Digitaal magazine voor licentiehouders van de Atletiekunie, nummer 3, 1 september Trainershonger, voorwoord...2. Nieuws...3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Digitaal magazine voor licentiehouders van de Atletiekunie, nummer 3, 1 september 2010. Trainershonger, voorwoord...2. Nieuws...3"

Transcriptie

1 Digitaal magazine voor licentiehouders van de Atletiekunie, nummer 3, 1 september 2010 Inhoud Trainershonger, voorwoord...2 Nieuws...3 Kwalificatie Structuur Sport, opleidingen...7 Boeken...8 Sintnicolaas, column...10 Belastbaarheid van oudere hardlopers, sportmedisch...11 Veeleisend maar op de goede weg, de aanpak...15 Hoe zit het met je eigen veiligheid?, arbozaken...17 Ik zag steeds meer gemengde groepjes ontstaan, aan het woord...18 Training geven aan junioren is de laatste tien jaar complexer geworden, de kwestie...21 Vermoeidheid: hoofd- of spierprobleem, voor u gelezen en beoordeeld...22 Verrassend warm worden, oefenstof...25 Uitslagen enquête...30 Colofon Het Digitaal magazine voor Licentiehouders, uitgegeven door de Atletiekunie, verschijnt 4x per jaar. Het informeert gediplomeerde trainers, aangesloten bij de Atletiekunie en in bezit van een geldige licentie, over trainerszaken. Incidenteel ontvangen trainers een digitale 'Nieuwsflits', een kort bericht dat niet kan wachten op het reguliere Magazine. 'Het licentiesysteem is bedoeld als kwaliteitsimpuls voor het sporttechnisch aanbod zoals dat bij atletiekverenigingen en loopgroepen wordt aangeboden' (Licentiesysteem Atletiekunie). Magazine nummer 4/2010 verschijnt 1 december. Voor het opnemen van artikelen in uw clubblad/website vraagt u een wordversie van het digitale magazine op via Vermeld echter wel de bron en auteur van het betreffende artikel. Geef wijzigingen van het adres door aan: Redactie Eindredactie: Sport Tekst en Uitleg Nederland, Redactiesamenstelling: Betty Hofmeijer, Jan Heusinkveld, Ton de Kort, Clemens Vollebergh. Aan de inhoud van deze brief werkten ook mee: Mariska Exalto, Irma van Gils, John IJzerman. Manager kaderontwikkeling Atletiekunie: Paul Peters. Mail voor opmerkingen over de inhoud van de brief, bijdragen en suggesties voor De Kwestie. 1

2 Voorwoord Trainershonger Twee vakantiemaanden zat Nederland op slot. Wie doorwerkte kon niemand per mail of telefonisch bereiken, wie trainingen verzorgde deed dat soms voor anderhalve paardenkop. Maar zo langzamerhand roepen de studie en het werk en wordt er ook weer structureel gesport. En, na een welverdiende vakantie lukt het trainers dikwijls met frisse moed atleten te instrueren en motiveren voor de mooiste sport die er bestaat Zonder bescheiden te willen zijn: het digitaal Magazine komt op het juiste moment om de trainershonger te stillen: door even het nieuws te scannen of te kijken welke boeken nog ontbreken in jouw bibliotheek. Of geniet van de column waarin Ton de Kort vertelt hoe het zilver van Eelco Sintnicolaas bij de EK in Barcelona, goud wordt bij de Olympische Spelen in Londen. Bij de start van een nieuw seizoen is het ook goed even naar je zelf te kijken. Want je kunt wel een veilige training voor je atleten verzorgen: hoe zit het met je eigen veiligheid?, vraagt Mariska Exalto zich af. En training geven aan oudere atleten, dat vraagt extra kennis en vaardigheden. Sportarts John IJzerman geeft ons de achtergronden. De rubriek De Aanpak gaat dit keer over de ervaringen van praktijkbegeleiders bij de competentiegerichte opzet van de trainerscursussen. Voor de broodnodige variatie in warming-up doet Irma van Gils een aantal oefenstofsuggesties. Clemens Vollebergh laat trainster Yvonne van Hooff aan het woord over het uitwisselingsprogramma waarmee AV Valkenswaard Dé Jeugdprijs 2009 won. Jan Heusinkveld zet ons aan het denken over vermoeidheid; is dit een hoofd- of spierprobleem? Misschien voelt u zich geprikkeld door de stelling. En dat niet alleen, reageert u dit keer zodat de rubriek de interactie krijgt waar zij om vraagt. Dat is de afgelopen keer niet gebeurd, vandaar dat wij de stelling over de complexiteit van het training geven aan junioren herhalen. Het argument dat u op vakantie was en daardoor niet kon reageren, vervalt daarmee. Tot slot krijgt u enkele uitslagen van de eerder gehouden enquête gepresenteerd. Nederland is weer ontsloten. Veel leesplezier De redactie 2

3 Nieuws Hardlopen als huiswerk Het hardloopprogramma Start to Run lijkt een goede manier de minder actieve Nederlander in beweging te krijgen. Deelnemers blijken na afloop van het programma meer te bewegen en ook op de lange termijn geeft 70% aan nog steeds hard te lopen. De positieve effecten van het programma zijn vooral terug te zien in het aantal mensen dat de fitnorm haalt van drie keer per week twintig minuten intensief bewegen, zo blijkt uit onderzoek van het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg). Bovendien blijkt het programma geschikt om vergeleken met de controlegroep een relatief grote groep minder actieve mensen aan te trekken. NIVEL-onderzoeker Linda Ooms: Hardlopen is een laagdrempelige sport, die veel mensen gemakkelijk kunnen beoefenen. Het kost weinig tijd en geld. Een programma als Start to Run geeft mensen net dat zetje om samen in een groep op een plezierige manier te beginnen met sporten en bewegen, en daar ook mee door te gaan. Aan het onderzoek werkten 100 Start to Run- deelnemers mee en een controlegroep van bijna 700 mensen uit het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het NIVEL. Bij beide groepen is op twee meetmomenten bepaald hoeveel mensen voldoen aan de beweegnormen: bij aanvang van Start to Run en na een half jaar. Het onderzoek is gesubsidieerd door NOC*NSF. Bron: Fysioforum.nl, 17 juni 2010 Nieuwe Amerikaanse fabriek wil 'industriële atleten' De pas aangeworven werknemers van een nieuwe Volkswagenfabriek in de Verenigde Staten moeten een fitnessprogramma volgen nog vóór de eerste auto is geproduceerd. De meeste Amerikanen zijn te dik en de training moet fittere arbeiders opleveren. Bron: Het Nieuwsblad, Jan Muylaert, 9 juni 2010 Wetenschappelijk aangetoond: sport verbetert de werkprestatie Sporten verbetert ook de prestaties op het werk. Onderzoekers van de Universiteit van Bristol in Engeland onderzochten werknemers op hun prestaties en gemoedstoestand op werkdagen waarop ze wel en niet aan sport deden. Het verschil was duidelijk. Op sportdagen werkten ze duidelijk beter. 72 procent besteedde zijn tijd efficiënter; 79 procent presteerde beter; 74 procent kon beter om met de workload; 26 procent kon beter om met de stress; 33 procent was gemotiveerder om te gaan werken; 26 procent kon zich beter concentreren op het werk; 28 procent nam veel minder pauzes; 27 procent kon zijn werk op tijd afmaken Het positieve effect van sporten kan trouwens nog verhoogd worden als je kiest voor de juiste sport, zo blijkt. En dat hangt helemaal af van hoe je je voelt op het werk. Bron: Jobat, 26 juni 2010 Screening sporters op hartaandoeningen weinig zinvol Het onderzoeken van sporters ter voorkoming van een plotselinge hartstilstand lijkt weinig zinvol. Dit komt naar voren in het promotieonderzoek van arts-onderzoeker de Beus. De Beus promoveerde op donderdag 10 juni aan de Universiteit Utrecht. In verschillende studies laat De Beus zien dat het maken van een hartfilmpje bij sporters niet zinvol is om hartaandoeningen op te sporen. Het screenen van sporters met behulp van dit hartfilmpje leidt tot veel vals positieve uitkomsten, wat teveel onnodige onrust veroorzaakt. Bovendien is een normaal hartfilmpje geen garantie op het niet krijgen van een hartaandoening in de toekomst. De Beus adviseert sporters hun trainingsschema aan te passen als zij kampen met vermoeidheid en griepachtige klachten. Haar onderzoek laat namelijk zien dat vermoeidheid en griepachtige klachten sterke risicofactoren zijn voor plotselinge hartproblemen. Ook laat het promotieonderzoek zien dat de overlevingskansen van patiënten getroffen door een hartstilstand tijdens lichamelijke activiteit beter is dan die van patiënten met een hartstilstand niet gerelateerd is aan lichamelijke activiteit. In samenwerking met de ARREST studie, AMC Amsterdam, kan geconcludeerd worden dat naar schatting ieder jaar in Nederland ongeveer honderd sportende mannen en vrouwen tussen de 12 en 35 jaar overlijden. Margriet de Beus werkt als arts-onderzoeker in het UMC Utrecht en houdt zich bezig met de dataset SPORT- COR. SPORTCOR(www.sportcor.nl) is een initiatief van NVVC, VSG en de werkgroep van cardiovasculaire screening en sport. Bron: Sportzorg.nl Huisarts ziet veel hardloopblessures Met het toenemend aantal hardlopers, krijgt de huisarts steeds meer mensen op het spreekuur met een hardloopblessure. Dat blijkt uit de Continue Morbiditeits Registratie Peilstations van het NIVEL, 3

