2 juni 2011 jaargang 7

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2 juni 2011 jaargang 7"

Transcriptie

1 # 2 juni 2011 jaargang 7 Praktijk is een vaktijdschrift over praktijkleren van de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven Calibris ECABO Kenteq Meer over Joost op de volgende pagina Praktijk gaat verder De papieren Praktijk verdwijnt, maar wij blijven u inspireren. P.5 Social media op stage Hoe gaat ú om met twitterende leerlingen in uw bedrijf? P. 24 Oud-leerlingen nog een keer aan het woord Ze sierden de cover van Praktijk: wat is er van hen geworden? P. 36

2 Inhoud 14 techniek De Waterfabriek doet aan omgekeerd leren 08 Minister Marja van Bijsterveldt van Onderwijs Over haar recente Actieplan en het belang van het mbo 12 Alle seinen staan op groen in Eindhoven Philips wil verschil maken met zijn Werkgelegenheidsplan 17 Cijfers en trends op de arbeidsmarkt Is de zorg op tijd om voldoende personeel te werven? 20 Tien tips van docent Ad van der Zanden om leerlingen bewust te maken van hun gedrag 28 Leerling MICK Ik ben trots op wat mijn vader hier heeft opgebouwd 22 Eurocommissaris Neelie Kroes Digitale wereld vraagt nieuwe competenties 27 Op de werkvloer met tv-kok Ramon Beuk Begeleiders moeten vooral duidelijk zijn tegen stagiairs 32 Resultaat van vier jaar Vakcollege Hechte samenwerking tussen vmbo, mbo en bedrijfsleven werkt 5 PRAKTIJKBERICHTEN 7 HET VERHAAL ACHTER DE ERKENNING 11 WAT BEZIELT JONGEREN? 19 GASTCOLUMN 30 Stageplek: voetbalclub Cambuur 38 NIEUWS VAN DE KENNISCENTRA 40 DE ACHTERKANT VAN DE PRAKTIJKOPLEIDER 2 PRAKTIJK juni 2011

3 24 ICT 36 TERUG OP DE WERKVLOER Social media op stage 34 ZORG Handig instrument voor opleiden doktersassistent Hoe is het nu met drie oud-leerlingen? Op de cover Joost Bouwmeester (23) - Vers afgestudeerd van de mbo-opleiding ICT-beheer (niveau 4) aan het ROC Graafschap College in Doetinchem - Liep stage bij HSF Logistics in Winterswijk - Nederlands Kampioen Cisco en lid Team Nederland Euroskills 2010 Bijzonder dat je naar beroepenwedstrijd Euroskills mocht! Ja, het was heel speciaal om als Nederlands kampioen ICT naar Euroskills in Lissabon te gaan. Ik wist van te voren niet wat me te wachten stond. Eenmaal op de wedstrijdvloer voelde ik de spanning wel opkomen, terwijl ik zelden zenuwachtig ben. Ik presteer gewoon het beste als ik rustig blijf. Ik ben uiteindelijk zesde van Europa geworden. Hoe werden jullie na afloop in Nederland ontvangen? Op Schiphol werden we groots onthaald door vrienden en familie. Dat was superleuk. Later mochten we komen lunchen met Marja van Bijsterveldt, de minister van Onderwijs. Heel Team Nederland mocht mee. Ze had niet veel tijd, maar ze heeft met iedereen even een praatje gemaakt. We horen dat je een erg goede stage hebt gehad. Zeker, mijn eindcijfer was een 8! Ik liep stage bij HSF Logistics, een groot transportbedrijf in Winterswijk. De systeembeheerder was mijn praktijkopleider. Dat was een enthousiaste kerel, die altijd voor me klaar stond. Er was een goede klik tussen ons en hij gaf me de ruimte om zelf dingen te ondernemen. Wat ga je nu doen? Ik heb net een nieuwe baan! Sinds begin april ben ik aan het werk bij Van den Brink ICT in Vorden. Na het mbo was ik begonnen aan de hbo-opleiding ICT-beheer. Ik kwam erachter dat ik liever wilde werken. Ik vind het gewoon mooi als ik in een bedrijf het resultaat van mijn werk terug zie. Dat geeft mij enorm veel voldoening. TEKST SUZANNE VAN DER BURGT FOTO REMCO BOHLE juni 2011 PRAKTIJK 3

4 PRAKTIJK is het tijdschrift voor praktijkleren in het beroepsonderwijs. Het verschijnt vier keer per jaar in een oplage van en richt zich op leerbedrijven, regionale opleidingencentra, vmboscholen, overheidsorganisaties en andere partijen in het beroepsonderwijs. Uitgever: ECABO, in nauwe samenwerking met Calibris en Kenteq. De kenniscentra vormen de schakel tussen bedrijfsleven en beroepsonderwijs. Een goede aansluiting tussen leren en werken is het doel. Dit doen zij door de erkenning en begeleiding van leerbedrijven en het onderhouden van de competentiegerichte kwalificatiestructuur. Verder bieden ze effectieve oplossingen om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen. Redactie: Karien Brinkman, Suzanne van der Burgt, Famke Derksen, Marleen Hallie en Lucy Holl (hoofdredacteur) Redactieadres: ECABO Disketteweg 6, Postbus 1230, 3800 BE Amersfoort, T F E I Ontwerp: Lava grafisch ontwerpers, Amsterdam Vormgeving: Def., Amsterdam Druk: Groen Media Services, Leiderdorp Overname van artikel uit Praktijk is toegestaan met bronvermelding. Abonnement: PRAKTIJK wordt kosteloos toegezonden aan erkende leerbedrijven voor het mbo in de sectoren van de deelnemende kenniscentra. En verder aan een keur aan onderwijsinstellingen en andere partijen in het beroepsonderwijs. Voor informatie of wijzigingen: Calibris is het kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven voor zorg, welzijn en sport. Redactioneel Zonder leerbedijven bestaat er geen mbo Zes jaar geleden verscheen het eerste nummer van Praktijk. We interviewden destijds onder anderen Mark Rutte, toen als staatssecretaris van Onderwijs belast met het mbo. Nu, in dit laatste nummer, staat weer een hoeder van het mbo prominent in het blad. Dit keer Marja van Bijsterveldt, minster van Onderwijs, en ook met datzelfde mbo in haar portefeuille. In zes jaar tijd is de teneur weinig veranderd. Rutte zei toen: We moeten gebruik maken van de enorme verbouwing van het mbo waar we mee bezig zijn. Ook nu is er sprake van zo n verbouwing. De minister heeft daarvoor het Actieplan mbo Focus op vakmanschap opgesteld. Op pagina 8 leest u meer over haar ambities. Zes jaar Praktijk. Een tijdschrift met een uniek concept, want niet eerder werd er een blad speciaal voor praktijkopleiders gemaakt. Producten over praktijkleren waren er nauwelijks. Het blad werd dan ook goed ontvangen. Zozeer zelfs dat andere kenniscentra bij initiatiefnemer ECABO besloten aan te haken: Kenteq, Calibris en voor kortere periode ook VTL en GOC. Al die jaren hebben we geschreven over een gezamenlijke passie: hoe begeleid je mbo-leerlingen op stage of in hun leerwerkbaan, hoe kun je het beste omgaan met lastige situaties op de werkvloer, hoe verbeter je de afstemming met het onderwijs? We wilden u inzicht en advies bieden, plus meer kennis over de wereld van de jongeren. Het blad Praktijk houdt op te bestaan. Niet omdat we alle onderwerpen behandeld hebben, niet omdat de ideeën op zijn. Maar omdat we een nieuwe stap zetten. De digitale wereld biedt vele mogelijkheden. Deze gaan we voor u verkennen. Na de zomer starten we een website, speciaal voor praktijkopleiders en betrokkenen in het onderwijs. We willen u blijven informeren én vooral inspireren. Want, zoals minister Van Bijsterveldt zegt : Goed vakmanschap bepaalt de kwaliteit van veel delen van de samenleving. Zonder goed mbo staat Nederland stil. Het is cruciaal dat u er bent, want zonder stages en leerwerkbanen bestaat er geen beroepsonderwijs. We houden u op de hoogte en hopen u straks online te mogen begroeten! Namens de redactie, Lucy Holl ECABO is het kenniscentrum voor de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen. Kenteq is het kenniscentrum voor werktuigbouwkunde/ metaal, elektrotechniek en installatietechniek. FOTO jorgen koolwijk 4 PRAKTIJK juni 2011

