EPEA werkt aan open Cradle to Cradle register

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EPEA werkt aan open Cradle to Cradle register"

Transcriptie

1 Jaargang 2, nr. 2 April 2010 EPEA werkt aan open Cradle to Cradle register Olympische Spelen volgens Cradle to Cradle principes WereldNatuurhuis Apenheul Agentschap NL start leercommunity Knoops Eco Printing voor het groenste drukwerk Cradle to Cradle geeft boost aan onderzoek en onderwijs

2 de Cradle to Cradle kaart Welke voordelen biedt C2C mijn organisatie? Winst boeken C2C helpt producenten en producten waarde toe te voegen aan hun omgeving. C2C helpt anticiperen op de eindigheid van de voorraad van grond- en hulpstoffen. C2C helpt om mensen bij duurzame ontwikkeling te betrekken door het positief te benaderen. C2C helpt, doordat het open source is, ervaringen te delen en steeds betere oplossingen te vinden. C2C helpt om kosten te besparen door slim te (her)ontwerpen. C2C helpt om de opbrengsten te verhogen, omdat het nieuwe kansen biedt. Verantwoord groeien C2C helpt om te groeien en tegelijk verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld. C2C helpt om te groeien en tegelijk verantwoordelijkheid te nemen voor onszelf. Wat is C2C in een notendop? C2C betekent van wieg tot wieg en is ontstaan als antwoord op het van wieg tot graf -denken. C2C is uitgewerkt door Michael Braungart en William McDonough, onder andere in het gelijknamige boek. C2C is een nieuwe visie op duurzame ontwikkeling: de wereld beter achterlaten dan we haar aantroffen. C2C is een manier van werken: zo ontwerpen en produceren dat er geen afval ontstaat. C2C is een manier van denken: doe de dingen goed in plaats van minder slecht. C2C is een optimistische visie: groei kan goed zijn zolang we meer positief bijdragen dan we verbruiken. C2C-oplossingen zijn goed voor de ecologie én de economie én hebben een sociale meerwaarde. C2C is een antwoord op een traditie van criticasters als de Club van Rome, die grenzen aan groei voorzien. Welke WerkWijze biedt C2C mijn organisatie? Welke doelen horen bij C2C? Intelligent ontwerpen De wereld beter achterlaten dan we haar hebben aangetroffen Denk en werk synchroon : over alles tegelijk, aan alles tegelijk, met iedereen tegelijk. Vermijd gebruik van grondstoffen die schadelijk zijn voor de menselijke of ecologische gezondheid. Ontwerp zo dat je producten makkelijk uit elkaar kunt halen, zodat je grondstoffen opnieuw kunt inzetten. Ontwerp en produceer zo dat stoffen in hun biologische of technologische kringloop blijven. Voorkom menging van materialen die moeilijk van elkaar te scheiden zijn. Intelligent produceren Voorkom verspilling van grondstoffen en energie en bespaar hiermee ook kosten. Gebruik lokale mogelijkheden optimaal, waardoor je de wereld minder belast en vaak kosten bespaart. Benut de volledige keten om kringlopen te sluiten. Respecteer mensen en zet hen optimaal in, waardoor gezondheidskosten en personeelsuitval zullen dalen. Gebruik duurzame, schone energie via inkoop of eigen opwekking. Intelligent vermarkten Creëer een nieuwe markt voor gebruikte grondstoffen, waardoor afval verdwijnt. Overweeg het verkopen van de functie of het gebruik van je product, in plaats van het eigendom ervan. Innoveer en verbeter daarmee je concurrentiepositie. Wat is Cradle to Cradle (C2C) en wat kan het voor mijn organisatie betekenen? C2C-oplossingen stellen dat de mens als onderdeel van het systeem de wereld verrijkt in plaats van verarmt. C2C-oplossingen behouden of vergroten de diversiteit, voor mens en natuur. C2C-oplossingen kennen geen afwenteling naar mens en milieu; ook niet elders en in de toekomst. Ecologie: ecologische meerwaarde bieden C2C-oplossingen sluiten de biologische kringloop: biologische materialen zijn afbreekbaar zonder milieuschade. C2C-oplossingen sluiten de technologische kringloop: veilige materialen kunnen veilig hergebruikt worden. Economie: economische meerwaarde bieden C2C-oplossingen zijn (in potentie) winstgevend: ze verlagen de kosten of verhogen de opbrengsten. Sociaal: sociaal-culturele meerwaarde bieden C2C-oplossingen dragen bij aan rechtvaardigheid: tussen mensen en tussen generaties. C2C-oplossingen bieden mensen een gezond leefklimaat, bij de productie en bij gebruik van een product. C2C-oplossingen bieden plezier, in het werk en bij het gebruik van producten. Welke denkwijze biedt C2C mijn organisatie? Ambitieus Welke begrippen gebruikt C2C? Doe de dingen goed in plaats van minder slecht. Doe meer goed dan wat nodig is voor je eigen, directe succes. Verander niet het recept, maar het menu: ontwerp geen nieuwe auto, maar een nieuw vervoersconcept. Respecteer de maker, transporteur en gebruiker van je product. Stel doelen voor de lange termijn, bijvoorbeeld voor over tien of vijftien jaar. Weeg ieder handelen af tegen de (toekomstige) effecten op jezelf en op de omgeving. Eco-effectiviteit: ecologische, economische en sociaal-culturele meerwaarde bieden. Eco-efficiëntie: de schade aan mens en milieu minimaliseren. De Biosfeer: het geheel van alle biologische materialen. Biologische kringloop: de cyclus waarin biologische materialen aan de natuur worden onttrokken, benut en teruggegeven. De Technosfeer: het geheel van alle synthetische materialen en mineralen. Optimistisch Richt je op groei en ontwikkeling, niet op grenzen: positieve groei is goed. Ga uit van kansen en uitdagingen en leer van elkaars fouten en resultaten. Respecteer en geniet van diversiteit van culturen, wensen, behoeftes en van biodiversiteit. Technologische kringloop: de cyclus waarin technologische materialen worden onttrokken, benut en (her)gebruikt. Upcycling: het hergebruiken van materialen waarbij deze hun waarde behouden of vergroten en afval verdwijnt. Downcycling: het hergebruiken van materialen waarbij deze uiteindelijk hun waarde verliezen (de gangbare recycling). Intelligent ontwerpen: producten zo ontwerpen dat ze bij de productie en/of het gebruik ervan waarde toevoegen aan het systeem waar ze deel van uitmaken. Realistisch Wees zo goed als je kunt zijn met wat er is. Blijf niet hangen in schuldgevoel, maar gebruik juist je capaciteiten om een bijdrage te leveren. Wacht niet op anderen, neem zelf verantwoordelijkheid. X-list: een lijst giftige stoffen die schade toebrengen. P-list: een lijst stoffen die veilig zijn in het gebruik. Deze Informatiekaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek en denksessies met deskundigen op het gebied van Cradle to Cradle. De deskundigen zijn uitgenodigd door het Cradle to Cradle aanjaagteam van VROM en Senter Novem. Met dank aan alle deelnemers voor hun denkwerk. in opdracht van: gemaakt door: c2c-+c2clogo.indd :37:23

3 KE 3 P staat voor KEP tot de macht 3 Equity, Ecology en Economy KE3P magazine, all about Cradle to Cradle! Een jaar geleden brachten we ons eerste magazine uit met de prikkelende titel: This magazine is not Cradle to Cradle. De inhoud ging weliswaar volledig over Cradle to Cradle maar de wijze waarop het was geproduceerd was nog niet volledig Cradle to Cradle.We zaten toen nog in de eindfase van het analyseren van ingrediënten zoals papier, inkt en de nietjes! Maar het magazine dat u nu in handen heeft is het meest schone wat er te krijgen is. En daar zijn we enorm trots op. De gebruikte inkt is 100% veilig binnen de biologische cyclus van Cradle to Cradle en bevat dus geen giftige stoffen en daarnaast hebben we het nieuwe Revive 50:50 FSC papier gebruikt. Dit innovatievef papier voldoet aan de allerhoogste milieu eisen die er op dit moment gesteld worden. Daarom mogen wij in samenspraak met EPEA op dergelijk schoon drukwerk het Cradle to Cradle logo met bijbehorende tagline gebruiken. Voor de afwerking van ons magazine is een nieuwe, revolutionaire bindmethode gehanteerd: het duurzame Twistlock bindsysteem van kunstenaar Stef Geurtzen. Op de foto van achter naar voor, van links naar rechts. John Tostrams, Wessel Breeuwsma Marc Geraeds en Reno Berretty Wij willen met dit magazine een podium zijn voor Cradle to Cradle in Nederland. Wat zijn de projecten, wie zijn de mensen en waarom doen ze het in hemelsnaam. Daarbij is het dan ook meteen ons verslag, de ontdekkingstocht van Knoops Eco Printing naar de groenste manier van drukken. Daarom hebben we het niet de Michael genoemd maar KE 3 P magazine. Equity, Ecology en Economy omdat wij meer willen dan dromen. Knoops Eco Printing Knoops Eco Printing Postbus AS Venlo T F E W eco-printing.nl This product is printed according a Cradle to Cradle optimised printing process as conducted by Knoops Eco Printing B.V. in collaboration with EPEA Internationale Umweltforschung GmbH 1

