenschappers zijn missend deeltje op het spoor [ ] (waarbij ik van missend overigens zeker ontbrekend zou maken). Ontbrekend puzzelstukje voor pieza que falta lijkt me prima. Niet ontbrekende schakel, dat verwijst naar de missing link van Charles Darwin. Para explicar el origen de la masa: wat mij betreft liever massa dan de massa. Niet uitleggen voor explicar. Verder konden we ons aan dit laatste stukje eigenlijk geen buil vallen. 2 La Máquina de Dios, el gran colisionador de hadrones que en marzo logró recrear el instante cero del Universo y hacer vibrar al mundo científico, se puso en marcha con un objetivo de máxima: descubrir si existe el bosón de Higgs o la partícula Dios, la pieza clave que falta descubrir para explicar el origen de la masa. De goddelijke machine of grote hadronenbotser, die in maart 2011 het ontstaansmoment van het universum wist na te bootsen en voor de nodige opwinding in de wereld van de wetenschap zorgde, werd in werking gesteld met een ultiem doel: ontdekken of het Higgs-boson of goddelijk deeltje bestaat, het essentiële deeltje dat nog ontdekt moet worden om de oorsprong van massa te verklaren. La Máquina de Dios, el gran colisionador de hadrones : opnieuw: wat te doen met Dios? Het Goddeeltje en ook goddelijk deeltje van de titel lijken gangbare termen op internet, evenals de equivalenten ervan in het Engels en het Spaans, maar de Máquina de Dios lijkt uitsluitend een Spaanse vinding te zijn. Ik vind althans geen Engels of Nederlands equivalent. God Machine is dan weer wel een band uit de jaren negentig, maar de term wordt (vrijwel) nergens gerelateerd aan de deeltjesversneller. Aangezien het om een (tweede) bijnaam gaat, zou ik ook deze naam tussen aanhalingstekens zetten. Voor machine met een hoofdletter zie ik geen reden. Ook machine van God, Gods machine (en dan God dus wél met een hoofdletter!), met dezelfde kanttekeningen als bij de titel. Sommige inzenders 146 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