5 Hebt u nieuws over onderwijs en arbeidsmarkt? Mail naar Praktijkberichten TEKST LUCY HOLL Potje voor zorgstages Vanaf volgend jaar stopt de overheid jaarlijks 99 miljoen euro in het stagefonds voor zorginstellingen. Dankzij dat VWS Stagefonds Zorg komen er meer en betere stages van de grond, bleek aflopen jaren al. Het stagefonds startte in Vorig jaar werd ook al 99 miljoen euro uitgekeerd aan ruim zorgorganisaties voor in totaal stages van mbo- en hbo-studenten. Dit jaar is 73 miljoen te verdelen. Bij kenniscentrum Calibris kunnen ze er meer over vertellen. Telefoon: Hoe haalt u het beste uit uw stagiairs? 1. Maak een takenlijst: bedenk wat uw leerling aan dagelijkse klussen maar ook aan uitdagende projecten kan doen. 2. Maak tijd voor begeleiding: hoe beter u begeleidt en hoe meer u uw leerling leert, hoe meer u er uiteindelijk van profiteert. 3. Leg de regels uit: vertel op de eerste werkdag welke regels er in uw bedrijf gelden en wat er verwacht wordt qua kleding, werktijden tot internetgedrag. 4. Maak problemen bespreekbaar: merkt u dat er iets aan de hand is, stel het dan meteen aan de orde. 5. Beloon uw leerling: als hij goed werk geleverd heeft, zeg dat dan. Schrijf aan het eind een aanbevelingsbrief. Bron: Brisk Magazine Praktijk gaat verder De papieren Praktijk verdwijnt, maar online blijven we u inspireren en informeren over leren op de werkvloer. Houd uw mailbox in de gaten. In dit nummer hebben we alvast een aantal verhalen met een blik op de toekomst. Leerling gezocht? Stage of leerbaan in de aan bieding? Meld het bij uw ROC of kenniscentrum. Dan komen ze te staan op Honkvaste leerlingen Veel jongeren blijven werken bij het leerbedrijf waar zij hun stage of leerbaan hebben gedaan. Dat blijkt uit de Basiscijfers Jeugd, een publicatie van UWV WERKbedrijf en de vereniging van kenniscentra Colo. Van de mbo-stagiairs gaat de helft na diplomering in het leerbedrijf aan het werk. Voor de BBL ers (die werken en leren combineren) is dat gemiddeld liefst 83%. Dat staat in de Colo Barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt van maart Download de Barometer via Voldoende voor alle ROC s Eigen opleidingen zijn populair Cosmo en Hairmaxx hebben er één en McDonald s, Jumbo en C1000 eveneens. FNV Spoor is bezig met een spoorwegschool. Rockwool, Smurfit Kappa Roermond Papier en Numac Machineonderhoud begonnen samen een bedrijfsschool voor technische beroepen. Kortom, eigen opleidingen waarbij leren en werken worden gecombineerd zijn populair in het bedrijfsleven. De deelnemers werken toe naar een regulier diploma, terwijl de bedrijven ze meteen op de werkvloer kunnen inzetten. In de Keuzegids MBO 2011 scoren alle mbo-scholen op zijn minst een voldoende. De nieuwste Keuzegids vol informatie over beroepen en baankansen baseert de scores onder meer op het tevredenheids onderzoek van JOB (de Jongeren Organisatie Beroeps onderwijs) en benchmarks van de MBO Raad. De drie beste mbo- scholen van Nederland zijn net als vorig jaar het Hoornbeeck College in Amersfoort, Nimeto in Utrecht en het Groenhorst College in Ede. Meer informatie op Meiden scoren beter In het mbo doen meisjes het gemiddeld beter dan jongens. Ze halen vaker hun diploma (73,4%) dan jongens (66,8%) en stromen vaker door naar het hoger onderwijs. Op 18-jarige leeftijd zijn jongens in de meerderheid op de lagere mbo-niveaus. juni 2011 PRAKTIJK 5

6 Praktijkberichten Het mbo is berucht en verguist. Met name is er kritiek op het theoretisch niveau. Maar als ik nieuwe banden onder mijn auto nodig heb, dan doet het er niet toe of de eigenaar autoband met een d of een t schrijft. Dan gaat het mij om een eerlijk advies, kennis van zaken en goed aangedraaide bouten. Peter Breuning, eigenaar van BMO adviseurs voor personeelsbeleid, in een blog op Floriade wordt grootleerbedrijf Zo n 150 mbo- en hbo-studenten lopen volgend jaar stage op Floriade De wereldtuinbouwtentoonstelling neemt MBO Diensten in de arm voor de selectie en de stage begeleiding. MBO Diensten doet projecten voor bijvoorbeeld de MBO Raad, het ministerie van OCW en ROC s. Het begeleidde ook stagiairs bij de World Expo in Shanghai. De mbo ers en hbo ers werken in de gastontvangst, marketing, administratie, horeca, retail en events. Handig framework in de maak Nederland is bezig met het Netherlands Qualification Framework. Dat beschrijft alle kwalificatieniveaus in het Nederlands onderwijs. De beschrijvingen worden gekoppeld aan het European Qualification Framework Life Long Learning. Zo kunnen onderwijs- en opleidingskwalificaties van Europese landen onderling vergeleken worden qua kennis, vaardigheden en competenties. Dat vereenvoudigt studenten- en arbeidsmobiliteit: een werkgever herkent straks het niveau van een medewerker uit een ander land. Ruim dertig Europese landen doen mee. Meer weten: Goede zaak In Bergen op Zoom is jouwsteentjebijdragen.nl gelanceerd, een site voor leerlingen van middelbare scholen die net als jongeren elders in het land voortaan verplicht een maatschappelijke stage lopen. Het gaat om vrijwilligerswerk op een breed terrein. Hogeschool Windesheim, de ROC s Landstede en Deltion, de Kamer van Koophandel en Zwolle Kampen Netwerkstad hebben de TopOndernemersRegeling opgezet. Die is bedoeld voor studenten die naast hun studie een eigen bedrijf hebben en toch hun hboof mbo-diploma willen halen. Vergelijk het met topsporters. Ze mogen bijvoorbeeld op afwijkende tijden tentamens doen en kunnen hun eigen bedrijf in brengen als afstudeeronderwerp. Het imago van het mbo kan beter en de kwaliteit van docenten moet omhoog. Daarom is de bv mbo, de beroepsvereniging van mbodocenten, gestart. De professionalisering van het beroep staat centraal. Kijk op Ene bèta is de andere niet Leefstijl studenten Mbo-leerlingen zijn gemiddeld wat gezonder gaan leven in de afgelopen drie jaar, zo concludeert TNO aan de hand van Die site bevat een leefstijlscan en een fit-test. Mbo ers voldeden gemiddeld vaker aan de Fitnorm, brachten minder tijd zittend door, waren matiger met frisdrank en gebruikten minder drugs. Desondanks leeft een grote groep mbo-leerlingen nog relatief ongezond, aldus TNO. Ze bewegen te weinig, eten te weinig groente en fruit en drinken te veel alcohol. Minder dan één op de vijf jongeren kiest een technisch beroep. Veel jongeren hebben op zich wel technische interesse, maar dan ieder op hun eigen manier. Daarom is er het Bèta Mentality-model. Volgens dat model zijn er: 1. Concrete bètatechnici (31%): deze doe-het-zelvers en knutselaars vinden techniek leuk en willen er graag hun beroep van maken. 2. Carrière bèta s (28%): ze zijn meer gericht op de theoretische kant en zien interessante carrièremogelijkheden. 3. Mensgerichte generalisten (28%): ze zijn niet echt geïnteresseerd in techniek, maar hebben er ook geen negatief beeld van. 4. Non bèta s (13%): dit zijn jongeren die niet warm of koud worden van techniek. Op school vinden ze exacte vakken moeilijk en niet interessant. Meer weten? Kijk op 6 PRAKTIJK juni 2011

7 sport TEKST PAUL VAN BODENGRAVEN FOTO remco bohle Het verhaal achter de erkenning Recreatiebad Stappegoor, erkend leerbedrijf Bedrijf: Recreatiebad Stappegoor, onderdeel gemeente Tilburg Erkend als leerbedrijf door: kenniscentrum Calibris Activiteiten: Multifunctioneel zwembad, met leerafdeling Aantal stagiairs per jaar: afdeling Sport 150 structureel, recreatiebad Stappegoor circa 20 Naam: Lizette de Corte, coördinator leerbedrijf, afdeling Sport Sinds september 2010 draait het Robbenbad, één van de drie baden bij recreatiebad Stappegoor, als leerafdeling. Iedere woensdag is het bad het domein van mbo-leerlingen van ROC Tilburg, school voor Sport & Bewegen. Gezamenlijk draaien leerlingen van meerdere niveaus en leerjaren de dag. Het bad wordt gebruikt voor particuliere zwemlessen, trainingen van verenigingen en voor het baantjes trekken. De leerlingen verzorgen alles, van toezicht tot instructie. Ze ontwikkelen activiteiten en voeren ze uit. Uiteraard is er op de achtergrond iemand aanwezig om te kijken of het allemaal goed gaat en om eventueel in te grijpen. Maar primair is die dag voor onze leerlingen. Voorheen was er veelal sprake van individuele stages. Nu is er veel meer samenhang en leren de leerlingen ook van elkaar. Bijvoorbeeld als twee vierdejaars leerlingen les geven, dan liggen er ook twee tweedejaars in het water als begeleiders. Het is mooi om te zien dat het idee achter de leerafdeling ook in de praktijk werkt. Het grote voordeel is dat wij zelf een belangrijke rol kunnen spelen bij het opleiden van onze toekomstige collega s. Natuurlijk blijven ze niet allemaal hier, maar we hebben goed zicht op de capaciteiten van onze stagiairs. Er zitten af en toe echt pareltjes tussen. Die willen we graag houden als ze afgestudeerd zijn. We zijn altijd weer trots als we horen dat oud-stagiairs van ons ergens een baan hebben gevonden. We zijn ook trots op onze erkenning tot leerbedrijf en op het feit dat we één van de eersten zijn die een leerafdeling sport hebben. In maart kwam Tweede Kamerlid Jesse Klaver hier voor een werkbezoek. Wat we doen als leerafdeling is best bijzonder. De samenwerking met ROC Tilburg en Calibris loopt soepel. Goede communicatie is essentieel om zo n vernieuwende aanpak vorm te geven. Ik ben coördinator leerbedrijf bij de afdeling Sport van de gemeente Tilburg. Die functie bestaat nu twee jaar. Het is mijn taak om de kwaliteit van alle stages in de sport binnen de gemeentelijke organisatie te bewaken en te bevorderen. Innovatie en ontwikkeling horen daar ook bij. We willen, met Calibris als adviseur, kijken hoe we de stages naar een nog hoger plan kunnen tillen. juni 2011 PRAKTIJK 7