4 2 COLOFON Uitgever Knoops Eco Printing B.V. Redactieadres Drukkerij Knoops B.V. Postbus AS Venlo T F E Hoofdredactie Maurice Ambaum Redactie Eef de Groot-Haaze Cyrella Beckers Vormgeving en druk Knoops Eco Printing B.V. Oplage: 4500 exemplaren Papier, Bührmann Ubbens: Revive 50:50 Silk (omslag 200 grams en binnenwerk 130 grams, Strookje 350 grams) wordt geproduceerd volgens strenge richtlijnen voor milieumanagement die worden bevestigd in certificatie volgens ISO en EMAS richtlijnen. Revive 50:50 bestaat voor 50% uit recycled afval en 50% FSC Mixed sources. De pulp wordt gebleekt via een elementair choloorvrij proces (ECF). Het papier wordt geproduceerd door gebruik te maken van hydro- en thermische energie. Foto cover: Copyright: Speskers Academy Ediyh Stenhuys Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Inhoud 4 6 Het WereldNatuurhuis van Apenheul wordt Cradle to Cradle EPEA werkt aan open Cradle to Cradle register Michael Braungart is samen met William Mc- Donough de geestelijk vader van het Cradle to Cradle principe. Michael Braungart heeft in 1987 de organisatie EPEA opgezet om de methodologie van Cradle to Cradle wereldwijd te verspreiden voor nieuwe processen, producten en diensten. Hij heeft ook een certificeringsysteem opgezet om bedrijven die Cradle to Cradle werken een bevestiging te geven. EPEA is echter steeds minder in staat om alle initiatieven te toetsen. Daarom zal in de toekomst de certificering worden opengesteld. Dat betekent dat er een open Cradle to Cradle register komt De wereld van morgen International Centre for Sustainable Excellence in Eindhoven Almere bouwt duurzaam aan haar toekomst De overheid besteedt ieder jaar meer dan 40 miljard euro aan goederen en diensten. Op dit moment worden deze euro s nog niet altijd duurzaam uitgegeven, maar hierin gaat verandering komen. De rijksoverheid wil in 2010 al 100% duurzaam inkopen. De gemeenten streven naar 75% in 2010 en vijf jaar later willen ook zij volledig duurzaam inkopen. De gemeente Almere zet zich in het bijzonder in om zich duurzaam te ontwikkelen. Agentschap NL start Cradle to Cradle leercommunity Nederlandse bedrijven die met Cradle to Crad- 11 le bezig zijn, krijgen de kans om met andere bedrijven kennis en ideeën uit te wisselen. Agentschap NL (voorheen SenterNovem) heeft in opdracht van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) een leercommunity opgericht voor bedrijven die al bezig zijn met Cradle to Cradle. Eind vorige jaar vond de startbijeenkomst in het ICSE in Eindhoven plaats, waarbij de betrokken bedrijven met elkaar bespraken wat de opzet en inhoud van deze community gaat worden. 12 Doe denken i.p.v. doemdenken! Oud Papier Binder maakt het verschil Olympische Spelen volgens Cradle to Cradle principes Olympische Spelen zijn vooral interessant van- 14 wege de hogere doelen die ermee kunnen worden bereikt. Steden die de Spelen mogen organiseren, kiezen doorgaans voor één of twee hoofdthema s. Thema s die zowel voor de regio als vanuit internationaal perspectief zeer aansprekend zijn. Londen, in 2012 de organisator van het meest prestigieuze sportevenement ter wereld, heeft gekozen voor het thema nieuwe perspectieven voor de jeugd. Ook Nederland denkt na over thema s voor haar bid voor de Olympische Spelen in Eén van de mogelijke thema s is Cradle to Cradle. Knoops Eco Printing voor het groenste drukwerk Knoops Eco Printing is een pionier. Het druk- 16 werk van Knoops Eco Printing is het allerschoonste wat op dit moment verkrijgbaar is. De inkt is 100% veilig binnen de biologische cyclus van Cradle to Cradle er wordt uitsluitend papier met een FSC-keurmerk gebruikt. Het enige magazine ter wereld over Cradle to Cradle wordt door deze drukkerij uitgegeven. Het magazine wordt gebonden door een unieke bindwijze. De drukkerij kijkt ook naar de mogelijkheden om op kunststof te drukken. De eerste resultaten, in samenwerking met Agfa, zijn zeer positief te noemen. De kansen van de dag van morgen drijft de mensen van Knoops Eco Printing C2Cnieuws BSH huishoudapparaten huurt eerste Cradle to Cradle pand Het eerste pand van het Cradle to Cradle bedrijvenpark in Hoofddorp is verhuurd. BSH huishoudapparaten B.V., met de topmerken Bosch, Siemens, Gaggenau, Neff en Solitaire, zal eind 2011 haar intrek nemen. Het pand is volledig ontworpen volgens het Cradle to Cradle principe. Cradle to Cradle geeft boost aan onderzoek en onderwijs Cradle to Cradle staat niet alleen bij het be- 22 drijfsleven en de overheid hoog op de agenda. Steeds meer hogescholen en universiteiten geven het gedachtegoed een plek in hun onderwijsprogramma s en onderzoeken. Fontys Internationale Hogeschool Economie in Venlo heeft een lector Innovatiemanagement in Internationaal Perspectief aangesteld. Erasmus Universiteit Rotterdam is gestart met de leerstoel Cradle to Cradle in relatie tot duurzame systeeminnovaties en transities in theorie en praktijk.

5 Revolutionaire bindmethode voor drukwerk Dit magazine kreeg bij de eerste editie de ti- 24 tel This magazine is not cradle to cradle mee. De inkt voldeed weliswaar aan de Cradle to Cradle norm, maar nog steeds waren er nietjes nodig om het papier bij elkaar te houden. Het magazine dat u nu in handen heeft, is het meest schoonste magazine wat er is te verkrijgen, zonder nietjes of lijm. Maar mét een nieuwe, revolutionaire bindmethode: het Twistlock bindsysteem. Kunstenaar Stef Geurtzen is de geestesvader van het ontwerp en de ontwikkeling van deze duurzame bindmethode Duurzaamheid levensvatbaar maken Hans Havers en Frans Aerdts vitaliseren Evoke Agenda April 13 april 2010 Duurzaam inkopen loont! Van Lanschot Bankiers in Den Bosch meer informatie: april 2010 Duurzaam inkopen loont! Beatrixgebouw in Utrecht meer informatie: 14 april 2010 Basiscursus Duurzaam bouwen Utrecht meer informatie: 19 mei 2010 Duurzaam inkopen loont! Theaterhotel in Almelo meer informatie: 19 mei 2010 Industrie en Milieu 2010 easyfairs Ahoy in Rotterdam meer informatie: 25 mei 2010 MVO volgens ISO Inhoud, impact en implementatie Utrecht meer informatie: EuroCeramic blijft verduurzamen Bedrijf ontwikkelt en produceert als enige in Nederland keramische rioolbuizen Familiebedrijf Jalema wil van zilver naar goud Wereldwijd zijn er ongeveer 300 producten beloond met een Cradle to Cradle certification. Deze certificering wordt toegekend door het bureau van Michael Braungart en William McDonough, de geestelijk vaders van Cradle to Cradle. Vier van deze certificeringen zijn toegekend aan productgroepen van het Nederlandse familiebedrijf Jalema, één van de grootste producenten van professionele archiefsystemen in Europa. Tot deze vier productgroepen behoren 53 verschillende producten en 145 kleurvarianten. 32 ontwikkeling en programmamanager van het Niet leren over, maar leren van de natuur Marieke van der Werf is adviseur duurzame landelijk programmabureau natuur- en milieueducatie (NME), een interbestuurlijk programma van de ministeries van VROM, LNV en OCW. Haar ambitie is om Cradle to Cradle een plaats te geven in de nieuwe inkleuring van het natuuronderwijs. We moeten niet alleen leren over de natuur, naar leren van de natuur. Het gedachtegoed van Cradle to Cradle leent zich daar uitstekend voor. 33 Cradle to Cradle principe toegepast op mensen 21 april 2010 Tweede Limburgse Dag van de Nieuwe Energie Open Universiteit in Heerlen meer informatie: 22 april 2010 Dag van de Aarde / Earthday meer informatie: april 2010 Good! - De duurzame beurs Kust Bij Batavia in Lelystad meer informatie: 26 april 2010 The Natural Step Training Course ICSE in Eindhoven meer informatie: 27 april 2010 MVO volgens ISO Inhoud, impact en implementatie Utrecht meer informatie: 27 april 2010 Duurzaam inkopen loont! ICSE in Eindhoven meer informatie: april 2010 Congres Nederland Duurzaam 2010 MECC in Maastricht meer informatie: Mei 17 mei 2010 Introductiecursus Cradle to Cradle Utrecht meer informatie: mei 2010 Amsterdam Global Conference on Sustainability and Transparency RAI Elicium in Amsterdam meer informatie: 27 mei 2010 Duurzaam inkopen loont! Evoluon in Eindhoven meer informatie: 27 mei 2010 Masterclass Duurzame gebiedsontwikkeling Rotterdam meer informatie: Juni 1 juni 2010 Symposium Duurzaam Ondernemen en Cradle to Cradle Martiniplaza in Groningen meer informatie: 6 juni 2010 Duurzaam inkopen loont! Rotterdam meer informatie: 22 juni 2010 SBR Duurzaamheidscongres 2010 Rijtuigenloods in Amersfoort meer informatie: 23 juni 2010 Duurzaam Inkopen loont! MECC in Maastricht meer informatie: 3