19 Fennie Steenhuis Vertaling Spaans-Nederlands hebben de Engelse term Large Hadron Collider gebruikt, wat mij betreft prima. Wanneer wordt uitgelegd dat het om een deeltjesversneller gaat moet deeltjesversneller niet tussen aanhalingstekens, want dat is geen bijnaam! Het is zonder meer verdedigbaar om één van de twee bijnamen weg te laten, maar ik zou er dan voor kiezen om Máquina de Dios weg te laten, zoals in De deeltjesversneller, de grote hadronenbotser. Ook: de Large Hadron Collider, s werelds grootste deeltjesversneller. Zet de Engelse term wel in cursief. Que en marzo logró recrear el instante cero del Universo: de toevoeging 2011 is hier wel zo prettig en duidelijk. Ook lukte, erin slaagde voor logró. Zwak: ervoor zorgde. Mooi was om de handeling niet bij de machine, maar bij de mens te leggen: In maart 2011 is het wetenschappers gelukt om met een deeltjesversneller [ ]. Prima! Recrear kan niet met creëren worden vertaald! Wanneer men er werkelijk in geslaagd was een oerknalmoment te creëren, dan hadden we er nu een tweede heelal bij en daar merk ik nog niets van. Twijfelachtig: te doen herleven, herscheppen. Niet: tot stand te brengen, te produceren. Wel: simuleren. Met instante cero wordt hier het ontstaansmoment van de kosmos bedoeld. Oerknal lijkt me daarom ook een goede oplossing (als vertaling voor de hele term instante cero del Universo; universum hoeft niet meer toegevoegd te worden, want dat zit impliciet al in oerknal). Nulmoment of moment nul laat bij mij geen bel rinkelen en ik kom de term ook nergens tegen in de context van het ontstaan van het heelal. Die term zegt, vrees ik, de lezers niets. Beslist onjuist: nulpunt. Eventueel: beginmoment. Ook heelal, kosmos (met kleine letter!) voor Universo. Y hacer vibrar al mundo científico: het lastigste was de vertaling van vibrar. De vertaling van elk woord hangt af van de context: Todo depende del contexto, zoals een docent van mij eens zei. Vibreren past hier in elk geval niet. Het gaat erom dat het door deze gebeurtenis in de wereld van de wetenschap zinderde, er ging een golf van opwinding doorheen. Te sterk is op zijn grondvesten deed schudden. Dit drukt overigens ook iets anders uit dan vibrar, dat hier vooral een positieve emotie weergeeft. Eventueel ook de nodige opschudding, in beroering. Niet op te schrikken. Se puso en marcha con un objetivo de máxima: se puso en marcha is nog steeds het gezegde bij La Máquina de Dios ; de inwerkingstelling (die een bepaald doel had) zorgde voor de nabootsing. Dit is niet door iedereen gezien. Het kan niet met een tegenwoordige tijd worden vertaald, want dan lijkt het alsof de machine een oerknal heeft nagebootst en vervolgens nog eens in werking wordt gesteld voor een ander doel (een aantal mensen heeft het ten onrechte zo begrepen). De zin in tweeën knippen kan wel, maar de betekenis moet uiteraard wel correct blijven. Niet opgezet voor se puso en marcha. Het gaat er gewoon om dat de machine werd aangezet, om het zo maar te zeggen. Ook in bedrijf genomen. Objetivo de máxima kan ook heel goed betekenen belangrijkste doel. Mijn een ultiem doel is mogelijk dus een oververtaling. Maak hier van un niet zomaar het bepaalde lidwoord het: het hoogst denkbare doel / het hoogst mogelijke doel gevolgd door dubbele punt en uitleg van dit doel betekent, dat dit het hoogst denkbare / mogelijke doel van de mensheid is. Dat is natuurlijk veel te zwaar en bovendien staat het er niet! Werd met één (fundamenteel) doel in werking gezet was ook prima. Niet allerlaatste, uiteindelijke. Vreemd klinkt een maximaal doel. Stel dat je zegt: mijn maximale doel is een acht te halen. Als je dan een negen haalt, hoef je hem kennelijk niet. Descubrir si existe el bosón de Higgs o la particula Dios : ook Higgs-deeltje. Higgsdeeltje (aan elkaar) kan wat mij betreft ook, maar schrijf het niet los. Verder hier weinig problemen. La pieza clave que falta descubrir para explicar el origen de la masa: als we het woord clave zien, weten we dat we te maken hebben met iets essentieels, wezenlijks, onontbeerlijks, het belangrijkste onderdeel van iets, de sleutel tot iets. Een vertaling als sluitstuk of laatste puzzelstukje is dan ook te zwak. Het gaat om het essentiële puzzelstukje. Sleutelstuk is iets volslagen anders, zie Van Dale. Goed gevonden: het cruciale deel van de puzzel. Rest van de zin: vrijwel hetzelfde als de subtitel. 3 Ayer, en medio de una gran expectativa mundial, los investigadores anunciaron que hallaron indicios de su existencia, aunque aún es pronto para gritar Eureka! De verwachtingen waren wereldwijd hooggespannen toen de onderzoekers bekendmaakten aanwijzingen te hebben gevonden dat het deeltje bestaat, hoewel het nog te vroeg is om eureka te roepen. Ayer, en medio de una gran expectativa mundial: ayer had ik eigenlijk uit de tekst moeten verwijderen. Het is verder niet aangerekend, of het nu wel of niet vertaald is. Ik wil iedereen een pluim geven voor de vertaling van en medio [ ] mundial. Iedereen begreep dat hier geparafraseerd moest worden. Pas altijd op met en medio de. Dat kan maar zelden letterlijk vertaald worden met te midden van. Ook hier kan dat niet. Sommigen hebben gelezen dat expectativa mundial betrekking heeft op het colmado in de zin hierna. Met andere woorden, de expectativa mundial bestond uit de internationale pers die toegestroomd was. Ik denk dat die betekenis iets te eng is (immers, ook bijvoorbeeld niet-aanwezige wetenschappers in de hele wereld wachtten in spanning af), maar niettemin vind ik een vertaling als onder verwachtingsvolle belangstelling vanuit de hele wereld toch fraai gevonden. En deze vertaling hoeft niet per se alleen op de aanwezige mensen te slaan. Wie terwijl in zijn vertaling heeft gebruikt begeeft zich op glas ijs, omdat de lezer na terwijl een tegenstelling verwacht: Terwijl Jaap ziek was, ging Marie naar de ijsbaan, bijvoorbeeld. Maar hier is geen sprake van een tegenstelling en daarom schuurt een vertaling als Terwijl de verwachtingen wereldwijd hooggespannen waren, kondigden de onderzoekers aan enigszins. Los investigadores anunciaron que hallaron indicios de su existencia: ook kondigden aan voor anunciaron. De rest van de zin is weer min of meer herhaling, maar let op su existencia. Zoals wel vaker gezegd maakt het Spaans kwistig gebruik van bezittelijke voornaamwoorden in gevallen waar wij dat niet doen, dus óók niet-levende wezens worden verbonden met bezittelijke voornaamwoorden. Dit is zo n geval! On-Nederlands is dan ook aanwijzingen voor zijn bestaan. Mooier is om het woord deeltje nog eens te herhalen dan De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei

20 Vertaling Spaans-Nederlands Fennie Steenhuis een wat hortende constructie als voor het bestaan ervan te gebruiken. Aunque aún es pronto para gritar Eureka!: het woord eureka hoeft niet cursief te worden weergegeven, want het staat gewoon in de Van Dale. De invoeging Eureka! tussen enkele aanhalingstekens is ook prima. Niet: eureka. De aanhalingstekens geven dan geen citaat aan, maar geven aan dat iets niet letterlijk moet worden genomen en dat is niet de bedoeling. Ook niet Eureka! zonder aanhalingstekens. Ook nog te vroeg om te juichen. 4 Tres horas antes del anuncio, el Laboratorio Europeo de Física de Partículas (CERN), en Ginebra, estaba colmado. Drie uur voor de bekendmaking was het Europees laboratorium voor deeltjesfysica (CERN) in Genève al afgeladen. Tres horas antes del anuncio: ook hier kan weer aankondiging voor anuncio of simpelweg nieuws. El Laboratorio Europeo de Física de Partículas (CERN), en Ginebra: CERN stond oorspronkelijk voor Conseil européen pour la recherche nucléaire. (De C staat dus niet voor Centre!) Vervolgens ging het instituut anders heten ( Organisation européenne pour la recherche nucléaire ), maar bleef de afkorting CERN bestaan. Daarmee werd CERN een letterwoord, d.w.z., het verwijst naar een bepaalde naam of een bepaalde instantie zonder dat het nog een afkorting is. Volgens Wikipedia wordt tegenwoordig gesproken van Laboratoire européen pour la phisique des particules, maar op de site van de CERN zelf zie ik Organisation européenne pour la recherche nucléaire staan. Wat mij betreft kan Europese organisatie voor kernonderzoek dus zeker ook. Ik zou de oorspronkelijke, eerste Franse naam niet gebruiken om te vertalen (die met Conseil dus niet). Zet er enkel de Nederlandse naam neer, en in geen geval de Spaanse! Twee of zelfs drie namen in verschillende talen werkt veel te verwarrend voor de lezer. Gebruik in dit soort tekstjes ook zeker geen voetnoten. Een tekst wordt er rommelig van en het is ook niet nodig. Voor een goed begrip van de tekst is het bijvoorbeeld niet nodig om te weten hoe een hadronenbotser werkt (een van de inzenders voegde hier een voetnoot voor in; maar eigenlijk roept de voetnoot minstens zoveel vragen op als het woord zelf, omdat nu eenmaal niet in vijf woorden valt uit te leggen wat zo n machine doet). Als iemand zich werkelijk in het onderwerp wil verdiepen, is de term op zich genoeg en kan hij daarmee verder. Estaba colmado: we moeten in het Nederlands wel al toevoegen. Het is een beetje vreemd om louter te zeggen dat het laboratorium drie uur van tevoren vol was. Was het op het moment suprême dan leeg? Niet afgeladen vol. Een aantal mensen heeft gedacht dat colmado te maken had met colmo, waardoor een begripsfout ontstond, bijvoorbeeld in een onjuiste vertaling als buiten haar zinnen. Ook stampvol, tjokvol. 5 Es demasiado pronto para sacar conclusiones definitivas, dijo Fabiola Gianotti, vocero de uno de los dos experimentos diseñados para su búsqueda. Het is nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken, zei Fabiola Gianotti, als woordvoerder verbonden aan een van de twee experimenten die werden opgezet om het deeltje op te sporen. Es demasiado pronto para sacar conclusiones definitivas, dijo Fabiola Gianotti: geen problemen. Ook aldus Fabiola G. Gebruik in het Nederlands enkele aanhalingstekens. Vocero de uno de los dos experimentos: woordvoerder van een van de twee experimenten klinkt wel vreemd: je bent woordvoerder van een persoon of eventueel van een instantie, maar niet van een experiment. Hier het eerste de dus liever met voor vertalen of een soort omschrijving gebruiken als in de modelvertaling. Sommige inzenders hebben dit probleem willen oplossen door ervan te maken woordvoerder van een van de twee onderzoeksteams / onderzoeksgroepen. Dit is op zich heel creatief, maar ten eerste weten we niet of er twee onderzoeksteams waren (er kan ook slechts één team geweest zijn dat beide experimenten heeft uitgevoerd) en ten tweede weten we met deze vertaling niet hoeveel experimenten er zijn geweest, terwijl die informatie in de brontekst expliciet gegeven wordt: twee. Deze vertaling zit er inhoudelijk dus naast. Geen accenten op de e s van een. Niet aanspreekpunt voor vocero. Dat klinkt meer als een persoon die intern kan worden aangesproken, bijvoorbeeld wanneer er iets met het experiment niet volgens planning verloopt. En een aanspreekpunt is ook geen woordvoerder. Diseñados para su búsqueda: ook ontwikkeld / ontworpen voor diseñados. Niet die zijn gepland voor: dit wekt de indruk dat er helemaal nog geen experimenten zijn uitgevoerd, maar dat ze enkel gepland staan. Vervolgens komt er weer een inmiddels bekende constructie met een bezittelijk voornaamwoord: su búsqueda. Zie wat er over bezittelijke voornaamwoorden in het Spaans in zin 3 is gezegd. Er ontstaan vreemde dingen als niet is begrepen waar su naar verwijst: experimenten die ontworpen werden voor zijn zoektocht. Het is geheel onduidelijk waar zijn op slaat. Niettemin vermoedt de lezer toch dat zijn op een persoon zal slaan, maar dat is dus niet het geval. Een andere inzender had begrepen dat su verwees naar Fabiola Gianotti en vertaalde experimenten die voor haar onderzoek waren opgezet. Hier krijgt Fabiola een geheel verkeerde rol toebedeeld, namelijk die van onderzoeksleider. Su slaat hier op het partícula de Dios of bosón de Higgs, het fameuze ontbrekende deeltje. Het is wel zo duidelijk om dit weer even te noemen. Enkel voor deze zoektocht / voor dit onderzoek maakt de tekst vaag, terwijl de brontekst duidelijk is. Dus liever de zoektocht naar het deeltje. Veel inzenders hebben inderdaad het deeltje er weer bij gehaald, waarvoor hulde! Bij het door sommigen gebruikte speurtocht moet ik denken aan een tocht voor kinderen. Van Dale geeft als betekenis slechts: tocht om naar iets of iem. te speuren. Synoniem: onderzoekingstocht. En bij het laatste woord staat alleen maar: speurtocht. In zo n geval hebben we weinig aan het woordenboek helaas. Als ik speurtocht google, krijg ik een rij links met woordcombinaties als speurtocht jeugd, speurtocht kinderfeestje, speurtocht scoutpedia, speurtocht teambuildingselement, speurtocht kinderpartijtjes. Oordeelt u zelf! 148 De Talen - Jaargang Nr. 5 - mei 2012

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest

Nadere informatie

Talenquest Frans 2thv: Grammatica

Talenquest Frans 2thv: Grammatica Talenquest Frans 2thv: Grammatica Épisode 1: Onregelmatige werkwoorden Er zijn in het Frans naast regelmatige werkwoorden ook onregelmatige werkwoorden. Het is lastig om van onregelmatige werkwoorden de

Nadere informatie

Taalregels. Praten, hebben, zijn, gaan, De werkwoorden

Taalregels. Praten, hebben, zijn, gaan, De werkwoorden Taalregels In dit grammaticaoverzicht kun je kiezen uit: S Volgorde in de Franse zin S Man, huis, deur, en zwaar, geel, zelfst. naamwoord en bijv. naamwoord S Le, la, les, de lidwoorden S Praten, hebben,

Nadere informatie

SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden

SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden SECTION 7. LES PRONOMS PERSONNELS de persoonlijke voornaamwoorden INTRODUCTION Alle persoonlijke voornaamwoorden vormen tezamen een groot en essentieel deel van de Franse taal en dan met name op het gebied

Nadere informatie

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,

Nadere informatie

Installatie van versie 2.2 van Atoum

Installatie van versie 2.2 van Atoum Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor

Nadere informatie

Vandaag met de fiets? Waarom ook niet morgen naar het werk, naar de sportclub of om je boodschappen te doen?

