Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia. Universiteit Twente 2008.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia. Universiteit Twente 2008."

Transcriptie

1 Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia Universiteit Twente 2008 Bijlagen

2 Versie

3 Bijlagen: 1. Wetten en regels 2. A. Organisatie m.b.t. GGO B. Implementatie op de UT: werkwijze bij de start van ggo-werkzaamheden C. Draaiboek voor nieuwe laboratoria, medewerkers, projecten of ruimten 3. A. Arbobesluit Hoofdstuk 4 Afdeling 9 Biologische Agentia B. Voorzieningen in laboratoria voor het werken met pathogenen 4. Inventarisatie GGO-projecten 5. Benoeming van de Biologische VeiligheidsFunctionaris (BVF) UT 6. Voorbeeld aanstellingsbrief Verantwoordelijke Medewerker (VM) 7. A. Procedure vakbekwaamheid B. Medewerkers en vakbekwaamheid (Nederlands en Engelstalig) C. Studenten en stagiaires D. Aanmelding overig personeel (schoonmaak- en onderhoudspersoneel, bhv enz.) 8. A. Lijst van ruimten waarvoor Wm-vergunning verleend is B. Toegangsregeling ML-1 Labruimten (+ GGO-gebieden) C. Plattegrond 9. Aanstelling VM 10. A. Checklist BVF voor inspectie GGO-ruimten B. Checklist VM voor inspectie GGO-ruimten 11. (vervallen) 12. Persoonlijke hygiëne en beschermingsmaatregelen 13. A. ML-I en ML-II werkvoorschriften B. Gewijzigde bijlage 4 van de Regeling GGO s (2003); ML-I en ML-II werkruimte 14. Werkprotocol voor de overige GGO-ruimten (geen ML-I, wel inperking noodzakelijk) 15. A. Registratieformulier GGO s B. Controle biologische reinheid 16. A. Regelingen voor schoonmaak, labjassen en onderhoud B. Vrijgaveformulier 17. A. Besmet materiaal en afval, opslag en transport B. Extern transport C. Opslag GGO s D. Opslag GGO s per opslagruimte 18. A. Hepatits B vaccinatie B. Aanmelden Hepatitis B vaccinatie 19. A. Meldingsformulier onregelmatigheden met ggo s B. Verklaring van geen werkzaamheden met ggo s 20. A. Registratieformulier ongevallen, incidenten en onveilige situaties Versie

4 B. Prikaccidentenprotocol 21. Hoe te handelen bij calamiteiten 22. Literatuur Versie

5 Bijlage 1: Wetten en regels Alle informatie rondom de GGO-vergunningverlening zoals aanvraagformulieren, loket gentherapie, en de database met afgegeven vergunningen is te raadplegen via de website van het ministerie van VROM, dossier biotechnologie. Hieronder vindt u een actueel overzicht van de wetten en regels, zoals weergegeven in dit dossier. De regelgeving voor biotechnologie omvat vele soorten wetgeving. Afhankelijk van het antwoord op de vraag of sprake is van een specifieke biotechnologische toepassing en of sprake is van een genetisch gemodificeerd organisme (ggo), kunnen er verschillende soorten regelgeving van toepassing zijn op de beoordeling van de toelaatbaarheid. De regelgeving voor biotechnologie is hoofdzakelijk gebaseerd op internationale regelgeving, in het bijzonder op Europese richtlijnen en verordeningen. Het principe van deze regelgeving is het waarborgen van de veiligheid van mens, dier en milieu en de bescherming van de consument en eerlijkheid in de handel. Op dit moment is VROM bezig met het vereenvoudigen van de wet- en regelgeving. Hierover is in 2005 de notitie Vereenvoudigingsopties Besluit genetisch gemodificeerde organismen aan de Tweede Kamer gestuurd. Voor informatie zie onder Kamerstukken: Vereenvoudiging wet- en regelgeving Biotechnologie: Besluit ggo november 2005 Naast onderstaande regelgeving moeten bedrijven en instellingen die met ggo's werken ook nog voldoen aan allerlei regels die gelden voor andere activiteiten (bijvoorbeeld de Bestrijdingsmiddelenwet, Warenwet, Arbowet etc.). Een overzicht van deze regels is te vinden op Overheid.nl (http://www.overheid.nl/biotechnologie/regels). Nationaal In Nederland mag alleen met ggo's worden gewerkt met een vergunning. Deze vergunningen worden afgegeven door VROM omdat de minister van VROM het primair bevoegd gezag is. Deze vergunningen worden afgegeven op grond van het Besluit Genetisch Gemodificeerde Organismen (zie hieronder). Het stelsel van vergunningen, waarvoor de Minister van VROM het primair bevoegd gezag is, werkt als volgt: voor activiteiten met ggo's binnen inrichtingen zoals laboratoria ('ingeperkt gebruik') is een vergunning op grond van het Besluit GGO nodig. Daarbij is voor de inrichting een vergunning op grond van de Wet milieubeheer vereist; ook voor activiteiten met ggo's buiten die inrichtingen ('introductie in het milieu'), is een vergunning op grond van het Besluit GGO nodig. Onder introductie in het milieu vallen bijvoorbeeld veldproeven en gentherapie. Andere 'introductie in het milieu'-activiteiten zijn de marktaanvragen. Voor het op de markt brengen van producten die ggos bevatten gelden twee EU-procedures. Aanvragen voor import en teelt van levende ggos kunnen worden aangevraagd onder de Europese Verordening EC/1829/2003. Het gaat hierbij om aanvragen voor levensmiddelen en diervoeders die geproduceerd zijn met ggo's of bestaan uit ggo's. Import en/of teelt van levende ggo's zonder toepassing als levensmiddelen of diervoeders kan ook nog steeds onder de Richtlijn 2001/18/EC ingediend worden.. Besluit Genetisch Gemodificeerde Organismen Wet milieugevaarlijke stoffen (Besluit GGO) Het Besluit GGO is op 3 september 2004 voor het laatst gewijzigd. De wijziging houdt verband met de omzetting van een drietal Europese verordeningen (1946/2003, 1829/2003 en versie Bijlage 1-1

6 1830/2003). Bekijk of download het besluit op Overheid.nl: lieugevaarlijke%20stoffen; Download alleen de wijziging in het nieuwe besluit (pdf, 47 KB). Download de nota van toelichting (pdf, 123 KB) Regeling Genetisch Gemodificeerde Organismen (Regeling GGO) Onder het Besluit GGO valt de Regeling GGO. De Regeling GGO bevat nadere regels, algemene veiligheidsvoorschriften en inrichtings- en werkvoorschriften. De Regeling GGO is voornamelijk van toepassing op het ingeperkt gebruik van ggo's. Ook de regeling is gewijzigd. Sinds 1 juni 2004 is de nieuwe Regeling genetisch gemodificeerde organismen van kracht (Staatscourant nr. 99 van 27 mei 2004). In de regeling is een aantal nieuwe bepalingen opgenomen. Die hebben betrekking op het instellen door de overheid van een register voor monitoring van mogelijke effecten van ggo's (zie Vraag en antwoord) en een milieuveiligheidsfunctionaris (MVF, zie Vraag en antwoord). Aanleiding voor deze wijziging was de EU-richtlijn 2001/18, die in de Nederlandse wetgeving moest worden geïmplementeerd. Bekijk of download het besluit op Overheid.nl: De regeling op overheid.nl bevat geen bijlagen. Bekijk of download de bijlagen met behulp van de volgende links: Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10 Leeswijzer bij Bijlage 2, 5 en 8 van In januari 2008 is een nieuwe lijst met nieuw erkende vectoren voor bijlage van de Regeling GGO vastgesteld. Download deze lijst (pdf, 74 KB). Wet milieubeheer en het Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer. Bij ingeperkt gebruik moet de instelling een vergunning op grond van de Wet Milieubeheer en het Inrichtingen- en vergunningenbesluit bezitten. In de Wet milieubeheer-vergunning worden eisen vastgelegd waaraan inrichtingen moeten voldoen. Deze vergunningen worden doorgaans afgegeven door de gemeente of provincie waarin de inrichting zich bevindt. Bekijk of download de wet op Overheid.nl: Idem het besluit: %20en%20vergunningenbesluit%20milieubeheer versie Bijlage 1-2

7 Overige nationale wetgeving voor ggo's Naast bovenstaande vergunningen, waarvoor VROM primair bevoegd gezag is, zijn er voor sommige activiteiten met ggo's ook nog andere vergunningen nodig. Voor het genetisch modificeren van dieren is naast een 'VROM'-vergunning een vergunning onder het Besluit Biotechnologie bij dieren nodig. Hiervoor is de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bevoegd gezag. Ook moet de dierenexperimentencommissie (DEC) van de instelling waar de proef plaatsvindt, toestemming verlenen. Dit is verplicht op grond van de Wet op de dierproeven, waarvoor de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bevoegd gezag is. Bij onderzoek aan mensen moet ook de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) toestemming verlenen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij gentherapie. Zie voor meer informatie de website van de CCMO (http://www.ccmo.nl). EU-richtlijnen Richtlijn 98/81/EG In deze richtlijn is het kader is vastgelegd voor proeven met ggo's in laboratoria (ingeperkt gebruik). Deze richtlijn is geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving via het Besluit GGO, de Regeling GGO en de Wet Milieubeheer. Zie nationale wetgeving hierboven. Bekijk of download Richtlijn 98/81 op de site van de Europese Unie: L0081&model=guichett Richtlijn 2001/18/EG In deze richtlijn is het kader voor de doelbewuste introductie in het milieu van genetisch gemodificeerde organismen vastgelegd. Deze richtlijn is op 12 mei 2004 geïmplementeerd in de Nederlandse regelgeving. Zie nationale wetgeving hierboven. Bekijk of download Richtlijn 2001/18 op de site van de Europese Unie: L0018&model=guichett EU-verordeningen Verordening (EG) nr. 1830/2003 heeft betrekking op de traceerbaarheid en etikettering van genetisch gemodificeerde organismen en de traceerbaarheid van met genetisch gemodificeerde organismen geproduceerde levensmiddelen en diervoeders en tot wijziging van Richtlijn 2001/18/EG Bekijk of download deze verordening: doc=32003r1830&model=guichett Verordening (EG) nr. 1829/2003 heeft betrekking op genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders Bekijk of download deze verordening: doc=32003r1829&model=guichett Verordening (EG) nr. 1946/2003 inzake grensoverschrijdende verplaatsing van genetisch gemodificeerde organismen. Bekijk of download deze verordening: mdoc=32003r1946&model=guichett Bovenstaande EU-verordeningen zijn op 18 april 2004 in werking getreden. versie Bijlage 1-3