6 4 Het WereldNatuurhuis van Apenheul wordt Cradle to Cradle

7 Het WereldNatuurhuis van Apenheul wordt Cradle to Cradle Het hoofdgebouw van het apenpark Apenheul barst uit zijn voegen. Aangezien Apenheul de duurzaamheidgedachte centraal stelt in zijn organisatie, stond het buiten kijf dat een nieuw gebouw zo duurzaam mogelijk moest worden. Het WereldNatuurhuis wordt dan ook duurzaam gebouwd en ingericht. Architectenbureau Rau, één van de experts in Nederland op het gebied van duurzaam bouwen, heeft het WereldNatuurhuis ontworpen. De inrichting van het nieuwe gebouw wordt zo veel mogelijk Cradle to Cradle en het gebouw wordt CO2 neutraal. De verwachting is dat het WereldNatuurhuis in april 2010 wordt opgeleverd. Het WereldNatuurhuis biedt ook bedrijven mogelijkheden. Zo is er een auditorium met een capaciteit van 300 zitplaatsen. Naast de organisatie van Apenheul zal ook het Apeldoornse Centrum voor Natuur- en Milieueducatie in het WereldNatuurhuis worden gehuisvest. In het gebouw kunnen scholen worden ontvangen voor programma s onder meer over duurzaamheid en milieu. Dat duurzaamheid een belangrijke rol speelt binnen Apenheul is ook voor de parkgasten duidelijk. Sinds oktober 2008 staat er in de Apenheul een bordenreeks, waarmee de bezoeker op een leuke manier bewust wordt gemaakt van het thema duurzaamheid. Vanzelfsprekend komt ook Cradle to Cradle ter sprake. 5

8 EPEA werkt aan open Cradle to Cradle register Michael Braungart is samen met William McDonough de geestelijk vader van het Cradle to Cradle principe. Michael Braungart heeft in 1987 de organisatie EPEA opgezet om de methodologie van Cradle to Cradle wereldwijd te verspreiden voor nieuwe processen, producten en diensten. Hij heeft ook een certificeringsysteem opgezet om bedrijven die Cradle to Cradle werken een bevestiging te geven. EPEA is echter steeds minder in staat om alle initiatieven te toetsen. Daarom zal in de toekomst een deel van de certificering worden overgedragen aan het Californian Cradle to Cradle Institute. Zeer waarschijnlijk komt er een open Cradle to Cradle register. Het certificeringproces van Cradle to Cradle producten, processen en diensten is heel belangrijk voor bedrijven. Het is een bewijs en bevestiging van het daadwerkelijk toepassen van het Cradle to Cradle principe. Dit wordt steeds meer de eis van afnemers, licht Michael Braungart toe. Bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, waar grote kantorencomplexen veelal een certificering eisen van onder meer tapijtleveranciers. Een Cradle to Cradle certificering blijft voor iedereen bereikbaar in de toekomst. Het certificeringsysteem van EPEA is volgens mij het meest compleet, omdat het materialen én aspecten van processen meeneemt. Wereldwijd kunnen alle bedrijven met Cradle to Cradle initiatieven een certificering aanvragen. EPEA wil een deel van Cradle to Cradle, dat kan worden gebruikt voor certificering, overhandigen aan het Californian Cradle to Cradle Institute. Zij gaat geen certificeringen uitgeven, maar zal de kwaliteit bewaken door innovaties te controleren op basis van de Cradle to Cradle principes. Maar we moeten in ons achterhoofd houden dat het niet gaat om het bemachtigen van een certificaat. Het certificaat is slechts een gereedschap waarmee je kunt bewijzen dat je Cradle to Cradle werkt. Het certificeringsysteem reflecteert innovatie met haar vier levels van basic tot platinum. Wetenschappelijk werk Michael Braungart verwacht dat er een open Cradle to Cradle register gaat komen. Het is nog niet duidelijk wie dit register gaat ontwikkelen. Braungart: Een open register 6 brengt implicaties met zich mee. Vertrouwelijke informatie van bedrijven mag natuurlijk niet openbaar gemaakt worden. Het is een uitdaging om Cradle to Cradle initiatieven te publiceren om zo te komen tot een beter netwerk. EPEA gaat zich nu meer richten op het creëren van een brede wetenschappelijke basis. De Erasmus Universiteit Rotterdam is al begonnen met het wetenschappelijk werk. Ik ben sinds anderhalf jaar professor aan deze universiteit. In die periode zijn er meer dan 50 master- en promotieonderzoeken gedaan op het gebied van Cradle to Cradle. Ook als het gaat om opleidingen zullen we sterk gaan uitbreiden. Het is belangrijk dat studenten leren over Cradle to Cradle. Niet alleen in bouwkunde en design, maar ook in communicatie, psychologie, politicologie, enzovoorts. Cradle to Cradle moet deel van het systeem worden. De Cradle to Cradle certificering is uitsluitend geoormerkt voor innovaties Cradle to Cradle wordt tegenwoordig veel gebruikt als marketinginstrument. Het is een bewijs van kwaliteit. Het Cradle to Cradle logo heeft een grote bekendheid. Ik ben blij om te zien dat steeds meer bedrijven kijken hoe ze Cradle to Cradle kunnen implementeren in hun bedrijf. Iedereen met een Cradle to Cradle innovatie mag een certificering aanvragen. Het komt nu al voor dat meerdere bedrijven in één branche met innovaties op het gebied van

9 Cradle to Cradle komen. Zoals in de kantoormeubelen, waar Ahrend, Steelcase, Haworth en Herman Miller actief zijn met Cradle to Cradle producten. Overigens moet je bedenken dat een certificering alleen van toepassing is op technologische innovaties en verbeteringen. Als we dit criterium niet zouden hanteren, is het mogelijk dat mensen een certificering voor hout of water zouden aanvragen. Dat is natuurlijk ook Cradle to Cradle, maar geen innovatie. De certificering beloont bij voorkeur innovatieve oplossingen. Als de CO2-uitstoot in Nederland in één jaar met 20% gereduceerd zou worden, dan zou dit in één week teniet worden gedaan door de uitstoot van China Cradle to Cradle Master School Ook in de wetenschappelijke en onderwijswereld wordt Cradle to Cradle opgepakt. Ik heb vergevorderde plannen om hoogleraar te worden in Venlo. We zijn bezig met het vormen van een Cradle to Cradle Industrial Design Masterprogramma. Dit is een samenwerking tussen de Universiteit van Twente en Fontys Venlo. In september 2010 gaan de eerste 50 studenten van start. Vooralsnog zal dit in Twente zijn, maar het wordt ondersteund vanuit Venlo. Mijn taak zal zijn om studenten te inspireren. Ik denk dat alle studenten moeten leren over Cradle to Cradle. Door alle vakgebieden heen. Dit zal geconcentreerd moeten worden in een Cradle to Cradle Master School. Ik denk dat ik mijn hoogleraarschap in Rotterdam goed met een hoogleraarschap in Venlo kan combineren. Olympische Spelen Cradle to Cradle wordt door steeds meer bedrijven en organisaties opgepakt. In de aanleg van het Olympisch Park in Londen worden de mogelijkheden van Cradle to Cradle producten en processen voorzichtig verkend, beaamt Michael Braungart. We zijn door verschillende bouwbedrijven benaderd met betrekking tot Londen2012. Maar tot op dit moment heeft dit niet geleid tot een wezenlijke implementatie van Cradle to Cradle. Er wordt wel over gesproken, maar meer dan dat gebeurt er niet echt. Tot nu toe, tenminste. Op zich jammer, want de Olympische Spelen bieden een geweldig platform om de wereld te motiveren om over Cradle to Cradle te gaan nadenken. Ik kan niet kiezen tussen de biologische of technologische kringloop, beide kringlopen zijn even belangrijk Partnerschap met natuur Nederland, en met name de provincie Limburg, vervult al enkele jaren een voorbeeld- en voortrekkersrol op het gebied van Cradle to Cradle. Ik zie Nederland als een blauwdruk voor andere landen. Landen zoals China kunnen zien hoe je Cradle to Cradle kunt integreren in het systeem. Ik denk dat die rol juist bij Nederland ligt, omdat Nederlanders hebben geleerd van de natuur. Ze hebben een partnerschap gevormd met het water. Door krachten te bundelen, wordt het land beschermd tegen overstromingen. Helaas is Nederland te klein om met Cradle to Cradle een wezenlijke bijdrage aan onze aarde te brengen. Als de CO2-uitstoot in Nederland in één jaar met 20% gereduceerd zou worden, dan zou dit in één week teniet worden gedaan door de uitstoot van China. Maar China kijkt wel naar de vooruitgang die in Nederland wordt geboekt. Het komt nu al voor dat meerdere bedrijven in één branche met innovaties op het gebied van Cradle to Cradle komen Duivels dilemma Tot slot leggen we Michael Braungart een duivels dilemma voor. Wat is volgens hem meer Cradle to Cradle : hout, metaal of plastic? En welke kringloop is beter: de biologische of de technologische? Ik kan niet kiezen, beide kringlopen zijn even belangrijk en hebben interactie met elkaar. Hout is deel van de biologische cirkel, metaal van de technologische. Plastic kan van beide cirkels deel uitmaken. DSM heeft een methode ontwikkeld om de kwaliteit van PET en Nylon constant te houden. Dus na gebruik kunnen deze plastics in dezelfde kwaliteit weer worden gebruikt. Dan zijn plastics deel van de technologische kringloop. Maar er worden ook afbreekbare plastics ontwikkeld. Dan maken ze deel uit van de biologische kringloop. Dus gelijkwaardige cirkels, als je het mij vraagt. 7