4 die in de periode uit 45 huisartspraktijken bestond. De huisarts heeft een belangrijke rol bij de behandelding, doorverwijzing en preventie van sportblessures. Uit het CMR blijkt dat huisartsen naast veel hardlopers met blessures vooral voetballers zien, letsels ontstaan tijdens bewegingsonderwijs en knie- en enkelblessures. Bij de helft van de geblesseerden volstaat de arts met een beweegadvies. Bron: Sportblessures bij de huisarts: registratie, behandeling en verwijsbeleid, H. Valkenburg, G.A. Donkers, W. Schoots, I. Vriend, in: Sport & Geneeskunde, mei 2010, nr. 2 Zelfs matig bewegen beperkt gevaren overgewicht Vier keer per week een half uurtje lopen of fietsen is al voldoende om belangrijke gevaren van overgewicht bij jongeren weg te nemen. Ook al vallen ze niet af van de training, de kans op diabetes lijkt toch aanzienlijk te verminderen. De relatief lichte trainingen zijn voor jongeren met overgewicht prima vol te houden. Dat blijkt uit onderzoek van Gert-Jan van der Heijden, die op 3 februari 2010 promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen. In Europa kampt naar schatting 20 procent van de kinderen met overgewicht; jeugd uit sociaaleconomische achterstandssituaties loopt veel risico. Door overgewicht neemt de kans op type 2 diabetes toe, een chronische ziekte die slechts met veel moeite (dieet, verandering van leefstijl, medicijnen) onder controle te krijgen valt. Gert-Jan van der Heijden onderzocht de gezondheidseffecten van matig intensieve conditietraining bij jongeren met en zonder overgewicht. Vijftien jongeren met overgewicht en veertien jongeren met normaal gewicht (allen tussen de 13 en 18 jaar) gingen twaalf weken lang vier keer per week een half uur fietsen en/of hardlopen. Ze hoefden hun eetpatroon niet te veranderen. Vooral de jongeren met overgewicht knapten op van de trainingen. Ze vielen niet af van de training, maar de hoeveelheid vet in de lever en rond de darmen nam af en de insulineresistentie verminderde. Ook bij de jongeren met een normaal gewicht nam de insulineresistentie af. Bij hen nam bovendien de spiermassa licht toe; de hoeveelheid vet in de lever en rond de darmen bleef gelijk. Ook bestudeerde Van der Heijden de effecten van krachttraining op de gezondheid van jongeren met overgewicht. Twaalf jongeren tussen de 13 en 18 jaar met overgewicht namen deel aan een programma van twaalf weken. Daarin volgden ze twee keer per week een uur krachttraining, waarin ze onder meer gingen gewichtheffen. Door dit trainingsprogramma namen hun spierkracht en spiermassa toe, maar de insulineresistentie nam minder af dan bij de conditietraining. Ook de totale hoeveelheid vet verminderde niet door de krachttraining. De resultaten van het onderzoek zijn zeer hoopgevend. Conditietraining met een matige intensiteit blijkt voor jongeren met overgewicht al aanzienlijke gezondheidswinst op te leveren, en deze training is voor deze groep gemakkelijk vol te houden. Met 85 procent was het deelnamepercentage in de groepen voor conditietraining opmerkelijk hoog. Toch waarschuwt Van der Heijden voor overdreven optimisme. De insulineresistentie neemt bij jongeren met overgewicht weliswaar af, maar hun waarden blijven op dit punt slechter dan die van jongeren met normaal gewicht. Het is de vraag of alleen conditietraining voldoende is om de stofwisseling te normaliseren. Maar het is wel een eenvoudige methode snel aanzienlijke gezondheidswinst te behalen. Bron: Rijksuniversiteit Groningen 27 januari 2010 Hardlopen als therapie Sporters weten het allang: bewegen is goed voor een mens. Voor hart en vaten, conditie, gewicht, het bekende rijtje. Maar ook voor je mentale welzijn. Runningtherapie maakt dankbaar gebruik van dit gegeven. Je moet je er soms even toe zetten. Na een vermoeiende dag kan zelfs al de gedachte aan omkleden weerzin oproepen. Toch blijkt sporten elke keer de moeite waard. Eenmaal terug, onder de douche, kun je de hele wereld aan. Het is medisch verklaarbaar: tijdens inspanning maakt je lichaam stoffen aan zoals dopamine, endorfine, serotonine. Afgifte van stresshormoon cortisol wordt afgeremd. Maar sporten geeft ook een gevoel van trots. Dat heerlijke gevoel dat je door bewegen krijgt, is de basis van runningtherapie. De methode is overgewaaid uit Amerika, in Nederland kreeg ze bijvoorbeeld voet aan de grond bij runningtherapeut Jans Kuik uit Eexterzandvoort en fysiotherapeut Alida Wolters uit Gieten. Beide therapeuten voegen zich bij de mensen die overtuigd zijn van het helende effect van lopen op de psyche. Vorig jaar vonden ze elkaar in hun enthousiasme. We beginnen de therapie met een uitgebreide intake. Een gesprek en een vragenlijst moeten duidelijk maken op welke manier we een cliënt het beste kunnen helpen. We lopen met groepen, maar desgewenst ook individueel. In twaalf weken wordt gesport en gepraat naar een gezonder lichaam en vooral een gezonder mentaal welzijn. Kuik: De therapie werkt uitstekend bij lichte klachten. Bij serieuze problemen kan het een aanvulling zijn op een behandeling. We gaan niet roepen dat mensen in dat geval hun medicijnen maar moeten laten staan. Maar we hopen wel dat er door het lopen minder medicijnen nodig zijn. Zowel Wolters als Kuik hebben ervaring met een burnout. Wij weten hoe dat is, hoe dat voelt. Wolters: Toen ik er middenin zat, kreeg ik veel goedbedoelde adviezen, maar allemaal van mensen die geen idee hadden waarover ze het hadden. Ik had er niets aan. De kompanen weten dat ze rustig moeten beginnen met hun cliënten. Niet alleen omdat het lichaam moet wennen aan bewegen. 4

5 Mensen met een burnout hebben de neiging te ver te gaan, voelen minder goed waar hun grenzen liggen. Dus wordt ook in een groepscursus rekening gehouden met het individu. Iedereen gaat sporten op of zelfs onder zijn eigen niveau. Uiteindelijk kan bijna iedereen na twaalf weken een halfuur aaneengesloten hardlopen. En tegelijkertijd praten, want ook dat hoort bij de therapie. Hijgend je problemen uit de doeken doen? We hebben anderhalf uur en daarin wordt ook gewandeld, gerekt en gestrekt en ook tijdens de coolingdown zijn mensen prima in staat om te praten. Juist dat informele samenzijn, niet achter een bureau met een vragenlijst, werkt goed, zo leert de ervaring. Wolters: Door goed te kijken naar mensen heb je echt wel in de gaten wie graag wil praten en wie even niet. Bewegen veroorzaakt emotie, zo weet Wolters. Ze is flink de boeken ingedoken. We doen niets wat niet wetenschappelijk is onderbouwd. We kweken zelfvertrouwen, we hopen dat mensen plezier krijgen in het bewegen en in het gevoel dat het hun geeft. Van de cursisten wordt gevraagd een trainingslogboek bij te houden waarin ze hun resultaten en de omstandigheden opschrijven, en hun gevoelens. Cursisten krijgen gelijktijdig informatie over voedingsgewoontes. Informatieve s en nazorg moeten er voor zorgen dat mensen het hardlopen in hun leven integreren. Runningtherapie wordt (nog) niet vergoed door verzekeringsmaatschappijen. Kuik: Het Trimbos-instituut onderzoekt in opdracht van het ministerie van VWS de effecten van hardlopen onder mensen in de leeftijd van 18 tot 64 jaar. We hopen dat de (positieve) uitkomsten verzekeringsmaatschappijen overhalen de therapie te vergoeden. Uit voorlopige resultaten van een onderzoek van het Trimbos-instituut, die in januari zijn gepresenteerd, blijkt dat mensen die één tot drie uur sporten vijftig procent minder kans hebben een psychische stoornis te ontwikkelen, dan mensen die niet sporten. En als ze al een psychische stoornis ontwikkelen, draagt sporten bij aan een sneller herstel. Bron: ND.nl, 4 mei 2010 Slaaptekort is risicofactor Mensen slapen steeds minder. Dat komt onder meer doordat mensen ertoe worden aangezet meer uren te werken en bijvoorbeeld ook vaker in ploegen te gaan werken. Dat zegt F. Cappuccio, professor aan de universiteit van Warwick en leider van grootschalig onderzoek naar slaap, gezondheid en maatschappij. Daaruit blijkt dat mensen die gemiddeld minder dan zes uur per nacht slapen gemiddeld gezien 12 procent meer risico lopen op vroegtijdig overlijden. Structureel te weinig slapen moet worden gezien als risicovol gedrag én als een aanwijzing dat iemands gezondheid mogelijk gevaar loopt, stelt Cappuccio. Bron: MijnApotheek.nl, 14 mei 2010 Drink water bij energiedranken Energiedrankjes, zoals Red Bull, maken je niet fitter, waarschuwt het Voedingscentrum. Een blikje energiedrank bevat ongeveer evenveel cafeïne als een kopje koffie. Dat is dus niet hetzelfde als de honderd kopjes koffie, zoals wel eens wordt gezegd. Energiedrankjes zijn wat cafeïne betreft dus geen extreme oppeppers, maar ze zijn wel veilig om te drinken. Wel is het belangrijk om in de gaten te houden dat je voldoende water drinkt, wanneer je energiedrankjes gebruikt. In het bijzonder in combinatie met warm weer, extreme inspanning of bij gebruik van energiedranken samen met alcohol, wordt uitdroging een gevaar. Energiedrankjes zijn bovendien zeer calorierijk, door de grote hoeveelheid suikers. Bron: MijnApotheek.nl, 14 mei 2010 Niet-sporters die vragen om een beweegduwtje Tussen naar sport kijken en aan sport doen zit nog een gapend gat: zo n tweederde van de Nederlanders keek enthousiast naar het WK-voetbal, maar een derde van alle Nederlanders doet zelf niet of nauwelijks aan sport. Toch zijn de meeste niet-sporters geen sport-haters: ze kunnen er uren naar kijken Een niet-sporter is iemand die in het afgelopen jaar 0 tot 11 keer heeft gesport, dus minder dan één keer per maand. Onder de volwassenen zijn de niet-sporters te vinden onder traditioneel ingestelde, gesettelde Nederlanders, vooral relatief veel ouderen, vrouwen en lager opgeleiden. Daarnaast zijn onder de niet-sporters veel homoseksuele mannen, mensen met obesitas, nietwesterse allochtonen, mensen zonder werk en Groningers. In totaal voldoet 32 procent van de Nederlandse bevolking niet aan de sportdeelnamenorm. In de tienerjaren loopt het aandeel niet-sporters op van 15 naar 35 procent. Het percentage volwassen Nederlanders dat aan de 5x per week 30minutenbewegen-norm voldoet steeg de laatste zes jaar van 44,2 naar 62,6, dus 38 procent beweegt te weinig. Een niet-sporter kan overigens prima aan de 30minutenbewegen-norm voldoen door veel te wandelen of te fietsen. De helft van de niet-sporters voldoet daaraan. Vijf keer in de week naar het werk fietsen is daarom beter voor je gezondheid dan één keer per maand sporten. Driekwart van de niet-sportende vijftigplussers is niet van plan ooit nog actief te sporten. De meeste niet-sporters zijn geen sporthaters, maar staan redelijk positief tegenover sport. Veelgenoemde argumenten van nietsporters: geen tijd vanwege werk of gezin, gebrekkige gezondheid vanwege obesitas of leeftijd of men vindt zichzelf gewoon te oud om te sporten. Niet willen en niet kunnen ligt vaak dicht bij elkaar: wie motorisch niet zo handig is, vindt sport vaak minder leuk. Voor niet-sportende jongeren geldt dat ze nu 5

6 vooral liever andere dingen doen. Het onderzoek is uitgevoerd onder een internetpanel van 4200 mensen van 5 tot 80 jaar. Veel mensen weten dat sporten goed is voor de gezondheid, maar komen niet in actie. Als ze over de streep getrokken worden, voelen ze het meest voor fitness (23%) en zwemmen (14%) en voor de ouderen vooral wandelen (23%). Verder zou het voor één op de vijf schelen als ze een sportmaatje zouden hebben. Bron: Niet-sporters: achtergronden en opvattingen, W.J.H. Mulier Instituut i.o.v. NISB. Agnes Elling, m.m.v. Remko van den Dool. De publicatie is een aanvulling op de SportersMonitor. Zwarte sporters sprinten beter en witte sporters zwemmen harder Zwarte sprinters hebben 0,15 seconde voordeel ten opzichte van hun witte collega s omdat zijn een hoger zwaartepunt hebben. Dat stelt hen in staat om sneller naar de grond te vallen tussen elke pas. Het gemiddeld lagere zwaartepunt stelt witte zwemmers juist in staat harder te zwemmen: ze kunnen gemakkelijker boven water komen en ervaren dus minder waterweerstand. Dit is de uitkomst van een onderzoek van twee Amerikanen: Adrian Bejan, professor aan de Duke University in North Carolina en dr. Edward Jones van de Howard University of Washington. Om te bepalen dat zwarte mensen meer precies degenen van West-Afrikaanse afkomst, gebruikten zij bestaande gegevens over lichaamssamenstelling van soldaten van verschillende nationaliteiten. Professor Bejan stelt dat de theorie volledig overeenkomt met de Olympische podia van de afgelopen decennia. De laatste 25 wereldrecordhouders op de 100 meter sprint waren zwart, terwijl de witte zwemmers sinds 1922 het 100 meter vrije slag record in handen hebben. Bron: 12 juli 2010 Workshop doping niveau 4 Zaterdag 11 september ( uur) wordt er in het Huis van de Sport een workshop doping voor trainers op niveau 4 georganiseerd, een sporttakoverschrijdende workshop ontwikkeld op verzoek van de sportbonden door de Dopingautoriteit in samenwerking met de Academie voor Sportkader. Deelname is gratis en voor trainers van alle sportbonden aangesloten bij NOC*NSF. In de workshop leert de trainer aan de hand van voorbeelden uit de praktijk hoe hij/zij de sporter het beste kan voorbereiden zijn/haar verantwoordelijkheid te nemen voor het opvolgen van de dopingregels: het controleren van geneesmiddelen en voedingssupplementen, de dopingcontroleprocedure, het aanvragen van een geneesmiddelendispensatie en het beoordelen of een voedingssupplement gebruikt kan worden. Verder leert de trainer om te gaan met verdenking van gebruik van drugs en doping, risicofactoren die kunnen bijdragen tot het gebruik en de kans op dopinggebruik te verkleinen. Aanmelden kan helaas niet meer want het maximum aantal deelnemers is reeds bereikt. Samenwerking loop- en wandelsport Voor het eerst bieden twee Nederlandse sportbonden een gecombineerd lidmaatschap aan. Wandelaars die lid zijn van een atletiekvereniging bij de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie (Atletiekunie) worden tevens lid van KNBLO Wandelsportorganisatie Nederland (KNBLO-NL). Daarnaast werken beide bonden samen in het opleiden van wandeltrainers en de ondersteuning en promotie van loop- en wandelevenementen. De samenwerking is geheel in lijn met de ambities uit het Olympisch Plan In het kader van een Leven Lang Sporten sluiten hardlopen en wandelen naadloos op elkaar aan. Voor veel hardlopers op latere leeftijd of met een blessure is wandelen een goed alternatief. Ook veel Nordic Walkers wandelen bij een atletiekvereniging. Al deze wandelaars krijgen door onze samenwerking nu extra toegevoegde waarde via de atletiekvereniging, volgens KNBLO-NL directeur Henry Bronkhorst. Wij zijn zeer ingenomen met deze samenwerking omdat we ervan overtuigd zijn dat sportieve wandelaars die lid zijn van een atletiekvereniging nu de beschikking krijgen over informatie waar zij wat mee kunnen. KNBLO-NL staat bekend als een degelijke en betrouwbare sportbond waarmee we, ook bij het verzorgen van kaderopleidingen, graag onze krachten bundelen, aldus Rien van Haperen, directeur van de Atletiekunie. Bron: 20 juli 2010 Naschrift redactie: de samenwerking tussen beide Bonden voorziet in het organiseren van een WandelTrainers- Dag. De beoogde datum voor de eerste editie is 5 maart Zodra de datum en locatie definitief bekend is, wordt dat via een Nieuwsflits bekend gemaakt. Nieuwe medewerkster afdeling Kaderontwikkeling Na het vertrek van Alice Jungschläger (vervroegd pensioen) is de afdeling Kaderontwikkeling op sterkte gebracht door het aantrekken van Annelies Bolk. Annelies heeft onder andere ervaring met het organiseren van congressen, het opzetten van infoshows en het begeleiden en coördineren van projecten. De Atletiekunie is blij met deze door de wol geverfde collega. De hoofdtaak van Annelies is het organiseren van bijscholingen. Zij is werkzaam op de maandag, dinsdag, woensdag en donderdag. Neem bij vragen over een bijscholing contact op met Annelies 6