8 Bijlage 2A: Organisatie m.b.t. GGO CvB Decaan faculteit Hoofd werkeenheid BVF (PA&O) VM Versie Bijlage 2-1

9 Bijlage 2B: Implementatie op de UT: werkwijze bij de start van ggo-werkzaamheden 1. Aanstellen Biologische VeiligheidsFunctionaris door CvB. 2. Aanwijzen Verantwoordelijk Medewerker. 3. Opstellen Risico-Inventarisatie en evaluatie. 4. Kennisgeving Arbeidsinspectie (indien sprake van biologische agentia). 5. Vergunningsaanvraag bij de gemeente (Wm) (indien sprake van GGO s). 6. Kennisgeving bij het ministerie van VROM (Wms) (indien sprake van GGO s). 7. Doorvoeren van technische maatregelen, b.v.: Ruimte aanduiding (op de deur); Wasbak en kapstok aanbrengen. Zie bijlage 13 B voor een compleet overzicht. 8. Doorvoeren van organisatorische en administratieve maatregelen: Toegang tot de ruimten regelen, plattegrond met informatie; Projectmedewerkers aanmelden bij de BVF (na toetsing op ervaring); Projectmedewerkers opleiden en/of instrueren; Gegevens GGO s in logboek noteren; projectomschrijving, personen, werkplekvoorschriften, resultaten reinheidstesten en opslag van betreffende GGO s; Werkvoorschriften voor: algemeen,ml-i, ML-II, decontaminatie, transport, reparatie apparatuur, opslag van GGO s en afval, calamiteitenregeling. 9. Inspectie van de ruimten (door BVF en VM). 10. Start van de werkzaamheden. Versie Bijlage 2-2

10 Bijlage 2C: DRAAIBOEK VOOR NIEUWE LABORATORIA, MEDEWERKERS, PROJECTEN OF RUIMTEN. BETREFT:. Wm vergunning aanvragen; ruimtenummer(s) doorgeven aan milieudeskundige PA&O Inrichtingsvoorschriften voor ruimten: afneembare tafel en wanden, wastafel en kapstok (zie bijlage 13 B voor een compleet overzicht). APPARATUUR flowkast centrifuge: tafel-, high speed-, micro- CO 2 -stoof (37 o C) koelkast/vriezer waterbad autoclaaf schudincubator incubatiestoof homogenisator (ultrasoon) KENNISGEVING VM aanstellen Wms vergunning invullen en aanvragen Medewerkersformulier invullen Toegangsregeling labruimten wijzigen Versie Bijlage 2-3

11 WERKZAAMHEDEN GGO-traject invullen Ontdooiprotocol Protocollen werkzaamheden Protocollen schoonmaak Protocollen afval Takenrooster Medewerkers verkorte manual overhandigen en handboek doornemen. Ruimte logboek installeren START WERKZAAMHEDEN GGO s of gastheer/vector systeem in ontvangst nemen; datum en vrachtbrief noteren GGO s of gastheer/vector opslaan of bewerken; werkzaamheden noteren. Versie Bijlage 2-4

12 Bijlage 3A: ARBOBESLUIT HOOFDSTUK 4 AFDELING 9 BIOLOGISCHE AGENTIA Besluit van 15 januari 1997, Stb. 60, houdende regels in het belang van de veiligheid, de gezondheid en het welzijn in verband met de arbeid (Arbeidsomstandighedenbesluit), zoals dit besluit luidt ingevolge de wijzigingen bij besluit van 22 mei 1997, Stb. 217, besluit van 25 juni 1997, Stb. 339, besluit van 7 december 1998, Stb 691, besluit van 15 februari 1999, Stb. 105, besluit van 27 mei 1999, Stb. 234, en besluit van 10 september 1999, Stb Uitgegeven de tweede november 1999, Staatsblad 451 (Beschikking van de Minister van Justitie van 25 oktober 1999, houdende plaatsing in het Staatsblad van de tekst van het Arbeidsomstandghedenbesluit zoals dit luidt met ingang van 1 november 1999) Inclusief wijzigingen ingaande 1 januari Afdeling 9. Biologische agentia 1. Definities en toepasselijkheid Artikel Biologische agentia, celculturen en micro-organismen 1. De afdelingen 1 tot en met 8 van dit hoofdstuk zijn niet van toepassing op biologische agentia. 2. In deze afdeling wordt verstaan onder: a. biologische agentia: al dan niet genetisch gemodificeerde micro-organismen, celculturen en menselijke endoparasieten die een infectie, allergie of toxiciteit kunnen veroorzaken; b. celcultuur: het kunstmatig kweken van cellen van meercellige organismen; c. micro-organisme: een cellulaire of niet-cellulaire microbiologische entiteit met het vermogen tot vermenigvuldiging of tot overbrenging van genetisch materiaal; d. richtlijn: richtlijn nr. 2000/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 18 september 2000 (Pb EG L 262) betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk (zevende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van richtlijn nr. 89/391/EEG). 3. Voor de toepassing van deze afdeling worden biologische agentia in de volgende categorieën onderscheiden: a. categorie 1: een agens waarvan het onwaarschijnlijk is dat het bij de mens een ziekte kan veroorzaken; b. categorie 2: een agens dat bij de mens een ziekte kan veroorzaken en een gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers kan opleveren, maar waarvan het onwaarschijnlijk is dat het zich onder de bevolking verspreidt, terwijl er gewoonlijk een effectieve profylaxe of behandeling bestaat; c. categorie 3: een agens dat bij de mens een ernstige ziekte kan veroorzaken en een groot gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers kan opleveren en waarvan er een kans is dat het zich onder de bevolking verspreidt, terwijl er gewoonlijk een effectieve profylaxe of behandeling bestaat; d. categorie 4: een agens dat bij de mens een ernstige ziekte veroorzaakt en een groot gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers oplevert en waarvan het zeer waarschijnlijk is dat het zich onder de bevolking verspreidt, terwijl er gewoonlijk geen effectieve profylaxe of behandeling bestaat. 4. In deze afdeling wordt uitgegaan van de categorie-indeling van biologische agentia zoals vastgesteld in bijlage III bij de richtlijn. 2. Risico-inventarisatie en -evaluatie en gevolgen categorie-indeling Artikel Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie 1. Indien een werknemer wordt of kan worden blootgesteld aan een of meer specifiek bij zijn arbeid voorkomende of naar verwachting voorkomende biologische agentia, wordt, in het kader van de in artikel 5 van de wet bedoelde risico-inventarisatie en -evaluatie, de aard, de mate en de duur van de blootstelling beoordeeld teneinde het gevaar voor de werknemer te bepalen. Deze beoordeling geschiedt met inachtneming van met name: a. de categorie of categorieën,waarin de biologische agentia waaraan werknemers kunnen worden blootgesteld, zijn ingedeeld; b. informatie over ziekten die werknemers kunnen oplopen of al hebben opgelopen als gevolg van blootstelling aan biologische agentia; c. mogelijke allergische of vergiftigingseffecten die de werknemers als gevolg van blootstelling aan biologische agentia ondervinden of kunnen ondervinden; versie Bijlage 3-1