8 Interview MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP MARJA VAN BIJSTERVELDT: Zonder goed mbo staat Nederland stil Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt stroomde in oktober vorig jaar door en werd minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het eerste kabinet Rutte. Ze bleef verantwoordelijk voor het middelbaar beroepsonderwijs en presenteerde eerder dit jaar het Actieplan mbo Focus op vakmanschap Tien vragen aan de nieuwe minister over het belang van het mbo en het Actieplan. TEKST PEER BATAILLE FOTO S ministerie oc&w U hebt als minister het mbo in uw portefeuille gehouden. Wat is uw affiniteit met het mbo? Mijn hart ligt bij het mbo; ik vind het prachtig onderwijs. Mensen hebben vaak geen idee welke mogelijkheden het beroepsonderwijs biedt. Iedere keer als ik een mboschool bezoek, zie ik dat veel jongeren er met veel plezier onderwijs volgen. En dat er prachtige opleidingen aangeboden worden. Wat is in uw ogen het belang van het mbo voor de samenleving? Goed vakmanschap bepaalt de kwaliteit van veel delen van de samenleving. Zonder goed mbo staat Nederland stil. De komende jaren zijn met name in de techniek, de bouw en de zorg veel mensen nodig. Komen die mensen er niet, dan krijgen we problemen. Maar ook de kleine ambachten zijn belangrijk, zoals horlogemakers en tandtechnici. Ik wil daarom dat het mbo meer concurrerend wordt met de havo. Wat zijn de belangrijkste doelstellingen van het Actieplan mbo? Op de eerste plaats moet de basis op orde zijn. Dat betekent een goede bedrijfsvoering van scholen, goede docenten, goede roosters, goede examens, goed verzuim beleid. Als je dat allemaal op orde hebt, ben je al heel ver; daar blijf ik op hameren. Daarnaast moet het verkorten van mbo-opleidingen van vier naar drie jaar het mbo voor jongeren aantrekkelijker maken ten opzichte van de havo. Ook wil ik het imago van het echte mbo beschermen door het laagste niveau los te koppelen van het mbo. De nieuwe entreeopleiding die in plaats komt van het huidige mbo-niveau 1 zie ik als een voorportaal van het mbo. Tot slot vind ik het belangrijk dat er rust komt in het hele onderwijsproces. Daarom leggen we de kwalificaties ook voor drie jaar vast. Hoe bereikt u dat jongeren en ouders het mbo hoger gaan waarderen? Ik geloof in het totale beroeps onderwijs. De koninklijke weg daarin is natuurlijk de doorlopende leerlijn vmbo-mbo-hbo. Lukt het ons om die weg verantwoord te verkorten, dan maken we het geheel aantrekkelijker. Het waar mogelijk verkorten van mbo-opleidingen tot drie jaar het zal niet voor elke opleiding lukken - is een eerste stap. Iemand met een diploma mbo-4 moet het hbo ook in drie jaar kunnen doen. In het buitenland staat mbo-4 hier en daar vaak al gelijk aan hbo. Daarnaast moet veel meer over de bühne komen wat een mbo-diploma waard is. Daar zie ik een belangrijke rol voor een betere loopbaanoriëntatie en beroepskeuzevoorlichting. Iemand met een mbo-4 diploma is een gekwalificeerde beroepskracht, die echt wat kan. 8 PRAKTIJK juni 2011

9 Laat het bedrijfsleven jongeren verleiden tot beroepen waar vraag naar is Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart (49) is sinds oktober 2010 minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Ze werkte na haar opleiding Verpleegkunde-A tot 1990 in de gezondheidszorg en was lid van de gemeenteraad en wethouder in Almere. In 1994 werd ze burgemeester van Schipluiden. Van Bijsterveldt was van 2002 tot 2007 voorzitter van het CDA en vervolgens staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het Actieplan mbo Focus op vakmanschap is te downloaden op Waarom voorziet het Actieplan mbo in meer klokuren op school en minder stageuren? Hiermee komen we tegemoet aan de kritiek dat er te weinig uren les wordt gegeven en de gatenkaasroosters die hierdoor ontstaan. Daarnaast geeft het bedrijfsleven aan dat BOL-leerlingen vaak te weinig vakkennis en vaardigheden hebben om zinvol in de praktijk te kunnen oefenen. Door het aantal lesuren te verhogen, gaan leerlingen beter voorbereid op stage. Overigens gaat het om een minimum aantal uren op school en voor de stage. Meer mag altijd; dat laat ik over aan onderwijs en bedrijfs leven. Hoe ziet u de taakverdeling tussen de diverse partijen? Daarvoor zijn in 2009 afspraken gemaakt in het zogenoemde BPV-protocol. Hierin is precies beschreven wat verwacht wordt van onderwijsinstelling, leerbedrijf, kenniscentrum en natuurlijk de leerling zelf. Kenniscentra en leerbedrijven moeten samen zorgen voor voldoende goed gekwalificeerde praktijkopleiders. Heel belangrijk is dat praktijkopleiders en scholen goed en regelmatig contact hebben met elkaar; daar schort het nog wel eens aan. Natuurlijk moeten we goed volgen of het BPV-protocol in de praktijk werkt en of iedereen ermee uit de voeten kan. Het Actieplan mbo wil het aantal opleidingen verminderen. In het competentiegericht onderwijs is veel aandacht voor algemene vaardigheden. Gaat dit alles niet ten koste van het vakmanschap? Bundeling van kwalificaties en opleidingen gebeurt in goed overleg met het bedrijfsleven. De nieuwe Stichting juni 2011 PRAKTIJK 9

10 Interview Beroepsonderwijs Bedrijfsleven moet hiervoor met voorstellen komen. Bundeling is van belang voor de organiseerbaarheid van het onderwijs. Door het grote aantal kwalificaties is dat vaak lastig. Als het onderwijs niet meer te organiseren valt, gaat dit ten koste van de kwaliteit. Daarnaast zijn vakken als rekenen en taal van belang voor leerlingen die doorstromen naar het hbo en in het kader van burgerschap. Rekenen en taal zijn van wezenlijk belang om goed te kunnen functioneren in de maatschappij. Hoe beoordeelt u op het moment het competentiegericht onderwijs in de praktijk? Ik heb de indruk dat de afgelopen twee jaar een behoorlijke slag gemaakt is. Toen ik in 2007 aantrad als staatssecretaris vond ik de situatie zorgwekkend, met name omdat de invoering in een te hoog tempo verliep. De twee jaar uitstel waartoe ik destijds besloten heb, zijn vooral benut om de mensen op de werkvloer beter te ondersteunen. Competentiegericht onderwijs is nu meer van de mensen op school en niet meer alleen iets van het bestuur. Doordat ook het bedrijfsleven nu ook meer betrokken is bij het onderwijs, is het ook meer teamwork geworden. Evenwicht tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt is belangrijk. Wat adviseert u jongeren bij het maken van een beroepskeuze? De arbeidsmarkt is een regionale markt. Daarom moeten onderwijsinstellingen en bedrijfsleven op regionaal niveau afspraken maken over de opleidingen die nodig zijn. Een autoriteit kan dit proces van het vaststellen van vraag en aanbod ondersteunen. Vervolgens is het aan het bedrijfsleven om jongeren te verleiden te kiezen voor een beroep waar vraag naar is of in de nabije toekomst ontstaat. Goede begeleiding en loopbaanoriëntatie zijn ook hier belangrijk. Een leerling kan bijvoorbeeld gestuurd worden naar een beroep dat dicht tegen zijn eerste keuze aanligt, maar dat betere vooruitzichten biedt op de arbeidsmarkt. Jongeren moeten kiezen met hun hart, maar tegelijk ook nuchter zijn: je moet ook je boterham kunnen verdienen. Opleiden is nu meer teamwork van ROC en bedrijf geworden U bent nu ongeveer 250 dagen minister. Waar bent u tot nu toe het meest tevreden over? Ik ben erg blij dat ik het mbo voor de 30-plussers grotendeels overeind heb kunnen houden. Het wegvallen daarvan zou een grote klap geweest zijn voor de onderwijsinstellingen, maar ook voor veel herintreders (met name vrouwen) en volwassenen die van beroep willen veranderen. Door een andere manier van financiering, met meer privaat geld van werkgevers- en werknemers, kan deze onderwijsvorm gelukkig overeind blijven. Ik verwacht dan ook dat mbo-onderwijs voor dertigplussers een belangrijke rol zal blijven spelen. 10 PRAKTIJK juni 2011