10 International Centre for Sustainable Excellence in Eindhoven De wereld van morgen Het International Centre for Sustainable Excellence (ICSE) in Eindhoven is een fysieke ontmoetingsplek waar kennis over duurzaamheid kan worden gedeeld, koplopers hun ontwikkelingen kunnen tonen en nieuwe duurzame producten en diensten worden ontwikkeld. Op deze ontmoetingsplek kunnen consumenten, overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen terecht met hun ambities om met duurzame ontwikkeling aan de slag te gaan. De deelnemers van het ICSE willen niet alleen samen werken aan de ontwikkeling van een duurzame samenleving, maar willen hun verworvenheden ook aan iedereen laten zien. Zodat men kan ervaren dat deze vorm van ontwikkeling niet alleen onontkoombaar is, maar dat het ook die winst oplevert die nodig is om onze samenleving en die van anderen over de wereld verder gestalte te geven. Door duurzaam te handelen zorgen we er nu voor dat toekomstige bewoners van de aarde ook de mogelijkheid hebben om een gezond samenlevings- en welvaartsniveau na te streven. Dit betekent dat we respect moeten hebben voor anderen, andere leefwijzen, andere levenssoorten en dat we de aarde niet uitputten maar op een rechtvaardige en goede manier aan de volgende generaties nalaten. Duurzaam handelen moet een evenwicht zien te vinden tussen ecologische, economische en sociaal-maatschappelijke waarden en normen. Alle theorieën en toepassingen zoals Cradle to Cradle, biomimicry, ecological footprint en the Natural Step, dragen bij aan de totstandkoming van een duurzame samenleving, naar het meest optimale evenwicht. Dat kan echter alleen maar worden bereikt als alle partijen daarin samenwerken. Het optimaliseren van die samenwerking door het verbinden van allerlei partijen is de kerncompetentie van het ICSE. 8

11 Het ICSE is gevestigd op de eerste etage van een industrieel, internationaal icoon: de Philips lichttoren in Eindhoven. Deze locatie verbindt op juiste wijze het industrieel verleden met de industrie van de toekomst. De start van het ICSE in september 2009 was zeer succesvol. Na zes weken stond de teller al op bezoekers. Dit waren zowel particuliere bezoekers als afgevaardigden van internationale bedrijven, organisaties en (kennis)instellingen uit Zweden, Duitsland, Zwitserland, VS, Engeland, België, Spanje en India. Het ICSE is sinds de opening een aantal bijzondere partnerschappen aangegaan met het Biomimicry Institute (VS) en The Natural Step (Zweden). Deze partnerschappen leiden tot een breder aanbod van kennis en diensten die bijdragen aan de duurzame ontwikkeling van een nieuwe op duurzaamheid gebaseerde markteconomie. Het ICSE is optimaal ingericht om de ervaringen en kennis over duurzaamheid uit te wisselen. Zo staan er een auditorium en projectruimtes en kan er gebruik worden gemaakt van volledig ingerichte werkplekken, een bibliotheek en datacentrum. Om kennis naar buiten te brengen, staat een tv-studio met filmcrew ter beschikking en kan gebruik worden gemaakt van de vele mogelijkheden om showcases op te zetten en aan de bezoekers te laten zien. Om jonge mensen te leren hoe met duurzaamheid kan worden omgegaan, staan een expositieruimte en projectruimtes ter beschikking. Om alles in goed banen te leiden en om de bezoekers de positieve grondhouding mee te geven die het gehele ICSE uitademt, is een speciale ontvangsthal ingericht met aansprekende voorbeelden hoe het ook kan. 9

12 De overheid besteedt ieder jaar meer dan 40 miljard euro aan goederen en diensten. Op dit moment worden deze euro s nog niet altijd duurzaam uitgegeven, maar hierin gaat verandering komen. De rijksoverheid wil in 2010 al 100% duurzaam inkopen. De gemeenten streven naar 75% in 2010 en vijf jaar later willen ook zij volledig duurzaam inkopen. De gemeente Almere zet zich in het bijzonder in om zich duurzaam te ontwikkelen. Almere bouwt duurzaam aan haar toekomst Almere is één van de snelst groeiende steden in Nederland. Om deze groei op een duurzame manier te kunnen realiseren, ontwikkelde Almere de Almere principles. Dit zijn zeven basisvoorwaarden die zijn gebaseerd op de Cradle to Cradle theorie van William McDonough en Michael Braungart. Deze principes zullen een inspiratie moeten worden voor iedereen die met de verdere ontwikkeling en inrichting van de stad te maken heeft. Almere principles Koester diversiteit Verbind plaats en context Combineer stad en cultuur Anticipeer op verandering Blijf innoveren Ontwerp gezonde systemen Mensen maken de stad De praktijk We nemen het principe van Cradle to Cradle eigenlijk met alles mee, vertelt Moniek Lippens, inkoopadviseur van de gemeente Almere. Bij het inrichten van de stad, maar ook bijvoorbeeld bij beheersmaatregelen zoals de verlichting. De Almere principles dragen hier aan bij, maar we hebben ook de intentieverklaring met de overheid getekend. Bij de inkoop proberen we zoveel mogelijk rekening te houden met het Cradle to Cradle principe. Momenteel zie je ook dat de producenten het principe nog meer aanjagen dan de overheid. Dat vind ik een hele goede zaak. Het is alleen jammer dat die bedrijven hier nog niet altijd voor worden beloond. Ook lopen we soms wel tegen problemen aan. Het is als gemeente heel moeilijk om te controleren of je aanbesteding echt volgens het Cradle to Cradle principe wordt uitgewerkt. In Almere zijn er nu, mede door de Almere principles, heel veel mensen met duurzaamheid bezig. Wel merk ik dat iedereen vaak op zijn of haar eigen terrein bezig is. In de intentieverklaring is al uitgesproken dat dit beter moet worden gebundeld. Als dit gaat lukken, biedt dat grote kansen voor de toekomst van de stad. Ik ben ook erg benieuwd hoe andere steden hiermee omgaan. 10

13 Agentschap NL start Cradle to Cradle leercommunity Nederlandse bedrijven die met Cradle to Cradle bezig zijn, krijgen de kans om met andere bedrijven kennis en ideeën uit te wisselen. Agentschap NL (voorheen SenterNovem) heeft in opdracht van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) een leercommunity opgericht voor bedrijven die al bezig zijn met Cradle to Cradle. Op 29 oktober 2009 vond de startbijeenkomst in het ICSE in Eindhoven plaats, waarbij de betrokken bedrijven met elkaar bespraken wat de opzet en inhoud van deze community gaat worden. Het Ministerie van VROM merkt dat veel bedrijven Cradle to Cradle willen implementeren, maar dat ze dat niet alleen kunnen. Om in deze toenemende behoefte aan contact tussen bedrijven te voorzien, heeft het Ministerie van VROM de hulp van Agentschap NL, het agentschap voor duurzaamheid en innovatie, ingeschakeld. Agentschap NL heeft ruime ervaring met het ontwikkelen en vormgeven van dergelijke programma s. Nutec Tijdens de startbijeenkomst is gekeken naar de leervragen die onder bedrijven leven. Wat willen ze weten en met elkaar delen? Ook is besproken op welke manier de community vormgegeven gaat worden. Aan het einde van de bijeenkomst konden bedrijven definitief aangeven of ze hieraan willen deelnemen. Knoops Eco Printing, uitgever van het KE 3 P magazine all about Cradle to Cradle, zal in ieder geval participeren. Op de Nutec in 2008 hoorden we positieve geluiden van de bedrijven om ons heen, verduidelijkt John Tostrams van Knoops Eco Printing. We zijn blij dat het Ministerie van VROM deze signalen heeft opgepakt en contact heeft gezocht met koplopende bedrijven. Wij verwachten veel van deze community. Het zijn allemaal bedrijven met dezelfde instelling als Knoops Eco Printing. Implementatie Ireen de Nijs en Anne-Marie Bor, beide adviseurs bij Agentschap NL houden zich bezig met opzet en de ontwikkeling van deze leercommunity. Zij hebben aan Pierre Hupperts de opdracht gegeven de leercommunity te faciliteren. Hij is zowel op het onderwerp Cradle to Cradle als het modereren van groepen zeer ervaren. Het belangrijkste doel is om bedrijven te helpen met het implementeren en versnellen van Cradle to Cradle initiatieven in hun organisatie. Een grote groep bedrijven in Nederland heeft aandacht voor duurzaam ondernemen en innoveren. Deze bedrijven zijn groot, middelgroot of klein. Ze zijn ook al bezig met Cradle to Cradle. Ze omarmen dit principe en hebben al stappen gezet. De leercommunity geeft hen de kans om met andere bedrijven leervragen te bespreken, kennis en ideeën uit te wisselen en samen oplossingsrichtingen te bedenken. Zie voor meer informatie over de ontwikkeling van deze leercommunity de website van Agentschap NL: 11