7 Opleidingen Nieuw Cursusseizoen: oproep Het nieuwe cursusseizoen (niveau 3) staat voor de deur. Hierbij de oproep om cursisten te werven voor de verschillende opleidingen, klik op de link voor de planning van: Juniorenlooptrainer 3: Looptrainer 3: Atletiektrainer 3: Juniorenatletiektrainer 3: Pupillenatletiektrainer 3: Academie voor Sportkader (ASK) Bij de invoering van de nieuwe opleidingsstructuur hebben sportbonden elkaar gevonden in een samenwerkingsverband, de Academie voor Sportkader. Hieronder meer informatie over de ASK en haar werkwijze. De ASK is een samenwerkingsverband tussen veertien sportbonden en NOC*NSF en heeft als motto elke wedstrijd een competente scheidsrechter en elke sporter een competente trainer/coach. De ASKS draagt zorg voor meer en beter sportkader: ze ondersteunt sportbonden door het bundelen van innovatie, ontwikkeling van opleidingen, verzorgen van (bij) scholingen en (internationale) kennisuitwisseling. De Academie heeft in het begin vooral een innovatief karakter en richt zich op het sporttechnische kader (trainers, coaches, instructeurs, scheidsrechters, juryleden, docenten etc.) De Academie wordt aangestuurd door een stuurgroep bestaande uit NOC*NSF en sportbonden. De activiteiten die uitgevoerd worden door de Academie voor Sportkader zijn zowel projectmatige als reguliere activiteiten op diverse terreinen van opleiding en training. De Atletiekunie is al 3 jaar lid van de ASK. Projecten van de ASK ASK draait vele projecten, waaronder het project Kwaliteit Leervereniging. In 2003 zijn de sportbonden en NOC*NSF gestart met de modernisering van bondsopleidingen voor sporttechnisch kader. Zo wil men meer eenduidigheid tussen de verschillende bondsopleidingen creëren en de kwaliteit van het kader verbeteren onder meer door competentiegericht opleiden. In de Kwalificatie Structuur Sport worden de competenties van de diverse sportkaderfuncties door alle sportbonden op een eenduidige manier beschreven en vertaald naar een kwalificatieprofiel als leidraad voor de opleiding. Ook binnen de opleidingen Sport en Bewegen van de diverse ROC s wordt gewerkt met een nieuwe kwalificatiestructuur, de Kwalificatie Structuur Sport en Bewegen. De omslag naar competentiegericht opleiden betekent dat de praktijk en het uitvoeren van praktijkopdrachten in de vereniging nog meer dan voorheen een belangrijk onderdeel van de opleiding vormen. Een groeiende behoefte dus aan sportverenigingen, waarin studenten/cursisten zich in de praktijk kunnen ontwikkelen en hierin begeleid worden; leerverenigingen. Een belangrijke voorwaarde voor een sportvereniging een goede leervereniging te zijn/worden, is de aanwezigheid van een deskundige praktijkbegeleider. Hij/zij is aanspreekpunt voor de cursist/ deelnemer in de vereniging en begeleidt de aanstaande trainer op weg naar het trainerschap. Wat maakt een goede leervereniging nog meer tot een goede leeromgeving? Dit wordt in de projectgroep gedefinieerd. Evenals de vraag hoe we de kwaliteit en eventueel de kwantiteit hiervan kunnen verhogen. De gezamenlijke doelstelling is voldoende praktijk leerplaatsen te creëren en de kwaliteit van het praktijkleren te borgen. Meer weten over de ASK? Kijk op 7

8 Boeken De publicaties in deze rubriek zijn geen aanbevolen literatuur door de Atletiekunie of de digitaal magazineredactie, tenzij expliciet vermeld. Het zijn recent verschenen werken op het interessegebied van atletiektrainers. Lopen-springen-werpen en krachttrainingsvormen: veelzijdige oefenstof voor 8 tot 14 jarigen Het nut van een veelzijdige basis bij de atletiekopleiding staat in dit boek centraal. Er wordt ingegaan op het begrip veelzijdigheid en hoe je dit toepast bij de onderdelen lopen, werpen en springen. Deze basisbewegingen van de atletiek worden eerst speels benaderd en daarna als oefenvormen. Er wordt aandacht besteed aan speelse krachttrainingsvormen, aangepast aan het jeugdige bewegen. Omdat stabiliteit de pijler is van alle atletiekonderdelen, zijn veel stabiliteits- en mobiliteitsoefeningen opgenomen. Veel gymnastische oefeningen completeren het boek omdat die oefeningen onlosmakelijk verbonden zijn met eventuele latere (top) prestaties. Meer dan 600 tekeningen en foto s ondersteunen de tekst. Een onmisbaar praktisch trainingboek voor de atletiekjeugdleider. Atletiek, een veelzijdig oefenstofboek lopen, springen, werpen, en krachttrainingsvormen Auteur: Harry Dost Bestellen: Door overmaken van 26,75 (voor leden van de Atletiekunie) 31,75 (voor niet-leden) op banknummer ten name van de Atletiekshop te Arnhem. De Kick in Atletiek Dit boek, geschreven voor docenten Lichamelijke Opvoeding in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs heeft ook voor atletiektrainers veel informatie. Het boek is een verzameling van onderwijsleerstof en voor alle leeftijden -van basisschoolleerlingen tot voortgezet onderwijs- is er wat in dit boek te vinden. Als je dit boek gebruikt, merk je dat het echt kicken is in atletiek. Je vindt een schat aan informatie om lessen/trainingen op een verantwoorde en aantrekkelijke manier in te vullen. De bijgeleverde cd-rom geeft direct toepasbare loop- en estafettevormen. In het boek zijn veel duidelijke foto s en tekeningen opgenomen. Het pakket bestaat uit een boek met cd-rom en prestatieladder. De Kick in Atletiek Auteur: Diny Bom ISBN: Prijs: 76,00 Bestellen en inkijkexemplaar: 8

9 Supergenen en turbosporters De 100 meter lopen in minder dan 9 seconden lijkt een kwestie van tijd. De gentechnologie is in staat om het atletisch vermogen te vergroten, de commerciële DNA-laboratoria staan klaar om aan de vraag te voldoen. Het lijkt oneerlijk om door gesleutel aan het DNA het lichaam te verbeteren, maar is het dan wel eerlijk dat genetisch bevoorrechte Kenianen de marathon lopen tegen blanken? Of dat Sven Kramer schaatst tegen iemand met ouders zonder topsportverleden? Als het aan de dopingautoriteiten ligt, zal genetische doping voor altijd een mysterieuze kracht in de sport blijven: de nieuwe dopingtechniek is verboden nog voordat ook maar één genetisch opgepepte atleet de arena heeft betreden. In dit boek vertellen (oud)sporters, wetenschappers, artsen, begeleiders, coaches, trainers, sportbestuurders en politici openhartig over de voors en tegens van gendoping. In woord en beeld worden alle kleuren van de genetische regenboog getoond: het lichaam, de techniek, de moraal, het beleid, de media, het spel en de knikkers Supergenen en turbosporters Auteurs: Sietse van der Hoek, Toine Pieters en Stephen Snelders Uitgever: Nieuw Amsterdam ISBN: Omvang: 335 pagina s Prijs: 18,50 Easysportlog, meer dan een logboek De trainer/coach streeft een zo optimaal mogelijke ontwikkeling van de sporter na. Binnen Easysportlog kan deze ontwikkeling zo eenvoudig en volledig mogelijk in kaart worden gebracht. In een speciale testmodule kunnen alle prestatiebepalende factoren worden vastgelegd. De testen kunnen zelf worden opgesteld en vastgelegd. Met Easysportlog kan de trainer/coach gemakkelijk prestatietests afnemen, die direct worden opgeslagen onder het profiel van de sporter. Doet hij meerdere malen in het seizoen dan heeft hij goed inzicht in de ontwikkeling van de sporter. Easysportlog geeft het resultaten overzichtelijk weer De informatie die kan worden bijgehouden betreft die over: Trainingen Gezondheid Voeding Persoonlijke doelen en trainingsdoelen Wedstrijden Eigen blog en videotheek Blessures voor communicatie tussen sporter en medische en/of paramedische staf Dagboeken Easysportlog, omdat alle data telt Sportlog & Talentvolgsysteem Meer informatie: 9

10 Column Sintnicolaas Dat een topatleet een toptrainer nodig heeft om hem of haar tot die top te brengen, is geen ABC-tje. Maar het helpt wél. En als je een toptrainer bent, sta je wanneer dat in het belang van je atleet is, óók open voor invloeden van anderen. De manier waarop tienkamper Eelco Sintnicolaas en zijn coach Vince de Lange werken, vormt daarvan een perfecte illustratie. Om een tienkamper van het niveau Eelco te begeleiden zul je ook als trainer van veel markten thuis moeten zijn. Want meneer heeft heel wat in zijn mars. Een blik op zijn EK-tienkamp, waar hij 8436 punten scoorde, leert dat Sintnicolaas met zijn prestaties in Barcelona op acht van de tien onderdelen een finaleplek zou hebben gescoord bij het recente NK in Amsterdam. Acht van de tien! Alleen bij het kogelstoten en op de 1500 meter zou het hem niet zijn gelukt om zich onder de allerbesten van het land te scharen. En zo n veelzijdig atleet verdient natuurlijk een trainer die hem optimaal kan ondersteunen, stimuleren én verbeteren. Nou heeft Vince de Lange in het verleden ondermeer Bart Bennema en Chiel Warners naar mooie meerkampscores gebracht: het gaat er heden ten dage in team Sintnicolaas ánders aan toe. Een blik op de website van de winnaar van het EK-zilver verduidelijkt veel. De Lange staat daar omschreven als hoofdcoach en coördinator. Dat coördineren doet hij dan vooral met een trio andere topcoaches, die allemaal als adviseur aan onze één na beste tienkamper aller tijden zijn verbonden. En dat zijn niet de minsten. Zo draagt Georges Friant zijn steentje bij aan het polsstoksucces, is Marita van Zwol de hordenadviseur en staat Wim Vandeven op de rol als adviseur hoogspringen. Genoemd trio gaf met de begeleiding van ondermeer Rens Blom, Gregory Sedoc en Tia Hellebaut heel wat sportieve visitekaartjes af in de atletiekwereld. Eelco Sintnicolaas betekent ook voor hen een volgende groeibriljant, waaraan zij mee mogen slijpen. En dus is het Europese succes van de tienkamper het succes van velen. Ik zeg: nu nog kogelstoten bij Ben Vet en werken aan die 1500 met Guido Hartensveld en dan weet ik wel wie er in 2012 Olympisch kampioen wordt. Ton de Kort 10