11 Wat bezielt jongeren? Jongeren Wat houdt uw stagiairs bezig, wat willen ze, hoe leven ze. Praktijk brengt ze voor u in beeld. TEKST LUCY HOLL beeld DEF. ALWAYS CLICKING Over een jaar of tien domineren Generatie C-jongeren, aldus Booz & Company. Die C staat onder meer voor connected, community-oriented en always clicking. De jongeren hebben nooit een wereld zonder internet, mobieltjes en online sociale netwerken gekend. Dus zien de Booz-consultants een aantal grote trends: 1. Iedereen is in 2020 dag en nacht verbonden: zes miljard mensen hebben dan een mobieltje en bijna vijf miljard gebruiken internet. 2. Sociale netwerken blijven groeien, iedereen heeft 200 tot 300 contacten die vooral digitaal worden onderhouden. 3. Het digitale dataverkeer explodeert. 4. Zorgen over privacy verdwijnen: het vrijgeven van informatie over waar iemand is of wat zijn interesses zijn, lijkt alleen maar voordelen te hebben. 5. Data gaan in the cloud (in online databases), zodat ze op alle mogelijke plekken beschikbaar zijn. snel rijk en beroemd worden Jongeren zijn op zoek naar een plek waar ze gezien worden, ze willen beroepen met een extravert karakter. Ze zijn sneller verveeld en zoeken uitdaging. Dat schrijft Judith Lieftink van bureau YoungWorks in het boekje De prestatiegeneratie van carrièrekids tot keuzestress. Ze beschrijft wie die carrièrekids zijn en wat hen drijft, maar heeft het ook over de druk die op jongeren ligt: het lukt lang niet iedereen om rijk en beroemd te worden. Zelfoverschatting en teleurstelling liggen op de loer. Bestel het boekje via Als ik eerlijk ben komt mijn ondernemerschap toch wel voort uit een zekere geldingsdrang: ik heb altijd al willen laten zien dat ik iets kan, of zelfs alles kan. Erik Hensel in het boekje De prestatiegeneratie. Hij begon op zijn 13e zijn eerste bedrijf, Piratenzender Zwaarkutradio, en heeft nu onder meer zijn eigen kledinglijn en de website iknowican.nl Jongeren over werk 86% In mijn werk wil ik zelf beslissingen kunnen nemen. 73% Ik wil een baan waarbij ik mijn eigen tijd kan indelen. 69% Grote bedrijven hebben te weinig aandacht voor hun personeel. 65% Ik wil dat mijn werk werkelijk bijdraagt aan het welzijn van anderen. 65% Als werkloze zou ik me minderwaardig voelen. 55% Ik vind het belangrijk om in mijn werk eigen baas te zijn. 42% Ik heb moeite om te functioneren in een sterk hiërarchische organisatie. Bron: Motivaction-onderzoek De grenzeloze generatie op de arbeidsmarkt in opdracht van uitzendorganisatie Manpower. Leiding geven aan de nieuwe generatie Omarm flexibele werktijden: werken moet passen in een complete levensstijl. Het gaat om de resultaten, niet om aanwezigheid. Maak u de sociale netwerken eigen: jongeren willen altijd en overal hun social media checken. Verbieden werkt niet. Iemands netwerk heeft juist waarde voor uw organisatie. Geef aandacht en zoek het contact op: via digitale middelen maar ook face-to-face. Geef regelmatig feedback: kritiek is welkom om verder te kunnen groeien. Zorg voor een relaxte werkomgeving: de nieuwste generatie gelooft in samenwerking met gedreven collega s. Bron: John van Schagen, Management Team OPTIMISTISCH Het meerderdeel van allochtone mbo-scholieren is ambitieus en strijdlustig, ook al weten ze dat hun etnische groep niet populair is. Zeventig procent wil door naar het hbo. Ze zijn positief over hun toekomst en optimistisch over hun kansen. Bron: Young migrants transition from school to work: obstacles and opportunities, onderzoek van Kaj van Zenderen onder allochtone mbo-leerlingen, Universiteit Utrecht. juni 2011 PRAKTIJK 11

12 Mooi leerbedrijf Philips wil verschil maken met zijn werkgelegenheidsplan Alle seinen staan op groen in Eindhoven Philips in Eindhoven weet zich de komende anderhalf jaar verzekerd van extra menskracht op een aantal secretariaten. Dertien vrouwen en één man met voorheen weinig kansen op de arbeidsmarkt, zijn begonnen aan een leerwerkbaan: als alles goed gaat, hebben ze aan het eind van de rit een officieel diploma Secretaresse op mbo-niveau 3 én een flinke dosis ervaring. Het project biedt hun begeleiders meteen kansen om zelf óók te groeien. Over de mooie (en hier en daar lastige) kanten van zo n werkgelegenheidsproject. TEKST LUCY HOLL beeld lava De echte resultaten zijn volgend jaar pas duidelijk als blijkt wie er daadwerkelijk het vakdiploma hebben behaald. Maar alle seinen staan op groen om het een succes te laten worden, zegt manager WGP Frank Visser van Philips. Philips heeft al sinds jaar en dag zijn Werkgelegenheidsplan om mensen nieuwe kansen op de arbeidsmarkt te geven. Wie het WGP doorlopen heeft, kan zelfstandig een betaalde baan vinden, is het uitgangspunt. Binnen Philips of daarbuiten, baangaranties geeft Philips niet. De deelnemers blijven zelf verantwoordelijk voor hun ontwikkeling. Philips faciliteert en motiveert. Vanaf de start zo n dertig jaar geleden draaiden zo n werkzoekenden mee, maar het was nog nooit en groupe met kantoorpersoneel gedaan. Het mooie van het project is dat we veertien mensen tegelijk klaarstomen voor een diploma Secretarieel, stelt WGP-coördinator Helma Karsmakers binnen bedrijfsonderdeel Philips Lighting. LEVENSVERHAAL Philips heeft het project samen met partijen als de Werkplein Mercado Eindhoven, Schoevers, SBK Advies en kenniscentrum ECABO opgezet. Zoiets vraagt een gedegen voorbereiding en daarmee veel tijd, benadrukken Visser en Karsmakers. De kandidaten zijn gemiddeld een jaar of dertig en hebben allemaal hun eigen, vaak complexe levensverhaal. Na hun selectie volgde daarom eerst een voorschakeltraject om ze goed voorbereid de werkvloer op te laten stromen en zo een beter rendement te waarborgen. Ze werkten aan hun basiskennis en hun werkhouding. Ze kregen tien weken lang drie dagen per week een training bij Schoevers in Eindhoven. Helma Karsmakers: Het heeft mensen bewust gemaakt dat ze zo n kans als deze wellicht nooit meer krijgen. Ik kan nu op een feestje vertellen dat ik een baan heb en studeer voor een echt diploma. Dat had ik nooit durven dromen, hoorde ik één van de deelnemers laatst zeggen. Ik sta versteld van het enthousiasme en de motivatie. Iedereen wil er echt iets van maken. SCHROOM Dat geldt evenzeer voor de directe begeleiders op de werkvloer. De WGP-coördinatoren zijn op een gegeven moment de secretariaten langs gegaan met de vraag wie een secretaresse-in-opleiding onder haar hoede zou willen nemen. Dat vroeg wat overtuigingskracht. Sommigen voelden schroom. Ze vroegen zich af of ze het wel zouden kunnen en of ze het konden combineren met hun taken. Anderen zeiden sneller ja omdat het een mooie stap voor hun persoonlijke ontwikkeling zou zijn. Mensen moeten dit niet in een opwelling van medelijden doen, het is een bewuste keus en het kan passen in de eigen loopbaan. RUST UITSTRALEN De begeleiders zijn seniors in hun vak. Ze moeten zich betrokken voelen bij andere mensen, rust uitstralen en op een heldere manier kunnen communiceren. Soms 12 PRAKTIJK juni 2011

13 Het geeft veel voldoening om mensen nieuwe kansen te kunnen geven Karsmakers en haar collega-coördinatoren waren intensief betrokken bij de werving en selectie van de deelnemers en begeleiders en blijven de komende tijd een klankbord voor hen. De voornemens zijn goed, we moeten nu het enthousiasme en de betrokkenheid vasthouden. moeten ze net wat vaker iets uitleggen en ook anticiperen op situaties. Deelnemers vertonen misschien uitstelgedrag of zijn bang om veel vragen te stellen. Ze hebben al zo veel meegemaakt en hebben vaak enorme deuken in hun zelfvertrouwen opgelopen, zegt Helma Karsmakers. De begeleiders vonden het spannend wie ze bij zich zouden krijgen. Ze oefenden op sollicitatiegesprekken: wat konden ze wel of niet vragen aan de deelnemers? Was er een persoonlijke klik, was er wederzijds respect? De deelnemers moeten het vak leren en de vele werkprocedures in hun vingers krijgen, maar daarbij ook de ruimte hebben om dingen op hun manier te kunnen doen. Het hoeven geen kopieën van jullie te worden, heb ik de begeleiders op het hart gedrukt. TRAINEN ECABO draaide vanaf het begin mee in de speciale stuurgroep, deed werkplekscans op de afdelingen en gaf diverse trainingen voor de WGP-coördinatoren en de praktijkopleiders: wat houdt een BBL-opleiding met zijn combinatie van leren en werken precies in, hoe voer je voortgangsgesprekken, hoe leg je dingen handig uit? NOG MEER VAARDIGHEDEN Alle deelnemers aan Philips Werkgelegenheidsplan volgen halverwege hun BBL-traject de meerdaagse training CareerSKILLS om hun loopbaancompetenties én hun zelfvertrouwen verder te versterken. Met het voorschakeltraject Secretarieel en met alle professionele begeleiding lijkt succes gegarandeerd. Het is al een unicum dat het voortraject geen uitvallers heeft opgeleverd. Frank Visser van Philips: Werken en leren blijft een pittige combinatie, maar dit is een sterke groep. Zowel de begeleiders als de leerlingen beseffen heel goed waar ze aan begonnen zijn. Is een werkervaringsproject iets voor uw bedrijf? Drie tips van Frank Visser en Helma Karsmakers 1. Besteed veel aandacht aan het voortraject, informeer mensen in uw eigen organisatie uitvoerig en betrek ze erbij. Geef de mogelijkheid om een training voor praktijkopleiders te volgen. 2. Weet wat u wilt met het opleidingsprogramma. Een standaard pakket inkopen bij een opleider werkt niet. Het moet afgestemd zijn op bedrijf én deelnemers. 3. Kijk goed welke plekken beschikbaar zijn, wat zijn de mogelijkheden, eisen en wensen van de bedrijfsonderdelen, waar zitten geschikte begeleiders? Meer weten over de aanpak bij Philips? Kijk op juni 2011 PRAKTIJK 13

14 Leren op de werkvloer Mbo ers leren aan de lopende band De Waterfabriek aan omgekeerd l Wie de School voor Marketing en Techniek de Waterfabriek binnenstapt, waant zich in een bedrijf in full swing. Jongeren zijn druk in de weer aan een indrukwekkende productielijn: een oneindig lange rij flessen wordt op hoge snelheid gespoeld en gevuld. Eén verdieping hoger werken medewerkers aan een marketingcampagne en het verkoopteam is intussen buitenshuis op gesprek bij een potentiële nieuwe klant. Welkom in de wereld van het omgekeerde leren. TEKST ED SCHLÜPER foto jan sprij In de Waterfabriek, ondergebracht in een apart gebouw van het Koning Willem I College in Den Bosch, is een onderwijsomgeving gecreëerd die in niets doet denken aan een school. Het is een bedrijf met een heuse receptie, een productiehal met een lopende band die flesjes drinkwater voortbrengt, voorraden her en der en overal mensen aan het werk,in werkkleding. Ze worden medewerker genoemd, maar in feite zijn het leerlingen. Zij leren volgens een totaal nieuw concept: door te werken, of beter gezegd, door het leren uit het werk te halen. GESCHEIDEN WERELDEN Hadden we dat dan nog niet? Je hebt verschillende manieren van leren in het beroepsonderwijs, maar leren en werken waren altijd gescheiden werelden, 14 PRAKTIJK juni 2011

15 werken en leren niet meer als aparte grootheden zien. Wij gaan dat combineren in wat de vijfde of omgekeerde leerweg wordt genoemd, aldus Moerman, die hiervoor de basis legde met auteur/onderwijsdenker Erica Aalsma. Dat omgekeerde kun je op verschillende manieren uitleggen. De eerste is: niet meer eerst theorie leren en dan in de praktijk brengen, maar andersom. De officiële uitleg is: leerlingen krijgen niet meer eerst allemaal losse stukjes kennis en praktijk toegediend om dat pas later met elkaar te verbinden, maar zien nu in hun werk meteen al het nut, de functie en de samenhang van allerlei zaken. Zo krijgt het een plek. Ze lopen ook tegen problemen en moeilijke dingen aan. Dat roept vragen op en biedt dankbare aanknopingspunten voor verbreding en verdieping. Je ziet bij leerlingen dan ook veel meer betrokkenheid bij wat ze doen. Het is niet de leraar die zegt: doe dit of zó moet je dat zien. Nee, door te werken ontdekken ze het zelf. Dat werkt heel motiverend. doet eren vertelt Yvonne Moerman, lid van het College van Bestuur en een van de grondleggers van de Waterfabriek. Met een aparte weg voor de theorie en een voor de praktijk en dan maar hopen dat de leerlingen dat allemaal in hun hoofd verbinden. Dat werkt niet meer, stelt ze vast. In de 21e eeuw worden andere dingen verwacht van mensen. Ze blijven minder lang bij een baas en switchen vaker van baan. Een baan die minder eendimensionaal is, waarin je niet steeds datzelfde kleine stukje werk doet. Dat vraagt van mensen dat ze breed inzetbaar zijn, makkelijk switchen, zich snel aanpassen en zich blijven ontwikkelen. Kortom, er worden van mensen meer competenties en kwaliteiten verwacht dan voorheen. OMGEKEERDE WEG Daar komt bij dat het beroepsonderwijs al langer op zoek is naar wegen die aantrekkelijker zijn voor leerlingen en die de uitval beperken. Velen knappen al af op de theorie voordat ze ook maar aan de praktijk hebben kunnen ruiken. Dus hebben wij gezegd: Wij willen FABRIEK Voor de Waterfabriek School voor marketing en techniek is ervoor gezet nadat sommige ouders zeiden: Ons kind gaat toch zeker niet in een fabriek werken?! is gekozen omdat hierin meerdere beroepen samenkomen. Het is een compleet bedrijf met een echt product, met echte klanten en met alle processen daaromheen: procestechniek, kwaliteitszorg, sales, marketing, logistiek, facilitaire diensten, vertelt projectleider Geert Swinkels. Dit biedt ruimte voor verschillende mbo-opleidingen op diverse niveaus: assistent operator (A) niveau 2, allround operator (B) niveau 3, commercieel medewerker buitendienst niveau 3 en medewerker marketing en communicatie niveau 4. In de toekomst worden dat er wellicht meer. Swinkels: Leerlingen kunnen kiezen of ze de opleiding op de traditionele manier volgen, gewoon op school, of hier in de Waterfabriek. Beide voldoen aan de eindtermen en allebei leiden ze op voor hetzelfde examen. Alleen de manier van leren is anders. Het is maar net wat iemand meer aanspreekt. Niet iedere leerling is hiervoor geschikt, net zomin als iedere leerling gedijt in het schoolse systeem. Wij werken hier niet constant met boeken. Dat is een mooi extraatje voor leerlingen die moeite hebben met leren, maar wel hun verantwoordelijkheid willen nemen. Die zie je gigantisch groeien in dit concept. Maar bij sommigen werkt het niet. Die zien die eigen verantwoordelijkheid niet als een voordeel. IDEALE MIX Het mooie van de omgekeerde leerweg is dat we het beste van de BOL- en BBL-variant op het mbo hebben gemixt, legt Swinkels uit. Hier zitten ze de hele week op school en werken ze echt. Het verschil met een bedrijf is dat de werkdruk ontbreekt. Wij kunnen de lijn stilzetten om aan de machine een stukje tekst en uit leg te geven. Dat is in een bedrijf onmogelijk. Wij kunnen wel tienduizend flesjes in twee dagen produceren, maar dat willen we niet. Liever doen we daar twee weken over, zodat wij nog allerlei leermomenten eromheen kunnen bouwen. Want het leren staat 3 voordelen van De Waterfabriek 1. Theorie en praktijk zijn con tinu verbonden. 2. Leerlingen zien meteen het nut en de samenhang van allerlei zaken. 3. Docenten spelen direct in op wat zich in het werk voordoet. juni 2011 PRAKTIJK 15

16 centraal. Natuurlijk, soms creëren we bewust druk om ze ook dat eens te laten ervaren. Maar in principe zijn het werk en de daaraan verbonden taken er voor het leren. Bij alles wat wij doen, denken wij: hoe kunnen we hier leermomenten uithalen? Swinkels wijst op wat kartonnen pallets. Als je ziet hoeveel lesstof je daaruit kunt halen; je kunt iets vertellen over milieu en duurzaamheid, je kunt er krachtenberekeningen op loslaten en zelfs de wet van Pascal. Die pallets moeten in het magazijn opgeslagen worden. Hoeveel passen daarin? Reken maar uit. Ze moeten vervoerd worden. Hoe doe je dat? Met een palletwagen. Hoe werkt die? En ga zo maar door. Omdat de setting die van een bedrijf is, leren ze tegelijk elementaire zaken als op tijd komen, de veiligheidsvoorschriften naleven en in een team werken. GEEN VASTE STRUCTUUR In de omgekeerde leerweg krijgt de leerling boter bij de vis. Ook is er volop ruimte voor individuele begeleiding. Dat vraagt veel van de leermeesters en werkmeesters. Want zij draaien geen kant-en-klare les af, maar spelen in op wat zich in het werk voordoet. En dat staat niet allemaal vast. We hebben een doorlopende leerlijn met een aantal thema s, die in een jaar moeten worden Bij alles wat wij doen, denken wij: hoe kunnen we hier leermomenten uithalen? behandeld. Zo houd je er een beetje structuur in, voor jezelf en voor de leerlingen, vertelt leermeester marketing Hans Maas. Alles moet een keer aan bod komen, maar het is niet zo dat dit in een vaste volgorde gebeurt. Komt het voor dat de communicatie niet goed loopt, dan pakken we het thema communicatie op. En zo strepen we gaandeweg af wat we hebben behandeld. Zo dadelijk komt een groepje terug van een verkoopgesprek en dan is het thema klanttevredenheid: wat heb je gedaan om de klant tevreden te houden? Daarbij komt dan weer wat theorie naar voren. Staat vandaag niet gepland, maar dat pakken we wel mee. Dat is dan weer een leermoment. Niet iedere docent is hiervoor geschikt, want het vraagt de nodige flexibiliteit en didactische kwaliteiten, ook omdat er meerdere opleidingen en niveaus door elkaar heenlopen. Swinkels: Docenten van de oude stempel kunnen hier moeilijk mee omgaan omdat die gewend zijn aan hun structuur. Die raken helemaal in de stress van dit systeem. Het is best hectisch en vraagt veel van onze docenten. TAKEN VERDELEN Leermeesters zijn op de verbreding en verdieping van kennis gericht, werkmeesters begeleiden de leerlingmedewerkers bij hun werk aan de productielijn. Ik leer ze echt het vak van operator, zegt Joop Mestrom, werkmeester procestechniek, afkomstig uit het bedrijfsleven. Iedereen krijgt een taak. Zo heb ik maandag voor zeven weken een teamleider aangesteld. Die deelt de mensen in en houdt overzicht over zijn team. Hij bepaalt waar iedereen staat en wie waarvoor verantwoordelijk is. Ze krijgen allemaal hun eigen papieren mee met waar ze op moeten letten en welke controles ze moeten uitvoeren. s Morgens in het werkoverleg wordt een actieplan voor de dag afgesproken. Daarna gaan we de productiehal in en gaan we draaien. Ik begeleid dat hele proces. Mestrom werkt daarnaast eveneens met thema s. Want we willen op een of andere manier bepaalde aspecten uit het werk halen om te behandelen. Dan bouw ik een storing in of zorg ik ervoor dat de lijn niet draait. Dat wordt dan besproken: wat is er aan de hand en wat kan de oorzaak zijn? Is het een onderdeel dat verder uitgediept moet worden, iets over sensoren, dan pakken we de theorie erbij: hoe werkt een sensor, welke soorten zijn er? En daarna kijken we hoe we het probleem met de opgedane kennis kunnen oplossen. VIS IN WATER Werknemers Dion Hak en Linda Kremers varen er wel bij. Dion is het liefst met zijn handen bezig. Ook Linda is geen type dat graag in de boeken zit: Wij leren niet uit een boek hoe je een verkoopgesprek moet houden, maar uit de ervaring die wij opdoen. Daar leer ik veel meer van. Dion vond het aanvankelijk wel wennen, maar voelt zich nu als een vis in het water: We krijgen overal mee te maken. In een boek kun je nooit vertalen wat er in de praktijk gebeurt. Dat moet je echt meemaken. Daarom vind ik deze opzet voor het vak van operator veel belangrijker. We hebben dan alles al eens meegemaakt. Breed toepasbaar De Waterfabriek draait nu twee jaar met veel succes. De omgekeerde leerweg leent zich voor veel meer beroepsopleidingen. Het Koning Willem I College heeft op dezelfde leest een bouwhuis geschoeid voor de bouwberoepen. Daarnaast wordt gewerkt aan een horecaconcept en een formule voor artistieke opleidingen en mediaberoepen. 16 PRAKTIJK juni 2011

17 zorg Zorg dat je op tijd bent De zorg is onvoldoende voorbereid op de toenemende vergrijzing. Het aantal jongeren in de maatschappij en in het voortgezet onderwijs daalt. De kwaliteit van de stages in het mbo is daarom erg belangrijk, zodat leerlingen niet afhaken tijdens hun opleiding en straks het liefst voor de zorg kiezen. In de afgelopen periode van economische teruggang was de zorg populair. In betere tijden kiezen leerlingen vaak voor andere sectoren. Is de zorg op tijd om voldoende personeel te werven? TEKST AEFKE TEN HAGEN ILLUSTRATIE LAVA Met ruim een miljoen medewerkers is de sector Zorg en Welzijn, Jeugdzorg en Kinderopvang (WJK) een van de grootste bedrijfstakken in Nederland. De afgelopen jaren groeide het aantal personeelsleden ook nog met 2%. Het aantal leerlingen dat kiest voor een opleiding in de zorg- en welzijnshoek groeit mee. In Nederland volgen ruim mensen een zorgopleiding. Goede stageplaatsen zijn belangrijk; niet alleen om een realistisch beeld van de zorg te geven, maar ook om stagiairs voor de sector te behouden. NET VAN SCHOOL Wie net van school komt en een opleiding als verpleegkundige of verzorgende heeft afgemaakt, kan zo aan de We hebben geen blik verzorgers of verpleegkundigen dat we kunnen opentrekken. Je moet ze ook opleiden. Minister Edith Schippers slag in de ouderenzorg. Iemand met een mbo-diplomavoor verpleegkundige maakt ook nog eens een goede kans in de ziekenhuizen en de psychiatrie. Voor de lagere mbo-niveaus 1 en 2 zijn de perspectieven minder rooskleurig. Het is niet vanzelfsprekend dat lager opgeleiden doorstromen naar hogere niveaus; lang niet alle leerlingen halen de eindstreep. Van de gediplomeerden op mbo-niveau 2 stroomt meer dan de helft naar niveau 3 door. Hiervan behaalt slechts de helft een diploma. Twaalfduizend extra banen? Op korte termijn zijn er nog geen grote tekorten aan personeel te verwachten. Maar voor de ouderenzorg is het nu al geen makkelijke opgave om personeel te werven. Als het economisch beter gaat, heeft de zorg te maken met concurrentie van andere sectoren. Het nieuwe kabinet heeft maatregelen aangekondigd voor de ouderenzorg. Twaalfduizend extra banen moeten er komen. Minister Edith Schippers van Volksgezondheid denkt echter dat het heel moeilijk wordt om deze belofte waar te maken. Daarnaast is het nog maar de vraag of er überhaupt voldoende leerlingen worden geworven voor de ouderenzorg. Uit recent onderzoek blijkt dat jongeren die ouderenzorg niet aantrekkelijk vinden. juni 2011 PRAKTIJK 17

18 Stageaanbod in Nederland Verzorgende niveau 3 Verpleegkundige niveau 4 VZ3 VZ3 verzorgende De instelling waar ik stage loop, heeft echt personeel tekort. Ik voel me af en toe een goedkope werknemer daar. Soms moet ik de afwas doen of de wc poetsen. Ik denk niet dat ik in de zorg blijf werken. Tim (17) loopt stage bij een zorginstelling VP4 VP4 verpleegkundige NOORDWEST LASTIGST In het noorden van het land hebben de meeste regio s nog steeds te maken met een tekort aan stageplaatsen op de lagere niveaus. In Amsterdam, Midden-Utrecht en Flevoland is het moeilijk een stageplaats te vinden voor iemand die een verpleegkundige-opleiding volgt, vooral als het om jongerejaars gaat. Ziekenhuizen lijken het liefst ouderejaars op te leiden met het oog op de verlangde zelfstandigheid. In Zuidwest Nederland zijn weinig problemen. Grote uitzondering hierop is weer mbo-niveau 2. In Zuid-Limburg hebben de leerlingen op niveau 2 minder problemen om een stageplaats te vinden dan in andere delen van het land. Dit in STAGEPLAATSEN Om voldoende leerlingen op te leiden voor de zorg, zijn stageplaatsen nodig. Er zijn verschillende manieren om deze plekken te werven. Kenniscentrum Calibris zette bijvoorbeeld naast de reguliere werving het project Aanvallen bij schemerlicht op (zie kader). Calibris bekijkt ook twee keer per jaar of zorg- en welzijnleerlingen een stageplaats kunnen vinden. Uit reacties van scholen blijkt dat er vooral tekorten zijn op de lagere mbo-niveaus. Ook leerlingen Jeugdzorg hebben een probleem met het vinden van stageplaatsen. Het komt voor dat leerlingen studievertraging oplopen omdat ze lang zoeken naar een stageplaats. In het najaar 2010 gaf een school aan: Het probleem is niet het aantal stageplaatsen, maar de kwaliteit. Een leerling met een zorgopleiding verzucht op Twitter dat ze stage moet gaan lopen bij een bloemist. Goede zet om met Gilde-leren te starten ZINNzorg is een organisatie voor (thuis)zorg, wonen en welzijn in Groningen. Praktijkopleider Corrie Oosterhof: We werken al een hele tijd samen met Calibris aan verschillende projecten. Een paar jaar geleden begonnen we met Aanvallen bij schemerlicht, een kansrijk project, simpel in opzet. Doel was om ook de uren tussen drie tot acht uur te benutten als stagetijd. Praktisch bleek het lastig: op het Groningse platteland rijdt er s avonds na half zes vaak geen openbaar vervoer. Een ander project is het Gilde-leren: een goede zet. Stagiairs op niveau 1 lopen vier dagen per week stage, op de woensdag krijgen ze les van een docent die de hele week op de werkvloer aanwezig is. Ze draaien ook wisselende diensten mee, daar leren ze veel van. 18 PRAKTIJK juni 2011

19 tekort tekort voldoende voldoende ruim voldoende onbekend Ik was dolgelukkig toen ik werd aangenomen als stagiair in het meidenhuis. Er waren zo veel sollicitaties binnen gekomen, maar mijn praktijkbegeleider gunde mij de kans. Ik leer hier heel veel. Van mijn collega s en cliënten. Op de groep word ik behandeld als een collega. Dat vind ik echt tof. Kirsten (19 jaar) loopt stage in een meidenopvangcentrum tegenstelling tot de Achterhoek, Zuid-Gelderland en Zuidoost-Brabant waar flinke tekorten zijn voor Helpende 2-leerlingen. Zorgen voor de toekomst De komende jaren heeft de zorgsector veel gediplomeerden nodig. Door de vergrijzing en afname van het aantal jongeren schiet de vraag naar zorgpersoneel omhoog. Het is belangrijk dat er meer jonge mensen kiezen voor een opleiding in de zorg en dat er voldoende passende stageplaatsen zijn. En om stagiairs echt enthousiast te maken voor het vak, is goede begeleiding op de werkvloer onmisbaar. Meer cijfers en trends in de zorgsector vindt u op Column Peter Kroeze is hoofd HRM bij TriviumMeulenbeltZorg, een erkend Calibris-leerbedrijf. Bezuinigen? Investeren! Zijn de magere jaren bij uw organisatie aangebroken? Minder budget, meer werk, snijden in de kosten? U komt wellicht in de verleiding om dan ook het opleiden maar op een laag pitje te zetten. Want er is (nog) geen nijpend personeelstekort en elke euro die minder wordt uitgegeven helpt, niet waar? Niet doen! Vrijwel ieder onderzoek wijst uit dat een leerling opleiden uiteindelijk geld oplevert. Is het niet direct, dan toch wel in de toekomst. Bovendien is dit het uitgelezen moment om de medewerkers van de toekomst aan te trekken. Naar uw huidige bestand aan medewerkers is het ook een goed signaal: wij investeren in mensen. Dat moet je dan wel waar maken, ook voor die groep. Dus zorg ervoor dat ook de zittende medewerkers een opleiding kunnen volgen als ze willen. Want het blijkt dat medewerkers de kans om zich te ontwikkelen minstens zo belangrijk vinden als een goed salaris. Onze organisatie levert huishoudelijk zorg, persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding en behandeling bij mensen thuis en in verzorgings- en verpleeghuizen. Niet een markt die krimpt. De vergrijzing zal eerder leiden tot een groter beroep op ondersteuning en zorg. Maar ook wij zullen de komende jaren meer moeten doen, met minder geld. Vanuit onze historie bieden wij allerlei vormen van zorg; van ondersteuning aan huis in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) tot gespecialiseerde zorg in verpleeghuizen. Zo n breed aanbod betekent dat we mensen van alle niveaus nodig hebben. We leiden allerlei mensen op: stagiairs, mensen met een leerwerkbaan, zij-instromers en doorstromers vanuit de eigen organisatie. Een education permanente, ook voor ons als werkgever. Economische dip of niet, iedereen weet dat er straks een flink tekort aan vakmensen komt. En daar gaan we allemaal last van krijgen, ook als u niet in de zorg werkt. Dus ondernemers, in techniek, administratie, zorg, welzijn of welke tak van sport dan ook, sla nu uw slag! Investeer in de toekomst en trek de medewerkers van de komende jaren nu alvast aan. Investeer in hun opleiding, want zij gaan u helpen uw dienstverlening de komende jaren op peil te houden en zelfs te verbeteren. Alle economische malaise ten spijt, het is zaak juist nu uw blik op de horizon te blijven richten. Waar gaan we naartoe, waar willen we uitkomen? En vooral: met welke mensen?! juni 2011 PRAKTIJK 19

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Uw brief van. 31 maart 2008

Uw brief van. 31 maart 2008 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 13 juni 2008 BVE/I&I/21221 Uw brief van 31 maart 2008 Uw kenmerk 2070815960 Onderwerp Vragen

Nadere informatie

Test je kennis over de arbeidsmarkt in de regio Haaglanden. Lian de Bruijn Regionaal beleidsadviseur onderwijs arbeidsmarkt

Test je kennis over de arbeidsmarkt in de regio Haaglanden. Lian de Bruijn Regionaal beleidsadviseur onderwijs arbeidsmarkt Test je kennis over de arbeidsmarkt in de regio Haaglanden Lian de Bruijn Regionaal beleidsadviseur onderwijs arbeidsmarkt 0 Hoeveel kenniscentra voor beroepsonderwijs zijn er tot 1 augustus 2015? A. 8

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

stageaanbod in Noord-West stageaanbod in Zuid-Oost Meer studenten zonder geschikte stageplek

stageaanbod in Noord-West stageaanbod in Zuid-Oost Meer studenten zonder geschikte stageplek Calibris BPV - Barometer AG 2009/2010 januari 2010 marktinformatie en Analyse KENNISCENTRUM VOOR LEREN IN DE PRAKTIJK IN ZORG, WELZIJN EN SPORT BPV Barometer AG 2009/2010 Dit jaar studeren meer mbo ers

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

LEREN VOOR DE PRAKTIJK

LEREN VOOR DE PRAKTIJK LEREN VOOR DE PRAKTIJK Een nieuwe school, heel anders dan de basisschool. Veel verschillende docenten. Andere vakken. Krijg je al de kriebels in je buik? Niet nodig, hoor. Op Het Streek aan de Zandlaan

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 juli 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs verandert

Nadere informatie

Stage Erkenning Floriade 2012. 11-10-2011, Venlo

Stage Erkenning Floriade 2012. 11-10-2011, Venlo Stage Erkenning Floriade 2012 11-10-2011, Venlo Inhoudsopgave: BPV Protocol Erkenning leerbedrijf Introductie Kenniscentra Betrokken Kenniscentra Introductie Stagebegeleiders Afsluiting BPV Protocol Waarom?

Nadere informatie

Internationale beroepspraktijkvorming

Internationale beroepspraktijkvorming Internationale beroepspraktijkvorming Uw leerlingen over de grens: tips en spelregels Mbo-leerlingen kiezen steeds vaker voor een stage in het buitenland. Maar hoe regelt u die internationale BPV (i-bpv)?

Nadere informatie

Agnes Kant, Tweede-Kamerlid Jessica van Ruitenburg, medewerker Tweede-Kamerfractie

Agnes Kant, Tweede-Kamerlid Jessica van Ruitenburg, medewerker Tweede-Kamerfractie ZORGELIJKE STAGES Een onderzoek naar tekorten in stages in Zorg en Welzijn Agnes Kant, Tweede-Kamerlid Jessica van Ruitenburg, medewerker Tweede-Kamerfractie ZORGELIJKE STAGES Een onderzoek naar tekorten

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Contactcenter teamleider mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair?

MBO-beroep in beeld. Contactcenter teamleider mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair? MBO-beroep in beeld Contactcenter teamleider mbo-beroep, niveau 4 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is in dit vakgebied.

Nadere informatie

mbo toegepaste biologie

mbo toegepaste biologie mbo toegepaste biologie 2016 2017 Groei terwijl je leert over alles wat leeft mbo toegepaste biologie Je eerste keuze voor je tweede natuur Ben jij nieuwsgierig naar alles wat leeft en groeit? Ben je gebiologeerd

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Leidinggeven op basis van vakmanschap Leidinggevende team/afdeling/project - niveau 4 Technisch leidinggevende - niveau 4 Beroepspraktijkvorming

Nadere informatie

Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied;

Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied; Informatiekaart voor bedrijven 1. Doel BPV-stage: Doel van de BPV-stage voor uw bedrijf: Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied; U ziet het aanbieden van BPV-stages

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Informatiebeheerder mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair?

MBO-beroep in beeld. Informatiebeheerder mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair? MBO-beroep in beeld Informatiebeheerder mbo-beroep, niveau 4 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is in dit vakgebied.

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de Monitor arbeidsmarkt en beroepsonderwijs

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 september 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs

Nadere informatie

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25162 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Middachtensingel, Arnhem overgangsbewijs vwo 3 naar vwo 4 een ander bij ministeriële regeling aangewezen

Nadere informatie

voorjaar 2011 Kans op stage

voorjaar 2011 Kans op stage Calibris BPV - Barometer ZORG Voorjaar 2011 KENNISCENTRUM VOOR LEREN IN DE PRAKTIJK IN ZORG, WELZIJN EN SPORT BPV Barometer ZORG voorjaar 2011 We willen meer samenwerking met andere roc s. Vaak zijn er

Nadere informatie

mbo groene ruimte Laat jij Nederland genieten van groen?

mbo groene ruimte Laat jij Nederland genieten van groen? mbo groene ruimte 2016 2017 Laat jij Nederland genieten van groen? mbo groene ruimte Genieten van groen Ben je graag actief in de groene buitenruimte? In de zon, maar ook in weer en wind? Maak jij (vak)

Nadere informatie

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR ECONOMIE EN ONDERNEMEN MBOAMERSFOORT.NL MET JOU LOOPT ALLES OP ROLLETJES Werken in een bedrijf is elke dag anders. Ben je liever eigen baas? Leer dan alles over zelfstandig ondernemer

Nadere informatie

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR WELZIJN MBOAMERSFOORT.NL

IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR WELZIJN MBOAMERSFOORT.NL IK GA VOOR DE SCHOOL VOOR WELZIJN MBOAMERSFOORT.NL JIJ ZIET WAT IEMAND NODIG HEEFT In de sector welzijn is veel werk! En het is ook mooi werk. Want je werk is heel belangrijk voor de mensen die jij helpt.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst Groen is overal en voor iedereen AOC s geven een breed scala aan opleidingen op het gebied van voedsel, natuur en leefomgeving. Zij verzorgen vmbo, mbo en

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1 Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie Zorg en Welzijn West Brabant Januari 2012, versie 0.1 1 2 Inhoud 1. Inleiding... 5 2. Algemene cijfers Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn... 6 2.1 Omvang arbeidsmarkt...

Nadere informatie

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij Altra College! Mentor Goedemorgen, goed dat je er bent! We zijn blij dat je er bent. Bij de beroepsopleiding

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Coördinator beveiliging mbo-beroep, niveau 3. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair?

MBO-beroep in beeld. Coördinator beveiliging mbo-beroep, niveau 3. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair? MBO-beroep in beeld Coördinator beveiliging mbo-beroep, niveau 3 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is in dit vakgebied.

Nadere informatie

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

Nadere informatie

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag.

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag. Nationale Zorgvernieuwingsprijs Hoe zorg je ervoor dat meer mannen voor een baan in de zorg kiezen? Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee

Nadere informatie

IK GA VOOR MHBO AMERSFOORT MBOAMERSFOORT.NL

IK GA VOOR MHBO AMERSFOORT MBOAMERSFOORT.NL IK GA VOOR MHBO AMERSFOORT MBOAMERSFOORT.NL KEUZE UIT 5 MHBO-OPLEIDINGEN MHBO-opleidingen zijn opleidingstrajecten op maat. Hierbij doorloop je sneller een opleiding en kun je je diploma dus extra snel

Nadere informatie

Werken in een andere sector of branche: iets voor u?

Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Uw hele loopbaan blijven werken in dezelfde sector of branche? Voor veel werknemers is het bijna vanzelfsprekend om te blijven werken in de sector of

Nadere informatie

Maak afgestudeerden (20-30 jaar) bewust dat een baan in de zorg de mogelijkheid biedt om door te kunnen groeien tot zorgondernemers.

Maak afgestudeerden (20-30 jaar) bewust dat een baan in de zorg de mogelijkheid biedt om door te kunnen groeien tot zorgondernemers. Maak afgestudeerden (20-30 jaar) bewust dat een baan in de zorg de mogelijkheid biedt om door te kunnen groeien tot zorgondernemers. Uitdaging zorgsector: meer zorg voor hetzelfde geld. Vraag zorgsector:

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste resultaten van het jaarlijkse arbeidsmarktonderzoek

Nadere informatie

De Intersport Academy

De Intersport Academy n de detailhan en hun opleidi emaakt of is h ag voor het w e sportwinkel wam met een n cademy De Intersport waar Academy del hebben men ng vaak niet a un opleiding te erk dat ze doen keten Interspo ovum:

Nadere informatie

Medewerker personeel en arbeid

Medewerker personeel en arbeid Medewerker personeel en arbeid Leeswijzer voor bedrijven Kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven ECABO houdt ontwikkelingen in de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen bij. Deze

Nadere informatie

Extra banen in de Ouderenzorg? Tevreden werknemers vasthouden. Instroom mbo-studenten neemt af. Geef gemotiveerden voor de zorg een kans!

Extra banen in de Ouderenzorg? Tevreden werknemers vasthouden. Instroom mbo-studenten neemt af. Geef gemotiveerden voor de zorg een kans! Calibris BPV - Barometer ZORG najaar 2011 KENNISCENTRUM VOOR LEREN IN DE PRAKTIJK IN ZORG, WELZIJN EN SPORT BPV Barometer ZORG NAjaar 2011 Minister Schippers, VWS Ja, die twaalfduizend extra mensen komen

Nadere informatie

Datum 14 december 2015 Betreft Oproep tot gegevenslevering Stagefonds 2015-2016. Geachte voorzitter van het College,

Datum 14 december 2015 Betreft Oproep tot gegevenslevering Stagefonds 2015-2016. Geachte voorzitter van het College, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Secretaris generaal Dir. Macro-Economische Vraagstukken en Arbeidsmarkt (MEVA) Team FIO Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070

Nadere informatie

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain...

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... 5 Stage opdracht Technische dienst Sinds ruim een eeuw is aan de Nederrijn

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Management retail Manager retail - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Management retail maart

Nadere informatie

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk College voor vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen algemeen toegankelijk beroepsonderwijs College voor Beroepsonderwijs Wie zijn we? Alle leerlingen die de basisberoepsgerichte of de kaderberoepsgerichte

Nadere informatie

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap Het Ambachtshuis Brabant Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap u Vakmanschap benutten Ambachten maken wezenlijk deel uit van de Nederlandse economie. Ze worden beoefend door bijna 1 miljoen Nederlanders,

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de Monitor arbeidsmarkt

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Werken in de bouw. Bouw aan je toekomst!

Werken in de bouw. Bouw aan je toekomst! Werken in de bouw Bouw aan je toekomst! De bouw biedt veel mogelijkheden voor iedereen die van techniek houdt en graag samenwerkt. Mogelijkheden waar je misschien niet zo snel aan denkt. Want in de bouw

Nadere informatie

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong Bij onderzoeken die de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de samenwerking in kaart brengen, komt steevast de zorgsector als beste uit de bus. Sinds het bestaan van KBB, nu vier jaar, pakken

Nadere informatie

Meisjes en jongens, dames en heren,

Meisjes en jongens, dames en heren, Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar 2011-2012, Noorderpoort VMBO Groningen-Zuid/Zernike College, 15 september 2011 Meisjes en jongens, dames en heren, Het woord

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Breda Bergen op Zoom ROC West-Brabant

Nadere informatie

BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief]

BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief] BPV-monitor vragenlijst praktijkopleiders leerbedrijven [definitief] Intro In voorliggende enquête stellen we u een aantal vragen over uw ervaring met de bpv binnen uw opleiding. Het kan zijn dat u enkele

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening

ED 5-14. Graafschap College JURIDISCHE DIENSTVERLENING. Opleidingen. Juridische dienstverlening JURIDISCHE DIENSTVERLENING ED 5-14 Graafschap College Opleidingen Juridische dienstverlening 2014-2015 Jouw advies helpt mensen verder Ben je hulpvaardig en kun je goed met mensen omgaan? Lijkt het je

Nadere informatie

Colo-barometer. van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt

Colo-barometer. van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Een inventarisatie door Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, verenigd in Colo, peiling augustus 2007 Meer leerbedrijven nodig om de toekomstige

Nadere informatie

Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo

Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo Ook in het vmbo is er sprake van onderwijsvernieuwing. De meest in het oog springende vernieuwing is de introductie van een kern, profiel en (meerdere) keuzes. De

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de Monitor arbeidsmarkt

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

TECHKNOW 13 TIPS & TRICKS VOOR IN DE ALLES OVER JONGEREN VAN NU TRENDS VOL. #02

TECHKNOW 13 TIPS & TRICKS VOOR IN DE ALLES OVER JONGEREN VAN NU TRENDS VOL. #02 TECHKNOW 13 ALLES OVER JONGEREN VAN NU TRENDS VOL. #02 TIPS & TRICKS VOOR IN DE PRAKTIJK Voorwoord TechKnow 2013: Jongeren informeren én inspireren Tips & Tricks voor in de praktijk Er zijn volop kansen

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Achtergrond Calibris kiest jaarlijks het Beste Calibris Leerbedrijf. De prijs wordt afwisselend uitgereikt

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Doetinchem Graafschap College 2012 2013 1 1.

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Maak nu de opdrachten in deze lesbrief en kom erachter of jij je keuze al kunt maken!

Maak nu de opdrachten in deze lesbrief en kom erachter of jij je keuze al kunt maken! Beste leerling, Kiezen is best lastig, zeker als het om een vervolgopleiding gaat. Om je hierbij te helpen is er LOB, Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding. Iedere vo-school geeft hier op zijn eigen manier

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt

Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Informele zorg & Toegepaste Gerontologie aan de hogescholen Windesheim en Fontys Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt Het is belangrijk

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Gitaar Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30 Maak

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant.

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. Mogen wij jou de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. u Vakbekwame, ambachtelijk geschoolde mensen zijn altijd nodig!

Nadere informatie

Werkgelegenheidsplan. Werkervaring opdoen bij Philips? Maak gebruik van het Philips Werkgelegenheidsplan

Werkgelegenheidsplan. Werkervaring opdoen bij Philips? Maak gebruik van het Philips Werkgelegenheidsplan Werkgelegenheidsplan Werkervaring opdoen bij Philips? Maak gebruik van het Philips Werkgelegenheidsplan Vergroot je kansen op een betaalde baan Ingrid Hurkens (48), verkoopmedewerker MyShop: Ik hoor gewoon

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Supervisors logistiek Logistiek supervisor - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Supervisors logistiek

Nadere informatie

Regio College thuis in Purmerend. Een gevarieerd aanbod en een modern gebouw waa. Opleidingen Purmerend

Regio College thuis in Purmerend. Een gevarieerd aanbod en een modern gebouw waa. Opleidingen Purmerend 2015-2016 2012-2013 Regio College thuis in Purmerend. Een gevarieerd aanbod en een modern gebouw waa Opleidingen Purmerend 2 Welkom Welzijn Open huis 2015* Zaandam & Purmerend Woensdag 21 januari, 18.00-21.00

Nadere informatie

De missie van het Vakcollege

De missie van het Vakcollege De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. stempel

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

mbo styling & design Geef je carrière vorm

mbo styling & design Geef je carrière vorm mbo styling & design 2016 2017 Geef je carrière vorm mbo styling & design Ben jij in vorm? Jij bent één van die bijzondere mensen die overal een kans zien om het leven letterlijk mooier te maken. Voor

Nadere informatie

Zadkine Startcollege Wat heb jij aan Startcollege? Bol of bbl Entree Opleidingen

Zadkine Startcollege Wat heb jij aan Startcollege? Bol of bbl Entree Opleidingen STARTCOLLEGE Zadkine Startcollege Ben je 16 jaar of ouder en heb je geen vmbo-diploma? Wil je wel een vak leren, ervaring opdoen en ook nog eens een diploma behalen? Dan is het Startcollege iets voor jou!

Nadere informatie

mbo bloem Geef jouw creatieve passie voor bloemen de ruimte

mbo bloem Geef jouw creatieve passie voor bloemen de ruimte mbo bloem 2016 2017 Geef jouw creatieve passie voor bloemen de ruimte mbo bloem Bloemenvak zoekt creatieve bloembinders Vind jij het ook leuk om bloemen te schikken tot een adembenemend tafereel? Dan ben

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar 2010-2011, Grootegast, 31 augustus 2010 Er was eens een boerin die twee emmers verse, romige melk buiten zette. Vlakbij

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Kans op stage. voorjaar 2011. Aantal stageplaatsen uitgebreid. Welzijn en maatschappelijke dienstverlening

Kans op stage. voorjaar 2011. Aantal stageplaatsen uitgebreid. Welzijn en maatschappelijke dienstverlening BPV - Barometer Welzijn Voorjaar 2011 KENNISCENTRUM VOOR LEREN IN DE PRAKTIJK IN ZORG, WELZIJN EN SPORT BPV Barometer Welzijn voorjaar 2011 Kans op stage Het werkveld moet bezuinigen, er is geen tijd en

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Juridisch medewerker openbaar bestuur

MBO-beroep in beeld. Juridisch medewerker openbaar bestuur MBO-beroep in beeld Juridisch medewerker openbaar bestuur mbo-beroep, niveau 4 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is

Nadere informatie

Onderwijskundig jaarverslag

Onderwijskundig jaarverslag Onderwijskundig verslag 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Opleidingsaanbod 2013... 4 3. Uitgegeven diploma s... 4 4. Aantal studenten per lopende opleiding op 1 maart 2014... 4 5. Urenverantwoording

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Manager Retail BOL. TOELATING Wettelijke toelatingseisen

Manager Retail BOL. TOELATING Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25162 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Middachtensingel, Arnhem DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE Als manager retail geef je leiding aan een

Nadere informatie

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN WAAROM DIT BOEKJE? 1. Denk jij, na het lezen van deze bladzijde dat dit boekje nuttig voor jou kan zijn? a. Ja,.. b. Nee, want c. Dat weet ik nog niet, omdat 2. Wat hoop jij na

Nadere informatie

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Servicedocument Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Plaats: Bunnik Datum: 13-10-2014 Calibris, 2014 kenniscentrum voor leren in de praktijk in zorg, welzijn en sport Postbus 131 3980 CC Bunnik

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Den Haag ROC Mondriaan 2012 2013 1 1. Kans op werk

Nadere informatie