13 d. de resultaten van de arbeidsgezondheidskundige onderzoeken, bedoeld in artikel 4.91, alsmede de ziekten waarvan bekend is dat een werknemer hieraan lijdt en de medicijnen waarvan bekend is dat die door een werknemer worden gebruikt, een en ander in statistische, niet tot individuen herleidbare vorm; e. de door een daartoe bevoegde instantie verstrekte aanbevelingen om het biologische agens onder controle te houden teneinde de gezondheid van de werknemers te beschermen wanneer de werknemers ten gevolge van hun werk aan een dergelijk agens worden of kunnen worden blootgesteld. 2. Indien sprake is van verschillende biologische agentia, wordt de beoordeling, bedoeld in het eerste lid, gebaseerd op het risico dat die biologische agentia in combinatie opleveren. 3. De beoordeling, bedoeld in het eerste lid, wordt regelmatig herzien, in ieder geval telkens wanneer er een wijziging plaatsvindt in de omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de blootstelling van werknemers aan biologische agentia. Artikel Gevolgen categorie-indeling 1. Indien de arbeid gericht is op het werken met biologische agentia behorend tot categorie 2, 3 of 4 zijn de artikelen 4.87 tot en met van toepassing. 2. Indien uit de resultaten van de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 4.85, blijkt, dat werknemers bij het verrichten van andere arbeid dan die, bedoeld in het eerste lid, waaronder de in bijlage I bij de richtlijn genoemde werkzaamheden, een gerede kans lopen aan biologische agentia van categorie 2, 3 of 4 te worden blootgesteld, zijn de artikelen 4.87, 4.89, 4.91, 4.93, 4.95, 4.97, 4.98, 4.99, tweede lid, en van toepassing. 3. In alle, niet in het eerste en tweede lid bedoelde gevallen, wordt bij de arbeid de grootst mogelijke zorgvuldigheid, ordelijkheid en zindelijkheid in acht genomen en worden de noodzakelijke hygiënische voorzieningen getroffen. 3. Maatregelen met betrekking tot de blootstelling Artikel Voorkomen van blootstelling; vervangen Indien de aard van de arbeid het toelaat, worden schadelijke biologische agentia vervangen door biologische agentia die, gelet op de stand van de wetenschap en de techniek en de werkomstandigheden, niet of minder gevaarlijk zijn voor de veiligheid of gezondheid van de werknemers. Artikel 4.87a. Voorkomen of beperken van blootstelling 1. Voor zover uit de resultaten van de beoordeling, bedoeld in artikel 4.85, blijkt dat er risico voor de veiligheid of gezondheid van de werknemers bestaat en dat het in verband met de aard van de arbeid niet uitvoerbaar is om biologische agentia te vervangen door biologische agentia die niet gevaarlijk zijn, worden, voor zover dit technisch uitvoerbaar is, zodanige andere maatregelen genomen dat blootstelling van werknemers aan biologische agentia wordt voorkomen. 2. Voor zover de maatregelen, bedoeld in het eerste lid, technisch niet uitvoerbaar zijn, wordt blootstelling van werknemers aan biologische agentia tot een zodanig laag niveau teruggebracht als voor een adequate bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers noodzakelijk is. 3. Ter uitvoering van het tweede lid worden ten minste de volgende maatregelen genomen: a. de kans op blootstelling wordt zoveel mogelijk beperkt; b. het aantal werknemers dat gevaar loopt aan een of meer biologische agentia te worden blootgesteld is niet groter dan voor het verrichten van de arbeid strikt noodzakelijk is; c. er worden collectieve beschermingsmaatregelen genomen en, wanneer dit geen of geen afdoende bescherming biedt, worden persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking gesteld; d. bij de arbeid wordt de grootst mogelijke ordelijkheid en zindelijkheid betracht om te voorkomen dan wel de kans te beperken dat een of meer biologische agentia buiten de arbeidsplaats terecht komen; e. biologische agentia worden zodanig bewaard en vervoerd en afvalstoffen worden op zodanige wijze verzameld, opgeslagen en verwijderd, zo nodig na passende behandeling en voorzien van een deugdelijk opschrift, dat de kans op blootstelling zoveel mogelijk wordt voorkomen alsmede wordt voorkomen dat zij in handen van onbevoegden kunnen geraken; f. indien noodzakelijk en technisch mogelijk wordt onderzoek gedaan naar de aanwezigheid op de werkplek van biologische agentia buiten de eerste fysieke omhulling; g. op de arbeidsplaats is een doeltreffende schriftelijke werkinstructie voor de werknemers voorhanden, waarvan ten minste deel uitmaken de bij de arbeid in acht te nemen procedures, waaronder een regeling voor het veilig omgaan met en het vervoeren van biologische agentia binnen het bedrijf of de inrichting alsmede een doeltreffend noodplan voor het geval zich ongevallen of incidenten met biologische agentia voordoen. versie Bijlage 3-2

14 Artikel 4.87b. Maatregelen ter voorkoming of beperking van blootstelling aan legionellabacteriën bij het in bedrijf nemen en houden van een luchtbevochtigingsinstallatie en een waterinstallatie 1. De maatregelen, bedoeld in artikel 4.87a, eerste lid, zijn bij het voorkomen of beperken van de blootstelling aan legionellabacteriën bij het in bedrijf nemen en houden van: a. een luchtbevochtigingsinstallatie anders dan een stoombevochtiger; b. een waterinstallatie die water in aërosolvorm in de lucht kan brengen, niet zijnde een collectieve watervoorziening als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder j, of een collectief leidingnet als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder k, van de Waterleidingwet, doeltreffend, indien het water in deze installaties minder dan 100 kolonievormende eenheden legionellabacteriën per liter bevat. 2. Het nemen en analyseren van monsters ter controle van de aanwezigheid van legionellabacteriën geschiedt overeenkomstig een geschikte genormaliseerde methode. Artikel Veiligheidssignalering De plaatsen waar arbeid wordt verricht met biologische agentia worden duidelijk afgebakend en worden gemarkeerd met een veiligheidssignalering dat voldoet aan het bij of krachtens afdeling 2 van hoofdstuk 8 bepaalde. Artikel Hygiënische beschermingsmaatregelen 1. Op plaatsen waar gevaar bestaat voor blootstelling aan biologische agentia wordt niet gerookt noch wordt daar voedsel of drank genuttigd. 2. Werkkleding die voldoet aan afdeling 1 van hoofdstuk 8 wordt aan de werknemers ter beschikking gesteld en wordt bij de arbeid gedragen. 3. In aanvulling op artikel 3.23 zijn voor de werknemers doelmatige sanitaire voorzieningen beschikbaar met inbegrip van, voor zover noodzakelijk, douches, oogdouches en huidantiseptica. 4. Indien aan de werknemer persoonlijke beschermingsmiddelen worden verstrekt, worden deze op een daartoe aangewezen plaats bewaard en na ieder gebruik gereinigd en voor ieder gebruik gecontroleerd. 5. In aanvulling op artikel 3.22 worden de werkkleding en andere persoonlijke beschermingsmiddelen waarin of waarop zich biologische agentia bevinden of kunnen bevinden bij het verlaten van de arbeidsplaats uitgetrokken en op een andere plaats opgeborgen dan de overige kleding. 6. De werkkleding en andere persoonlijke beschermingsmiddelen, bedoeld in het vijfde lid, worden ontsmet, gereinigd of zo nodig vernietigd. 7. De werkkleding en andere persoonlijke beschermingsmiddelen, bedoeld in het vijfde lid, worden buiten het bedrijf of de inrichting gebracht in een daartoe geschikte en gesloten verpakking en uitsluitend met het doel deze te laten reinigen, ontsmetten of vernietigen. Artikel Registratie 1. In een register wordt bijgehouden welke werknemers aan biologische agentia van categorie 3 en 4 worden of kunnen worden blootgesteld. 2. In dit register wordt tevens per werknemer geregistreerd welke werkzaamheden hij heeft verricht en, voor zover dit te bepalen is, aan welk biologisch agens of welke biologische agentia hij als gevolg van deze werkzaamheden of als gevolg van een incident of ongeval, eventueel is blootgesteld. 3. Het in het eerste lid bedoelde register wordt ten minste tien jaar na de laatste blootstelling of mogelijke blootstelling bewaard. 4. In geval een werknemer is blootgesteld of mogelijk is blootgesteld aan een biologisch agens dat infecties tot gevolg kan hebben die: a. naar bekend is hardnekkig of latent kunnen zijn; b. op basis van de huidige stand van de techniek naar verwachting eerst jaren later kunnen worden onderkend; c. een lange incubatietijd hebben; d. ondanks behandeling steeds weer terugkeren, of e. ernstige complicaties op lange termijn hebben, wordt het in het eerste lid bedoelde register een navenant langere tijd doch niet meer dan veertig jaar na de laatste blootstelling bewaard. 5. Iedere werknemer heeft recht op inzage in de hem betreffende gegevens uit het register. 6. Aan de deskundige persoon, bedoeld in artikel 2.14a, tweede lid, of de arbodienst wordt desgevraagd inzage verschaft in het register, genoemd in het eerste lid. 4. Arbeidsgezondheidskundig onderzoek Artikel Onderzoek en vaccins 1. Iedere werknemer die is of kan worden blootgesteld aan biologische agentia wordt, in aanvulling op artikel 18 van de wet, in de gelegenheid gesteld bij de aanvang van de arbeid waarbij blootstelling kan ontstaan, een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan. versie Bijlage 3-3

15 2. Iedere werknemer die een infectie of ziekte heeft opgelopen als gevolg van blootstelling aan een biologisch agens, wordt, in aanvulling op het eerste lid, tussentijds in de gelegenheid gesteld een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan. 3. Iedere werknemer die aan een zelfde biologisch agens is blootgesteld als gevolg waarvan een andere werknemer een infectie of ziekte heeft opgelopen, wordt, in aanvulling op het eerste lid, tussentijds in de gelegenheid gesteld een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan. 4. Het arbeidsgezondheidskundig onderzoek vindt plaats met inachtneming van de praktische aanbevelingen, opgenomen in bijlage IV bij de richtlijn. 5. Indien het resultaat van het arbeidsgezondheidskundig onderzoek daartoe aanleiding geeft, worden doeltreffende maatregelen genomen om schade voor de gezondheid van de betrokken werknemer door blootstelling aan biologische agentia te voorkomen. 6. Voor zover mogelijk worden aan iedere werknemer die nog niet immuun is voor de biologische agentia waaraan hij is of kan worden blootgesteld, doeltreffende vaccins ter beschikking gesteld. Daarbij wordt bijlage VII bij de richtlijn in acht genomen. 7. Op verzoek van de werkgever of de betrokken werknemer wordt het in dit artikel bedoelde onderzoek opnieuw uitgevoerd. Het resultaat van het hernieuwde onderzoek treedt in de plaats van het daaraan voorafgaande. 8. Iedere werknemer heeft recht op inzage in het hem betreffende medisch dossier. 9. De resultaten van het in dit artikel bedoelde arbeidsgezondheidskundig onderzoek worden in passende vorm geregistreerd en ten minste tien jaar na de laatste blootstelling of mogelijke blootstelling bewaard. In gevallen als bedoeld in artikel 4.90, vierde lid, worden de resultaten een navenant langere tijd doch niet meer dan veertig jaar bewaard. 10. Iedere werknemer wordt geïnformeerd over de wijze waarop hij na beëindiging van de blootstelling in de gelegenheid wordt gesteld een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan. 5. De ondernemingsraad Artikel Informatie in verband met ongeval of incident De ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging of, bij het ontbreken daarvan, de belanghebbende werknemers wordt respectievelijk worden op de hoogte gesteld van ieder ongeval of incident dat zich heeft voorgedaan, zich bijna heeft voorgedaan of zich mogelijkerwijs heeft voorgedaan met biologische agentia en dat heeft geleid tot het vrijkomen, net niet vrijkomen of mogelijkerwijs vrijkomen van een agens of agentia van categorie 2, 3 of 4. Daarbij worden tevens de oorzaken van het ongeval of incident meegedeeld, alsmede de maatregelen die zijn genomen of zullen worden genomen om de gevolgen te verhelpen en verdere ongevallen of incidenten te voorkomen. Artikel Overige informatie 1. Desgevraagd wordt de ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging, of worden, bij het ontbreken daarvan, de belanghebbende werknemers geïnformeerd over: a. de wijze waarop de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 4.85, tot stand is gekomen en over het resultaat daarvan; b. de werkzaamheden waarbij de werknemers aan biologische agentia worden of kunnen worden blootgesteld; c. het aantal werknemers dat aan biologische agentia wordt of kan worden blootgesteld; d. de naam en de functie van de persoon die verantwoordelijk is voor de veiligheid en de gezondheid op het werk; e. de genomen preventieve en beschermende maatregelen waaronder mede wordt verstaan de werkinstructie, bedoeld in artikel 4.87, vierde lid, de toegepaste arbeidsprocédés en werkmethoden. 2. De ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging heeft of, bij het ontbreken daarvan, de belanghebbende werknemers hebben recht op inzage in de in dit artikel bedoelde informatie in statistische, niet tot individuen herleidbare vorm. 6. Toezicht Artikel Kennisgeving 1. Ten minste 30 dagen voordat voor de eerste maal arbeid met een of meer biologische agentia van categorie 2, 3 of 4 wordt verricht, wordt hiervan een schriftelijke kennisgeving gezonden aan een daartoe aangewezen toezichthouder. 2. Deze kennisgeving bevat ten minste de volgende gegevens: a. de naam en het adres van de werkgever; b. de naam en de functie van de persoon die verantwoordelijk is voor de veiligheid en de gezondheid op het werk; versie Bijlage 3-4