11 Sportmedisch Fysieke veranderingen Belastbaarheid van oudere hardlopers 1 John IJzerman Steeds meer mensen beoefenen de hardloopsport op oudere leeftijd, onder meer in het kader van succesvol ouder worden en door de positieve effecten op chronische ziekten bij het ouder worden. Voor de trainers vergt dit echter een extra opgave omdat de ouder wordende mens, hoe hard hij ook traint of oefent, geconfronteerd worden met fysieke en mentale achteruitgang. De vraag is dan ook hoe deze achteruitgang de prestaties in het hardlopen beïnvloedt en hoe daar in de praktijk rekening mee moet worden gehouden. Sportarts John IJzerman licht dit toe. Voor het hardlopen is een lichaamsbouw vereist met weinig vet, een laag skeletgewicht en een goede spierfunctie. De resultante van dit alles vormt de loopeconomie. Daarnaast is een goed hart-, long- en vaatsysteem nodig om de vereiste energievoorziening tijdens het lopen te garanderen. Over de achteruitgang van sportieve prestaties afgezet tegen het ouder worden zijn weinig longitudinale (dat wil zeggen over langer tijd gemeten) gegevens bij grote groepen atleten bekend. Meestal betreft het zogenaamde dwarsdoorsnede onderzoeken, waarbij op één moment in de tijd is gekeken naar de prestaties in de diverse leeftijdscategorieën. Generatieverschillen bijvoorbeeld kunnen deze gegevens echter verstoren. Slechts enkele onderzoeken beslaan een periode van vele jaren bij een en dezelfde onderzoeksgroep. Veranderingen hart/vaatsysteem Bij het ouder worden neemt het uithoudingsvermogen af door veranderingen in de pompfunctie van het hart en in de perifere (verder van het hart verwijderde) bloedsomloop. Zo daalt de maximale hartslag, evenals de hoeveelheid bloed die het hart per slag kan uitpompen (slagvolume). De hoeveelheid bloed die het hart per minuut uitpompt, daalt daardoor en daarmee de hoeveelheid zuurstof die per slag naar de spieren gaat. De hartslag neemt onder meer af door een geringere sturing van het zogenaamde sympathische zenuwstelsel. De hogere weerstand in de perifere vaten en de afname van de contractiekracht van de hartspier zijn debet aan de afname van het slagvolume. Naast de daling van het slagvolume van het hart, daalt ook de hoeveelheid zuurstof die de spieren per gewichtseenheid uit de bloedbaan halen om te gebruiken voor de energievoorziening. Dit alles leidt tot een daling van de maximale zuurstofopname, de belangrijkste factor voor het algemeen uithoudingsvermogen. Dit blijkt ongeveer 1% per jaar te zijn, conform de achteruitgang in duurprestaties. Deze achteruitgang is voor mannen en vrouwen ongeveer gelijk. Bij vrouwen begint echter na de overgang, rond het 50e levensjaar een versnelde achteruitgang en bij mannen treedt die na het 60e levensjaar op. Opmerkelijk is dat bij goed getrainde atleten deze achteruitgang vaak groter is dan bij niet-getrainden door een combinatie van ouder worden en aftrainen. In percentages is dat soms zo n 1,5-1,7 % per jaar. Men moet zich ook realiseren dat de zuurstofopname per kilogram lichaamsgewicht een extra achteruitgang kan suggereren doordat oudere mensen vaak zwaarder worden. Trainen kan de achteruitgang van het uithoudingsver- 1 Dit artikel, eerder gepubliceerd in PRO LOOP 3/ 2009 is, licht gewijzigd, opgenomen met toestemming van de auteur. 11

12 mogen tegen gaan, door het op peil houden van de pompkracht van het hart, het lichaamsgewicht en de bloedvoorziening en stofwisseling in de spieren. Ouderen Training geven aan oudere atleten is niet wezenlijk anders dan training geven aan jongeren. Er moet rekening worden gehouden met een afname van de maximale hartslag en het vermogen anaëroob werk te verrichten. Er kan een afname van de loopeconomie optreden door de combinatie van verminderde spierfunctie en neuromusculaire sturing. Bij blessures en na het 60e levensjaar bij mannen zien we een snellere terugval dan de atleet vaak zelf vermoedt en dit is vaak de oorzaak van herhaalde overbelasting! Er kan een afname van de loopeconomie optreden door een verminderde spierfunctie en neuromusculaire sturing. Veranderingen in de ademhaling De longinhoud en de elasticiteit van de long vermindert enigszins bij het ouder worden. Hierdoor is de hoeveelheid lucht die we per minuut in en uit kunnen ademen kleiner. Daarnaast worden ook de ademhalingsspieren wat minder krachtig en worden niet alle longvelden meer adequaat doorbloed. Over het algemeen heeft de achteruitgang van de longfunctie echter bij gezonden een minimale invloed op de afname van het uithoudingsvermogen. Veranderingen spierkracht en neuromusculaire sturing Spierkracht, vooral beenspierkracht, is voor de hardloper een belangrijke eigenschap. Tussen het 25e en 65e jaar is de afname van de spierkracht reeds aanzienlijk, bij mannen relatief meer dan bij vrouwen. Dit spierkrachtverlies treedt voornamelijk op door een verlies van spiermassa(omvang) en is tegen te gaan door actieve spiertraining. Echter na het 60e levensjaar gaat de spierkracht achteruit ondanks training. Dit houdt verband met de veranderingen in het hormonale milieu. Zo dalen testosteron en groeihormoon sterk na die leeftijdsfase en we weten dat deze hormonen een anabole actie uitoefenen op de spierkracht. Ook verandert de spiervezelsamenstelling ten gunste van het type I. Daarnaast worden spieren stijver, deels door stijver bindweefsel tussen de spiervezels en mogelijk ook doordat type I vezels stijver zijn dan type II spiervezels. Spierstijfheid na de training vormt wel een verhoogde kans op een spierruptuur, vooral in kuit en hamstrings, zoals helaas veel veteranen kunnen bevestigen. Ook de zenuwspiereenheid is aan veranderingen onderhevig. Zo neemt het aantal spiervezels in snelle motorunits af, vermindert de kwaliteit van de motorische eindplaat en is er een afname van de vezelrekrutering (aantal vezels dat meedoet aan de contractie). Deze afnamen zijn groter in de benen dan in de armen. Complexe bewegingen (looptechniek) worden daardoor moeizamer uitgevoerd en later gebeurt dit ook met simpele motorische taken. Bij de oudere atleet dient spierkrachttraining een accent te krijgen via fitnesstraining en heuveltraining. Het aanleren van een looptechniek is op oudere leeftijd moeilijker. Bij lopers die al langer lopen is het onderhouden van looptechnische vormen wel belangrijk. Explosiviteit dient te worden vermeden en de warming-up hoeft niet anders te zijn dan voor de jongere atleet. Bij de oudere atleet dient spierkrachttraining een accent te krijgen via fitnesstraining en heuveltraining. Veranderingen in gewrichten en peesapparaat 12

13 Ook gewrichten worden bij het ouderworden minder soepel, de bewegingsuitslag, de zogenaamde Range of Motion (ROM) neemt af. Deze afname van de beweeglijkheid is voor ieder gewricht anders en er bestaat een grote variatie tussen personen. De hoeveelheid vocht in bindweefsel en kraakbeen neemt eveneens af en afhankelijk van de omstandigheden kan dit leiden tot artrose. Dit is een natuurlijk proces en hoeft geen aanleiding te geven tot ernstige klachten of sportbeperking. Ouder worden gaat dus gepaard met een geleidelijke kwaliteitsvermindering van het gewrichtskraakbeen. Boven de leeftijd van 65 jaar zijn er bij 75% van de mensen minimale aanwijzingen op het bestaan van artrose. Ouder worden gaat dus gepaard met een geleidelijke kwaliteitsvermindering van het gewrichtskraakbeen. Er zijn geen harde aanwijzingen dat veel hardlopen sneller leidt tot een overmatige toename van artrose. Wel kan bij reeds bestaande afwijkingen (door ongeval, knieoperatie of forse standafwijking) artrose eerder optreden. Dit wil niet altijd zeggen dat dit veel klachten geeft en vaak kan nog gewoon, zij het aangepast, worden door gesport. Ook het peesapparaat is aan verandering onderhevig bij het ouder worden. Zo gaat het langs elkaar heen glijden van bindweefselvezels minder soepel en neemt de treksterkte van pezen en ligamenten tussen 21e en het 79e jaar af met zo n 50%. Deze combinatie van veranderde glijfunctie en verminderde treksterkte in de weefsels is mogelijk verantwoordelijk voor de toename van achillespeesklachten die bij hardlopers boven het 50e levensjaar wordt gezien. Door het tragere herstel van weefsel na een blessure, is preventie essentieel. Daarom zijn aanvullende trainingsvormen voor lenigheid, stabiliteit en coördinatie noodzakelijk. Denk aan Tai Chi, Pilates, yoga, Body Balance en dergelijke. Lichaamssamenstelling De lichaamssamenstelling wordt bepaald door erfelijke aanleg en het resultaat van energie-inname en energieverbruik. Een groot deel van onze dagelijkse energiebehoefte wordt gevormd door het basaalmetabolisme; dit is het energieverbruik van het lichaam in rust. Bij het ouderworden daalt dit basaalmetabolisme, onder andere doordat er minder spiermassa is die energie verbruikt. Bijkomend is de verminderde mogelijkheid bij het ouderworden om vet te mobiliseren uit de weefsels. Er is dus een grote kans dat oudere lopers zwaarder worden door meer vetweefsel, hetgeen een negatief effect heeft op de sportieve prestaties. Niet zelden gaan blessures gepaard met toename van lichaamsgewicht. Aandacht voor adequate voeding en vermijden van ongezonde tussendoortjes is belangrijk. Bij zware lichaamsbouw is een combinatie van sporten (lopen, fietsen, zwemmen, fitness, enz) zeer zinvol. Niet zelden gaan blessures gepaard met toename van lichaamsgewicht. Verschil mannen vrouwen Omdat vrouwen een kleinere vetvrije massa hebben (hebben meer lichaamsvet) zijn hun uithoudingsvermogen en krachtprestaties minder dan die van mannen. Als percentage van de mannelijke kracht blijft de beenspierkracht in verhouding minder achter dan de armkracht. De maximale hartfrequentie tussen mannen en vrouwen verschilt niet veel, alleen het hartvolume is bij vrouwen ruim 20ml kleiner en daardoor hebben vrouwen bij maximale inspanning een lager hartminuutvolume. De pompprestatie van het hart blijft weinig achter bij die van de man. Alleen wordt het bereikt door een hogere hartslag en een kleiner slagvolume. Overigens zorgen de vrouwelijke hormonen (oestrogenen) dat de stofwisseling bij vrouwen een voorkeur heeft voor vetverbranding. Na de overgang is er door het wegvallen van de vrouwelijke hormonen een versneld botverlies bij alle vrouwen. Voldoende kalk in de voeding en goed opgebouwde training kan dit proces wat tegengaan. Spiertraining lijkt overigens een beter preventie voor de botten te zijn dan alleen looptraining. 13