Vandaag met de fiets? Waarom ook niet morgen naar het werk, naar de sportclub of om je boodschappen te doen? Vandaag met de fiets? Waarom ook niet morgen naar het werk, naar de sportclub of om je boodschappen te doen? Enkele redenen om ook dagelijks te fietsen! Fietsen is snel! Fiets je minder dan 5 km in de

Nadere informatie

Ruzie maken se disputer

Ruzie maken se disputer Ruzie maken se disputer Als kinderen ruzie maken Lorsque les enfants se disputent Kinderen maken ruzie. Dat gebeurt in elk gezin. Ruzie om een stuk speelgoed, een spelletje dat uit de hand loopt, een jaloerse

Nadere informatie

pendant le mieux serait de il vaut mieux

pendant le mieux serait de il vaut mieux en fin de sinon le passe-temps favori le lundi après-midi un dîner de famille grave pendant le mieux serait de il vaut mieux il est facile de il m arrive de j ai appris à parler français de toute façon

Nadere informatie

Voudriez-vous me faire savoir si vous pouvez nous recevoir dans votre hôtel le 16 août dans l après-midi?

Voudriez-vous me faire savoir si vous pouvez nous recevoir dans votre hôtel le 16 août dans l après-midi? Hilversum, le 15 janvier 2012 Monsieur, J ai l intention de passer mes vacances à Nice pendant la seconde moitié du mois d août. Je ferai le voyage en auto avec ma femme et mes deux fils de 12 et de 15

Nadere informatie

UNITE 26 : On a joué, on a nagé, on a chanté!

UNITE 26 : On a joué, on a nagé, on a chanté! UNITE 26 : On a joué, on a nagé, on a chanté! Oefening 1: Cherchez les phrases dans le texte. Ecrivez les phrases sans fautes. Zoek volgende zinnen in de tekst. Schrijf ze correct over. - In de namiddag,

Nadere informatie

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50.

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50. CONTEXTE 1.3 Une erreur dans la facture 1. Lisez les nombres productief kaartjes - klassikaal Zie Fiches à découper. Aantal setjes = 1. Elke leerling krijgt een kaartje. Ze lopen rond in de klas en houden

Nadere informatie

Op het potje Sur le petit pot

Op het potje Sur le petit pot Op het potje Sur le petit pot Wanneer wordt je kind zindelijk? Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet

Nadere informatie

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir.

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir. bon anniversaire Bon anniversaire, mon petit. l'argent Donne. L'argent! le quartier Tu habites dans le quartier? le ticket T'as le ticket? pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! donne Donne. L'argent!

Nadere informatie

basiszinnen spreekvaardigheid

basiszinnen spreekvaardigheid basiszinnen spreekvaardigheid Formele en informele spreektaal In dit hoofdstuk krijg je allerlei uitdrukkingen die je in veel voorkomende gesprekssituaties kunt gebruiken. Er zijn, net zoals in het Nederlands,

Nadere informatie

4 nummer 1 nummer 2 nummer 3

4 nummer 1 nummer 2 nummer 3 Chapitre 0: C est parti 1 a 1) 2 a les vacances de school la nourriture la famille la maison l école les passe-temps het huis de familie de vakantie het eten de hobby s 2 b les vacances la nourriture la

Nadere informatie

Herhalingen over grammatica (voor de examens)

Herhalingen over grammatica (voor de examens) 1. Modale hulpwerkwoorden Herhalingen over grammatica (voor de examens) Vertaal in het Nederlands. 1. Vous pouvez (avoir la possibilité) manger un plat ou un dessert. 2. Ils doivent aller au magasin de

Nadere informatie

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 Hoe snel Serez-vous assez rapide? ben jij? 12+ 30 min. 3-6 NL Spelregels FR Règles du Jeu 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 NL Spelregels Als je er de tijd voor mag nemen, dan zijn het eigenlijk makkelijke

Nadere informatie

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.) De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna

Nadere informatie

15 et qui paie le loyer?

15 et qui paie le loyer? g r a m m at i c a 15 et qui paie le loyer? Maak de zinnen af met de juiste vorm van payer en het voorwerp op de foto* 1 2 3 4 5 6 1 Paul le 2 Moi, je la 3 Mon frère et moi, nous 4 Les cousins la le 5

Nadere informatie

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Employment Monitor Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Methodologie Werkgevers N=500 Telefonische interviews Interviews met HR professionals Representatieve steekproef (Graydon) op basis

Nadere informatie

WIJ ZIJN IN-LITE. In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig.