16 c. de resultaten van de in artikel 4.85 bedoelde risico-inventarisatie en -evaluatie; d. de categorie of categorieën en soort of soorten waartoe het biologische agens of de biologische agentia behoort respectievelijk behoren; e. de voorgenomen beschermende en preventieve maatregelen. 3. Met inachtneming van het eerste lid wordt tevens kennis gegeven van arbeid met ieder volgend biologisch agens van categorie 4 en, wanneer door de werkgever dit agens voorlopig zelf is ingedeeld, van arbeid met ieder volgend nieuw biologisch agens van categorie In afwijking van het eerste en derde lid wordt de in het eerste lid bedoelde toezichthouder in geval alleen diagnostische arbeid wordt verricht, hiervan slechts in kennis gesteld, indien deze arbeid voor de eerste maal wordt verricht. 5. De in dit artikel bedoelde kennisgeving wordt opnieuw gedaan, indien er in de procédés of procedures wezenlijke veranderingen hebben plaatsgevonden die gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers, waardoor eerdere kennisgevingen zijn achterhaald. Artikel Ongevallen of incidenten De toezichthouder of een door Onze Minister aan te wijzen andere instantie wordt zo spoedig mogelijk schriftelijk op de hoogte gesteld van ieder ongeval of incident dat zich heeft voorgedaan en heeft geleid of mogelijkerwijs heeft geleid tot het vrijkomen van een of meer biologische agentia van categorie 3 of 4 en dat besmetting van werknemers door deze agentia kan veroorzaken. Artikel Overdracht gegevens In geval de werkgever de werkzaamheden beëindigt worden het in artikel 4.90 bedoelde register en de resultaten van het in artikel 4.91 bedoelde arbeidsgezondheidskundig onderzoek, in geval deze bij de werkgever berusten, overgedragen aan een daartoe aangewezen toezichthouder. 7. Bijzondere bepalingen in verband met andere dan microbiologisch diagnostische arbeid in de gezondheidszorg en in de diergeneeskunde Artikel Gezondheidszorg en diergeneeskunde 1. In aanvulling op artikel 4.85 wordt bij de risico-inventarisatie en -evaluatie van gevaren, verbonden aan andere dan microbiologisch diagnostische arbeid in de gezondheidszorg en in de diergeneeskunde, aandacht besteed aan: a. de onzekerheid omtrent de aanwezigheid van biologische agentia en de daaraan verbonden gevaren bij patiënten of dieren en in monsters of materiaal van patiënten of dieren; b. de aan de aard van het werk verbonden gevaren. 2. Bij de in het eerste lid bedoelde arbeid worden ter bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de betrokken werknemers doeltreffende maatregelen genomen. Deze bestaan in ieder geval uit: a. het opstellen en bekend maken van ontsmettings- en desinfectieprocedures aan de betrokken werknemers; b. het opstellen en bekend maken van procedures voor een veilige omgang met en verwijdering van met biologische agentia besmet afvalmateriaal. Artikel Beschermingsmaatregelen In isolatieafdelingen met patiënten of dieren die besmet zijn of mogelijkerwijs besmet zijn met biologische agentia van categorie 3 of 4, worden passende beschermingsmaatregelen als bedoeld in bijlage V, kolom A, bij de richtlijn getroffen. 8. Speciale maatregelen in laboratoria, ruimten voor proefdieren en industriële procédés Artikel Beheersingsniveaus laboratoria en ruimten voor proefdieren 1. In laboratoria en in ruimten waarin zich dieren bevinden die opzettelijk zijn besmet met biologische agentia van categorie 2, 3 of 4 dan wel dieren die drager zijn of mogelijk zouden kunnen zijn van biologische agentia van een van deze categorieën, worden, afhankelijk van de resultaten van de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 4.85, ten minste respectievelijk de beheersingsniveaus 2, 3 en 4 van bijlage V bij de richtlijn in acht genomen. 2. Indien in de in het eerste lid bedoelde laboratoria arbeid wordt verricht met materiaal waarvan onzeker is of zich hierin biologische agentia van categorie 2, 3 of 4 bevinden en de arbeid niet is gericht op het werken met biologische agentia, wordt ten minste beheersingsniveau 2 van bijlage V bij de richtlijn in acht genomen. Artikel Beheersingsniveaus industriële procédés 1. In geval biologische agentia van de categorie 2, 3 of 4 worden gebruikt in industriële procédés, worden, afhankelijk van de resultaten van de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 4.85, ten minste respectievelijk de beheersingsniveaus 2, 3 en 4 van bijlage VI bij de richtlijn in acht genomen. 2. Van industriële procédés, bedoeld in het eerste lid, is sprake indien de arbeid is gericht op het werken met biologische agentia van categorie 2, 3 of 4 in reactorvaten van tien liter of meer. versie Bijlage 3-5

17 Artikel Beheersingsniveau van niet in bijlage III bij de richtlijn genoemde biologische agentia Indien arbeid als bedoeld in deze paragraaf wordt verricht met biologische agentia die niet op grond van bijlage III bij de richtlijn in een van de in artikel 4.84, derde lid, bedoelde categorieën zijn ingedeeld, maar waarvan wel aanwijzingen bestaan dat deze agentia naar verwachting dienen te worden ingedeeld in categorie 3 of 4, wordt ten minste beheersingsniveau 3 van bijlage V respectievelijk VI bij de richtlijn in acht genomen. 9. Bijzondere bepalingen inzake voorlichting en onderricht Artikel Voorlichting en onderricht 1. Aan werknemers die arbeid verrichten als bedoeld in artikel 4.86, eerste en tweede lid wordt, in aanvulling op artikel 8 van de wet, voorlichting en onderricht gegeven, waarbij ten minste aandacht wordt besteed aan: a. de mogelijke gevaren voor de gezondheid die zijn verbonden aan het werken met biologische agentia; b. de te treffen voorzorgsmaatregelen om blootstelling te voorkomen; c. de te nemen actie in geval zich een ongeval voordoet met biologische agentia; d. de bestaande hygiënische voorschriften; e. het dragen en gebruiken van werkkleding en persoonlijke beschermingsmiddelen. 2. De voorlichting en het onderricht worden geactualiseerd indien gewijzigde omstandigheden hiertoe aanleiding geven.. versie Bijlage 3-6

18 Bijlage 3B: Voorzieningen in laboratoria voor het werken met pathogenen Elke categorie biologisch agens vereist een bepaald beheersniveau van het laboratorium. De eisen hiervoor staan vermeld in het arbobesluit. Deze eisen komen boven op de normale eisen voor labs zoals omschreven in Arbo-informatieblad 18 (AI-18). In onderstaande tabel staan de voorzieningen per categorie biologisch agens die in ieder geval aanwezig moeten zijn. Voor categorie 1 gelden geen bijzondere eisen in verband met de biologische agentia. Hiervoor geldt het veilig microbiologisch werken als uitgangspunt, waarbij de normale hygiënische regels en voorzieningen (desinfectie, water, zeep enz.) aanwezig moeten zijn. Tabel Voorzieningen in laboratoria voor het werken met pathogenen Opmerking vooraf Bij de toepassing van de maatregelen in deze bijlage wordt rekening gehouden met de aard van de werkzaamheden, de beoordeling van de risico's voor de werknemers en de aard van het betrokken biologische agens. A Beheersingsmaatregelen 1. De werkplek moet gescheiden zijn van de plaatsen voor andere werkzaamheden in hetzelfde gebouw 2. De luchttoevoer naar en afvoer van de werkplek moeten gefiltreerd worden met behulp van HEPA of soortgelijke middelen B Beheersingsniveaus Nee Aanbevolen Ja Nee Ja, op de luchtafvoer Ja, op de luchttoevoer en de luchtafvoer 3. Alleen bevoegde werknemers hebben toegang Aanbevolen Ja Ja, via een luchtsluis 4. De werkplek moet afgesloten kunnen worden om desinfectie mogelijk te maken Nee Aanbevolen Ja 5. Specifieke desinfectieprocedures Ja Ja Ja 6. De werkplek moet ten opzichte van de atmosfeer op een negatieve luchtdruk worden gehouden 7. Doeltreffende vectorcontrole, bij voorbeeld knaagdieren en insecten 8. Voor water ondoorlaatbare oppervlakken die gemakkelijk zijn schoon te maken 9. Tegen zuren, alkaliën, oplosmiddelen en desinfectiemiddelen bestendige oppervlakken Nee Aanbevolen Ja Aanbevolen Ja Ja Ja, voor werktafel Ja, voor werktafel en bodem Ja, voor werktafel, muren, bodem en plafond Aanbevolen Ja Ja 10. Veilige opslag van biologische agentia Ja Ja Ja 11. Er moet een kijkvenster of iets dergelijks aanwezig zijn in de ruimten zodat men kan zien wat er binnen gebeurt 12. Een laboratorium dient een eigen uitrusting te omvatten 13.Geïnfecteerd materiaal, inclusief dieren, moet worden gehanteerd in een veiligheidskast of isolatieruimte of met gebruik van een andere passende afscherming Aanbevolen Aanbevolen Ja Nee Aanbevolen Ja Alleen indien nodig Ja, indien infectie via de lucht kan plaatsvinden 14. Incinerator voor karkassen van dieren Aanbevolen Ja, beschikbaar Ja, ter plaatse Ja versie Bijlage 3-7