14 Spiertraining lijkt een beter preventie voor de botblessures dan alleen looptraining. Actief ouder worden Ouder worden gaat gepaard met veel veranderingen waar we ons niet altijd van bewust zijn. Die fysieke veranderingen hebben ongemerkt soms grote invloed op onze sportbeoefening. Enkele van de belangrijkste facetten zijn hier in het kort besproken. De essentie is dat ieder mens bij het ouderworden zijn eigen formule moet vinden die het gezond sporten tot op oudere leeftijd mogelijk maakt. Trainers doen er goed aan zich in de verouderingsprocessen te verdiepen, zodat zij gericht doelgroepen (een leven lang) kunnen belasten. John IJzerman is sportarts en voorzitter Medische Commissie Atletiekunie De eerste twee foto s in dit artikel zijn gemaakt door Erik van Leeuwen, Dag van de Baanatletiek 27 maart 2010, bij de workshop De master is een fitte atleet 14

15 De Aanpak De nieuwe competentiegericht trainersopleiding Veeleisend, maar op de goede weg Clemens Vollebergh Sinds 2007 worden trainers bij de Atletiekunie competentiegericht opgeleid. In deze nieuwe aanpak leert de cursist, aan de hand van praktische opdrachten, zoveel mogelijk op de werkplek. Om de cursist hierin te ondersteunen is de functie van praktijkbegeleider in het leven geroepen. Onlangs vond een evaluatie plaats onder een aantal praktijkbegeleiders. Het beeld is wisselend: van te brede opleiding met teveel eisen tot op de goede weg en voor een serieuze cursist goed te doen. In onderstaand artikel komt een aantal praktijkbegeleiders aan het woord over hun ervaringen met de nieuwe aanpak met als uitgangspunt het verwerven van kennis en het verbeteren van vaardigheden aan de hand van een opdracht. Trainers zijn vrijwilligers Nynke Groendijk-Wilders, JAL- en AT-gelicenseerd juniorentrainster bij Pallas 67 in Wageningen, vindt dat praktijkbegeleiding veel tijd en aandacht vraagt: Al is het één-op-één contact met de cursist heel nuttig. Van de praktijkbegeleider worden kennis en vaardigheden gevraagd die de begeleider niet via een AT of TLG heeft kunnen opdoen, zoals het maken van een jaarplanning en het voeren van systematische gesprekken. Het scheelt dat ik zelf uit een onderwijsomgeving kom en daardoor bekend ben met reflectiegesprekken en dergelijke. Cursisten hebben vaak een heel andere startsituatie. Die lopen aan tegen de computergestuurde opzet van de cursus. Het inloggen levert voor hen al problemen op. Dan zijn er ook nog de praktische zaken. Cursisten moeten bijvoorbeeld vijf opdrachten via de atletiekacademie uploaden maar ze moeten al die gegevens kopiëren en in één bestand plakken om ze vervolgens voor te kunnen leggen aan de examinator, dat is erg omslachtig. Een ander punt is dat aan de cursisten veel professionele eisen worden gesteld, ik weet niet of vrijwilligers daar op zitten te wachten. Er zijn veel leesteksten die vaak bij elke opdracht weer terugkomen. De teksten zijn soms niet om door te komen, de bronnen niet altijd geschikt en de opdrachten worden onduidelijk gesteld of zijn niet relevant, luidt haar kritiek. Trainers willen training geven: ze zijn vrijwilliger en daarom moet een opleiding hartstikke leuk zijn. Door hoge en vooral te brede opleidingseisen te stellen schrik je een aantal trainers af. Begrijp me niet verkeerd, ik ben het met Jan Wassink (zie hieronder, CV) eens dat een trainer moet kunnen organiseren, begeleiden en plannen. Zonder die vaardigheden komt er immers niets van zijn training terecht. Tegenover die beroepseisen staat echter geen beroepsperspectief. Tot slot wijst Nynke op het trainingstechnisch tekort onder praktijkbegeleiders. Nynke: Waar de cursist vroeger afhankelijk was van de cursusdocent is deze nu afhankelijk van de praktijkkennis en -vaardigheden van de praktijkbegeleider. Strakke intake Jan Wassink, looptrainer bij Haag Atletiek vindt de cursus goed te doen: Mits de cursist de zaken serieus aanpakt. Daar ontbreekt het soms aan: ze weten niet altijd waar ze aan beginnen, hoeveel tijd het kost en dat ze hun eigen sportieve aspiraties voor een paar maanden opzij moeten zetten. Een grondige en zorgvuldige intake en het maken van duidelijke afspraken met de cursist, vind ik belangrijke verbeteringen die uit de evaluatie naar voren zijn gekomen. Het geeft de cursist een beter beeld van de tijd en energie die gevraagd worden en zorgt voor afstemming tussen cursist en praktijkbegeleider. Zo kan ik bijvoorbeeld vertellen dat ik - naarmate de cursus vordert- kritischer word. Ik zal meer doorvragen over het hoe en waarom van oefenstof en belasting van atleten. Niet teveel gevraagd Cursisten begeleiden, het overdragen van kennis en vaardigheden vind ik leuk om te doen: eerst als stagebegeleider van cursisten Trainer Loopgroepen en nu als praktijkbegeleider. Om het goed te kunnen doen, ook gezien de tijdsinvestering, wil ik slechts één cursist per seizoen. Ik steek er ook 15

16 voortdurend zelf wat van op: het houdt me scherp en voorkomt dat ik mijn eigen trainingen op routine afdraai. In tegenstelling tot Nynke vindt Jan niet dat er teveel gevraagd wordt van de cursist: Een trainer moet nu eenmaal over meer vaardigheden beschikken dan training geven. Hij moet kunnen organiseren, begeleiden en plannen om maar wat operationele vaardigheden te noemen. Weerstand Het eerste seizoen werkte de Elektronische Leeromgeving (ELO) nog niet optimaal en over het algemeen kunnen jongeren beter uit de voeten met een computer dan ouderen. Ook het werken binnen een duaal stelsel gaat jongeren beter af. De weerstand die ik links en rechts bespeur bij cursisten en praktijkbegeleiders heeft volgens mij te maken met de onbekendheid. Ik vind ook dat het nog niet perfect is, maar we zijn op de goede weg, aldus Wassink. Modulair aanbieden Paul van de Poel is trainer en praktijkbegeleider bij de Algemene Bathmense Sportvereniging (ABS), een omnivereniging in Bathmen met een trimgedeelte van circa 200 lopers en Nordic Walkers. ABS groeit en het bestuur wil graag looptrainers op niveau 3. Ik werd benaderd om looptrainers in opleiding te begeleiden. Het is leuk om te doen, tegelijkertijd vraagt het veel tijd en inzet van de praktijkbegeleider. Die moet voorbereiden, stukken lezen, begeleiden, beoordelen, de samenhang en structuur tussen verschillende documenten in de gaten houden, bespreken, etc. Ik denk dat men dat bij de competentiegerichte cursusopzet over het hoofd heeft gezien. Ook de cursist onderschat vaak wat er van hem verwacht wordt. Er wordt in de nieuwe opzet meer gevraagd van de cursist dan in de oude TLG. Het inzetten van de ELO vind ik persoonlijk goed, al moeten cursist en begeleider deze nog optimaal en consequent gebruiken, zodat elke ontwikkelstap gevolgd kan worden door de Leercoach. Ik merk dat wanneer men vaker met de ELO werkt het gebruiksgemak toeneemt. Gelukkig worden er ook verbeteringen doorgevoerd, zoals de leesbaarheid en samenhang van de structuurteksten. Ik heb geen moeite met de professionele eisen die gesteld worden aan de cursisten: uiteindelijk wordt in de praktijk een grote verantwoordelijkheid verwacht van trainers. Een aantal geïnteresseerden schrikt terug voor die professionele aanpak, dat is een keerzijde van deze benadering. Wellicht is het een suggestie om de cursus modulair aan te bieden. Paul licht toe: Onze vereniging heeft bijvoorbeeld geen atletiekbaan en organiseert nagenoeg geen evenementen. Het uitvoeren van een aantal Proeven van Bekwaamheid (PVB s) levert daardoor praktische problemen op. De praktijkbegeleider Om praktijkbegeleider te kunnen worden moet een trainer lid zijn van de Atletiekunie en een geldige trainerslicentie bezitten. Vervolgens dient de aspirant praktijkbegeleider de scholingsdag voor praktijkbegeleiders te volgen en een aantal opdrachten uit te voeren. Op de startdag van de cursist moet de praktijkbegeleider aanwezig zijn. De cursist maakt namelijk met de praktijkbegeleider een Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP), een werkplan waarin je samen bepaalt welke opdrachten de cursist moet doen, welke trainingen hij bij jou komt meelopen en wat de onderlinge afspraken zijn. Op papier wordt van de praktijkbegeleider een uur per training (met voorbereiding en nabespreking) gevraagd. In de praktijk blijkt afhankelijk van het niveau en de motivatie van de cursist- meer tijd nodig. Bovendien wordt van de praktijkbegeleider verwacht dat hij de Proeven van Bekwaamheid (PvB s) van de cursist bekijkt en de leerteksten van de cursist doorneemt. Bovendien moet hij het doel achter bepaalde opdrachten weten, zodat hij tijdens het reflecteren de juiste vragen kan stellen. De begeleider moet een aantal documenten in de portfolio van de cursist paraferen of voorzien van notities. Praktijkbegeleider Rob Rebel van Taxandria uit Oisterwijk, vindt de nieuwe trainersopleiding beter dan de oude opzet. Het gaat dieper en een aantal zaken dat vroeger pas in de vervolgopleidingen werd behandeld, is nu toegevoegd aan de stof. Een voorbeeld is het maken van een jaarplanning. Op basis van de voorlopige ervaringen is het handboek praktijkbegeleider verder aangepast. Meer informatie: Clemens Vollebergh is hoofd- en eindredacteur van het Digitaal Magazine 16

17 Arbozaken Trainer verzekerd Hoe zit het met je eigen veiligheid? Mariska Exalto Er is al bijzonder veel geschreven over de veiligheid tijdens looptrainingen, tenminste er is veel aandacht voor de lopers, hoe je hen zo veilig mogelijk laat genieten van jouw training. Maar hoe zit het met je eigen veiligheid? Het voorkomen van blessures is natuurlijk een bekend onderwerp voor de trainer, eigen blessures kun je met die informatie uiteraard ook voorkomen. Naast het risico op sportblessures liggen er ook nog andere gevaren op de loer. Het verkeer zou er een kunnen zijn, maar ook daar weet de trainer alles van. De trainer heeft de verantwoordelijkheid op zich genomen om de lopers op een veilige manier door het verkeer te loodsen en zal er alles aan doen om verkeersluwe routes te kiezen. Wat blijft er dan nog over? Trainers denken als vanzelfsprekend aan de veiligheid van de groep, echter niet zo snel aan de eigen veiligheid. Het geven van trainingen wordt regelmatig gezien als een hobby, niet als werk. Dat zou kunnen verklaren dat de eigen veiligheid wel eens vergeten wordt. Of je nu als vrijwilliger, zelfstandige of als werknemer van de vereniging trainingen geeft, het is bijzonder handig voorbereid te zijn op onveilige situaties. Via de website van de WOS (Werkgeversorganisatie in de Sport) en de website van FNV Sport kun je nu het Oplossingenboek Sportverenigingen downloaden (www.fnvsport.nl/.../803_1-oplossingenboekongevallensportverdeffeb2010.pdf). In dit oplossingenboek vind je veel preventieve en praktische maatregelen, voor je eigen veiligheid én die van je loopgroep. Verzekering Mocht er dan toch iets gebeuren, hoe zit het dan met de verzekering? Is de vereniging of organisatie waarvoor je de trainingen geeft goed verzekerd? Ben jij verzekerd voor een ongeval met onvoorziene gevolgen? Doorgaans is dit goed geregeld door verenigingen, vaak hebben zij ook voor de vrijwilligers een verzekering afgesloten. Toch zou het goed zijn om op de hoogte te zijn waarvoor je precies verzekerd bent en wie de verzekering af dient te sluiten, jijzelf of de vereniging waarvoor je loopt. Geef je trainingen voor een commerciële organisatie? Vaak krijg je als trainer een onkostenvergoeding, je werkt zonder arbeidsovereenkomst. Verenigingen hebben de verzekering van vrijwilligers vaak geregeld, hoe zit dat bij een commerciële organisatie? Er komen steeds meer winkelketens die gebruik maken van vrijwilligers. Navraag leert dat er vaak wel een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering is afgesloten, maar wat als je zelf een ernstige blessure oploopt tijdens je vrijwilligerswerk? Zo ernstig dat je je dagelijks werk niet meer kunt uitvoeren? Moet je je daar zelf voor verzekeren of de organisatie? Deze afspraken kunnen opgenomen worden in een vrijwilligersovereenkomst; de onkostenvergoeding en de verzekeringen. Een vrijwilligersovereenkomst biedt duidelijkheid en zekerheid, voor de organisatie en de vrijwilliger. De beloning voor je vrijwilligerswerk is vaak een kleine tegemoetkoming in de gemaakte kosten, zorg er dan in ieder geval voor dat je goed verzekerd bent. Zorg er zelf voor dat je verzekerd bent van een veilige training! Mariska Exalto 17