WIJ ZIJN IN-LITE. In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig. WIJ ZIJN IN-LITE In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig. HET IN-LITE SYSTEEM Alle in-lite verlichting is gebaseerd op laagspanning

Nadere informatie

Rumble in the Dungeon

Rumble in the Dungeon Rumble in the Dungeon Un jeu de Olivier Saffre. Flatlined Games 2012, tous droits réservés Il y a trop de monstres et d'aventuriers dans ce donjon. Le trésor du roi mort est bien gardé mais les aventuriers

Nadere informatie

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven

Nadere informatie

I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s

I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s I Olympia 100 D I I n b o u w c a s s e t t e s o p h o u t - I n s e r t s à b o i s 2 0 1 0-2 0 1 1 HOUTCASSETTES VAN OLYMPIA : EEN BEREDENEERDE KEUZE! UW KEUZE VOOR FUNCTIONALITEIT De houtcassettes

Nadere informatie

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle

Nadere informatie

Reizen Algemeen. Algemeen - Belangrijkste benodigdheden. Algemeen - Conversatie

Reizen Algemeen. Algemeen - Belangrijkste benodigdheden. Algemeen - Conversatie - Belangrijkste benodigdheden Vous pouvez m'aider, s'il vous plaît? Vous pouvez m'aider, s'il vous plaît? Om hulp vragen Parlez-vous anglais? Parlez-vous anglais? Vragen of iemand Engels spreekt Parlez-vous

Nadere informatie

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Frans-Nederlands

bab.la Uitdrukkingen: Persoonlijke correspondentie Gelukwensen Frans-Nederlands Gelukwensen : Huwelijk Félicitations. Nous vous souhaitons à tous les deux tout le bonheur du monde. Van harte gefeliciteerd. Wij wensen jullie alle geluk in de wereld. Gelukwensen aan een vers Félicitations

Nadere informatie

The professional s choice!

The professional s choice! GEEF UW PROJECT KLEUR COLORIEZ VOTRE PROJET The professional s choice! Geef persoonlijkheid aan uw voegwerk Een gevel bestaat voor 15 à 20% uit voegen. Die spelen een belangrijke rol in de duurzaamheid

Nadere informatie

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische zorg

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische zorg DOC 54 0413/004 DOC 54 0413/004 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 18 mei 2016 18 mai 2016 VOORSTEL VAN RESOLUTIE over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische

Nadere informatie

CATALOGUS / CATALOGUE

CATALOGUS / CATALOGUE CATALOGUS / CATALOGUE LA SOCIÉTÉ EUROPOCHETTE HET BEDRIJF [ NL ] Wat 10 jaar geleden aarzelend begon, groeide voor Europochette uit tot een succesverhaal. Met het uitvinden van het bestekzakje gaf Europochette

Nadere informatie

RailTime : l info vous accompagne!

RailTime : l info vous accompagne! RailTime : l info vous accompagne! Internet, affiches horaires, annonces sonores, tableaux d affichage, télétexte, GSM Votre info en direct du rail À quand le prochain train? Sur quelle voie? Est-il à

Nadere informatie

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)

Nadere informatie

Chairs for the quality office FLIGHT

Chairs for the quality office FLIGHT Chairs for the quality office FLIGHT Flight 20 Het nieuwe werken Une nouvelle façon de travailler Het nieuwe werken houdt in dat één bureaustoel meerdere gebruikers heeft. Flight 20 is hiervoor geschikt

Nadere informatie

lentefeest fête laïque

lentefeest fête laïque Communie lentefeest fête laïque Communion 2014 Deel je mooiste moment, van begin tot eind! Partagez vos meilleurs moments, du début à la fin! De aankondiging Laat iedereen weten dat jullie kind zijn of

Nadere informatie

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J.

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. 07-02-2012 Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. Louis De moeilijkheden van de permanente opleiding in een grote

Nadere informatie

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 - 1 / 8 - PRESS REVIEW Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 Powered by Auxipress - 2 / 8 - Table des matières: Les seniors plus impliqués La Libre Entreprise (La Libre Belgique) 24/04/2010

Nadere informatie

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar Handleiding SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar A. Aansluiting Indien foute draadrichting: wissel de bruine en zwarte motordraad om. B. Afstelling 1. De draairichting van de oprolbuis

Nadere informatie

Wie zijn wij? Qui sommes-nous?

Wie zijn wij? Qui sommes-nous? Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop

Nadere informatie

INFO . AU F. E QUE - BE

INFO . AU F. E QUE - BE 31e année / 31e jaargang 2011 NION PR N. U O GE GI QUE - BE I G L E B EL TODESKU N D. AU I ERTS AUTO P X M F. E ES. BER. V L I ER OB INFO Revue officielle de l Union Professionnelle des Experts en Automobiles

Nadere informatie

elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day

elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day elke hap telt! 11 mei 2012 doe mee! participe! Chaque bouchée compte! 11 mai 2012 World Fair Trade Day doe mee!! Zet op vrijdag 11 mei, op de vooravond van de World Fair Trade Day, eerlijke handel flink

Nadere informatie

Moss. Frame steel without topper rim Flat moss. Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss

Moss. Frame steel without topper rim Flat moss. Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss Frame steel without topper rim Flat moss Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss Frame Aluminium without topper rim Round moss/flat moss Frame Aluminium with topper rim Round moss/flat moss

Nadere informatie

k ga naar school e vais à l ecole

k ga naar school e vais à l ecole Nederlandstalig onderwijs k ga naar school e vais à l ecole Nederlands Français k ga naar school e vais à l école Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat

Nadere informatie

Parijs. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Parijs. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres E i Kiwijs 26 July 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/32141 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

17609_Manual_zet in en win.indd :03

17609_Manual_zet in en win.indd :03 17609_Manual_zet in en win.indd 1 18-07-12 10:03 NL Spelregels Een vraag- en antwoordspel, waarbij je niet zélf alle antwoorden hoeft te weten; als je goed in kunt schatten wat je medespelers weten, scoor

Nadere informatie

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15 Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.