19 BIJLAGE 4: INVENTARISATIE GGO- PROJECTEN GGO-PROJECTEN Universiteit Twente IG Recombinante productie van humane DNA-repair eiwitten, histon-eiwitten en DNA-substraten IG Study of chromatin inside the cell nucleus using magnetic tweezers IG Analyse van functionele defecten in NADPH oxidase in genetisch gemodificeerde PLB985- cellen IG Optical Microspectroscopy and Imaging of Dynamic Processes in Single Human Eye Lens Epithelial Cells IG The Role of Supramolecular Membrane Complexes in the Immune Response IG Regulatie van genexpressie in dierlijke cellen IG Genetische controle en beeldvorming van bot-en kraakbeengroei IG Karakterisatie van cellen en genen die betrokken zijn bij botvorming, botafbraak, tumormetastasering naar bot en bloedvatvorming IG Transgene muizen voor het bestuderen van botvorming en botafbraak IG Expression of delta11 desaturase in yeast IG Expressie van recombinante eiwitten Versie Bijlage 4-1

20 Bijlage 5: BENOEMING VAN DE BIOLOGISCHE VEILIGHEIDSFUNCTIONARIS UT Zie hardcopy versie 08-1 Bijlage 5-1

21 Bijlage 6: Voorbeeld AANSTELLINGSBRIEF VERANTWOORDELIJK MEDEWERKER Aan: uw kenmerk Telefoon ons kenmerk Fax Datum Bijlage Taakomschrijving VM cc BVF PA&O-adviseur faculteit Onderwerp Aanstelling verantwoordelijk medewerker (VM) in het kader van de Regeling GGO Geachte heer/mevrouw, De Faculteit stelt u aan als verantwoordelijk medewerker (VM) voor de leerstoel..van de faculteit. De door u te verrichten taken zijn omschreven in het Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia UT en zijn afgeleid van de richtlijnen van VROM. De door u te verrichten taken zijn vermeld in Hoofdstuk 2 van het bovenvermelde handboek en als bijlage bij deze brief opgenomen. Bij de uitvoering van uw werkzaamheden dient u zich te houden aan de Besluit genetisch gemodificeerde organismen Wet milieugevaarlijke stoffen (2004), de Regeling genetisch gemodificeerde organismen (2004) en de voorschriften uit het Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia UT. De BVF (Ing. G.J.H. Schokkin) verklaart hierbij dat u voldoet aan alle deskundigheidseisen voor de VM. Indien er zich wijzigingen voordoen in het onderzoeksproject, of als u een andere medewerker als Verantwoordelijk Medewerker wilt laten fungeren, moet u daarvan de BVF op de hoogte stellen. Tevens is de BVF voor u het aanspreekpunt voor diverse zaken betreffende het werken met genetisch gemodificeerde organismen. Het Faculteitsbestuur, versie Bijlage 6-1

22 Taakomschrijving VM - Heeft in uitvoerende zin de dagelijkse leiding bij de werkzaamheden zoals omschreven in de kennisgeving en legt de relevante gegevens vast; - Draagt lijnverantwoordelijkheid voor de dagelijkse gang van zaken zoals het schoonmaken en ontsmetten van werkruimten en apparatuur, reparaties van apparatuur in werkruimten, juiste verzending en ontvangst van genetisch gemodificeerde organismen en overlegt daarover zonodig met de BVF; - Stelt schriftelijke werkprotocollen en procedures op (zonodig met de BVF) en stelt dit protocol ter beschikking aan de medewerkers; - Ziet toe op de juiste werkwijze en procedures (veilig werken, ongevallen) van de (tijdelijk) medewerkers en stagiaires, het juist functioneren van apparatuur en instrueert de medewerkers daarover. Ziet er op toe dat (veiligheids-)apparatuur goed functioneert. Verleent toestemming tot het betreden van werkruimten aan bezoekers en geeft (lijsten met) namen van stagiaires en tijdelijk medewerkers door aan de BVF; - Controleert (of laat controleren) regelmatig de reinheid en identiteit van alle gastheer/vector systemen; - Meldt knelpunten, ongevallen e.d. bij de BVF; - Voert in overleg met de BVF risico-analyses uit (om te bepalen onder welk inperkingsniveau de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd). Als leidraad voor GGO's hierbij dient het door de COGEM opgesteld overzicht van gastheren en vectoren en de bijbehorende inperkingsniveaus. In geval van twijfel kan de COGEM worden geraadpleegd; - Ziet toe op het bijhouden van labjournaals en ruimtelogboeken volgens de verleende vergunning (zodanig dat herleiden mogelijk is van vastgelegde gegevens tot de vergunning); - Vult de kennisgevingsformulieren van VROM in, en levert deze aan bij de BVF voor ondertekenen en verzending naar het bureau GGO van het RIVM; - Meldt nieuw onderzoek en geeft wijzigingen aan de BVF door in het oorspronkelijke onderzoeksproject: biologische materialen, andere medewerkers, wijziging werkruimte of opslaglocatie van GGO's. - Archiveert alle noodzakelijke gegevens van zijn project(en) in de decentrale administratie. versie Bijlage 6-2

23 BIJLAGE 7A: PROCEDURE VAKBEKWAAMHEID TOELICHTING Iedereen die bij zijn werkzaamheden te maken heeft met ggo s dient op de hoogte te zijn van de voorschriften die voortvloeien uit het Besluit genetisch gemodificeerde organismen, en van eventuele aanvullende voorschriften. De eisen die aan de opleiding van medewerkers worden gesteld zijn afhankelijk van de aard en het risiconiveau van de te verrichten handelingen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen: - Onderzoekers: diegenen die onder een zekere eigen verantwoordelijkheid beslissen over de inhoud en de wijze van uitvoering van werkzaamheden; - Assisterend personeel: diegenen die uitsluitend werkzaamheden verrichten in opdracht, waarbij de inhoud en wijze van uitvoering zijn vastgelegd. Bijzondere gevallen: - De opleidingseisen zijn niet van toepassing op studenten, afstudeerders, stagiaires en andere medewerkers die aan de werkzaamheden deelnemen met het doel daarmee (onderdelen van) de vereiste kennis en vaardigheid op te doen. Deze regel geldt gedurende een periode van maximaal 12 maanden, en is alleen van toepassing indien de betreffende personen werken onder direct toezicht van een medewerker die verantwoordelijkheid draagt voor de werkzaamheden. Zij dienen op adequate wijze op de hoogte te worden gebracht van de specifieke aspecten van het werken met genetisch gemodificeerde organismen, die voor hun werkzaamheden van belang zijn; - Onder bepaalde omstandigheden kan personeel zonder vooropleiding op het gebied van genetische modificatie handelingen verricht met genetisch gemodificeerde organismen. Hierbij gaat het om nauw omschreven routinematige handelingen van een lage risico-klasse waarbij een SOP (Standard Operating Procedure) van kracht is. Opleidingseisen Afhankelijk van het niveau van de werkzaamheden academisch, HBO of MBO niveau, waarbij inzicht is verkregen in microbiologisch relevante vakken, waarbij kennis is opgedaan van de algemene principes van genetische modificatie van micro-organismen en waarbij training in de toepassing van de ML-I/ML-II voorschriften aantoonbaar aan de orde is geweest. Benodigde kennis en praktische vaardigheid Voor werkzaamheden op ML-I niveau dient kennis en eventueel praktische vaardigheid te zijn opgedaan met: a. de algemene principes van genetisch modificatie van micro-organismen; b. de risico's voor mens en milieu verbonden aan werkzaamheden met genetisch gemodificeerde micro-organismen, waaronder besmettingswegen en -gevaren; c. de bij de uitvoering van veilige microbiologische techniek van toepassing zijnde werkvoorschriften en inperkingsmaatregelen; d. technieken voor het isoleren, reinkweken, determineren en inactiveren van microrganismen; e. inactivering van micro-organismen en ontsmetting van gebruikte materialen; f. ontsmetting van de werkomgeving; g. de wijze van vervoer binnen de inrichting van micro-organismen en materialen die met microorganismen in aanraking zijn geweest; de wijze van verzending van micro-organismen buiten de inrichting; h. regels hoe te handelen bij incidenten en ongelukken; Voorlichting voor medewerkers. De VM geeft voorlichting aan nieuwe medewerkers die ggo-werkzaamheden gaan uitvoeren. Medewerkers moeten altijd worden voorgelicht over: - de interne organisatie; - taken en verantwoordelijkheden VM en BVF; - Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en Versie Bijlage 7-1

24 biologische agentia UT; - Specifieke werkprocedures: De te treffen voorzorgsmaatregelen om blootstelling te voorkomen; De te nemen actie in geval zich een ongeval voordoet; De bestaande hygiënische voorschriften; Het dragen en gebruiken van werkkleding en pbm s; Werkprotocollen. Versie Bijlage 7-2