14 Oud Papier Binder maakt het verschil 'Doe denken' i.p.v. doemdenken! De OPB (Oud Papier Binder) is de paperclip in de wereld van de duurzaamheid. Doeltreffend én eenvoudig. Het laat zien dat recycling en maatschappelijk verantwoord ondernemen ook heel erg simpel kan. Een stevige bak van gerecycled kunststof, twee biologisch afbreekbare papieren touwtjes en een kartonnen plaatje. Dat is alles. Hiermee wordt de berg oud papier die bij elk gezin maandelijks ontstaat makkelijk en effectief gebundeld. 12 Een goed idee, daar is kracht voor nodig, vertelt een enthousiaste Irmgard Kreuze, bedenkster van de OPB. Drie krachten wel te verstaan. De eerste kracht is verbeeldingskracht. Zie je het voor je? De tweede kracht is vormkracht. Welk probleem lost het op? Wordt de wereld er een beetje mooier op? De laatste kracht is daadkracht. Dat is de kracht wanneer mensen zich achter het idee gaan scharen. Broodnodig, anders gebeurt er helemaal niks. De Oud Papier Binder heeft deze drie krachten in zich! People Planet Profit Passie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen is het hart van mijn persoonlijk ondernemerschap. People, Planet, Profit zijn bij mij geen holle begrippen, ik werk en leef er naar. Simpele duurzaamheidsinitiatieven zoals de Oud Papier Binder, met concrete voordelen voor consumenten, bedrijfsleven en de overheid, dragen bij aan het besef dat we zelf keuzes kunnen maken en een steentje kunnen bijdragen. OoPéBé Concept werkt samen met Knoops Eco Printing. Knoops Eco Printing past een natuurzuiver en transparant drukprocedé toe. Dat juich ik zeer toe. Het is een extra toegevoegde waarde voor de OPB. Groen en geel Zoals veel problemen is de OPB geboren uit ergernis. Iedereen maakt het wel eens mee. Geen fatsoenlijke doos te krijgen en de berg kranten, tijdschriften en foldertjes wordt alsmaar groter. Kan dat nou niet anders, dacht ik. Zo is het idee voor de OPB ontstaan. Vervolgens vraag je je af, waarom bestaat er nog niet een makkelijke, milieuvriendelijke manier om oud papier op te halen? Doen! Om de OPB vervolgens in de markt te zetten, dat is een hele klus. Maar alleen van dromen wordt de wereld niet beter. Ik heb er met mijn team de schouders ondergezet en ben aan de slag gegaan. Dit resulteerde in een pilot in de wijk Hoogvonderen, een gevarieerde wijk in de gemeente Roermond. De resultaten zijn goed en de reacties van de mensen uit de wijk zijn bijzonder positief. Ook krijg ik veel steun van ervaren Cradle to Cradle ondernemers, zoals Van Houtum Papier uit Swalmen en Knoops Eco Printing uit Venlo. Vanuit de politiek krijg ik veel bijval van de Roermondse wethouders Gerard IJf en Jos van Rey, de Venlose wethouder Marc Verheijen en gedeputeerde Bert Kersten van de Provincie Limburg. We leven in een roerige tijd. De OPB lost de klimaatproblematiek in zijn eentje niet op. Wel draagt het een steentje bij. Niet alleen wordt er aanzienlijk meer papier opgehaald, waardoor er minder in de verbrandingsovens komt van het restafval, ook laat de OPB heel goed zien dat je wel degelijk zelf iets kunt bijdragen aan een beter milieu. "Je ziet dat het werkt! De OPB geeft burgers een extra mogelijkheid om handig, schoon en effectief, oud papier in te zamelen. Van Houtum Papier ondersteunt dit initiatief van harte!" Henk Van Houtum Klimaattop Kopenhagen Het is uiterst teleurstellend wat er uit de klimaattop in Kopenhagen is gekomen. Ik krijg het mijn dochtertje van 11 niet meer uitgelegd. Alsof we in de luxe positie verkeren om rustig achterover te leunen en volgend jaar opnieuw te gaan denken hoe we het probleem kunnen oplossen. We moeten niet alleen denken, we moeten ook handelen. Dingen doen! Er moet een cultuuromslag komen bij de mensen. Alleen als dat gebeurt, dan komen we tot duurzame oplossingen.

15 "Duurzaamheidsconcept Cradle to Cradle verbindt en opent deuren." Marc Geraeds, directeur Knoops Eco Printing, Venlo Van links naar rechts, Marc Geraeds, Irmgard Kreuze en John Tostrams. Communicatiemiddel: OPB + Laat daar nou de tweede, grote kracht van de OPB in zitten. De OPB verbindt meer dan alleen papier. Het kartonnetje wordt een informatiedrager met ruimte voor duurzame adverteerders. In de nabije toekomst wordt er ook een website aangekoppeld. Op staan dezelfde groene adverteerders. Hier hebben ze ruimte om hun groene boodschap uit te dragen. Dat kan informatie zijn, maar ook aanbiedingen. Het zorgt voor bewustwording Оn groene besparingen. We zijn nu in gesprek met een aantal gemeentes. De papierbinder is pas echt effectief als er op grotere schaal gebruik van wordt gemaakt, betoogt Irmgard Kreuze fanatiek. De pilot in Roermond krijgt een vervolg. De stap van pilot naar gemeentebeleid lijkt misschien groot, maar toch moet die genomen worden. Je kunt niet over een grote kloof stappen in kleine pasjes. Van groen praten naar groen doen Veel gemeentes praten heel veel over duurzaamheid. Een paar koplopers koppelen aan deze visie ook daadkracht. Beter beleid, betere communicatie, betere educatie. Ook zijn we rondom de OPB een lesbrief aan het samenstellen voor het basisonderwijs. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met bewustwording. Het laat het nut van recyclen en duurzaam ondernemen heel goed zien. Zeven OPB s redden een boom. Wanneer een middelgrote stad overgaat naar een slimmere manier van oud papier ophalen, dan bespaart dit miljoenen kilo s C02 uitstoot. Maar bovenal laat het zijn ambities zien. Het voegt de daad bij het woord wordt het jaar van de ommekeer. Met de OPB willen we duurzame initiatieven bundelen. We willen duurzame ondernemers samenbrengen. Gemeentes de mogelijkheid bieden om een signaal af te geven naar hun burgers. Het is een investering die zich op den duur terug betaalt. De papieropbrengsten zijn hoger en de kosten van de verbranding van het restafval zijn beduidend lager. Kopenhagen heeft ons één ding geleerd. Er moet nog heel veel gecommuniceerd worden door de overheden om de cultuuromslag te maken. De meest effectieve communicatie is de daad bij het woord voegen. Tell me, and I will forget. Show me, and I may remember. Involve me, and I will understand - Confucius Mag ik nog even reclame voor OoPéBé Concept maken, vraagt Irmgard Kreuze lachend. Gemeentes die interesse hebben in de uitkomsten van het consumentenonderzoek uit Hoogvonderen, kunnen mij bellen: of mailen naar - 7 OPB s redden 1 boom - Bijna een kwart van alle afval bestaat uit papier en karton. - Als bijvoorbeeld een stad als Roermond met inwoners, 10% meer oud papier inzamelt, levert dit een reductie op van kg CO2 t.o.v. van verbranding. Dit is vergelijkbaar met de vermeden CO2 uitstoot van zo n 4 miljoen autokilometers oftewel kwh elektriciteitsverbruik. (bron kengetallen: Senternovem 2009) - Als bijvoorbeeld een stad als Roermond met inwoners, 10% meer oud papier inzamelt, levert dit een kapvermindering van zo n 5700 bomen op. 13

16 Olympische Spelen volgens Cradle to Cradle principes? Olympische Spelen zijn vooral interessant vanwege de hogere doelen die ermee kunnen worden bereikt. Steden die de Spelen mogen organiseren, kiezen doorgaans voor één of twee hoofdthema s. Thema s die zowel voor de regio als vanuit internationaal perspectief zeer aansprekend zijn. Londen, in 2012 de organisator van het meest prestigieuze sportevenement ter wereld, heeft gekozen voor het thema nieuwe perspectieven voor de jeugd. Ook Nederland denkt na over thema s voor haar bid voor de Olympische Spelen in Eén van de mogelijke thema s is Cradle to Cradle. 14