18 Aan het woord AV Valkenswaard wint Dé Jeugdprijs 2009 met uitwisselingsprogramma Ik zag steeds meer gemengde groepjes ontstaan Clemens Vollebergh Dolblij zijn ze bij Atletiekvereniging Valkenswaard, met Dé Jeugdprijs 2009 voor hun uitwisselingsproject met hun Belgische zustervereniging RC Tienen. CD-trainster Yvonne van Hooff die de uitwisseling met een filmpje toelichtte tijdens De Dag van de Baanatletiek: We zijn enorm in onze nopjes met deze waardering voor onze activiteit. De gemeente Valkenswaard heeft al jaren een vriendschappelijke band met de Belgische gemeente Tienen. Onderdeel daarvan is dat culturele en sportieve banden tussen beide plaatsen aangehaald worden. Vorig jaar besloten wij uitwisselingen tussen de atletiekverenigingen, die er in het verleden waren geweest, nieuw leven in te blazen. Nadat de eerste contacten gelegd waren tussen de besturen, bracht Bart Raijmakers als jeugdcoördinator het idee in bij het jeugdtrainersoverleg. Samen met pupillentrainster Bieneke Bauling maakte ik een planning en, ondersteund door de AB-junioren, een draaiboek voor de AVV-activiteiten. Onze slogan bij het uitwisselingsprogramma: Allee wie gaat er mee?. Fietsbandwerpen en Haasje over Fun Games en Ganzenbord Uiteindelijk gingen we op 31 oktober met 35 jeugdleden (van pupillen C tot en met C-junioren) en zes trainers naar het negentig kilometer verderop gelegen Tienen. Ook een aantal AB junioren hielp mee bij de organisatie en uitvoering van de activiteiten. Door hen op deze manier te betrekken hopen we hen warm te maken voor toekomstige kaderlidwerkzaamheden binnen de vereniging. Op de accommodatie van RC Tienen beoefenden we s ochtends - onder de noemer Fun Games- atletiekgerelateerde onderdelen die wij hadden bedacht, zoals fietsbandwerpen, darts, haasje over en een pendelestafette. 18

19 Gooi de Flight in het dartsbord Gezamenlijke maaltijd Met een knipoog naar Halloween (31 oktober), kregen de kinderen tussen de middag pompoensoep bij hun meegebrachte boterhammen. s Middags speelden we het levend ganzenbordspel van RC Tienen, waarbij het er om ging zoveel mogelijk verschillende spellen te doen om zodoende zoveel mogelijk punten te scoren. Onderdelen waren bijvoorbeeld touwtjespringen, limbodansen, memorie, koprollen enz. Met een gezamenlijk diner sloten we onze uitwisseling af. Evaluatie De uitwisseling met RC Tienen sluit prima aan op het doel binnen ons jeugdbeleid per jaar tenminste vijf nevenactiviteiten voor de CD junioren te organiseren en drie voor de pupillen, waarbij twee gezamenlijk. We bieden hen hiermee andere activiteiten aan dan atletiek en dat past weer bij het sociale kenmerk van onze vereniging. In de evaluatie bij AVV en RC Tienen werd de uitwisseling zeer positief beoordeeld. Wat ik zelf leuk vond om te zien was de integratie: waar de atleten eerst nog enigszins eenkennig per vereniging bij elkaar bleven, zag ik gedurende de dag steeds meer gemengde groepjes ontstaan. Overigens heeft ons bezoek er ook toe geleid dat leden uit andere geledingen van de vereniging deelnemen aan elkaars wedstrijden. Sociale vereniging Terwijl AVV zich met een aantal lege bestuursplaatsen tijdelijk in onzeker vaarwater bevindt, klinkt in de stem van voormalig meerkampster Yvonne van Hooff een en al enthousiasme door. Ik zou ook organisatorische en bestuurlijk meer voor de vereniging willen doen, maar op dit moment ontbreekt de 19

20 tijd daarvoor. Naast mijn drukke baan als docente Sport en Bewegen verzorg ik bij AVV vier avonden trainingen. AVV is een vereniging waarbinnen we een groot beroep doen op onze leden om de club bij allerlei activiteiten te ondersteunen. De animo daarvoor loopt terug en ondertussen doet een paar leden heel veel. Zitting nemen in het bestuur is bepaald geen eenvoudige klus, het wordt daarom moeilijk hiervoor iemand te vinden. Voor het realiseren van een goede vrijwilligersstructuur volgden twee bestuursleden de Atletiekuniecursus Vrijwilligersbeleid praktisch toegepast (zie ook Cursus geeft vereniging én vrijwilliger structuur, Digitaal Magazine nummer 1, 2010). Eind april presenteerden ze aan de leden wat ze daarvan hebben opgestoken. Ik hoop dat we een en ander ook in de praktijk brengen. Hopelijk meldt zich als voorzitter iemand met een achtergrond in de baanatletiek, zodat we de goede mix in het bestuur krijgen voor de verschillende geledingen in de club. Voorlopig geef ik met veel plezier training en bereid ik met mijn collega-trainers het bezoek voor dat RC Tienen dit najaar brengt aan Valkenswaard. Daarbij bedenken wij, net als RC Tienen, weer nieuwe activiteiten. Wat die ongetwijfeld leuke- uitdagingen zijn is een verrassing op de dag zelf. Wij hebben er zin in! Atletiek Vereniging Valkenswaard (AVV) Opgericht 1973, te Valkenswaard Aantal leden: 300, waarvan 100 wedstrijdatleten en 200 recreanten cq. wandelaars Trainers: AVV streeft ernaar zoveel mogelijk gediplomeerde trainers aan te stellen of waar nodig op te leiden. Kandidaat-trainers draaien mee met gediplomeerde trainers als assistent. Zo wennen zij in hun eigen tempo aan het voor de groep staan en uitvoeren van technische handelingen. Pupillengroep: 5, waarvan 4 gediplomeerd en 1 in opleiding CD-junioren en oudere junioren: 4 gediplomeerde trainers 1 in opleiding Accommodatie: kunststofatletiekbaan en clubhuis D n Aanloop. Locatie: gemeentelijk sportpark Den Dries Opvallende wedstrijden zijn de Wedertcross in februari, Kempische kampioenschappen in september En de Valkenloop 2e zondag van november. Dé Jeugdprijs Dé Jeugdprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan de atletiekvereniging met activiteiten die een positieve bijdragen leveren aan de jeugdleden. De jury, bestaande uit drie jeugdleden van verschillende verenigingen, een lid van het Jeugdplatform en een bondsmedewerker, beoordeelde 22 inzendingen over De toekenning van de eerste prijs aan Atletiekvereniging Valkenswaard beargumenteerde de jury als volgt: AVV stak met kop en schouders boven de andere inzendingen uit. Een erg complete inzending die goed overdraagbaar is dankzij het toegestuurde draaiboek met uitwerking van alle spellen. De samenwerking tussen Nederland en België wordt als erg positief beoordeeld. Op staan in één document de tijdsbalk in voorbereiding op de uitwisselingsdag en een uitwerking van de activiteiten op de dag zelf. Inspirerend voor verenigingen die ook iets dergelijks op touw willen zetten. Atletiekvereniging Valkenswaard ontving als waardering voor haar uitwisseling een bokaal en bedrag van 1000 euro te besteden aan jeugdactiviteiten. Sculptuur bij Dé Jeugdprijs Clemens Vollebergh is hoofd- en eindredacteur van dit Digitaal Magazine 20

Sportief bewegen met fibromyalgie. Fibromyalgie

Sportief bewegen met fibromyalgie. Fibromyalgie Sportief bewegen met fibromyalgie Fibromyalgie Sportief bewegen met fibromyalgie...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Met deze sporten val je wél af

Met deze sporten val je wél af Met deze sporten van je wél af September 2012 Uitgegeven door Morpheus Instituut http://www.morpheus-emotionele-bevrijding.com 2 Het is niet toegestaan om deze manual te verkopen en / of door te verkopen.

Nadere informatie

Trainen voor meerdaagse wandeltochten en trekkings Deze gids is voor iedereen die een reis met Sawadee gaat maken waarin een trektocht is opgenomen.

Trainen voor meerdaagse wandeltochten en trekkings Deze gids is voor iedereen die een reis met Sawadee gaat maken waarin een trektocht is opgenomen. Trainen voor meerdaagse wandeltochten en trekkings Deze gids is voor iedereen die een reis met Sawadee gaat maken waarin een trektocht is opgenomen. Deze gids is voor iedereen die een reis met Sawadee

Nadere informatie

Algemeen trainingsschema scheidsrechters

Algemeen trainingsschema scheidsrechters Algemeen trainingsschema scheidsrechters Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, is het belangrijk het spel goed te kunnen volgen. Hiervoor heb je een optimale conditie nodig. Om je hierbij te helpen

Nadere informatie

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal april 2017

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal april 2017 Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal april 2017 Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, dien je het spel goed te kunnen volgen en hiervoor heb je een optimale conditie nodig. Om dit te

Nadere informatie

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal mei 2017

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal mei 2017 Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal mei 2017 Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, dien je het spel goed te kunnen volgen en hiervoor heb je een optimale conditie nodig. Om dit te bereiken

Nadere informatie

Trainingsschema assistent scheidsrechters amateur voetbal april 2017

Trainingsschema assistent scheidsrechters amateur voetbal april 2017 Trainingsschema assistent scheidsrechters amateur voetbal april 2017 Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, dien je het spel goed te kunnen volgen en hiervoor heb je een optimale conditie nodig.

Nadere informatie

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal juli 2017

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal juli 2017 Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal juli 2017 Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, dien je het spel goed te kunnen volgen en hiervoor heb je een optimale conditie nodig. Om dit te bereiken

Nadere informatie

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal februari 2017

Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal februari 2017 Trainingsschema scheidsrechters amateur voetbal februari 2017 Om voetbalwedstrijden goed te kunnen leiden, dien je het spel goed te kunnen volgen en hiervoor heb je een optimale conditie nodig. Om dit

Nadere informatie

Chapter 8 SAMENVATTING

Chapter 8 SAMENVATTING Chapter 8 SAMENVATTING Hardlopen is wereldwijd een populaire sport. In Nederland loopt 12% van de bevolking regelmatig hard en is het de op één na populairste sport. Aangezien regelmatig sporten gepaard

Nadere informatie

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN eenvoudig snel efficiënt DIËTEN IS TRAINEN OM DIK TE WORDEN 1Als een beer in een winterslaap is en dus niets meer eet gedurende een lange tijd, doet de natuur iets slims. Het

Nadere informatie

Sportief bewegen met osteoporose. Osteoporose

Sportief bewegen met osteoporose. Osteoporose Sportief bewegen met osteoporose Osteoporose Sportief bewegen met osteoporose...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Door Jesse van der Velde. www.jessevandervelde.com. Copyright 2011 Jesse van der Velde (Online Personal Trainer) www.jessevandervelde.