25 BIJLAGE 7B: MEDEWERKERS EN VAKBEKWAAMHEID Het betreft een: eerste aanmelding uitbreiding van werkzaamheden Persoonsgegevens Titel, initialen en achternaam:.... M/V Functie (AIO, analist, enz):.... Geboortedatum:... Werkadres: Universiteit Twente, Postbus 217, 7500 AE Enschede gebouw:..., kamer:..... tel.nummer:... Projecten en benodigde periode/afmelding: Projectnummer(s) GGO : Inperkingsniveau van uit te voeren werkzaamheden : ML-I, ML-II *) Tijdelijk: van tot en met Onbepaalde tijd: vanaf:.. Afmelding per:... *) doorhalen wat niet van toepassing is Supplement 7-3

26 OPLEIDING EN WERKERVARING Opleiding: Instituut: studierichting: relevante hoofd en/of bijvakken: datum diploma: Relevante cursussen en/of stages *) cursus microbiologie: cursus moleculaire biologie: cursus moleculaire genetica: cursus proefdierkunde: VMT-cursus: tijdens stage of cursus: werken volgens VMT-voorschriften: werken in veiligheidskabinet: weefselkweekervaring: virologische ervaring: *) Aankruisen indien van toepassing, vermeld datum, periode en instelling. Werkervaring waarin microbiologische of virologische vaardigheden zijn opgedaan: Instituut: Aard van de werkzaamheden: Periode: Supplement 7-4

27 Projectmedewerk(st)er is gewezen op de mogelijkheid zich te laten vaccineren tegen hepatitis B, indien er bij de werkzaamheden de mogelijkheid bestaat in contact te komen met bloed/bloedprodukten: JA/NEE/N.V.T. Vaccinatie heeft plaats gevonden op: Ondergetekende projectmedewerk(st)er is bekend met de richtlijnen, regels en protocollen en werkvoorschriften voor het werken met biologische agentia en GGO s bij de Universiteit Twente Heeft kennis genomen van de inhoud van het Handboek GGO en BA en heeft kennis genomen van de werkvoorschriften m.b.t. GGO en B.A. En zal dienovereenkomstig handelen. Biosafety colloquium & video VROM 2003 is bekeken op: Datum: Handtekening projectmedewerk(st)er: Datum: Handtekening VM: Overige opmerkingen/afspraken (b.v. tav opleiding of aanvullende trainingen): De biologischeveiligheidsfunctionaris verleent de projectmedewerk(st)er toestemming voor het werken met biologische agentia en GGO s onder het beheer van de VM. Datum: Handtekening BVF: Supplement 7-5

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Werken met biologische agentia in laboratoria Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie

Nadere informatie

Fiche 9 (Analyse): Risicobeoordeling: Wetgeving

Fiche 9 (Analyse): Risicobeoordeling: Wetgeving Fiche 9 (Analyse): Risico: Wetgeving Referentie: artikels 6 tot 10 van het KB van 4 augustus1996, gewijzigd bij de artikels 4 en 5 van het KB van 29 april 1999. De werkgever verricht de in samenwerking

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Blootstelling aan biologische agentia Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 157 Besluit van 1 april 2014, houdende regels met betrekking tot het ingeperkt gebruik en de doelbewuste introductie in het milieu van genetisch

Nadere informatie

De milieuveiligheidsfunctionaris

De milieuveiligheidsfunctionaris Ministerie van Infrastructuur en Milieu Toelichting MVF en criteria December 2010 De milieuveiligheidsfunctionaris Inleiding Dit document heeft tot doel instellingen met één of meerdere vergunningen voor

Nadere informatie

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbo-regelgeving Arbowet De regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet,

Nadere informatie

Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen

Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C62 van 26/02/98 Bijlage IV BIJLAGE IV - INPERKINGS- EN ANDERE BESCHERMINGSMAATREGELEN - Algemene beginselen 1. Deze tabellen bieden een overzicht

Nadere informatie

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen.

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. Relevante wet-en regelgeving BHV1 1. Arbeidsomstandighedenwet (van kracht sinds 1 januari 2007) N.B. Achter de artikelen

Nadere informatie

Besluit van 20 juni 1994, houdende nadere regels met betrekking tot de informatieverschaffing en de te verstrekken informatie inzake rampen

Besluit van 20 juni 1994, houdende nadere regels met betrekking tot de informatieverschaffing en de te verstrekken informatie inzake rampen Besluit informatie inzake rampen en crises (Tekst geldend op: 22-11-2011) Besluit van 20 juni 1994, houdende nadere regels met betrekking tot de informatieverschaffing en de te verstrekken informatie inzake

Nadere informatie

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb html Aanpassingen Arbeidsomstandighedenbesluit (Hoofdstuk 4, Afdeling 5) inzake asbestgrenswaarden en risicoklasse-indeling asbest (en deskundigheidseis DIA) Situatie per 1-1-2017. Aan deze tekst kunnen geen

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2004 2005 29 814 Wijziging van de rbeidsomstandighedenwet 1998 in verband met een gewijzigde organisatie van de deskundige bijstand bij het arbeidsomstandighedenbeleid

Nadere informatie

Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia Universiteit Twente 2008

Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia Universiteit Twente 2008 Handboek Voorschriften voor het veilig werken met genetisch gemodificeerde organismen en biologische agentia Universiteit Twente 2008 374.341/PA&O versie 08-01 voorwoord- 1 versie 08-01 voorwoord- 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 497 Besluit van 20 augustus 2004, houdende wijziging van het Besluit bescherming tegen Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Microbiologie. onder redactie van: H. Schellekens

Nederlandse Vereniging voor Microbiologie. onder redactie van: H. Schellekens 9(,/,*:(5.(10(7 0,&5225*$1,60(13$5$6,(7(1(1&(//(1,1/$%25$725,$(1$1'(5(:(5.58,07(1 7KHRULHHQSUDNWLMN Nederlandse Vereniging voor Microbiologie onder redactie van: H. Schellekens Gegevens: Veilig werken

Nadere informatie

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen De wetgeving met betrekking tot machines en arbeidsmiddelen is niet eenvoudig. Er zijn diverse richtlijnen en wetten binnen de Europese Unie en

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 361 Besluit van 27 juni 1995 tot wijziging van een aantal algemene maatregelen van bestuur met het oog op de uitvoering van de Overeenkomst betreffende

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 147 Besluit van 3 maart 2005, houdende wijziging van het Besluit biotechnologie bij dieren (Handelingen met betrekking tot dieren waar geen vergunning

Nadere informatie

CGM/ Aanbieding onderzoeksrapport 'Recombinant Allergens: working safely with recombinant allergenic biologicals

CGM/ Aanbieding onderzoeksrapport 'Recombinant Allergens: working safely with recombinant allergenic biologicals Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W.J. Mansveld Postbus 20901 2500 EX Den Haag DATUM 25 februari 2014 KENMERK ONDERWERP CGM/140225-01 Aanbieding onderzoeksrapport 'Recombinant

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 466 Wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg in verband met de elektronische informatieuitwisseling in de zorg Nr. 2 VOORSTEL

Nadere informatie

Technisch bureau van Eeden Arbeidsomstandighedenbesluit secties geluid en trillingen

Technisch bureau van Eeden Arbeidsomstandighedenbesluit secties geluid en trillingen Afdeling 3. Lawaai 1. Algemeen Artikel 6.6. Definities In deze afdeling wordt verstaan onder: a. piekgeluidsdruk (Ppiek): maximumwaarde van de «C»-frequentiegewogen momentane lawaaidruk; b. dagelijkse

Nadere informatie

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, 2015,,

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, 2015,, AMBTELIJK CONCEPT Besluit van houdende wijziging van het Besluit uitvoering Tabakswet en de bijlage bij de Tabakswet in verband met de implementatie van Richtlijn 2014/40/EU inzake de productie, de presentatie

Nadere informatie

Leidraad voor een Handboek GGO ingeperkt gebruik

Leidraad voor een Handboek GGO ingeperkt gebruik Leidraad voor een Handboek GGO ingeperkt gebruik Werkzaamheden met genetisch gemodificeerde organismen in laboratoria, dierverblijven, plantenkassen en procesinstallaties Bijgestelde versie November 2006

Nadere informatie

Asbest in gemeentelijke gebouwen. Een praktisch handvat voor het omgaan met asbest

Asbest in gemeentelijke gebouwen. Een praktisch handvat voor het omgaan met asbest Asbest in gemeentelijke gebouwen Een praktisch handvat voor het omgaan met asbest Bezit uw gemeente gebouwen waarin asbest is verwerkt? Het kan voorkomen dat u als gemeentelijke gebouwbeheerder met asbest

Nadere informatie

Biologische Veiligheid in het kader van de. Regeling Genetisch Gemodificeerde Organismen

Biologische Veiligheid in het kader van de. Regeling Genetisch Gemodificeerde Organismen Biologische Veiligheid in het kader van de Regeling Genetisch Gemodificeerde Organismen 1 Inhoudsopgave 1 INLEIDING 1.1 Het handboek genetisch gemodificeerde organismen 1.2 Vergunningen 1.3 Wat zijn genetisch

Nadere informatie

Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen

Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen Checklist leidinggevenden Binnen het ziekenhuis wordt veel gewerkt met gevaarlijke stoffen. Als vuistregel geldt dat een gevaarlijke stof kan worden herkend aan het

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 12 Besluit van 14 december 2009, houdende wijziging van het Warenwetbesluit Producten voor bijzondere voeding en van het Warenwetbesluit bestuurlijke

Nadere informatie

Wijziging Beleidsregels arbeidsomstandighedenwetgeving

Wijziging Beleidsregels arbeidsomstandighedenwetgeving SZW Wijziging Beleidsregels arbeidsomstandighedenwetgeving (Richtlijn Atex) Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 3 juli 2003, Directie Arbeidsveiligheid en -gezondheid,

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/UJB/BES No. 2003/94538 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2012 No. 20 Besluit van 25 juni 2012 tot afkondiging van de Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 19 juni 2012, nr. 2012-0000347348,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1999 429 Besluit van 23 september 1999, houdende wijziging van het Warenwetbesluit Bereiding en behandeling van levensmiddelen en van het Warenwetbesluit

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/CK/B/KEW No. 2002/3675 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en

Nadere informatie

Gewijzigd bij: (1) koninklijk besluit van 17 juni 1997 betreffende de veiligheids- en gezondheidssignalering

Gewijzigd bij: (1) koninklijk besluit van 17 juni 1997 betreffende de veiligheids- en gezondheidssignalering Koninklijk besluit van 4 augustus 1996 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's bij blootstelling aan biologische agentia op het werk (B.S. 1.10.1996) Gewijzigd bij: (1) koninklijk

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, Gelet op de artikelen 17 en 31 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren; BESLUIT:

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, Gelet op de artikelen 17 en 31 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren; BESLUIT: MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 30 januari 2009, nr. TRCJZ/2009/244, houdende wijziging van de Regeling tijdelijke

Nadere informatie

Aan geadresseerde. Geachte heer/mevrouw,

Aan geadresseerde. Geachte heer/mevrouw, Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid Aan geadresseerde uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum VD. 2004/2884 8-10-2004 onderwerp doorkiesnummer bijlagen Kaderwet diervoeders. (TRC 2004/7011) 3785633

Nadere informatie

2015 no. 58 AFKONDIGINGSBLAD VAN ARUBA

2015 no. 58 AFKONDIGINGSBLAD VAN ARUBA 2015 no. 58 AFKONDIGINGSBLAD VAN ARUBA MINISTERIЁLE REGELING van 2 december 2015 ter uitvoering van artikel 2, tweede lid, van de Veiligheidsverordening (AB 1990 no. GT 31) (Regeling asbestverwijdering)

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van (datum), nr., Directie Wetgeving en Juridische Zaken;

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van (datum), nr., Directie Wetgeving en Juridische Zaken; WIJ BEATRIX, BIJ DE GRATIE GODS, KONINGIN DER NEDERLANDEN, PRINSES VAN ORANJE- NASSAU, ENZ. ENZ. ENZ. Besluit van... houdende regels inzake diervoeders (Besluit diervoeders 2012) Besluit van Op de voordracht

Nadere informatie

Overzicht bestuurlijke boetes RI&E verplichting

Overzicht bestuurlijke boetes RI&E verplichting Overzicht bestuurlijke boetes RI&E verplichting Arbowet Inventarisatie en evaluatie van risico s uit Arbo Artikel uit Artikel 5 De werkgever legt in een inventarisatie en evaluatie schriftelijk vast welke

Nadere informatie

Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden

Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden School: PCSS voor basisonderwijs De Arend Vestiging: Nunspeet Beschrijving: Protestants Christelijk Speciale School voor Basisonderwijs Onderzoek: drs. P.A. de Kloe

Nadere informatie

Tabel Fysische inperking van laboratoria, plantenkweekcellen, kassen en dierverblijven

Tabel Fysische inperking van laboratoria, plantenkweekcellen, kassen en dierverblijven Tabel Fysische inperking van laboratoria, plantenkweekcellen, kassen en dierverblijven Versie: 22 juni 2012 Tabel: Bij SOP A.03 v0.1 Micro-organismen klasse 1 Micro-organismen klasse 2 Micro-organismen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2012 208 Wet van 26 april 2012, houdende tijdelijke bepalingen over de ambulancezorg (Tijdelijke wet ambulancezorg) 0 Wij Beatrix, bij de gratie Gods,

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 16, 16b, onderdeel c, en 16 c, onderdeel c, van het Besluit bedrijfsvergunning en veiligheidscertificaat hoofdspoorwegen;

Gelet op de artikelen 16, 16b, onderdeel c, en 16 c, onderdeel c, van het Besluit bedrijfsvergunning en veiligheidscertificaat hoofdspoorwegen; Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, van..., nr., houdende vaststelling van regels inzake de aanvraag van een veiligheidscertificaat als bedoeld in artikel 32, eerste lid, van

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 509 Wijziging van de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening gezondheidszorg en de Zorgverzekeringswet (cliëntenrechten

Nadere informatie

Bijlage 10 Reglement Bescherming Persoonsgegevens Radboud Universiteit Nijmegen

Bijlage 10 Reglement Bescherming Persoonsgegevens Radboud Universiteit Nijmegen Radboud Universiteit Nijmegen I Begripsbepalingen Artikel 1 In deze regeling wordt verstaan onder: a. persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare betrokkene; b. verwerking

Nadere informatie

L 330/13. Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen

L 330/13. Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 330/13 RICHTLIJN 98/81/EG VAN DE RAAD van 26 oktober 1998 tot wijziging van Richtlijn 90/219/EEG inzake het ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2001 2002 Nr. 397 27 844 Regels inzake de veiligheid en kwaliteit van lichaamsmateriaal dat kan worden gebruikt bij een geneeskundige behandeling (Wet veiligheid

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit de Inspectie voor de Gezondheidszorg

Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit de Inspectie voor de Gezondheidszorg Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit de Inspectie voor de Gezondheidszorg Afspraken tussen de Staatssecretaris van Economische Zaken en de Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport over de wijze

Nadere informatie

Inhoudsopgave I. BASISREGELS. A. Substantiële regels

Inhoudsopgave I. BASISREGELS. A. Substantiële regels Inhoudsopgave I. BASISREGELS A. Substantiële regels Verord. (EG) nr. 178/2002 E.P. en de Raad 28 JANUARI 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 338 Aanpassing van de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal en enkele andere wetten aan richtlijn 2004/23/EG van het Europees Parlement

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL)

PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) Regionaal Interzuilair Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Midden-Holland & Rijnstreek PRIVACYREGLEMENT van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) zoals bedoeld in artikel 10, tweede lid van

Nadere informatie

Circulaire 2015 01. Biologische agentia op de werkplek en vaccinaties

Circulaire 2015 01. Biologische agentia op de werkplek en vaccinaties Vaccinaties bij uitzendkrachten PRINCIPE Afdeling X Inentingen Werkgevers nemen verplicht welbepaalde maatregelen om hun werknemers en uitzendkrachten te beschermen tegen gezondheidsrisico s verbonden

Nadere informatie

Verschillen en overeenkomsten Keurmerk kinderboerderijen vs. Goed voor Elkaar / Prima voor Elkaar

Verschillen en overeenkomsten Keurmerk kinderboerderijen vs. Goed voor Elkaar / Prima voor Elkaar Verschillen en overeenkomsten Keurmerk kinderboerderijen vs. / Prima voor In dit overzicht zijn de criteria uit het Keurmerk Kinderboerderijen per hoofdstuk weergegeven. Aangegeven is welke criteria ook

Nadere informatie

Werkpraktijken inzake het gebruik van beschermende kledij

Werkpraktijken inzake het gebruik van beschermende kledij Dienst Bioveiligheid en Biotechnologie Juliette Wytsmanstraat 14 1050 Brussel België www.wiv-isp.be www.bioveiligheid.be 1 Onderstaande checklist heeft als doel de minimumvereisten voor beschermende kledij

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2012 659 Besluit van 13 december 2012, houdende de vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van een aantal artikelen van de Wet dieren,

Nadere informatie

1. De begripsomschrijvingen onder c en d worden vervangen door een nieuwe begripsomschrijving onder c, luidende:

1. De begripsomschrijvingen onder c en d worden vervangen door een nieuwe begripsomschrijving onder c, luidende: Concept ten behoeve van internetconsultatie oktober 2016 Regeling van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van..., nr., tot wijziging van de Regeling verkeersregelaars 2009 (vereenvoudiging aanstelling

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1999 503 Besluit van 12 november 1999, houdende aanwijzing van andere taken van het College voor de toelating van bestrijdingsmiddelen (Besluit andere

Nadere informatie

Arbo deelcatalogus Infectiepreventie in de umc s

Arbo deelcatalogus Infectiepreventie in de umc s Arbo deelcatalogus Infectiepreventie in de umc s NFU-13.5078 versie d.d. 4 oktober 2013 Inleiding Biologische agentia is de verzamelterm voor micro-organismen (bacteriën, virussen, schimmels, parasieten

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal 1

Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015-2016 33 872 Wijziging van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (verbetering vergunningverlening, toezicht en handhaving) A herdruk 1 GEWIJZIGD

Nadere informatie

Regeling omgaan met melden vermoeden misstand of onregelmatigheid (Klokkenluidersregeling)

Regeling omgaan met melden vermoeden misstand of onregelmatigheid (Klokkenluidersregeling) Regeling: Klokkenluidersregeling Datum: 24-05-2016 Kenmerk: BGTN7386 Regeling omgaan met melden vermoeden misstand of onregelmatigheid (Klokkenluidersregeling) De gemeenschappelijke regeling WOZL en de

Nadere informatie

Toelichting Arbochecklist Algemeen

Toelichting Arbochecklist Algemeen 1 2 Gegevens in te vullen door inlenende partij Let hierbij op, dat voor iedere functie en aparte checklist wordt ingevuld! Als het vak je Ja is aangekruist Voeg de kopie toe aan het dossier en zorg voor

Nadere informatie

betreffende met GGO's geproduceerde levensmiddelen

betreffende met GGO's geproduceerde levensmiddelen L 268/24 VERORDENING (EG) Nr. 1830/2003 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 22 september 2003 betreffende de traceerbaarheid en etikettering van genetisch gemodificeerde organismen en de traceerbaarheid

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 599 Besluit van 12 november 2004, houdende intrekking en wijziging van diverse Warenwetbesluiten in verband met de intrekking van beschikkingen

Nadere informatie

BIJLAGE 3, BEDOELD IN ARTIKEL F.1, ELFDE LID, VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSVOORWAARDENREGELING PROVINCIES (Regeling melden vermoeden van een misstand)

BIJLAGE 3, BEDOELD IN ARTIKEL F.1, ELFDE LID, VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSVOORWAARDENREGELING PROVINCIES (Regeling melden vermoeden van een misstand) BIJLAGE 3, BEDOELD IN ARTIKEL F.1, ELFDE LID, VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSVOORWAARDENREGELING PROVINCIES (Regeling melden vermoeden van een misstand) Deze regeling is de uitwerking van de wettelijke verplichting

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/IO/BES No. 2005/25444 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Versterking van de betrokkenheid van de werkgevers en werknemers bij de arbodienstverlening

Versterking van de betrokkenheid van de werkgevers en werknemers bij de arbodienstverlening Versterking van de betrokkenheid van de werkgevers en werknemers bij de arbodienstverlening Allen die deze zullen zien of horen lezen, saluut!.tot wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet in verband met

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT PERSOONSGEGEVENS

PRIVACYREGLEMENT PERSOONSGEGEVENS 1. DOEL VAN DIT REGLEMENT In dit reglement wordt omschreven op welke wijze Op/maat en Werkpartner West-Friesland B.V. de persoonsgegevens van al de werknemers en cliënten behandelen, met in achtneming

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal

Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal Bijlage III.7.1. bij het koninklijk besluit van 16 januari 2006 tot vaststelling van de nadere regels

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2011 137 Besluit van 7 maart 2011, houdende vaststelling van het Warenwetbesluit cosmetische producten 2011 0 Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. handelende in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. handelende in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 5289 6 april 2010 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 26 maart 2010, nr. 115877, houdende

Nadere informatie

23.3.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 77/25

23.3.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 77/25 23.3.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 77/25 VERORDENING (EU) Nr. 284/2011 VAN DE COMMISSIE van 22 maart 2011 tot vaststelling van specifieke voorwaarden en gedetailleerde procedures voor de invoer

Nadere informatie

Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen

Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen Pagina: 1 / 8 Veilig werken met Gevaarlijke Stoffen Checklist voor leidinggevenden In een Universitair Medisch Centrum wordt veel gewerkt met gevaarlijke stoffen. Als vuistregel geldt dat een gevaarlijke

Nadere informatie

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15 Proceduresops Pagina : 1/9 Procedure Waarborgen van privacy Proceduresops Pagina : 2/9 Ingangsdatum: januari 2011 1. Doel... 3 2. Procedure... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Regelgeving om de privacy te waarborgen...

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje- Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje- Nassau, enz. enz. enz. Wet van houdende wijziging van de Wet cliëntenrechten zorg, de Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg, de Wet marktordening gezondheidszorg en de Zorgverzekeringswet (cliëntenrechten bij elektronische

Nadere informatie

1.1 Wet basisregistratie personen

1.1 Wet basisregistratie personen 1. WET BRP 15 1.1 Wet basisregistratie personen Wet van 3 juli 2013 houdende nieuwe regels voor een basisregistratie personen, Stb. 2012, 666, zoals laatstelijk gewijzigd op 8 oktober 2014, Stb. 2013,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 420 Besluit van 30 mei 2005, houdende vaststelling van het Warenwetbesluit verpakkingen en gebruiksartikelen in verband met Verordening (EG)

Nadere informatie

Voorlichting, onderricht & Toezicht

Voorlichting, onderricht & Toezicht Interne instructie Arbeidsinspectie Voorlichting, onderricht & Toezicht INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Inspectie 2.3 Handhaving 3. SCHEMA STAPPEN BIJ HANDHAVING Vastgesteld

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2010/1571-05 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Gezien de aanvraag d.d. 20 juli 2010 van Philips Stralingsbeschermingsdienst

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 827 Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993 ter implementatie van richtlijn nr. 2003/59/EG (vakbekwaamheid

Nadere informatie

Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg

Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg Reglement bescherming persoonsgegevens studenten Universiteit van Tilburg Dit reglement bevat, conform de wet bescherming persoonsgegevens, regels voor een zorgvuldige omgang met het verzamelen en verwerken

Nadere informatie

REGELING BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS STUDENTEN EN PERSONEEL

REGELING BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS STUDENTEN EN PERSONEEL REGELING BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS STUDENTEN EN PERSONEEL I Begripsbepalingen Artikel 1 1. In deze regeling wordt verstaan onder: a. Persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of

Nadere informatie

Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling

Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling Partijen, Het Regionaal Centrum prenatale screening (naam) WBO vergunninghouder in het kader van landelijke organisatie van

Nadere informatie

Omgaan met biologische agentia

Omgaan met biologische agentia Omgaan met biologische agentia Hoe omgaan met BA Werknemer Werkgever Instructie Procedure Besmettingswijze Besmettingsincident Informatie (RA) Communicatie Hygiëne-voorzieningen PBM BA Gezondheidstoezicht

Nadere informatie

Deel 6. Persoonlijke hygiëne

Deel 6. Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: Pagina 1 van 8 Deel 6 Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave deel 6 Persoonlijke hygiëne Pagina 1. DEFINITIE... 3 2. DOEL... 3 3. RICHTLIJNEN... 3 3.1 Algemeen...

Nadere informatie

Focus op biologische agentia op het werk 2014/4

Focus op biologische agentia op het werk 2014/4 Preventie en wetgeving Focus op biologische agentia op het werk 2014/4 Inhoud 1 Wettelijk kader... 5 1.1 Referentie... 5 1.2 Historiek... 5 1.2.1 Europese richtlijn chemische, fysische en biologische

Nadere informatie

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van xxx, nr. WJZ/ xxx, directie Wetgeving en Juridische Zaken;

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van xxx, nr. WJZ/ xxx, directie Wetgeving en Juridische Zaken; Besluit van houdende deskundigheideisen aan gastouders in de kinderopvang (Besluit deskundigheidseisen gastouders kinderopvang) Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 215 Wet van 18 april 2002 tot uitvoering van de Richtlijn 98/50/EG van de Raad van de Europese Unie van 29 juni 1998 tot wijziging van de Richtlijn

Nadere informatie

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE No. 2011/1630-05 DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Gezien de aanvraag d.d. 24 augustus 2011 en de aanvullende informatie d.d. 7 november 2011 van Eindhoven Airport N.V., gelegen

Nadere informatie

Privacyreglement Cliënten en medewerkers

Privacyreglement Cliënten en medewerkers 1. Begripsbepaling 1.2 Persoonsgegeven: Een gegeven dat herleidbaar is tot een individuele natuurlijke persoon. 1.3 Persoonsregistratie: Een samenhangende verzameling van op verschillende personen betrekking

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Voedsel en Waren Autoriteit

Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Voedsel en Waren Autoriteit Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Voedsel en Waren Autoriteit Afspraken tussen de Staatssecretaris van Economische Zaken en de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de wijze

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2011 163 Wet van 24 maart 2011 tot wijziging van de Wet milieubeheer, de Wet op de economische delicten en de Elektriciteitswet 1998 ter implementatie

Nadere informatie

WIJZIGINGSVERGUNNING WET MILIEUBEHEER

WIJZIGINGSVERGUNNING WET MILIEUBEHEER WIJZIGINGSVERGUNNING WET MILIEUBEHEER verleend aan Delamine B.V. (Locatie Oosterhorn 8 te Farmsum) Groningen, 21 augustus Nr. 2007-31.021/34, M V Procedure nr. Procedure Nummer 6264 Inhoudsopgave 1. VERZOEK

Nadere informatie

Artikel 1. Definities Coöperatie AB Vakwerk Groep u.a. en de aan haar gelieerde dochterondernemingen

Artikel 1. Definities Coöperatie AB Vakwerk Groep u.a. en de aan haar gelieerde dochterondernemingen Artikel 1. Definities werkgever: werknemer: geregistreerde: personeelsdossier: personeelsregistratie: houder: beheerder/bewerker: Coöperatie AB Vakwerk Groep u.a. en de aan haar gelieerde dochterondernemingen

Nadere informatie

Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht

Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht Beschikking Omgevingsvergunning Aanvrager : Waterschap Groot Salland Aangevraagde activiteiten : Aanpassen van de installatie in het kader van de gasveiligheid Locatie

Nadere informatie

1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon.

1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon. Vastgesteld door de Raad van Bestuur, november 2010 Artikel 1 Begripsbepalingen 1.1 persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerd of identificeerbaar persoon. 1.2 verwerking van persoonsgegevens:

Nadere informatie

BESCHIKKING VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN ZEELAND

BESCHIKKING VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN ZEELAND BESCHIKKING VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN ZEELAND Aan: Tieleman Transport BV Postbus 26 4587 ZG Kloosterzande Kenmerk: W-AOV150541/ 00115717 Afdeling: Vergunningverlening Datum: 15 februari 2016 Onderwerp:

Nadere informatie

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst)

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst) L 125/10 VERORDENINGEN VERORDENING (EU) 2015/786 VAN DE COMMISSIE van 19 mei 2015 tot vaststelling van criteria voor de aanvaardbaarheid van zuiveringsprocedés die worden toegepast op producten die bedoeld

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 33 662 Wijziging van de Wet bescherming persoonsgegevens en enige andere wetten in verband met de invoering van een meldplicht bij de doorbreking

Nadere informatie

Wijziging Regeling handel levende dieren en levende producten, Wijziging Regeling rundersperma en Wijziging Regeling tarieven

Wijziging Regeling handel levende dieren en levende producten, Wijziging Regeling rundersperma en Wijziging Regeling tarieven LNV Wijziging Regeling handel levende dieren en levende producten, Wijziging Regeling rundersperma en Wijziging Regeling tarieven Gezondheids- en welzijnswet voor dieren Regeling van de Minister van Landbouw,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2009 182 Besluit van 3 april 2009, houdende wijziging van het Warenwetbesluit Voedingswaarde-informatie levensmiddelen in verband met richtlijn 2008/100/EG

Nadere informatie