Nadere informatie

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS

BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DOC 54 1730/002 DOC 54 1730/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 13 april 2016 13 avril 2016 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende

Nadere informatie

FAIRE DU SPORT. Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20

FAIRE DU SPORT. Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20 56 FAIRE DU SPORT Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20 SPORTBEOEFENING 57 Final.indd 57 3/11/2011 10:36:21 Le centre sportif / Het sportcentrum Le centre sportif met à disposition de ses membres des salles

Nadere informatie

Reizen Algemeen. Algemeen - Belangrijkste benodigdheden. Algemeen - Conversatie. Om hulp vragen. Vragen of iemand Engels spreekt

Reizen Algemeen. Algemeen - Belangrijkste benodigdheden. Algemeen - Conversatie. Om hulp vragen. Vragen of iemand Engels spreekt - Belangrijkste benodigdheden Vous pouvez m'aider, s'il vous plaît? Om hulp vragen Parlez-vous anglais? Vragen of iemand Engels spreekt Parlez-vous _[langue]_? Vragen of iemand een bepaalde taal spreekt

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek it geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2015 parquet Offres attractives en bois FSC hout 2015 Beuk ild, natuur geolied 41,50 Eik ild rood, natuur geolied

Nadere informatie

BASISVIENNOISERIE EN -BROOD VIENNOISERIE ET PAINS DE BASE

BASISVIENNOISERIE EN -BROOD VIENNOISERIE ET PAINS DE BASE BASISVIENNOISERIE EN -BROOD VIENNOISERIE ET PAINS DE BASE VIENNOISERIE 164 Croissants 164 Chocoladebroodjes 166 Pains au chocolat BROOD PAIN 167 Cru stokbroden 167 Baguettes crues Stokbroden en piccolo's

Nadere informatie

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service MIELE SERVICE Tot uw dienst / A votre service Miele Service Certificate 2 Miele Service Certificate 10 jaar totale zekerheid Sinds meer dan 100 jaar is het merk Miele synoniem van kwaliteit, duurzaamheid,

Nadere informatie

Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2

Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2 Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2 Niveau: A2 Beheersingsniveau: Kan korte, eenvoudige teksten lezen. Kan specifieke voorspelbare informatie vinden in eenvoudige, alledaagse

Nadere informatie

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF 1 Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF Pression fiscale, médias sociaux ou encore législation anti-blanchiment : les comptables-fiscalistes nous disent tout! Fiscale druk, sociale media en witwaswetgeving

Nadere informatie

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. . Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l

Nadere informatie

bab.la Phrases: Personnel Meilleurs Vœux français-néerlandais

bab.la Phrases: Personnel Meilleurs Vœux français-néerlandais Meilleurs Vœux : Mariage Félicitations. Nous vous souhaitons à tous les deux tout le bonheur du monde. Van harte gefeliciteerd. Wij wensen jullie alle geluk in de wereld. Félicitations et meilleurs vœux

Nadere informatie

Spandoeken met ringen Bâches et banderoles avec œillets

Spandoeken met ringen Bâches et banderoles avec œillets Spandoeken met ringen s et banderoles avec œillets Taal Langue Spandoeken met ringen Spandoeken kunnen worden afgewerkt met ringen. Daarbij heb je de keuze uit ringen om de 30 cm, ringen om de 50 cm of

Nadere informatie

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord 3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord Plaats 1. De meeste bijvoeglijke naamwoorden staan achter het zelfstandig naamwoord, zeker als het bijvoeglijk naamwoord meer dan een lettergreep heeft. un livre

Nadere informatie

Foto op hout Photo sur bois

Foto op hout Photo sur bois Foto op hout Photo sur bois Taal Langue Foto op hout natuurproduct en de scherpte van de afdruk zullen je verbazen. - Zorg dat je tekst in je ontwerp altijd omzet naar contouren/outlines. - Full color

Nadere informatie

SEPT FONTAINES POUR LA SENNE ZEVEN FONTEINEN VOOR DE ZENNE HET BEURSPLEIN

SEPT FONTAINES POUR LA SENNE ZEVEN FONTEINEN VOOR DE ZENNE HET BEURSPLEIN PLACE DE LA BOURSE Une Nouvelle place Une endroit de fêtes et de manifestations Une scène de joie et de colère Des colonnes baroques d eau La «mexican wave» HET BEURSPLEIN Een nieuw plein Een plek van

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken 1 (1953) No. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken A. TITEL Aanvullend Protocol bij de op 21

Nadere informatie

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model VIEILLISSEMENT DE LA POPULATION ET DEVELOPPEMENT DURABLE VEROUDERING VAN DE BEVOLKING EN DUURZAME ONTWIKKELING Prof. J. DE MOL Dr en Psychologie LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

Nadere informatie

Servetten Serviettes. Langue. Taal. Nederlands. Français

Servetten Serviettes. Langue. Taal. Nederlands. Français Servetten Serviettes Taal Langue Servetten Op zoek naar fijne en stijlvolle witte servetten? Wij hebben ze in alle soorten en maten. Of maak het nog bonter: servetten met jouw logo, design of foto! Tips

Nadere informatie

Défi Trajets Courts. Korte Ritten Contract

Défi Trajets Courts. Korte Ritten Contract Défi Trajets Courts Evénement de clôture : 2 décembre @ De Markten --- Korte Ritten Contract Afsluitevenement 2 december @ De Markten Programma woord van de Ministers P. Smet en E. Huytebroeck korte Ritten

Nadere informatie

Proeven... Nieuw dit jaar... Ontdekken... Provence week. Een nieuwe restaurant beheerder. Renovatie van het sanitaireblok. Kooklessen.

Proeven... Nieuw dit jaar... Ontdekken... Provence week. Een nieuwe restaurant beheerder. Renovatie van het sanitaireblok. Kooklessen. Proeven... Nieuw dit jaar... Een nieuwe restaurant beheerder Renovatie van het sanitaireblok Ik l Fietsen Provence week Kooklessen Een boerenmarkt Wijnmarkt Kunstmarkt Ontdekken... Bezoek aan Carpentras

Nadere informatie

Ballonnen Ballons. Taal. Langue. Nederlands. Français

Ballonnen Ballons. Taal. Langue. Nederlands. Français Ballonnen Ballons Taal Langue Ballonnen Ballonnen! En dat betekent... knallen! Laat nu je logo of bedrijfsnaam extra groot op ballonnen drukken. Kies voor elke kleur uit de regenboog, of voor een chique

Nadere informatie

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?

Nadere informatie

Cava. Cava Maison 25,00. Champagne. Champagne Maison 55,00

Cava. Cava Maison 25,00. Champagne. Champagne Maison 55,00 Villa Roosdaal Cava Cava Maison Champagne Champagne Maison 55,00 Rosé Wijnen Vins Rosé Côte de Provence Caseneuve Charmante en ietwat kruidige neus. Fris en fruitig, elegant en intens, met een mooie structuur

Nadere informatie

Bonjour, Amicalement. Peter SE PRÉSENTER (2DE GRAAD BSO)

Bonjour, Amicalement. Peter SE PRÉSENTER (2DE GRAAD BSO) SE PRÉSENTER (2DE GRAAD BSO) 1 Lisez la lettre et complétez la fiche. (compréhension écrite) Lees de brief en vul de fiche aan. Bonjour, Je m'appelle Peter Versteene et j'ai treize ans. J'habite à Steenderen

Nadere informatie

14 Lotto Iron Coast Triathlon Middelkerke

14 Lotto Iron Coast Triathlon Middelkerke zondag 2 juli 2000 14 Lotto Iron Coast Triathlon Middelkerke (3,8 km zwemmen + 180 km fietsen + 42 km lopen) individuele deelname - Inschrijvingsbedrag = voor 2 juni = 2.400 fr, nadien 2.700 fr. - Alle

Nadere informatie

Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5

Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5 Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5 Taal Langue Bedrukte envelop EA5 Formaat 220 x Opmaak formaat 226 x Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties sluiting* Opties venster* EA5 220 x 156

Nadere informatie

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 inhoud lente zomer herfst winter Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85 Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87 Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89 Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 Mode & schoonheid 14 15 40 41

Nadere informatie

Mobiele chalets Chalets mobiles

Mobiele chalets Chalets mobiles Mobiele chalets Chalets mobiles Een klasse apart - Classe et originalité assurées Daar doen we het voor Stelt u zich eens voor, u draait de sleutel om, opent de deur, u stapt naar binnen en u voelt zich

Nadere informatie

Présentation de l étude

Présentation de l étude Studiedag Journée d études Overdracht en overname van KMO s Transmission et reprise de PME Overnames in de Belgische KMO context Reprises dans le contexte belge des PME De heer Karel VAN EETVELT, Gedelegeerd

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2016 parquet Offres attractives en bois FSC 2016 Eik wild, wit geolied Chêne sauvage, huilé blanc Eik wild, natuur

Nadere informatie

KEYPLAN Een goed plan voor uw geld.

KEYPLAN Een goed plan voor uw geld. KEYPLAN Een goed plan voor uw geld. 1.Voor wie? Voor wat? Agenda 2.De markt context Sparen & beleggen Gouden tips 3.KEYPLAN De ideale oplossing Demo 4.Samenvatting 1.Pour qui? Pour quoi? Agenda 2.Le contexte

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de

Nadere informatie

Keukenhulp / Aide culinaire

Keukenhulp / Aide culinaire CASHBACK Keukenhulp / Aide culinaire Acties geldig / Actions valables : 01/11 tot / au 31/12/2015 Ref : MMB65G0M Ref : MMB42G0B Ref : MMB42G1B Ref : MMB21P0R Ref : MMB21P1W Ref : MUM56S40 Ref : MUMXL20C

Nadere informatie

Eigen vaardigheid Taal

Eigen vaardigheid Taal Eigen vaardigheid Taal Door middel van het beantwoorden van de vragen in dit blok heeft u inzicht gekregen in uw kennis en vaardigheden van de grammatica en spelling van de Nederlandse taal. In het overzicht

Nadere informatie

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Paritair Comité voor de bedienden van de nonferro metalen non ferreux Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Tewerkstellings- en opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

Le Français des vacances. Niveau

Le Français des vacances. Niveau Le Français des vacances Niveau 1 Unité 1 Se Présenter 1. Lees de volgende uitspraken. Wat zeggen deze mensen? Bonjour Bonsoir Salut Ça va? Ça va, et toi? Ça va, et vous? 2. Luister naar de dialoog. Wat

Nadere informatie

Information produit : Bacs en bois exotique

Information produit : Bacs en bois exotique Information produit : Bacs en bois exotique Pour la fabrication de nos bacs, nous n utilisons que du bois exotique certifié FSC, provenant de sources légales et gérées durablement, d une durabilité de

Nadere informatie

Over de verschillen en gelijkenissen tussen talen bij taalbeschouwing

Over de verschillen en gelijkenissen tussen talen bij taalbeschouwing Vraag 46 Is dit Chinees voor jou? Over de verschillen en gelijkenissen tussen talen bij taalbeschouwing COD, pronom réciproque, main clause Je moet heel wat begrippen kennen als je een andere taal leert.

Nadere informatie

WOORD VOORAF. Michel FlamÉe

WOORD VOORAF. Michel FlamÉe WOORD VOORAF Michel FlamÉe Voorzitter van CEPANI CEPANI, het Belgisch Centrum voor Arbitrage en Mediatie, en de nationale organisatie van de Internationale Kamer van Koophandel (ICC), hebben op 17 januari

Nadere informatie

Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen?

Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen? Par quel moyen de transport êtes-vous venu aujourd hui à l hôtel Métropole? Met welk vervoermiddel bent u vandaag naar het hotel Métropole gekomen? 1. En métro / Met de metro 2. En tramway / Met de tram

Nadere informatie

Dag, de verbinding werd verbroken Allô, la communication a été coupée Aaloo laa kommuuniekatjoñ aa eetee koepee

Dag, de verbinding werd verbroken Allô, la communication a été coupée Aaloo laa kommuuniekatjoñ aa eetee koepee Dag, de verbinding werd verbroken Allô, la communication a été coupée Aaloo laa kommuuniekatjoñ aa eetee koepee Blijft u aan de lijn Restez en ligne s.v.p. Restee añ lienju siel voe ple Blijft u aan de

Nadere informatie

VERKLARING VAN WOONPLAATS

VERKLARING VAN WOONPLAATS 5000-NL Bestemd voor de buitenlandse belastingdienst VERKLARING VAN WOONPLAATS Verzoek om toepassing van het belastingverdrag tussen Frankrijk en 12816*01 De belastingplichtige geeft in dit vak de naam

Nadere informatie

communion De nieuwe kaarten! Les nouvelles cartes! lentefeest - fête laïque Coverfoto: rumblroyal.com

communion De nieuwe kaarten! Les nouvelles cartes! lentefeest - fête laïque Coverfoto: rumblroyal.com Communie communion lentefeest - fête laïque Coverfoto: rumblroyal.com 2015 De nieuwe kaarten! Les nouvelles cartes! Deel je mooiste moment, van begin tot eind! Partagez vos meilleurs moments, du début

Nadere informatie

Chairs for the quality office. Breeze

Chairs for the quality office. Breeze Chairs for the quality office 30Y De BREEZE 30 met hoogteverstelbare rug met netbespanning is uitermate geschikt voor wisselwerkplekken dankzij het eenvoudig te bedienen synchroonmechanisme met neigbegrenzer.

Nadere informatie

Herhalingen over grammatica (voor de examens)

Herhalingen over grammatica (voor de examens) 1. Modale hulpwerkwoorden Herhalingen over grammatica (voor de examens) Vertaal in het Nederlands. 1. Vous pouvez (avoir la possibilité) manger un plat ou un dessert. Jullie kunnen een hoofdgerecht of

Nadere informatie

OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS AANBOD PEUGEOT TECHNISCHE DOCUMENTATIE VOOR ONAFHANKELIJKE REPARATEURS

OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS AANBOD PEUGEOT TECHNISCHE DOCUMENTATIE VOOR ONAFHANKELIJKE REPARATEURS OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS AANBOD PEUGEOT TECHNISCHE DOCUMENTATIE VOOR ONAFHANKELIJKE REPARATEURS OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS

Nadere informatie

Wedstrijdreglement Hug the Trooper

Wedstrijdreglement Hug the Trooper Wedstrijdreglement Hug the Trooper 1. De wedstrijd op hugthetrooper.brightfish.be wordt georganiseerd door Brightfish NV, Eeuwfeestlaan 20, 1020 Brussel. 2. De wedstrijd staat open voor alle personen die

Nadere informatie

geen voorzetsel in het NL iemand antwoorden répondre à qn ( = quelqu'un = iemand )

geen voorzetsel in het NL iemand antwoorden répondre à qn ( = quelqu'un = iemand ) Voorzetsels zijn altijd lastig in een vreemde taal. Wanneer vertaal je op met sur, wanneer met de, wanneer met à? Je moet het maar net weten. Of hier opzoeken natuurlijk :-) voorzetsels prépositions geen

Nadere informatie

GEZONDHEID (La santé)

GEZONDHEID (La santé) FICHE LEXICALE NEERLANDAIS 1/5 GEZONDHEID (La santé) a. Wat zijn hun klachten? (De quoi se plaignent-ils?) A C B G I H 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. E D Klachten hoest moet overgeven ben verkouden heb

Nadere informatie

Katoenen en canvastassen Sacs en coton et en toile

Katoenen en canvastassen Sacs en coton et en toile en canvastassen Sacs en coton et en toile Taal Langue en canvastassen Je gebruikt het elke dag. Al is het om je broodtrommeltje in mee naar het werk te nemen, je krantje naar het park of je boodschappen

Nadere informatie

SPOT UV Vernis Sélectif UV

SPOT UV Vernis Sélectif UV SPOT UV Vernis Sélectif UV Taal Nederlands Langue Français SPOT UV Nederlands Eén van de opties voor luxe-afwerking, bijvoorbeeld bij visitekaartjes, is SPOT UV. SPOT UV is een glanzende lak die je op

Nadere informatie

cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions.

cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions. cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions. ACTIEFORMULIER / FORMULAIRE D ACTION Aanbod enkel geldig op aankopen in België van

Nadere informatie

Ansichtkaarten Cartes postales

Ansichtkaarten Cartes postales Ansichtkaarten Cartes postales Taal Langue Ansichtkaarten Wil je het eens persoonlijk aanpakken? Laat dan ansichtkaarten bedrukken met jouw ontwerp! Wat dacht je van een geboortekaartje, een verhuisbericht

Nadere informatie

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin 1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin De Belg en homeopathie IPSOS Studie uitgevoerd in mei 2011 in België met een representatief

Nadere informatie