Door Jesse van der Velde. www.jessevandervelde.com. Copyright 2011 Jesse van der Velde (Online Personal Trainer) www.jessevandervelde. Door Jesse van der Velde www.jessevandervelde.com Disclaimer De oefeningen, trainingen, adviezen en instructies in deze PDF zijn gemaakt voor gezonde en blessurevrije mensen. Wanneer u een fysieke beperking,

Nadere informatie

Hardlopen Voor Beginners

Hardlopen Voor Beginners Hardlopen Voor Beginners Loopgroep Noord Nederland Klazienaveen DE LUNA" DE LEEUW 1 7891 TS KLAZIENAVEEN. Inhoudsopgave * Verantwoord beginnen met hardlopen * Starten zonder loopervaring * Alles over de

Nadere informatie

Sportief bewegen na kanker. Kanker

Sportief bewegen na kanker. Kanker Sportief bewegen na kanker Kanker Sportief bewegen na kanker...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid en is nog

Nadere informatie

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen Collega s activeren collega s De aanjager laat mensen meer bewegen Waarom hebben we aanjagers nodig? Veel mensen willen wel meer bewegen. Maar in de hectiek van alledag lukt dat vaak niet. Een klein zetje

Nadere informatie

Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging Tessa Magnée en Cindy Veenhof

Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging Tessa Magnée en Cindy Veenhof Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Tessa Magnée en Cindy Veenhof, Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging).

Nadere informatie

Bewustsporten.nl. Risico op plotse hartdood. M:06-27072969 Info@bewustsporten.nl T:@bewustsporten Fb:Bewustsporten 023-202 303 4

Bewustsporten.nl. Risico op plotse hartdood. M:06-27072969 Info@bewustsporten.nl T:@bewustsporten Fb:Bewustsporten 023-202 303 4 Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Hardlopen is heerlijk en gezond, maar het is ook belangrijk verantwoord en veilig te sporten. Een goede voorbereiding en training zijn essentieel

Nadere informatie

Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) Blessure preventie

Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) Blessure preventie Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) & Blessure preventie Wie zijn wij? Wij zijn Procare fysiotherapie met praktijkruimtes in Gorinchem, Vuren en Herwijnen. Onze praktijken bieden naast diverse specialisaties

Nadere informatie

Geleidelijk ontstane sportblessures

Geleidelijk ontstane sportblessures Geleidelijk ontstane sportblessures in Nederland Blessurecijfers Samenvatting In 2013 liepen sporters 1,4 miljoen blessures op die geleidelijk ontstonden. Dat is bijna een derde (31%) van de 4,5 miljoen

Nadere informatie

SPORT en Conditie. Bron: www.wiskunde-vmbo.nl/.../module%202%20sport%20en%20conditie%202010.doc Module 2. Datum:...

SPORT en Conditie. Bron: www.wiskunde-vmbo.nl/.../module%202%20sport%20en%20conditie%202010.doc Module 2. Datum:... Module 2 SPORT en Conditie Datum:... Leerling:... Klas:... Dit ga je doen Je leert vanuit de theorie wat er precies bedoeld wordt met conditie, en waarom het zo belangrijk is. Want wanneer is je conditie

Nadere informatie

Wil je nog meer lezen over de hartslag? Dan verwijzen we je naar:

Wil je nog meer lezen over de hartslag? Dan verwijzen we je naar: Hartslag Onze hartslag, of ook wel polsslag genoemd, is één van de bruikbare indicaties voor diverse aspecten van onze gezondheid. Het is dan ook zeker interessant om iets meer te weten over onze rusthartslag

Nadere informatie

Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader

Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader Deze folder licht de bijscholingen van de Academie voor Sportkader toe die Badminton Nederland als licentiewaardig

Nadere informatie

Bewustsporten.nl. Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek

Bewustsporten.nl. Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Hardlopen is heerlijk en gezond, maar het is ook belangrijk verantwoord en veilig te sporten. Een goede voorbereiding en training zijn essentieel

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Gedragsverandering bij patiënten met hartfalen. Patiëntenfolder die aanzet tot een gedragsverandering

Gedragsverandering bij patiënten met hartfalen. Patiëntenfolder die aanzet tot een gedragsverandering aaneensluitend hoeft te zijn, maar ook in kleine delen over de dag verdeeld mag worden. Probeer 6 dagen per week lichamelijk actief te zijn, las een rustdag in om uw lichaam een herstelmogelijkheid te

Nadere informatie

Pace vragenlijst Physician-based Assessment and Counseling for Exercise

Pace vragenlijst Physician-based Assessment and Counseling for Exercise Pace vragenlijst Physician-based Assessment and Counseling for Exercise Dit formulier bepaalt uw lichamelijke activiteiten niveau. Lees dit formulier door en kies de zin die het beste aansluit bij uw huidige

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ KANKER 17041

BEWEGEN BIJ KANKER 17041 BEWEGEN BIJ KANKER 17041 Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders Handleiding voor praktijkbegeleiders Versie: februari 2011 Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden van

Nadere informatie

Doe het maar rustig aan!?

Doe het maar rustig aan!? Doe het maar rustig aan!? Een onderzoek naar de ervaringen en competenties van trainers en beweegleiders ouderen over adviezen rondom pijnklachten en beperkingen Agnes Elling Mulier Instituut, Utrecht

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

HARDLOOPSCHEMA'S VOOR BEGINNERS

HARDLOOPSCHEMA'S VOOR BEGINNERS HARDLOOPSCHEMA'S VOOR BEGINNERS Beginnen met hardlopen?...de tips en schema s vind je in dit boekje! Maar al te vaak zie je dat beginnende hardlopers door onvoldoende voorbereiding al weer snel afhaken.

Nadere informatie

http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes

http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes Door Jesse van der Velde http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes Disclaimer De oefeningen, trainingen, adviezen en instructies in deze PDF zijn gemaakt voor gezonde en blessurevrije mensen. Wanneer

Nadere informatie

Gefeliciteerd, je bent 50!

Gefeliciteerd, je bent 50! Gefeliciteerd, je bent 50! 16 17 50+ man Hoera, je bent 50! Mannen van middelbare leeftijd zijn begerenswaardig en sexy. Dus tel uit je winst nu je vijftig bent! De moderne man van vijftig is niet de oude

Nadere informatie

SuperCardio: Hoe je cardiotraining wél moet doen Door Jesse van der Velde 1

SuperCardio: Hoe je cardiotraining wél moet doen Door Jesse van der Velde 1 SuperCardio: Hoe je cardiotraining wél moet doen Door Jesse van der Velde 1 Hartelijk bedankt Hartelijk bedankt voor de aankoop van mijn e-book SuperCardio: Hoe je cardiotraining wél moet doen om je conditie

Nadere informatie

Algemene ledenvergadering. Clubdag 10 mei

Algemene ledenvergadering. Clubdag 10 mei Let op! 26 april a.s. (koningsdag) worden er geen trainingen gegeven. Algemene ledenvergadering april 2014 Het bestuur nodigt hierbij alle leden uit voor de algemene ledenvergadering op maandag avond 12

Nadere informatie

K.F.C. SPARTA PETEGEM JEUGD

K.F.C. SPARTA PETEGEM JEUGD K.F.C. SPARTA PETEGEM JEUGD Het is bijna zover. De eerste ploeg kan volgende week kampioen worden. Nog één wedstrijd scheiden ons van een geweldig feest De eerste prijs is binnen.. SUPPORTERS ALLEN OP

Nadere informatie

Longaandoeningen. Sportief bewegen met een chronische longaandoening

Longaandoeningen. Sportief bewegen met een chronische longaandoening Longaandoeningen Sportief bewegen met een chronische longaandoening Sportief bewegen met een chronische longaandoening...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig

Nadere informatie

Artrose Bewegen bij heup- en knieartrose

Artrose Bewegen bij heup- en knieartrose Artrose Bewegen bij heup- en knieartrose Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan betekenen Speciaal voor mensen met artrose is in diverse fysiotherapiepraktijken

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER 1014 Inleiding De ziekte prostaatkanker, maar ook de behandeling, zoals een operatie, bestraling, hormonale therapie en chemotherapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige

Nadere informatie

Sportief bewegen met epilepsie. Epilepsie

Sportief bewegen met epilepsie. Epilepsie Sportief bewegen met epilepsie Epilepsie Sportief bewegen met epilepsie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid

Nadere informatie

TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN

TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN Een goede voorbereiding is immers het halve werk. Maar wat is nou een goede voorbereiding op een nieuw skeelerseizoen? Op www.skatepodium.com geeft

Nadere informatie

Use it or lose it Inside Out Health www.jenaidavanwijk.com

Use it or lose it Inside Out Health www.jenaidavanwijk.com 1 Disclaimer De oefeningen, trainingen, adviezen en instructies in deze PDF zijn gemaakt voor gezonde en blessurevrije mensen. Wanneer je een fysieke beperking, een blessure of klachten hebt van welke

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker REVALIDATIE Revalidatie bij kanker De mogelijkheden BEHANDELING Revalidatie bij kanker U kunt in het St. Antonius Ziekenhuis terecht voor verschillende revalidatieprogramma s bij kanker. Revalidatie bij

Nadere informatie

Factsheet Sportparticipatie in Utrecht

Factsheet Sportparticipatie in Utrecht Factsheet Sportparticipatie in Utrecht mei 2015 Overzicht Deze factsheet geeft op hoofdlijnen een beeld van sporten en bewegen in de stad en maakt deel uit van Utrecht Sport, de Utrechtse sportvisie op

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen?

Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen? Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen? Altijd al willen beginnen met sporten, maar u weet niet hoe u dit op een verantwoorde wijze kunt doen? MEDISCHE

Nadere informatie

Levenslang bewegen. Met goedkoopste medicijn gegarandeerd resultaat

Levenslang bewegen. Met goedkoopste medicijn gegarandeerd resultaat 36 Met goedkoopste medicijn gegarandeerd resultaat Levenslang bewegen Tekst: Caroline Mangnus Voorkomen is beter dan genezen. Dit adagium is zeker ook van toepassing op bewegen. Dat bewegen belangrijk

Nadere informatie

1 Inleiding 9 INHOUDSOPGAVE

1 Inleiding 9 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 9 Voor wie is dit boek? 9 Structuur van het boek 9 Theorie 11 Factoren die het succes op de 10K bepalen 11 Aerobe capaciteit en uithoudingsvermogen 12 Snelheid 17 Efficiëntie

Nadere informatie

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen Inleiding U bent opgenomen of onder behandeling in het Leids Universitair Medisch Centrum. Wanneer u door uw opname minder aan lichaamsbeweging doet, kan uw conditie achteruit gaan. Door actief te blijven,

Nadere informatie

Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist?

Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist? Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist? Janine Reitsema Docent bewegen, sport en (sport)voeding Sportdiëtist Sportinstructeur Grondmotorische eigenschappen van bewegen Kracht Snelheid UHV Lenigheid Coördinatie

Nadere informatie

5 x 1 balletje opzuigen (inademen) en zo lang mogelijk boven houden. 5 x 2 balletjes opzuigen (inademen) en zo lang mogelijk boven houden.

5 x 1 balletje opzuigen (inademen) en zo lang mogelijk boven houden. 5 x 2 balletjes opzuigen (inademen) en zo lang mogelijk boven houden. Begeleiding bij een Gastric Bypass door Fysiotherapie Met de informatie op deze pagina kunt u zich voorbereiden op uw gastric bypass operatie. U krijgt onder andere uitleg over het triflo-ademapparaat

Nadere informatie

1e jaargang nr. 4 - juli/augustus 2015

1e jaargang nr. 4 - juli/augustus 2015 NIEUWSBRIEF 1e jaargang nr. 4 - juli/augustus 2015 MAG JE TRAINEN ALS JE NOG SPIERPIJN HEBT VAN DE VORIGE KEER? Er zijn verschillende soorten spierpijn. Je kunt spierpijn hebben van zowel een cardio workout

Nadere informatie

SLIM een revolutionaire visie

SLIM een revolutionaire visie SLIM een revolutionaire visie Heeft u er wel eens aan gedacht dat uw gewichtstoename niets met te veel eten of te weinig beweging te maken hoeft te hebben? Dat klinkt misschien vreemd, maar recent wetenschappelijk

Nadere informatie

Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist? Grondmotorische eigenschappen van bewegen. Hartfrequentie (HF) Kracht Snelheid UHV Lenigheid Coördinatie

Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist? Grondmotorische eigenschappen van bewegen. Hartfrequentie (HF) Kracht Snelheid UHV Lenigheid Coördinatie Lichaamsbeweging: rol voor de diëtist? Janine Reitsema Docent bewegen, sport en (sport)voeding Sportdiëtist Sportinstructeur Grondmotorische eigenschappen van bewegen Kracht Snelheid UHV Lenigheid Coördinatie

Nadere informatie

De opzet van het boek 9 De trainingsblokken 10 Complete schema s 11 Een rondleiding door het boek 11

De opzet van het boek 9 De trainingsblokken 10 Complete schema s 11 Een rondleiding door het boek 11 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 9 De opzet van het boek 9 De trainingsblokken 10 Complete schema s 11 Een rondleiding door het boek 11 2 3 4 5 Doelen stellen 15 Waarom wil ik hardlopen? 16 Wat wil ik bereiken?