17 London2012 kiest meer en meer voor hoofdaannemers en onderaannemers die duurzaam kunnen ontwikkelen en bouwen. Het Olympisch stadion van 2012 zal bijvoorbeeld grotendeels verplaatsbaar zijn. Doel is om een nieuwe ecologische standaard te zetten voor toekomstige Olympische Spelen. Het ontwerp voor het Olympisch stadion is grotendeels recyclebaar. London2012 is ontworpen om anders te zijn met het gebruik van tijdelijke infrastructuur om de Spelen een duurzame nalatenschap te geven, is de uitleg van het Londense organisatiecomité. In het stadion zal gebruik worden gemaakt van materialen als hennep en oude schepen. Het stadion zal vaste zitplaatsen bieden met nog eens losse zitplaatsen in een tijdelijke constructie. Zodra de Spelen voorbij zijn, worden de tijdelijke stoelen verwijderd en kunnen ze worden hergebruikt bij de Spelen van 2016, die in Rio de Janeiro worden gehouden. Het Olympisch stadion zal een openbare ruimte worden. Londen denkt ook op andere gebieden na hoe duurzaamheid kan worden geïntegreerd in de Olympische Spelen. Een samenwerkingsverband onder leiding van brandstofcelontwikkelaar Intelligent Energy, samen met ondermeer Lotus Engineering Ltd en LTI (London Taxis International), gaat klassieke Engelse taxi s op waterstof produceren. De bedoeling is dat er tijdens de Olympische Spelen van 2012 vijftig tot honderd van deze waterstoftaxi s in Londen rijden. Nederland denkt er over na om de Olympische Spelen van 2028 in te kleuren met het thema Duurzame Spelen, waarbij het accent komt te liggen op de duurzame ontwikkeling van de regio. De Spelen kunnen CO 2 neutraal of zelfs volgens de Cradle to Cradle principes worden georganiseerd, waarbij bijvoorbeeld Amsterdam als hoofdstad van de Olympische Spelen in Nederland optimaal gebruik maakt van de innovatieve kracht van de regio. Ook zouden oplossingen voor de gevolgen van klimaatverandering en de stijgende waterspiegel bij dit thema worden betrokken. Londen: Olympische trots? Stratford is de eindbestemming van de Jubilee Line, één van de veertien lijnen van het immense ondergrondse netwerk in Londen. Een station zoals vele in de Britse hoofdstad. Een stipje in het grauwe oosten van de stad, een wijk zonder grote naam, zelden bezongen. Je moét een reden hebben om op deze plek uit te komen. De komende jaren zullen miljoenen reizigers uit de hele wereld reden hebben om in Stratford uit te stappen. Stratford zal immers de hoofdlocatie van de Olympische Zomerspelen 2012 zijn. Die zondagochtend wordt er ook een hardloopwedstrijd in Stratford gehouden. Ter ere van de Spelen. Deelnemers kunnen 10 kilometer hollen door het Olympisch Park in aanbouw. Wie verwacht dat Stratford de deelnemers en de toeschouwers met een warm Olympisch gevoel begroet, komt bedrogen uit. Op het station zelf is er niets dat de reiziger attendeert op het grootste sportevenement ter wereld. Buiten bij het station staat een vergeelde boog met een tijdsaanduiding. Ooit stonden hier ook de Olympische ringen met de toevoeging London Door invloeden van het weer zijn nog slechts flarden van de ringen en tekst te zien. Als we enkele ordebewakers in gele hesjes op het stationsplein vragen waar het Olympisch Park wordt gebouwd, valt er een lange stilte. Ze weten het niet, tot hun eigen schaamte. Een atlete aan de wedstrijd kan ons helpen. Ze wijst naar westelijke richting. Daar ergens, waar al die kranen de skyline domineren. We moeten de weg blijven volgen. Na een paar honderd meter wandelen, worden we voor het eerst geconfronteerd met iets dat Olympisch is. Een naambordje met de tekst Olympic Park, Gate 9, Carpenters Road stuurt ons naar rechts. We wandelen zo een typische Engelse arbeiderswijk in. Kleine, lage huisjes met verwaarloosde voortuintjes. Geen opsmuk, achterstallig onderhoud, vettige, grijze gordijnen. En bijna allemaal met gele posters voor de ramen. De tekst Our community, killed by the Olympics! schreeuwt ons van ieder huis toe. Bij de streng beveiligde Gate 9 worden we door onverbiddelijke bewakers weggestuurd. Geen toegang, geen foto s toegestaan, wegwezen. Ze hebben wel een tip voor ons, als we iets van het Olympisch Park willen zien. Blijf de hoofdweg volgen en sla de Greenway in. We stappen stevig door en na enkele minuten zien we de boog met Greenway. De weg slingert door het Olympisch Park in aanbouw. Voor ons doemt het skelet van het reusachtige Olympisch stadion op. De tweede ring is al in aanbouw. Links en rechts op het uitgestrekte bouwterrein staan kreten wat er moet komen. De contouren van het zwembad staan al uitgetekend. Maar vreemd genoeg straalt de hele omgeving in niets trots op de Olympische Spelen uit. Geen grote reclameborden, geen infostand, geen aanduidingen, geen ringen. Alleen maar tientallen kranen in een bouwput, een grauwe achterstandswijk, legio argwanende bewakers en overal gele protestposters. En twee Nederlanders die verbaasd om zich heen kijken. Maurice Ambaum 15

18 Knoo Knoops Eco Printing voor het groenste drukwerk Printi het g druk 16

19 ps Eco Knoops Eco Printing is een pionier. Het drukwerk van Knoops Eco Printing is het allerschoonste wat op dit moment verkrijgbaar is. De inkt is 100% veilig binnen de biologische cyclus van Cradle to Cradle er wordt uitsluitend papier met een FSC-keurmerk gebruikt. Het enige magazine ter wereld over Cradle to Cradle wordt door deze drukkerij uitgegeven. Het magazine wordt gebonden door een unieke bindwijze. De drukkerij kijkt ook naar de mogelijkheden om op kunststof te drukken. De eerste resultaten, in samenwerking met Agfa, zijn zeer positief te noemen. De kansen van de dag van morgen drijft de mensen van Knoops Eco Printing. ng voor Knoops Eco Printing produceert op dit moment het schoonst mogelijke drukwerk. Marc Geraeds: Onze inkten bevatten geen giftige stoffen en we gebruiken alleen het zuiverste papier met een FSC-keurmerk. Daarom mogen we op diverse drukwerken het Cradle to Cradle logo en de tagline van EPEA gebruiken. Wel kijken we al met de papierindustrie naar mogelijkheden voor een nog schoner papierproduct. En dit magazine bevat zelfs geen nietje of lijm meer. Ook dat is vernieuwend. Uniek zijn Wij willen uniek zijn, zegt John Tostrams, die enkele jaren geleden met zijn plannen voor een groene drukkerij roenste aanklopte bij Marc Geraeds. Zo zijn we de enige drukkerij met echt schone inkt die geen giftige stoffen bevat. Dat is best bijzonder, als je bedenkt dat er circa 2500 drukkerijen in Nederland zijn. Voorheen gebruikten we al biologische inkt, maar deze inkt bleek niet voldoen aan het Cradle to Cradle principe. Hier kwamen we achter, nadat we zelf onderzoek hebben verricht. Dat is een grote doorbraak geweest in onze zoektocht naar een groen product productieproces. Inkt is onmisbaar voor drukwerk. Papier krijgt pas waarde als je er iets opsmeert. We zoeken continu naar nieuwe kansen om ons te onderscheiden van andere drukkers. Hierdoor overstijgt Knoops Eco Printing grenzen en komen er orders binnen vanuit diverse hoeken waarvan we het niet hadden verwacht. Het opent dus deuren. Toch hopen we dat potentiële klanten onze ideeën nog meer omarmen. Het Cradle to Cradle principe kan alleen tot wasdom komen als veel mensen er achter staan. w e r k Biologisch afbreekbaar Cradle to Cradle is sterk verankerd binnen Knoops Eco Printing. Niet alleen het drukwerk is duurzaam. Marc Geraeds leeft het Cradle to Cradle principe op zoveel mogelijk vlakken na. Alle stappen die in de toekomst worden gezet, worden getoetst op het duurzaamheidprincipe. Als we ooit verhuizen naar een nieuw pand, zal dit zoveel mogelijk Cradle to Cradle moeten zijn. Dit zie je ook terug in ons interieur. Al het meubilair is van duurzame fabrikant Herman Miller. Ook onder medewerkers wordt het enthousiasme over Cradle to Cradle gedragen. Er worden uitsluitend Fair Trade producten gebruikt, we zijn zuinig met water en er komt groene energie uit de stopcontacten. Zelfs het verpakkingsmateriaal van dit magazine is op maïsbasis en daardoor biologisch afbreekbaar. Nek uitsteken Zoals bij ieder commercieel product hangt het succes af van de vraag naar het product. Marc Geraeds ziet dat overheidsinstanties binnen en buiten de regio in toenemende mate bewust kiezen voor het drukwerk van Knoops Eco Printing. Toch hoor ik nog te vaak ondernemers die zeggen: ik blijf gewoon bij mijn eigen drukker. Tegen die ondernemers zou ik willen zeggen: duurzaamheid doe je niet alleen en dat komt niet vanzelf, daarin moet je worden gesteund. Wij steken onze nek uit om iets te kunnen doen voor onze aardbol. Ik denk dat die bewustwording nog verder moet groeien. De overheid is hier verder in, dit zie je terug in de aanbestedingen van drukwerk waarbij extra punten worden gescoord met schoon duurzaam drukwerk. Stappen durven zetten John Tostrams is blij met de regio waarin de drukkerij is gevestigd. De Floriade is een echte aantrekker van initiatieven in de regio. We verwachten dat de Floriade de komende jaren meer Cradle to Cradle partners om zich heen verzamelt en dat wij dan nog sterker in beeld komen. De gemeente Venlo en Provincie Limburg kiezen steeds vaker voor ons schoon en groen drukwerk. Je merkt dat partijen in deze regio achter ons product en productieproces staan. Zij weten dat groen drukwerk niet ten koste gaat van de kwaliteit en dat het niet duurder hoeft te zijn. Het blijft nog te vaak bij praten over duurzaamheid: je moet stappen durven te zetten. Bedrijven en organisaties die meer willen weten over ons groene drukwerk, kunnen altijd bij ons terecht. We geven graag toelichting op onze producten en helpen bij het zoeken naar oplossingen op maat. 17

20 2Cni Friese ReBicycle vervuilt niets Cradle to Cradle gaat deze fiets niet ver genoeg. Rubber is ook uit den boze voor de ReBicycle fiets en alle materialen worden lokaal geproduceerd. Opvallend is dat hij ook alleen lokaal verkocht wordt: de afzetmarkt is beperkt tot Friesland. Student Industrieel Ontwerp Arno Scheepens ontwikkelde in opdracht van het Cartesius Instituut een honderd procent duurzame fiets. Geen rubberen banden, want rubber groeit niet in Friesland. En ook geen stalen lagers. Arno Scheepens beschrijft zijn fiets als een soort ecosysteem. Hoe zit dat? Een Fries die wil fietsen, betaalt een lidmaatschap waarmee hij kan fietsen tot de fiets op is. Een jaar of vijf is de schatting. Daarna krijgt hij een nieuwe fiets. Duurzaam klimpark in Alkmaar Samen met het Sportbedrijf van de gemeente Alkmaar heeft Action Equipment & Services (AES) een duurzaam klimpark ontwikkeld en gerealiseerd. Met een klimtoren van 20 meter hoog, twee tokkelbanen van 120 meter lengte, een freefall - sprong van 16 meter hoogte en vier parkoersen voor jong en oud op verschillende hoogtes (tot 16 meter) zet dit klimpark de nieuwe standaard in Europa. Het klimpark is gebouwd met natuurlijke materialen en met respect voor de ecologische omgeving. Binnen de huidige trends en ontwikkelingen op het gebied van natuurrecreatie en vrije tijd staat een duurzaam klimpark volop in de belangstelling. Een klimpark is bij uitstek geschikt als aanvulling op bestaande toeristische- en recreatieve voorzieningen. Eerder realiseerde AES in samenwerking met Exponent een duurzaam klimpark in Heino. Op de rol staan de bouw van een groot klimpark in Haarlem (Veerplas) en een klimpark in Amersfoort (Bosbad). Vlaanderen volgt groen beleid De Vlaamse regering wil de bestaande overheidsinstrumenten heroriënteren om een vergroening van de economie te realiseren. Bedrijven die eco-efficiëntiescans uitvoeren of investeren om hun energie- en materiaalgebruik te verbeteren - en daarbij verder gaan dan wat wettelijk is verplicht - kunnen daarvoor goedkope leningen krijgen bij het Groen Investeringsfonds. Daarnaast wil de regering Cradle to Cradle stimuleren en via eco-innovatie de druk op het milieu doen dalen en meer groene jobs creëren. Ze wil bij het duurzaam materialenbeleid een voorbeeldfunctie vervullen door de Cradle to Cradle -principes toe te passen en zal partnerships afsluiten met lokale besturen, instellingen en bedrijven die mee deze voorbeeldfunctie willen vervullen. Nederlandse toeristische branche gaat voor groen Het grootste inkoopnetwerk in de Nederlandse toeristische branche, Xandrion, gaat duurzame inkoop stimuleren bij haar aangesloten hotel-restaurants, conferentieoorden, partycentra, recreatieparken, jachthavens, sauna s en sportaccommodaties. Xandrion heeft daartoe een samenwerkingsovereenkomst getekend met Stichting KMVK, die de keurmerken Green Key en Blauwe Vlag uitgeeft. Marco Witschge (Managing Partner Xandrion): Veel ondernemers in onze branche willen graag met duurzaamheid in hun bedrijf aan de slag, maar hebben geen zin om steeds het wiel opnieuw uit te vinden. Onze aangesloten 975 bedrijven waren al gewend om via ons interactieve netwerk inkoopkennis en -ervaringen met elkaar uit te wisselen. Nu gaan we dat dus ook specifiek voor duurzame inkoop doen. In nauwe samenwerking met de keurmeesters van Green Key en Blauwe Vlag ontwikkelen we daarbij een duurzaam inkoopprogramma voor onze leden met veel handige inkooptips, inspirerende themabijeenkomsten en natuurlijk collectieve inkoopvoordelen. 18

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER Wie aan duurzaamheid denkt, denkt misschien niet direct aan papieren handdoekjes en toiletpapier. In breder perspecfief

Nadere informatie

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN.

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN. Plafond&Wand SYSTEMEN Samen van idee tot werkelijkheid SILVER Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop.

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong-plafonds.nl www.armstrongplafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken DutchSpirit vervaardigt duurzame maatpakken en richt zich op de doorontwikkeling van circulaire stoffen voor werkkleding. Met een vernieuwend businessconcept

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen The Sustainable Suitcase The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen December 2011 The Sustainable Suitcase is een handige koffer

Nadere informatie

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK Voor elke drukwerkorder planten wij een boom in Nederland. DEF01 groenprint A5.indd 1 www.groenprint.nl DEF01 groenprint A5.indd 2 HOOFDSTUK 1 NIET WIJ MAAR JIJ JOUW KEUZE DOET

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak. Imagine the result

Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak. Imagine the result Aanpak duurzaam GWW in de praktijk Meerwaarde door een integrale aanpak Even voorstellen: Esther Heijink Sr. adviseur veiligheid en duurzaamheid bij ARCADIS Programmamanager Duurzaamheid divisie Mobiliteit

Nadere informatie

Dare to be BL ACK. It s so easy to go green

Dare to be BL ACK. It s so easy to go green Dare to be BL ACK It s so easy to go green U heeft durf en doorzettingsvermogen nodig om echt andere keuzes te maken. En daarbij helpen we u graag een handje. Met één simpele handeling kunt u in een paar

Nadere informatie

Cradle to Cradle van idee naar praktijk. Sebas Veldhuisen, Johan Gijsman Doetinchem, 3 februari 2010

Cradle to Cradle van idee naar praktijk. Sebas Veldhuisen, Johan Gijsman Doetinchem, 3 februari 2010 Cradle to Cradle van idee naar praktijk Grondleggers 2 William McDonough en Michael Braungart VPRO Documentaire: Afval = Voedsel Positieve boodschap Schaarste grondstoffen, van probleem naar oplossing

Nadere informatie

C2C en Circulaire Economie in Venlo

C2C en Circulaire Economie in Venlo C2C en Circulaire Economie in Venlo Afvalconferentie 2016 Parallelsessie Maatschappelijk Verantwoord inkopen Michel Weijers, Gemeente Venlo/C2CExpoLAB Inhoud Inhoud Aanleiding Waarom C2C? Hoe doen we dat?

Nadere informatie

onderneemt maatschappelijk verantwoord

onderneemt maatschappelijk verantwoord onderneemt maatschappelijk verantwoord www.coffeefresh.nl Coffee Fresh investeert in MVO Koffie is tegenwoordig meer dan zomaar een kopje koffie. Het is een beleving waarbij wij u nét dat beetje meer bieden.

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Mosa. Soep van de Dag 20. Ω José Maase Muriel Thies

Mosa. Soep van de Dag 20. Ω José Maase Muriel Thies 20. Mosa Soep van de Dag Muriel Thies 1 2 Dutch, design en duurzaam. Het is één van de strategische principes van Koninklijke Mosa, de Maastrichtse keramische tegelfabrikant die eind 2009 als eerste ter

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Afval is goud. 38 Achtergrond Tekst: Jiska Vijselaar, foto: Shutterstock

Afval is goud. 38 Achtergrond Tekst: Jiska Vijselaar, foto: Shutterstock 38 Achtergrond Tekst: Jiska Vijselaar, foto: Shutterstock Afval is goud Als William McDonough en Michael Braungart gelijk hebben, is afval binnenkort geen probleem meer. Want afval=voedsel voor het maken

Nadere informatie

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren Blijf innoveren Om Almere vooruit te brengen, wil de gemeente Almere nieuwe en verbeterde processen, technologieën en infrastructuren aanmoedigen en experimenten en kennisuitwisseling ondersteunen. Zo

Nadere informatie

Kunstproject De Cocon

Kunstproject De Cocon Kunstproject De Cocon -Educatief pakketen info over Will Beckers Wat is cradle to cradle? Workshops van kunstenaar Will Beckers Floraliën 2016 1 Wat is Cradle to Cradle? We kennen allemaal het teken Dit

Nadere informatie

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg MKB-bedrijven worden geconfronteerd met nieuw beleid met betrekking tot producentenverantwoordelijkheid,

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven

CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven Versie : 1.1 Status : definitief Datum : 16 december 2015 Opgesteld door : M. van Ham en A. van der Schalk Documenthistorie: Versie Datum Wijzigingen

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Karen van de Stadt KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk verpakkingsketen.

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

GLASS UNLIMITED. AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie

GLASS UNLIMITED. AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie GLASS UNLIMITED AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie AGC en C2C: een duurzame combinatie Through C2C certification, AGC helps to inspire and lead in the positive transformation of the building

Nadere informatie

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Van Afval Af transitie-agenda naar een circulaire economie NVRD themadag Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Aanleiding en doel van Van Afval Af Verpakkingenakkoord Circulaire Economie Schuivende

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle 03 november 2011 Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle Voor meer informatie: b.brink@royalhaskoning.com of 06-55885393 Duurzaam ontwerpen Geïnspireerd door Cradle

Nadere informatie

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT DECHESNE EN BOERTJE Als fullservice eventmarketing bureau hebben wij het mooiste vak van de wereld: het raken en laten stralen

Nadere informatie

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen Welkom Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Programma 14.00-14.05 uur Welkomstwoord door dagvoorzitter Isabelle

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland PERSEN DROGEN GLADSTRIJKEN SNIJDEN BEDRUKKEN GEBRUIKEN KRANT KARTON RECLAME KRANT 1 6 5 2 VAN OUD NAAR NIEUW 3 4 PULP WEKEN ONTINKTEN

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

HOUT EXPO CNTRM. Airport Garden City Lelystad

HOUT EXPO CNTRM. Airport Garden City Lelystad Airport Garden City Lelystad ennis delen flexplekken branche expositie etrokken cluster exposure ontmoeting pla radle to cradle kantoor loofhoutbos ontwi D e i n i t i a t i e f n e m e r s Het Hout Expo

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Certificaten Kwaliteit: ISO 9001:2008 certificaat Milieu: ISO 14001:2004 certificaat

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Geachte aanwezigen, Nederland heeft een al sterke internationale reputatie als het om deltatechnologie

Nadere informatie

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola Inhoud Introductie... 2 Maatschappelijk verantwoord ondernemen... 3 Duurzaamheid... 4 Maatschappelijk betrokken ondernemen... 5 Het verschil tussen MVO en MBO... 6 Bronnelijst... 7 MBO... 7 MVO... 7 Introductie

Nadere informatie

Duurzame Ontwikkeling

Duurzame Ontwikkeling Duurzame Ontwikkeling Korte toelichting op het begrip Praktische invulling - in bedrijven - technologie Invulling in het onderwijs J. Venselaar 17 november Duurzame ontwikkeling in het onderwijs 1 Duurzaam..

Nadere informatie

Boeren hebben. oplossing! een. Meerjarenplan 2020 van ZLTO

Boeren hebben. oplossing! een. Meerjarenplan 2020 van ZLTO Boeren hebben een oplossing! Meerjarenplan 2020 van ZLTO Boerenkracht & financiering KLIMAAT VOEDSELZEKERHEID & GEZONDHEID VITAAL PLATTELAND Innovatie, data & kennis ZLTO (Zuidelijke Land- en Tuinbouw

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen MVO prestatieladder Niveau 3 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Jaarverslag 2015 Tredin behaalde in januari 2014 Niveau 3 van de MVO Prestatieladder. In dit jaarverslag nemen we u mee in onze ervaringen

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Verpakking en voedselverspilling

Verpakking en voedselverspilling Verpakking en voedselverspilling Presentatie NVVL Hester Klein Lankhorst, directeur In deze presentatie Een korte introductie: Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV). Welke kennis vraagt optimaliseren

Nadere informatie

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten.

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten. UITKOMSTEN WONINGPANEL DE VOORSPRONG: Woningpanel De Voorsprong > Inleiding Tijdens De Voorsprong 2013 vroeg Energiesprong een woningpanel de verschillende concepten te beoordelen. De groep van 33 consumenten,

Nadere informatie

Footprint eerste helft 2014:

Footprint eerste helft 2014: September 2014 Vanaf vorig jaar november is Pilkes door TÜV gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2-Prestatieladder. Met deze nieuwsbrief houden wij u graag op de hoogte van de vorderingen. Pilkes heeft

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

Projectmanagement, hoe kan het duurzamer?

Projectmanagement, hoe kan het duurzamer? Projectmanagement, hoe kan het duurzamer? Stage opdracht Hansje Hooghiemstra Climate and management Haagse Hogeschool 19 juni 2012 dia 2 Aanleiding Vraag vanuit Procap Ambitie vanuit de gemeente Rotterdam

Nadere informatie

Duurzaamheid op basis van. The Natural Step. voor gemeente Eindhoven. Joop Ketelaers Adviseur Duurzam Bouwen Gemeente Eindhoven

Duurzaamheid op basis van. The Natural Step. voor gemeente Eindhoven. Joop Ketelaers Adviseur Duurzam Bouwen Gemeente Eindhoven Duurzaamheid op basis van The Natural Step voor gemeente Eindhoven Joop Ketelaers Adviseur Duurzam Bouwen Gemeente Eindhoven Wat wil de gemeente? We willen van Eindhoven een duurzame stad maken: een stad

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid

Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid Beleidsnotitie van afvalbeleid naar Grondstoffenbeleid Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 3. Omgekeerd inzamelen... 4 4. Voorscheiding plastics... 5 5. Oud papier en karton... 5 6. GFT... 6 7. Conclusie...

Nadere informatie

Kansen met duurzaam verpakken. Hester Klein Lankhorst

Kansen met duurzaam verpakken. Hester Klein Lankhorst Kansen met duurzaam verpakken Hester Klein Lankhorst Samengevat Over: duurzaam verpakken in relatie tot de ontwikkeling naar een circulaire economie; de kansen die duurzaam verpakken biedt en hoe we die

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Cradle to Cradle. 1 Inhoud... 1. 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1. 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit...

Cradle to Cradle. 1 Inhoud... 1. 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1. 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit... 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit... 2 2.2 Naar gesloten materiaalkringlopen... 3 3 De basisregels van Cradle

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Een project van Jeelo gaat zo

Een project van Jeelo gaat zo Handleiding groep 3-8 Een project van Jeelo gaat zo Wijzers Jeelo heeft gele wijzers om samen met leerlingen te verkennen hoe een project van Jeelo in elkaar zit. Voor groep 3-4 wijzer 2007 Zo gaat een

Nadere informatie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie We create chemistry Onze bedrijfsstrategie Het verhaal van BASF Al vanaf onze oprichting in 1865 richten wij ons op de evoluerende wereld om ons heen. Wanneer we kijken naar hoe we als bedrijf willen bijdragen

Nadere informatie

Gebruik Het overzicht geeft een beeld van wat er beschikbaar is aan informatie. Het kan behulpzaam zijn bij het zoeken naar de juiste informatie.

Gebruik Het overzicht geeft een beeld van wat er beschikbaar is aan informatie. Het kan behulpzaam zijn bij het zoeken naar de juiste informatie. Overzicht methodes voor Ecodesign Omschrijving Er zijn nogal wat verschillende methodes voor het ontwikkelen van duurzame producten. Hieronder volgt een overzicht van verschillende soorten methodes, met

Nadere informatie

Rijksalliantie Duurzame Bedrijfsvoering. Jaarverslag 2011

Rijksalliantie Duurzame Bedrijfsvoering. Jaarverslag 2011 Rijksalliantie Duurzame Bedrijfsvoering Jaarverslag 2011 Inleiding De Rijksalliantie Duurzame Bedrijfsvoering. Dat is een actieve groep rijksmedewerkers die gecommitteerd is aan Duurzame Bedrijfsvoering

Nadere informatie

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG Hoogbegaafden zijn snelle denkers. Ze leggen snel verbanden waardoor ze vaak snel en ver vooruit kunnen kijken. Ze verwerken grote hoeveelheden informatie in één keer, regelmatig

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart

Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart GREEN BUSINESS CLUB GROENE Sponsorpropositie HART u Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart GREEN BUSINESS CLUB u Green Business Club Groene Hart

Nadere informatie

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken Kenniscentrum Duurzaam Verpakken 1. Aanleiding In de Raamovereenkomst 2013-2022 is in Artikel 4 afgesproken een Kennisinstituut op te richten (verder te noemen Kenniscentrum Duurzaam Verpakken [KCDV]).

Nadere informatie

Project: Duurzaamheid

Project: Duurzaamheid : Project Wat is duurzaamheid? Vanuit dit project gaan we kijken naar wat duurzaamheid is. Het klinkt eigenlijk best wel sjiek! Het klinkt als iets dat heel lang mee gaat. Maar wat is duurzaamheid nu eigenlijk?

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een E-platform voor duurzaamheid in de Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan Rotmans hoogleraar transitie-management,

Nadere informatie

Verstoppingsproof station

Verstoppingsproof station Vragen over de opdracht Stel ze dan eerst aan je docent. Als hij/zij jullie Vragen over de Eureka!Day Mail deze naar: info@eurekacup.nl START OPDRACHTGEVER OPDRACHT AANPAK MEER... OPDRACHTGEVER Het Nederlandse

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

Paper by Nature: natuurlijk papier!

Paper by Nature: natuurlijk papier! Paper by Nature: natuurlijk papier! Paper by Nature: volg de natuur! Paper by Nature is een uitzonderlijk internationaal ecolabel voor papierproducten die goed zijn voor moeder aarde. Paper by Nature

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

De Ecologische Voetafdruk als duurzaamheids graadmeter.

De Ecologische Voetafdruk als duurzaamheids graadmeter. De Ecologische Voetafdruk als duurzaamheids graadmeter. Hans Lyklema, Wageningen Univ. Mede namens de Werkgroep Voetafdruk Nederland 1 Probleem: Ons omgaan met de Aarde is niet duurzaam. Onze aanpak: 1).

Nadere informatie

s t r a n d b a k j e h e t v e r h a a l a c h t e r h e t s t r a n d b a k j e

s t r a n d b a k j e h e t v e r h a a l a c h t e r h e t s t r a n d b a k j e s t r a n d b a k j e h e t v e r h a a l a c h t e r h e t s t r a n d b a k j e a v e r y t a l e s t I c h t I n g v e r y t a l e s w w w. v e r y t a l e s. nl w w w. o d i n o t. n l 0 strandbakje

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Duurzaamheid loont! De vraag naar duurzaamheid in de bouwwereld én in het eigen huis is voor uw opdrachtgevers van steeds grotere betekenis. Met duurzame producten

Nadere informatie

Duurzaamheid in het beroep B

Duurzaamheid in het beroep B Keuzedeel mbo Duurzaamheid in het beroep B gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo Code K0029 Penvoerder: Sectorkamer techniek en gebouwde omgeving Gevalideerd door: Sectorkamer techniek en gebouwde

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Provincie Zeeland. Tips en praktijkvoorbeelden. Subsidies. Informatiebronnen. Duurzaam ondernemen. Informatie- en subsidiewijzer

Provincie Zeeland. Tips en praktijkvoorbeelden. Subsidies. Informatiebronnen. Duurzaam ondernemen. Informatie- en subsidiewijzer Provincie Zeeland Provincie Zeeland Tips en praktijkvoorbeelden Subsidies Informatiebronnen Duurzaam ondernemen Informatie- en subsidiewijzer Duurzaam ondernemen Ondernemerschap en zorg voor een schoner

Nadere informatie

Afvalmanagement RAI Amsterdam

Afvalmanagement RAI Amsterdam Afvalmanagement RAI Amsterdam Presentatie en rondleiding GBC- Zuidas Josieke Moens Manager Productie 8 september 2015 Programma Welkom en voorstellen Presentatie RAI Amsterdam door Josieke Moens en Jacob

Nadere informatie

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING 2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING positionering meest kansrijke, relevante, effectieve, ware en onderscheidende verhaal voor de spoorzone DE AMBITIE gebiedsontwikkeling Delft wil een nieuw stuk stad

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Verpakken. Karen van de Stadt

Verpakken. Karen van de Stadt Verpakken Karen van de Stadt Het KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022 Vermindering milieudruk verpakkingsketen Kennisfunctie inzetten om bij te dragen aan het sluiten

Nadere informatie