Nadere informatie

Bijlage 2: 3.2 onderzoek

Bijlage 2: 3.2 onderzoek Bijlage : 3. onderzoek Ik heb een onderzoek gedaan naar de fitheid van de kinderen van groep 7 en 8 van de Sint Lambertus school in Asten. Ik heb eerst een enquête afgenomen, en heb daarna testjes afgenomen

Nadere informatie

Gezondheid Fitheid Geschiktheid voor de scheidsrechter en assistent-scheidsrechter. Ger Kaldenberg

Gezondheid Fitheid Geschiktheid voor de scheidsrechter en assistent-scheidsrechter. Ger Kaldenberg Gezondheid Fitheid Geschiktheid voor de scheidsrechter en assistent-scheidsrechter Ger Kaldenberg Wat wilt u weten? Wat wilt u meenemen? Programma Wat gaan we doen? Wat betekenen fit en fitheid? Wat is

Nadere informatie

3 Super Oefeningen Voor Je Buik

3 Super Oefeningen Voor Je Buik 3 Super Oefeningen Voor Je Buik Vooraf 1. Lees eerst de algemene trainingsinstructies, deze vind je als bijlage bij dit schema. 2. Doe altijd een warming up van 10 minuten voordat je gaat trainen. 3. Sluit

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Onlangs heeft u een aandoening aan uw hart gehad, zoals een hartoperatie, een hartinfarct en/of een

Nadere informatie

3 Super Oefeningen Voor Je Buik

3 Super Oefeningen Voor Je Buik 3 Super Oefeningen Voor Je Buik Vooraf 1. Lees eerst de algemene trainingsinstructies, deze vind je als bijlage bij dit schema. 2. Doe altijd een warming up van 10 minuten voordat je gaat trainen. 3. Sluit

Nadere informatie

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering Soepeler Bewegen bewegen met met heup- reuma en knieartrose Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen Wat is artrose? Artrose is een aandoening van

Nadere informatie

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologiefysiotherapie is gericht op het behandelen, trainen en begeleiden van mensen met kanker. Het

Nadere informatie

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox?

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Handleiding Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Inleiding Voor je ligt de handleiding van de Verenigingsbox. De Verenigingsbox is een hulpmiddel voor verenigingen om zelfstandig te werken aan een sterke

Nadere informatie

FEET4FEET. Ontstaan van voetklachten tijdens de. Nijmeegse Vierdaagse

FEET4FEET. Ontstaan van voetklachten tijdens de. Nijmeegse Vierdaagse FEET4FEET Ontstaan van voetklachten tijdens de Nijmeegse Vierdaagse Preventie van voetklachten tijdens de Nijmeegse Vierdaagse Waarom dit onderzoek? De Nijmeegse Vierdaagse is het grootste wandelevenement

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Wil je

Nadere informatie

Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten

Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden

Nadere informatie

NieuwsBrief nr. 1, juni 2016 Trots door Bewegen

NieuwsBrief nr. 1, juni 2016 Trots door Bewegen NieuwsBrief nr. 1, juni 2016 Trots door Bewegen Wat ben ik Trots door bewegen! Sinds 2014 heeft afdeling sport van het stadsdeel drie enthousiaste buurtsportcoaches actief in Nieuw West die zich inzetten

Nadere informatie

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN eenvoudig snel efficiënt 1 DIËTEN IS TRAINEN Hongersnood! OM DIK TE WORDEN Als je gaat diëten denkt je lichaam dat het zich moet beschermen tegen een hongersnood. Je lichaam

Nadere informatie

BEWEEGACTIVITEITEN fysiofitness, pilates, hardlopen, gewichtsbeheersing

BEWEEGACTIVITEITEN fysiofitness, pilates, hardlopen, gewichtsbeheersing Fysiotherapie Maarn-Maarsbergen BEWEEGACTIVITEITEN fysiofitness, pilates, hardlopen, gewichtsbeheersing fysiofitness, pilates, hardlopen, gewichtsbeheersing www.fysiotherapiemaarn.nl praktijk@solcon.nl

Nadere informatie

Gezond gewicht. Wat kunt u er zelf aan doen? altijd dichtbij. Vraag ons gerust om advies.

Gezond gewicht. Wat kunt u er zelf aan doen? altijd dichtbij. Vraag ons gerust om advies. Gezond gewicht Wat kunt u er zelf aan doen? Vraag ons gerust om advies altijd dichtbij www.alphega-apotheek.nl Gezond gewicht De meeste mensen willen graag een aantal kilo s afvallen. Maar is dat wel nodig?

Nadere informatie

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding.

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding. Onze praktijk Fysiotherapie Manuele therapie Kinderfysiotherapie Sportfysiotherapie Sporten onder begeleiding Echografie Voeding (Orthomoleculaire geneeskunde) Dry Needling Moderne praktijk Paramedisch

Nadere informatie

Willem van Mechelen. Hoogleraar sociale geneeskunde, met als opdracht in het bijzonder de bedrijfs- en sportgeneeskunde Vrije Universiteit Amsterdam

Willem van Mechelen. Hoogleraar sociale geneeskunde, met als opdracht in het bijzonder de bedrijfs- en sportgeneeskunde Vrije Universiteit Amsterdam Willem van Mechelen Hoogleraar sociale geneeskunde, met als opdracht in het bijzonder de bedrijfs- en sportgeneeskunde Vrije Universiteit Amsterdam Of de journalist met de auto naar het interview is gekomen,

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2006

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2006 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 06 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, Teveel mensen met COPD bewegen te weinig, NIVEL,

Nadere informatie

Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com

Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com Surf naar http://www.strakkebuikspieren.nl/gratis/ voor de nieuwste versie.

Nadere informatie

http://www.bloedsuiker.nl/nieuwsbrief/439/3772/diabetes-de-erfelijkheid-van-diabete...

http://www.bloedsuiker.nl/nieuwsbrief/439/3772/diabetes-de-erfelijkheid-van-diabete... Page 1 of 5 De erfelijkheid van diabetes type 2 Een samenspel van genen en leefstijlfactoren door Irene Seignette Diabetes type 2 is erfelijk. Maar wat bepaalt nu of iemand daadwerkelijk diabetes type

Nadere informatie

HARTFALENREVALIDATIE (IPZ)

HARTFALENREVALIDATIE (IPZ) HARTFALENREVALIDATIE (IPZ) 17571 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch hartfalen revalidatieprogramma IPZ (Intensieve Poliklinische Zorg). Heeft u hartfalen, dan komt u in aanmerking

Nadere informatie

Inleiding Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Inleiding Waarom bewegen tijdens chemotherapie? BEWEGEN BIJ KANKER Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Oefeningen en adviezen bij COPD

Oefeningen en adviezen bij COPD Oefeningen en adviezen bij COPD U bent opgenomen bij Rijnstate omdat u COPD heeft. COPD is de Engelse afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease oftewel chronische obstructieve longziekte. U

Nadere informatie

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen Bewegen Bewegen Inhoud Bewegen, november 2012 3 Inleiding 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen 7 Hoe kunt u bewegen? 7 Oefenen 8 Licht intensief bewegen 8 Matig

Nadere informatie

Begeleiding bij een Gastric Bypass door Fysiotherapie

Begeleiding bij een Gastric Bypass door Fysiotherapie Begeleiding bij een Gastric Bypass door Fysiotherapie U krijgt deze folder om u voor te bereiden op uw gastric bypass operatie. Het bevat onder andere de uitleg van het triflo-ademapparaat dat u wordt

Nadere informatie

Is krachttraining voor kinderen ongezond?

Is krachttraining voor kinderen ongezond? Is krachttraining voor kinderen ongezond? Door: Sytse Reinstra en Masapait Saija Studentnummers: 292405 en 314475 Datum: 4 februari 15 Klas: 2M Zwoegen in de sportschool Bij krachttraining denken de meeste

Nadere informatie

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen?

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Hoeveel procent van Nederland is ouder dan 65 jaar? A 11 % B 5 % C 42% Hoeveel wonen er zelfstandig A. 50% van de 70 jaar en ouder B. 83 % van de 70 jaar

Nadere informatie

NB: Voordat je start met oefeningen/sporten raadpleeg eerst je (huis)arts.

NB: Voordat je start met oefeningen/sporten raadpleeg eerst je (huis)arts. Wellness Guide Lichaamsbeweging Hoe kan lichaamsbeweging je leven verbeteren Voordelen Meer eigenwaarde Betere lichamelijke conditie Meer energie Beter geestelijk uithoudingsvermogen Gelukkiger in het

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Helmond verras app. Beginnen met hardlopen.

Helmond verras app. Beginnen met hardlopen. Helmond verras app Beginnen met hardlopen. Deze informatie helpt je om verantwoord met de sport te starten, zodat je zoveel mogelijk van het hardlopen kunt genieten! Die rode wangen, dat frisse gezicht

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Trainingsplan. 1. Doelstelling

Trainingsplan. 1. Doelstelling Trainingsplan 1. Doelstelling Dit trainingsplan heeft tot doel een overzicht te genereren van de trainingsdoelstellingen op lange en korte termijn en zal als leidraad dienen voor invulling van de trainingsschema

Nadere informatie

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training?

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Looptraining is in de eerste plaats leren efficiënt met je energie omgaan. Dit betekent niet voor elke loper hetzelfde. Een sprinter zal zijn beschikbare

Nadere informatie

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie?

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie? Osteopenie Inleiding U heeft de uitslag van de botdichtheidsmeting (= botdensitometrie) ontvangen van de osteoporoseverpleegkundige. Uit de botdichtheidsmeting is gebleken dat u osteopenie heeft. De uitslag

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

GreenAlive Rijmenamseweg 180 2820 Bonheiden www.greenalive.be

GreenAlive Rijmenamseweg 180 2820 Bonheiden www.greenalive.be GreenAlive Rijmenamseweg 180 2820 Bonheiden www.greenalive.be Kunstmatige hoogtetraining en hoogtetherapie is trainen en bewegen in zuurstofgereduceerde lucht. GreenAlive Sport and Healthcenter Rijmenamseweg

Nadere informatie

Gezonde Leefstijl: Stress

Gezonde Leefstijl: Stress Gezonde Leefstijl: Stress 1 Onderwerpen Cijfers en feiten Wat is stress? Stressoren Gevolgen van teveel stress Tips bij stress Vragen 2 Cijfers en feiten 1) Jaarlijks worden 30.000 mensen afgekeurd wegens

Nadere informatie

11 EET in totaal minder 62 12 Let op uw gewicht 66 13 BEWEEG iedere dag 72

11 EET in totaal minder 62 12 Let op uw gewicht 66 13 BEWEEG iedere dag 72 INHOUD VEROUDERING TEGENGAAN 6 DEEL een 20 basisregels 12 1 EET MEER fruit 14 2 EET MEER groente 20 3 EET MEER bonen 24 4 EET MEER knoflook 30 5 EET MEER noten 34 6 EET MEER vette vis 40 7 GENIET VAN rode

Nadere informatie

3 Super Oefeningen Voor Je Schoudergordel

3 Super Oefeningen Voor Je Schoudergordel 3 Super Oefeningen Voor Je Schoudergordel Vooraf 1. Lees eerst de algemene trainingsinstructies, deze vind je als bijlage bij dit schema. 2. Doe altijd een warming up van 10 minuten voordat je gaat trainen.

Nadere informatie

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper DIABETES EN BEWEGEN Bewegen is voor iedereen belangrijk. Als u regelmatig beweegt, verbetert uw conditie. Ook kan voldoende beweging voorkomen dat u te zwaar wordt, en het helpt bij afvallen. Bovendien

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie