Wij meten onze groei aan de hand van het aantal deelnemers.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wij meten onze groei aan de hand van het aantal deelnemers."

Transcriptie

1 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 VOOR PROFESSIONALS IN DE SPORT, BIJ OVERHEID, BEDRIJVEN & MEDIA Editie Vlaanderen Pagina 1 FOTO: ANP PHOTO Een sportmarketeer met een missie Pagina 10 Wij meten onze groei aan de hand van het aantal deelnemers. Sportmarketeer Bob Verbeeck wil zoveel mogelijk mensen aan het sporten krijgen. Kunstgras: veel weerstand of simpelweg de toekomst? Pagina 14 Vlaams topsportbeleid: wie krijgt er wat? Pagina 27 Online wedden: zegen of nagel aan de doodskist? Pagina 30 Piet den Boer: na het voetbal de G-sport Jesse Owens kunstig weergegeven door de hand van Sam Dillemans, dit prachtige schilderij zegt het in één beeld: in dit kantoor huist een sportfanaat. Een voormalig topsporter die zichzelf heeft omgeschoold tot top sportmarketeer. Bob Verbeeck deed, net als Owens, ooit op de Olympische Spelen mee aan het atletiek. Zelf actief sporten doet hij de laatste jaren steeds minder, op een aantal keer per week op de rollen naar het cyclocross en wielrennen kijken na dan. Zou het iets te maken kunnen hebben met de indrukwekkende internationale groei die zijn geesteskind Golazo de laatste jaren doormaakt? Nederland, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, Kenya... is België te klein geworden voor Golazo? Het bedrijf is opgestart in Sindsdien hebben we verschillende fases doorlopen. We zijn begonnen als een consultancybedrijf, in België en in Nederland. Dan zijn we in 2000, met de overname door Octagon, internationaal consultancy beginnen te doen voor klanten als Hyundai, MasterCard en Sony Playstation. In 2007 is onze missie pas heel duidelijk geworden: mensen aan het sporten krijgen. En aan het sporten houden! Op dat moment hebben we besloten het internationale even stil te leggen en voornamelijk te gaan focussen op België. Hoe kunnen we in België die missie waarmaken? Door meer te investeren in eigen en nieuwe evenementen! Door daarnaast specifiek te gaan werken met ambassadeurs, topsporters die een voorbeeldfunctie hebben. Dat deden we voor 2007 niet, toen waren helemaal we niet bezig met talentvertegenwoordiging. En we gingen investeren in verticale (sportspecifieke) media. We waren al actief met de sportportaalsite Sport.be maar niet aanwezig in de tijdschriftenmarkt, in de running- en cyclingcommunities enz. Tussen 2007 en 2012 hebben we een heel mooie track record afgelegd in België. Tegelijkertijd is er ook meer structuur gekomen in het bedrijf, met Christophe Impens aan het hoofd van Golazo Sports, Gert Van Goolen aan het hoofd van Golazo Media en Kristof De Smet aan het hoofd van Energy Lab. Die structuur staat nu als een huis en de groei die we in België de volgende jaren gaan realiseren zal tussen de 10 en 15% jaarlijks zijn. Het kader om verder in België te groeien is er, en we gaan nu eenzelfde kader trachten op te zetten in de Lees verder op pagina 4 Bent u ook een professional in de sport? Neem dan nu een abonnement op Sport&Strategie Vlaanderen. Slechts 49,50 euro (normaal 98 euro) per jaar! Ga naar en profiteer!

2 TOM FOTO: PEETERS TOM PEETERS De kip en het ei De mot zit in het sportieve verenigingsleven, tal van teamsporten doen het slecht qua ledenaantallen... We brachten u in 2014 meer dan één klaagzang. Een lichtpunt temidden deze jeremiade en de donkere wintermaanden komt er van het hockeyfront: het aantal leden is in enkele jaren zowat verdubbeld, jeugd meldt zich massaal, nieuwe clubs rijzen als paddestoelen uit de grond en heel wat clubs toch weer een minpuntje, sorry moeten nieuwe leden weigeren omdat de financiële en administratieve mallemolen rond de aanleg van nieuwe velden de hockeyboom niet kan volgen. Nog altijd beter dan geen nieuwe leden vinden natuurlijk. Topsportsucces in het hockey was er al en moet vooral volgend jaar in Rio nog veel meer gaan volgen. De interdependentie tussen breedteen topsport, de kip en het ei. Daarover volgende editie meer. WALTER VAN STEENBRUGGE Nationale hymnes Sport, een wereldwijd beoefende activiteit, heeft steeds met nationaliteiten te doen gehad. Met de nationale hymnes op Olympische spelen als oudste relikwie. Er was een tijd toen alles eenvoudig was. Belgische sportploegen waren samengesteld uit Belgische sporters. Meer nog, sportploegen rekruteerden bijna uitsluitend uit eigen rangen of bij sporters of ploegen in de omtrek. Antwerpenaar Willy Steveniers baskette een half leven lang bij Mechelen, Antwerpen en Wilrijk. Limburger Rony van Geneugden voetbalde onder meer bij Winterslag, Waterschei en Genk. Antwerpenaar Rik Coppens toverde bij Beerschot. Paul Van Himst, geboren net buiten de hoofdstad, scoorde bijna zijn hele carrière bij Anderlecht en RWD Molenbeek. En heeft Maaseikenaar Vital Heynen wel ooit elders gevolleybald dan bij Maaseik? En wie Daring Club Leuven Atletiek zegt, zegt Miel Puttemans, Gaston Roelants, Ivo Van Damme, Erik De Beck en André De Hertoghe, allemaal jongens van bij ons. Korfbal was Antwerps. Handbal was Limburgs. En de wielerploeg Flandria draaide op Vlaamse benen. Een buitenlandse speler in een Belgische sportploeg bracht meestal niet alleen een sportieve meerwaarde, hij vormde meteen een bezienswaardigheid. Een buitenlander! Het was de tijd dat een voertuig met vreemde nummerplaat werd nagekeken. Toegegeven, het basket heeft steeds gegrossierd in buitenlanders (meestal Amerikanen van tweede signatuur), het zesdaagsen-wielrennen kende veel gemengde buitenlandse teams, en rijkere sportclubs durfden al wel eens investeren in buitenlands goud. Zo zocht voetbalclub Anderlecht eertijds geregeld zijn heil bij onze noorderburen. Gerhard (Pummy) Bergholtz, Rob Rensenbrink (eerder bij rivaal Club Brugge aan de slag), Arie Haan, bij zoveel voetbalgratie namen we de Hollandse tongval er moeiteloos bij. Omgekeerd, het was echt uitzonderlijk, slaagde een Belg erin een transfer te verzilveren naar het buitenland. Raymond Braine, een groots voetballer uit de jaren dertig, zag zijn plannen om een café uit te baten gefnuikt door een verbod van de voetbalbond en was de eerste voetballende Belg in het buitenland (Sparta Praag). Enfant terrible Fernand Goyvaerts verhuisde begin jaren zestig van Club Brugge naar Barcelona en later voetbalde Fernando ook nog bij Real Madrid. Roger Van Gool, die eerst de pannen van het dak had gespeeld in België, voetbalde in Duitsland en Engeland. Der Jean-Marie zou hem, we zijn dan wel bijna tien jaar later, volgen richting Duitsland. Maar Belgische volleyballers of basketters die, in die tijd, in het buitenland sportten, ik kan er niet onmiddellijk één voor de geest halen. Goyvaerts, Van Gool, Pfaff en andere Gerretsen werden trendsetters. Thans voetbalt zowat het hele Belgische nationaal voetbalelftal in buitenlandse loondienst. Het voetbal, om even bij de populairste sport te blijven, evolueerde snel en noopte ooit tot een jarenlang geldende, strenge maatregel: hoogstens twee buitenlanders per ploeg gelijktijdig op het veld! Het verbod te discrimineren op grond van nationaliteit behoorde nog niet tot het juridisch jargon. Het kan verkeren. Wanneer men zich ten volle bewust werd van het feit dat topsport of, meer in het algemeen, betalend sporten, een economische activiteit vormt, was het zaak goedkope productiemiddelen (in het buitenland) te verwerven en deze zo mogelijk even later af te leveren als gegeerde handelswaar. Sporting Club Lokeren haalt sinds mensenheugenis zowat een halve ploeg uit het buitenland, en stond SK Beveren niet ooit met elf Ivorianen aan de aftrap? Het hedendaags topsportlandschap is internationaal. Of het nu gaat om onze Belgische topvoetbalploegen, volleybalploegen of basketploegen, de inbreng van sporters van vreemde nationaliteit is overweldigend. Kijkt u even naar de huidige topscorerslijst in het Belgisch voetbal. Hier en daar hoor ik supporters mopperen. Een supportershart heeft te maken met hechting, trouw en (h)erkenning. En dat heeft weliswaar niet meteen met nationaliteit te maken, maar deze gevoelens krijg je niet met sporters die komen en gaan, zoals dat met buitenlanders wel eens het geval is. Met de nationaliteitsvereiste wordt overigens een loopje genomen in het atletiek. Het was even wennen voor we aanvaardden dat de Keniaan Wilson Kipketer, de meest gracieuze 800 m loper uit de geschiedenis, een Deen geworden was. Sterker nog, de oliestaten, gekend om hun vele atletiekbanen, komen geregeld in beeld door geïmporteerde Afrikanen. De Qatarees Said Saeed Shaheen (ex Stephen Cherono) is nog steeds wereldrecordhouder op de steeple. En niet zo lang geleden waren de eerste twee plaatsen van het Europees kampioenschap veldlopen weggelegd voor Turken van Keniaanse origine. Het spel der nationaliteiten, het blijft voor beroering zorgen. En dat zal altijd zo blijven, zolang er internationale kampioenschappen gehouden worden die refereren naar landen. Maar laat sport op één vlak alvast het voortouw nemen. Ban bij deze gelegenheid alle nationale hymnes en vlaggen en ruil ze in voor een hymne voor de sport en een vlag voor de fair-play. 2

3 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 Inhoud Cover Interview met Bob Verbeeck... 1 Fiscaliteit & recht Doorstaat Verdrag van de Raad van Europa toets inzake matchfixing?...19 Wanneer is een vrijwilliger echt een vrijwilliger?...33 Sport & Wetenschap Maatschappelijk kwetsbare jongeren als vrijwilliger in de sport...14 Kort & Bondig...37 The American Way Spektakel onder één dak...38 Sport & Geschiedenis En garde...39 Opinie Nationale hymnes...2 Hoe de koers sponsors verliest aan de cross Sport is en blijft een verdienstengoed...21 Bach vs Rogge Varia Kunstgrasgigant TenCate houdt rekening met WK Voetbal Qatar op kunstgras...10 Winnaars pamperen, verliezers kankeren...14 Overleden topsporters in Belgian Sponsorship Awards belonen meest inspirerende sponsorcases...24 Online wedden: zegen of nagel aan de doodskist?...27 Piet den Boer zet schouders onder G-sportprojecten...30 Interview met Jo Vanhecke, directeur Voetbalcel voor Veiligheid en Preventie...34 Edito Breedtedenkendheid In onze novembereditie liet Hans Vandeweghe zijn licht schijnen over het Belgische topsportjaar. Ondanks dat het jaar nog niet was afgelopen, was Hans conclusie toen al kiezelhard: we stevenden qua medailles regelrecht af of op ons slechtste sportjaar sinds mensenheugenis. Ondertussen is het jaar afgelopen en heeft Hans het gebeurt de man wel vaker helemaal gelijk gekregen: er zijn in de laatste maanden van 2014 geen karrevracht internationale medailles bijgekomen, België beleefde een dramatisch topsportjaar. Des te confronterender wordt dat eindverdict als uitgerekend Nederland met een beste sportjaar ooit komt aanzetten. Het jaar werd ingezet met 24 olympische medailles, die lijn werd vervolgens vrolijk doorgetrokken met internationale topsportprestaties in onder andere atletiek, gymnastiek, zwemmen, paardensport en hockey. En een derde plaats op het WK Voetbal uiteraard. Conclusie 1: het verschil met onze eeuwige benchmark Nederland wordt ondanks de wet van de remmende voorsprong alsmaar groter. Conclusie 2: laten we nu eindelijk eens stoppen met benchmarken met Nederland. Conclusie 3: er zijn in het leven écht waar nog belangrijker zaken dan topsport, laten we ons dààr eens wat meer mee bezig gaan houden. Neem nu eens breedtesport. Liever een medaille minder en meer mensen aan het sporten, mochten we in onze septembereditie van sportminister Philippe Muyters optekenen. Muyters heeft gelijk. Teveel sportleiders en clubvoorzitters zitten vastgeroest in een eendimensioneel topsportdenken: als ze niet meegaan in het dwangmatige, geldverslindende opbod van de cut throat competitie gaan ze hun grootste talenten verliezen. Tja... Op slechts een handvol Chelseas en Real Madrids na, zien miljoenen voetbalclubs wereldwijd steevast hun grootste talenten doorstromen naar een hoger niveau. Maakt hen dat waardeloos? Geenszins. 99,99% van het voetbal, maar ook van basket, hockey, volleybal enzovoort dat mondiaal in die miljoenen clubs wordt gespeeld is breedtesport en per definitie niet waardeloos. Het is de basis. Van gezondheid. Van talloze andere maatschappelijk zeer relevante factoren. En ja: ook van topsport. Misschien was het qua topsport niet ons beste jaar ooit (ah nee: het was dus het slechtste), op heel wat andere aspecten van dat brede speelveld sport viel dan weer wél mooi nieuws te rapen. Een greep uit het aanbod: sinds 2010 is het aantal sportenden in Vlaanderens grootste stad Antwerpen met 5% gestegen. Voor de 20% die nog steeds het licht niet hebben gezien, komt er een beweegcampagne. Lopen en fietsen blijven boomen. Van Prof. Jeroen Scheerder in vorige S&S onthielden we dat steeds bredere bevolkingslagen aan het sporten slaan. Nog even en in de donkerste krochten van ons onderwijssysteem zal er bij sommigen het licht gaan schijnen dat onze schoolgaande jeugd meer beweging nodig heeft! OK, nu draaf ik door in al mijn optimisme, dat laatste neem ik terug. Op de volgende pagina s leest u uit de mond van Golazo-topman Bob Verbeeck: Wij vinden dat breedtesport voor een land belangrijker is dan topsport. Van die filosofie heeft Verbeeck met Golazo een succesvol Vlaams exportproduct gemaakt. Heeft u er al eens bij stilgestaan dat België met twee van de negen IOC-voorzitters (Henri de Baillet-Latour en Jacques Rogge) heel wat topsportmanagement heeft mogen exporteren? Na topsportmanagement exporteren we met Bob Verbeecks Golazo nu ook breedtesportmanagement. Eerst naar uitgerekend Nederland, dan naar Frankrijk en Duitsland en ongetwijfeld daarna naar nog tal van andere (topsport)landen. En wie weet ooit ook naar de Verenigde Staten, het land waar lees Trudo Dejonghe op pag 21 - het contrast tussen het walhallah van de topsport en de woestenij van de breedtesport onmogelijk nog groter kan zijn. Misschien slagen we er als Vlamingen - op wielrennen en een leuke lichting voetballers na - niet in internationale topsport naar buiten uit te dragen. Maar als we vanuit Vlaanderen de blijde boodschap van de breedtesport kunnen exporteren, maakt ons dat zo mogelijk nog relevanter. Onze beste sportminister en onze beste sportmarketeer ooit trekken alvast los van elkaar dezelfde kaart: geen krampachtige topsportfilosofie maar breedtesport. Dat is mooi. De sport kan best wel wat meer breeddenkendheid gebruiken. Breedtedenkendheid. MARKO COLOFON Sport & Strategie editie Vlaanderen is een uitgave van Arko Sports Media BVBA en verschijnt vijf keer per jaar. Het volgende nummer verschijnt begin maart Hoofdredactie Marko Heijl Met redactionele bijdagen van: Philippe Vlaemminck en Dr. Bart Van Vooren, Evi Buelens, Sigrid De Buck, Trudo Dejonghe, Renate Geens, Marko Heijl, Wim Lagae, Brigitte Lievens, Zeno Nols, Micha Peters, Friso Schotanus, Chris Schwartz, Pieter Verhoogt, Frank Van de Winkel, Walter Van Steenbrugge, Hans Vandeweghe, Bart Van Vooren, Philippe Vlaemminck, Roelof Jan Vochteloo Uitgever Michel van Troost Redactie-adres/Lezersservice Arko Sports Media BVBA Louizalaan 367 B-1050 Brussel Tel.: 0032 (0) Story Publishers P. Van Duyseplein 8 B Gent Adverteren Voor meer informatie over partnerships en/of adverteren kunt u contact opnemen met Marleen Kessel. Advertorials vallen buiten de verantwoordelijkheid van redactie en uitgever. Ontwerp&opmaak Ivo Koschak - Druk PreVision, Eindhoven Lidmaatschap Sport & Strategie De prijs van een jaarabonnement op Sport & Strategie editie Vlaanderen bedraagt 98. Indien u zich nu aanmeldt, kunt u profiteren van een aantrekkelijk introductietarief. U betaalt slechts 49,50! Bedragen zijn excl. 6% btw maar incl. verzend- en administratiekosten Arko Sports Media BVBA Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, in fotokopie of anderszins gereproduceerd door middel van boekdruk, foto-offset, fotokopie, microfilm of welke andere methode dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN X 3

4 Vervolg van pagina 1 ons omringende landen. Eerst in Nederland, in Frankrijk en Duitsland op een iets lager tempo. Met de bedoeling daar op termijn eenzelfde bedrijf uit te bouwen. Waarom doen we dat: gewoon, omdat er geen Golazo s zijn in die landen! Wat voor bedrijf is Golazo? Wij willen mensen aan het sporten krijgen en houden! Maar in welke sector zitten wij? We zijn een sportbedrijf. We marketen sport. Maar we zitten evenzeer in de gezondheidssector. We zitten waarschijnlijk meer in de gezondheidssector dan de meeste farmaceutische bedrijven die zich voornamelijk focussen op zieke mensen. We houden ons ook bezig met mensen die al gezond zijn nog gezonder te maken. Maar alleszins: onze focus is kristalhelder: mensen aan het bewegen krijgen. En dat op elk niveau.. Groei in top- en breedtesport, groei in binnen- en buitenland, groei met pure tradities als cyclocross en met innovaties als de Hardlopen met Evy -app en de trainingsadviescentra Energy Lab, organische groei en acquisitie, wat is de succesformule? De acquisitie van kleinere sportbedrijven is een makkelijke en snelle manier om mensen met een grote ervaring te integreren binnen je bedrijf. Onze kantoren in Nederland in Eindhoven, Rotterdam en Groningen zijn bemand met mensen die al 25, 30 jaar in de sport zitten. Het is een enorme rijkdom om die te kunnen integreren en die expertise nationaal en internationaal te delen. En dan passen we alles wat we in België en elders leerden onmiddellijk toe. Namelijk: het bestaand bureau in Rotterdam kan morgen perfect een Urban Trail of een Spartacus Run organiseren en dus snel en efficiënt een nieuwe doelgroep bereiken. Golazo betekent zoveel als mooie goal. Voetbal dus. Maar uitgerekend in dat voetbal, toch wereldsport nummer 1, heeft Golazo buiten het verzorgen van de communicatie rondom Thibaut Courtois weinig. Heeft dat te maken met het feit dat het in dat voetbal, in tegenstelling tot in bv ons cyclocross of stadslopen, het veel moeilijker is een dominante marktpositie uit te bouwen? Een Golazo is niet enkel een mooie goal, maar ook een goal die op een speciale manier werd gemaakt. Een verrassende score. Dat interpreteren we breed. Wij proberen als bedrijf op een verrassende, innovatieve manier te scoren. En dit in alle sporten. Met de naamgeving Golazo is de link naar sport in elk geval duidelijk, in dit geval voetbal. Ook passie en gedrevenheid zijn heel belangrijk in ons bedrijf, en die vind je toch wel heel fel terug in het voetbal. Maar waarom zitten we zelf niet meer in het voetbal? Daar zijn meerdere redenen voor.traditioneel zitten we minder in de sporten die een sterke clubstructuur hebben. Waarom? Omdat het daar al goed geregeld is. Je hebt er over het algemeen al redelijk sterke federaties, met goed uitgebouwde clubwerkingen. Onze toegevoegde waarde is daar dus niet gigantisch. Het is duidelijk dat voor lopers en fietsers, die hun weg alleen dienen te zoeken, we veel meer toegevoegde waarde kunnen leveren. In het voetbal is dat minder het geval. Er is ook veel meer scheiding tussen het sterk commerciëel ontwikkeld topvoetbal - en het jeugdvoetbal. Dat zijn bijna twee gescheiden werelden. Plus de economische wetmatigheden van het voetbal zijn dusdanig dat je er erg moeilijk toegevoegde waarde kunt leveren. Als je naar de exploitatie van het Europese voetbal kijkt (met uitzondering van enkele tientallen clubs), dan is de enige manier om daar het hoofd boven water te houden het verkopen van spelerscontracten. Dat is geen model waarin ik me thuis voel. Golazo in facts & figures Opgericht in 1990 als CIS (Consultants In Sports) Topsportevenementen als de AG Insurance Memorial Van Damme, Eneco Tour, Baloise Belgium Tour, Lotto Zesdaagse van Gent, 16 cyclocrossen en de Lotto Cross Cup. Breedtesportevenementen als tal van stads- en funlopen in België en Nederland zoals de DVV Antwerp 10 Miles, wielertoeristentochten zoals de Ronde Van Vlaanderen, Luik-Bastenaken-Luik en Parijs-Roubaix of La Marmotte in Frankrijk. In totaal doen hier mensen per jaar aan mee. Atletenbegeleiding van een 100-tal atleten, waaronder Sven Nys, Evi Van Acker, Kim Clijsters en Marieke Vervoort. De trainingsbegeleidingscentra Energy Labs waar zowel top- als breedtesporters zich kunnen laten testen. Golazo Media is het in house multimediabedrijf dat sport communiceert op tal van platformen als sport.be, cycling.be en running.be In totaal een 150-tal vaste werknemers en een omzet van 50 miljoen euro. Burelen in België, Nederland, Frankrijk, Duitsland en Kenya. 4

5 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 HET KADER OM IN BELGIË VERDER TE GROEIEN IS ER, EN NU GAAN DIT KADER OPSTARTEN IN DE ONS OMRINGENDE LANDEN Als voornaamste exportland ben je momenteel actief in Nederland, met kantoren in Eindhoven, Groningen en Roterdam. Daar is klaarblijkelijk veel meer te doen rond MVO, naar sponsoren vertaald dus Maatschappelijk Verantwoord Sponsoren. Kijk maar naar een initiatiatief als Fairshare, 1% van het totale sponsorbedrag gaat naar de gehandicaptensport. Golazo incorporeert in haar evenementen vaak een goed doel of andere maatschappelijk verantwoorde component. Toch lijkt die trend bij ons veel minder geïncorporeerd dan in Nederland. Ik denk dat dit een historisch culturele achtergrond heeft. Als je eens ziet hoeveel Nederlanders geven aan goede doelen in het algemeen! Er is een bredere traditie in Nederland om te geven aan anderen, en waarschijnlijk vertaalt zich dat ook breder in maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ik heb me er al dikwijls over verbaasd. We hebben onlangs nog euro opgehaald voor Plan België bij de Urban Trail in Mechelen. Als ik dan zie dat we op de 4 mijl van Groningen meer dan euro ophalen. Ik denk dat het gewoon een cultuurverschil is. Golazo ondersteunt Marieke Vervoort en vroeger Marc Herremans. Het is inderdaad pijnlijk om te zien dat deze topatleten moeilijk of niet uit de kosten komen. Ik vind dat de andersvalide sport meer zou moeten worden geïntegreerd in de normale sportcompetities. We proberen dat toch op een aantal van onze evenementen. Op de AG Insurance Memorial Van Damme bijvoorbeeld brengen we altijd twee nummers van de paralympics. Ik denk dat dat er veel meer zou moeten gebeuren. Als het om sport gaat, durven Nederlanders nogal eens neerbuigend te doen over België. Ze hebben nu al moeten slikken dat de Rode Duivels hen sportief overvleugelen en nu komt er ook nog eens een Vlaming de lakens uitdelen wat betreft sportmarketing. Hoe wordt er gereageerd op een Vlaams bedrijf dat de loopmarkt inpalmt? Ik vind Nederland een heel aangenaam ondernemersland. Anders dan soms in België word je geëvalueerd op wat je doet en niet op van waar je komt. Ik heb me persoonlijk en met ons bedrijf altijd zeer welkom gevoeld in Nederland. Ik denk dat het zeker moeilijker is voor Nederlanders om in Vlaanderen zaken te doen dan voor Vlamingen in Nederland. Bovendien kunnen wij als Golazo enorm veel leren in Nederland. Op consultancy vlak is bijvoorbeeld Triple Double echt top. Dat was voor ons ook dé reden om samen burelen te houden in Sx Eindhoven Hoe komt dat? Openheid denk ik. Koopmansgeest. Een wereldsere blik. Maar goed, het is natuurlijk ook niet zo dat Golazo Nederland een Vlaamse operatie is. Momenteel zijn we er met 25 medewerkers, waaronder één Belg: ik. Het is een Nederlandse organisatie, maar weliswaar onder een Belgische koepel. En de verschillende Golazo organisaties in Nederland, Frankrijk, Duitsland en België gaan heel intensief samenwerken En nu we het toch over de eeuwige vergelijking met Nederland hebben, laten we eens naar de topsport kijken. Het verschil in topsportsucces was traditioneel, vooral als we de Olympische Spelen als maatstaf nemen, al erg groot. België heeft met 2014 het slechtste sportjaar ooit achter de rug, Nederland het beste. Het verschil lijkt dus alleen maar groter te worden. Als sportkenner actief in beide landen, heb je daar ongetwijfeld een mening over. Ik denk dat de middelen voor topsport veel gecentraliseerder worden besteed in Nederland, dat is een groot voordeel. De nationale trainingscentra werken beter, er worden buitenlandse coaches aangetrokken, en de Nederlandse coaches doen ook regelmatig buitenlandse ervaring op. Ik denk dat de sportwereld in Nederland gewoon veel meer georganiseerd is met een open vizier op de wereld. Maar de Golazo wereld stopt natuurlijk niet bij topsport. Wij vinden dat breedtesport voor een land belangrijker is dan topsport. En daar hebben zowel BelgIë als Nederland nog een grote achterstand op Scandinavië. Voor ons is dat dé uitdaging. Met de kampioenschappen in aantocht, kunnen we het moeilijk niet over cyclocross hebben. Hoe expansief Golazo ook aan de weg aan het timmeren is in het buitenland, één van de absolute core products, cyclocross, lijkt zeer moeilijk exporteerbaar. We zijn op een wat aparte manier in het cyclocross verzeild geraakt. Het was zeker geen strategische keuze om daarin een dominante speler te worden. We hebben al jaren een media overeenkomst met Gazet Van Antwerpen voor een groot deel van onze evenementen. Gazet Van Antwerpen is jaren geleden ons komen vragen om de GVA Trofee over te nemen. Want ze zagen dat niet als hun core business. We hebben daar toen lang over getwijfeld of we dat wel wilden doen. We hebben dat dan uiteindelijk gedaan omdat we zagen dat er kansen lagen. En ook omdat we in Sven Nys een enorm sportambassadeur zagen. En zo hebben we jaar na jaar onze portfolio uitgebreid. Het was oorspronkelijk niet de bedoeling om te eindigen met 16 crossen, wat inderdaad immens veel is. Ik denk dat we geprobeerd hebben om het niveau van organisatie en de manier waarop het in beeld wordt gebracht te verbeteren. We hebben ook twee crossen in Wallonië gerealiseerd, Namen en Francorchamps die nu worden uitgezonden op RTBF. We proberen vernieuwing te brengen, met jeugdclinics, snelste ronden, breedtesport evenementen de dag voor de cross, en werken nu aan een schitterend off-road project op Sven s berg (de Balenberg). Dat Sven Nys Cycling Center wordt een schitterende omgeving voor wie van cyclocross, mountainbike, trail en bmx houdt. Zo is Golazo Frankrijk nu ook bezig met een cyclocrossproject op Montmartre in Parijs. We gaan nu ook eens kijken wat we in Nederland kunnen realiseren, met Van der Haar en Van der Poel. Ik denk dat cyclocross wel degelijk internationaal potentie heeft. Dit niet alleen als topsport, maar ook als breedtesport. Met de cyclocrossfiets rijden is gewoon een enorme toffe sport! Onze groei de volgende jaren hoeft zeker niet uit de topcyclocross te komen, maar misschien wel in de cyclo-breedtesport en jeugdevenementen. Een andere sport waar we de volgende jaren zeer fel in gaan investeren is wandelen. Inspelen op de vergrijzing? Wat doen jonge kinderen het liefste? Voetballen en zwemmen. Van 15 tot 25 heb je een grote sport drop out. Daar zijn we nu actief met de color runs, de fun runs en de obstacle races. Bij de color runs zijn 80% van de deelnemers meisjes tussen 18 en 25, die we dus anders bijna niet zien op onze evenementen. Het was een verloren doelgroep. Van 25 tot 45 is het lopen. Van 35 tot 60 is het fietsen. En van 50 tot 90 is het wandelen. Naar de doelgroep kinderen zitten we nog maar een klein beetje met onze Kids Runs en diverse initiaties, daar zijn we over aan het nadenken: hoe kunnen we scholen helpen bij het ontwikkelen van bewegingsplatvormen, enz. En richting senioren van 50 tot 90 - zitten we nog niet, daar is onze focus voor de volgende jaren! Weet je, wij meten onze groei in het aantal deelnemers aan onze evenementen. In 2004 hadden we lopers, we gaan dit jaar afklokken op lopers. We hebben voor volgend jaar een objectief van lopers in België. Er is een inmiddels een competitie tussen Golazo Nederland en Golazo België: in België zitten we nu op lopers, in Nederland op (Lachend) Ja, België gaat dat op korte termijn altijd verliezen natuurlijk! Kijk maar naar onze Evy app. In België gebruiken iets meer dan mensen Start2Run met Evy. In Nederland gaan we met Hardlopen met Evy richting gebruikers. Fantastisch toch. Er gaan wel eens stemmen op dat cyclocross om internationaal bestaansrecht te verwerven, een olympisch statuut zou moeten krijgen. Los van de nodige aanpassingen van regels daarvoor olympische sporten dienen op sneeuw of ijs plaats te vinden wat denk je van die ambitie? Ik denk dat de UCI het de laatste jaren al moeilijk genoeg heeft gehad om zijn olym- Lees verder op pagina 7 5

6 in the Tour de France TDWSport.com TDWsport.com bettiniphoto.net Etixx werkt met de grootste atleten voor het ontwikkelen van de meest kwalitatieve sportvoeding. Ook voor de renners van Omega Pharma Quick-Step, Team Tinkoff-Saxo en Lotto Belisol is alleen het beste goed genoeg. Daarom gebruiken zij Etixx Sports Nutrition. Hierdoor halen zij het beste uit zichzelf. Doe zoals hen, give it your all.

7 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 Vervolg van pagina 5 pische proeven te handhaven, ze hebben er al een aantal verloren. Om cyclocross olympisch te krijgen zou het draagvlak véél groter moeten zijn. Voor cyclocross moeten er meer topatleten en evenementen komen in andere landen. Niet alleen met toppers, maar ook participatief, zoals in het wielrennen. Dan gaat de sport zeker groeien internationaal. Maar gaat het een echt grote mondiale sport worden? Ik denk het niet. Over de olympische spelen gesproken: je bent gevraagd door Thomas Bach om deel uit te maken van de Entourage Commissie, een adviesverstrekkend orgaan. Is het een eer om gevraagd te worden om mee te denken met het hoogste goed in de sport? Ik ben oorspronkelijk gevraagd door Jacques (Rogge, MH) en zit er dus al een aantal jaren in. Nu ben ik het laatste jaar gevraagd door Thomas Bach om ook mee te denken over de roadmap voor de volgende Olympische Spelen. Dat was heel boeiend. De Entourage Commissie werd nog opgestart door Jacques Rogge en staat nu onder het voorzitterschap van Sergey Bubka. We houden ons bezig met de entourage van de atleet. Dat gaat heel breed en verandert doorheen de jaren. Wanneer een atleet heel jong is, bestaat het entourage vooral uit de ouders en familie. Daarnaast wordt een coach snel heel belangrijk, en blijft verder ook heel belangrijk. En naarmate de atleet succesvoller wordt wint het management aan belang. Er zijn heel wat stakeholders rond een atleet. Hoe gedragen die zich, hoe zouden die zich moeten gedragen? We hebben een code of conduct opgesteld, en bij elk specifiek onderdeel van de entourage zijn we met bepaalde problematieken bezig. Zoals momenteel bijvoorbeeld met sexual haressment. Dit is een groot probleem is in heel wat sporten. Ik denk dat rond deze problematiek heel wat nuttig werk wordt geleverd. Ik stond oorspronkelijk sceptisch tegenover dit soort commissies. Maar als ik het werk zie dat wordt geleverd en hoe dat wordt vertaald naar de nationale olympische comités die dat dan uiteraard verder moeten zetten, dan vind ik het werk zeer nuttig. Naast de code of conduct voor elk lid van de entourage gaat het over vragen als Hoe kies je een goede manager, Wat is een goede manager en De keuze tussen een individueel manager en een bureau. Waar zitten atleten het meeste mee en wat zien ze als problematisch? Met hun sportieve coaching natuurlijk, maar toch ook erg met hun financiering, niet per sé met rijk worden maar met de vraag hoe ze rond moeten geraken. Maar ook met een vraag als wat doe ik na mijn sportcarrière? WE ZITTEN WAARSCHIJNLIJK MEER IN DE GEZONDHEIDSSECTOR DAN DE MEESTE FARMACEUTISCHE BEDRIJVEN. WE HOUDEN ONS IMMERS OOK BEZIG MET MENSEN DIE AL GEZOND ZIJN NOG GEZONDER TE MAKEN Op de website staat dat Golazo de nadruk wil leggen op creativiteit, innovatie en geïntegreerde oplossingen. Hoe haal je die creativiteit en innovatie concreet in huis? Ik geloof niet echt in bedrijfsinnovatie als een soort van algemene, grote strategie. Binnen Golazo doen wij innovatie op een heel eenvoudige manier. Elk jaar vragen we aan alle medewerkers om na te denken over drie dingen: gradual improvement, gradual chance en big bang. Gradual improvement kan zijn: kijk eens naar onze evenementen en denk na over hoe we elk jaar iets kunnen toevoegen. Hoe kunnen we het net iets mooier en spannender maken? Schrijf zo eens dertig ideeën op. Gradual chance is: kijk eens wat we in bepaalde sporten doen en denk na over hoe we dat helemaal anders kunnen doen. Zoals de Urban Trails, een stadsloop die sport, cultuur en toerisme verbindt. Big Bang is: hoe kunnen we iets helemaal nieuws doen. Zoals Energy Lab met waar we bedrijven stimuleren om hun medewerkers aan te zetten tot een sportievere levensstijl. Daarnaast hebben we het project Eureka, een werkstuk waaraan elke Golazo medewerker kan deelnemen. Het Lees verder op pagina 9 7

8 BESTEL DIRECT VOOR (INCL. BTW) 100OP DE SPORTSPONSORS TOP ALLER TIJDEN De Sportsponsors Top 100 Aller Tijden is OP 00 SPORTSPONSORVOORBEELDEN BOBANK HEINEKEN ABN AMRO elftal met Nationale-Nederlanden. SANEX PHILIPS Wat PTT te TELECOM denken van de TVM blauwwitte RALEIGH schaatspakken NATIONALE- TDK PON ESSENT DELTA LLOYD ING HOLLAND CASINO KLM PARKER TATA STEEL FEENSTR PDM RANDSTAD ASR JUPILER NISSAN BROTHER DSB DELA UNIVÉ HOUTLAND, DOELAND ENNIA BAVARIA SPAAR SELECT EY FORTIS RIZLA LUCKY STRIKE PANASONIC BUCKLER LEVI LOTERIJ MARLBORO MARS DE LOTTO BEN JAVAN ER AFAS LIGA EFTELING BRANDSTAFF G TOTO RICOH ORTEC WEHKAMP ORTEC VACANSOLEIL LEVI S MANDEMAKERS VACANSOLEIL IONEER VERONICA TRUST speelt pure TURBANA passie voor HERSCHI de sport nog altijd BNN een voorname DR SCHUPP rol. De samensteller COMMODORE van dit CABALLERO KAI UNIT4 BNN DR FOOTS INTERPOLIS ELMEX AEGON RABOBANK HEINEKEN ABN AMRO IGA RED BULL NASHUA TDK PON ESSENT VRIENDENLOTERIJ HOLLAND CASINO KLM PARK AMSTEL WASTORA RANDSTAD slimme marketing ASR BUCKLER en oprechte liefde MINOLTA voor de sport JUPILER toe kan leiden. NISSAN DSB DELA HOUTL ZOOMERS ENNIA BAVARIA SPAARSELECT SELECT FORTIS RIZLA LUCKY STRIKE PANASONIC niet zomaar een ranglijst van de meest geslaagde of leukste sponsordeals uit de Nederlandse sporthistorie. Het is een feest der herkenning voor iedere rechtgeaarde sportliefhebber om de geschiedenis in te duiken. Daarnaast leert De Sportsponsors Top 100 Aller Tijden ons hoe vele prachtige sponsordeals tot stand zijn gekomen, tot een succes zijn gemaakt, wie de architecten waren en welke investeringen ermee gepaard gingen. Marco van Basten in het roodwitte Ajax-tenue met TDK op de borst, de gele baan op het Feyenoordshirt met daarop Gouden Gids en later Opel. Peter Post met zijn TI-Raleigh en later Panasonic equipe. De PTT Telecompetitie of ons aller Nederlands met het onvermijdelijke Aegon-logo? Het ABN AMRO World Tennis Tournament of de Rabobank Wielerploeg, die vanaf de jaren negentig de Oranjegekte in de Tour losmaakte. En wie kan zich de Olympische Spelen nog voorstellen zonder Holland Heineken House? PASSIE VOOR DE SPORT AUTEUR: BOB VAN OOSTERHOUT Sportsponsoring is in enkele decennia uitgegroeid van de hobby van de directeur tot een professionele miljardenbusiness die nog altijd groeit. Maar ondanks het grote geld boek, sportmarketeer Bob van Oosterhout (door SponsorTribune uitgeroepen tot meest invloedrijke persoon in de Nederlandse sponsorindustrie in 2013) legt bij elk van de honderd sponsorcases in dit boek op verfrissende wijze uit waar een goede mix van creatieve, ON VRIENDENLOTERIJ MARLBORO MARS DE LOTTO BEN AFAS JAN VAN ERP LIGA EFTELING BANK TRUST MINOLTA TOTO RICOH ORTEC WEHKAMP VAN HEESWIJK ELEKTROTECHNIEK

9 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 Vervolg van pagina 7 is een verzameling van out-of-the box ideeën waarvan we er volgend jaar een twintigtal gaan implementeren. Ik zal er eens een uitpakken die gewonnen heeft. (neemt een lijvig dossier vol met losse ideeën erbij, MH) Zoals deze: we hebben al enkele jaren onze Spartacus Series, dat zijn er volgend jaar acht. Daarvoor moeten we nu een finale hebben, een extreme Spartacus. Die moet 42 kilometer lang zijn met 100 disciplines, 100 obstacles. Dat gaan we doen, en de persoon die het heeft bedacht mag het ook zelf organiseren! Een ander idee gaat over de vraag of we elkaar s verantwoordelijkheen wel voldoende begrijpen in ons bedrijf. Weet een event manager wel goed wat een project manager moet doen? Laat ze eens een week van job wisselen! Heel wat evenementen, maar ook clubs en bonden, zijn afhankelijk van sponsorinkomsten om het budget rond te krijgen. Uit die hoek komen steeds problematischer geluiden: de vraag naar sponsoring is oneindig veel groter dan het aanbod en dat verschil lijkt door de economische crisis alleen maar toe te nemen. Hoe slaagt Golazo er desondanks in de nodige sponsorinkomsten uit de markt te halen voor haar breedte- en topsportevenementen? Omwille van ons zeer breed aanbod hebben daar weinig problemen mee! Al onze projecten hebben bijna volledig gevulde sponsorportfolios. We hebben nog wel een aantal platformen waar mogelijkheden zijn, maar echt niet veel. Wij zien enkel maar een toename van interesse van sponsoren. Vroeger was het bijvoorbeeld betrekkelijk moeilijk om sponsoring te vinden voor breedtesportevenementen. Dat is zeer duidelijk veranderd. Bedrijven zoeken voor hun producten meer en meer engagement en rechtstreeks contact met de consument. Breedtesport biedt hierbij enorme kansen. Ik denk dat bij een heel aantal clubs de kennis en het ruime ontbreekt. Zij moeten zich de vraag stellen: wat heeft een bedrijf juist nodig? Die kennis is binnen Golazo wel aanwezig en ons aanbod gaat van topsport, over breedtesport, nieuwe media, begeleiding, atleten.... Wij proberen ook altijd meteen een zeer specifieke insteek te maken richting de doelstellingen van het bedrijf en wat het nodig heeft om zijn producten en of diensten te vermarkten. Bij de vele top- en breedtesportevenementen van Golazo zijn niet alleen sponsoring, maar ook subsidies een wezenlijk belangrijk gegeven. Die subsidies staan met de besparingen op thuismarkt België nu onder druk. Ik denk dat er jaar na jaar minder subsidies gaan komen van de overheid, dat zien we in heel West-Europa. Het zijn vooral de kleinere evenementen die alle subsidie gaan verliezen. Dat is sowieso een uitdaging voor een aantal evenementen en sporten. Absolute topevenementen leveren echter heel veel directe return op voor de steden en gemeenten. Het is ook aan ons als organisatoren om dat mede in kaart te brengen. We starten nu een nieuw WTA tennistoernooi op in Antwerpen, de opvolger van de Diamond Games. De concurrentie tussen tornooien en steden daar is enorm groot op het gebied van het aantrekken van toppers. Als je ziet dat een Sharapova en Federer meer dan een miljoen dollar startgeld krijgen om een exhibitietoernooi te gaan spelen in India, als je ziet wat er betaald wordt in Dubai en Qatar en dat allemaal via subsidiegelden van die overheden, dat besef je hoe moeilijk het wordt om toptennistoernooien te blijven hosten in België en Nederland. Dat brengt ons bij citymarketing of bij uitbreiding daarvan location marketing. Hoe evolueert die markt? In België zijn die bedragen altijd erg klein geweest in vergelijking met andere landen. Neem de AG Insurance Memorial Van Damme als voorbeeld. Andere Diamond League meetings hebben tussen de en euro steun van de overheid. Wij moeten het als finale stellen met een in totaal euro van drie diverse instanties. Zelfs niet voldoende om Usain Bolt te betalen. Een andere voorbeeld zijn de start- en aankomstplaatsen van de Eneco Tour, de bedragen daar zijn toch allemaal een pak minder dan in de ons omringende landen. We zijn daar in België nooit al te afhankelijk van geweest. Maar voor het aantrekken van nieuwe toptopevenementen is dat nu al een probleem! Over Eneco Tour gesproken: een andere bron van inkomsten voor de sport in het algemeen en Golazo in het bijzonder zijn de televisierechten. Ook de VRT ontsnapt niet aan de besparingen, en heeft in het kader daarvan al gecommuniceerd te besparen op captatie en uitzendrechten van sport. Zoals de Eneco Tour, georganiseerd door Golazo. Dat is een misverstand! Ik weet niet hoe dat ooit in de pers is gekomen, maar er is nooit sprake geweest van het schrappen van het uitzenden van de Eneco Tour. We hebben daar nooit een rechtzetting voor gevraagd, maar de Eneco Tour blijft wel op de VRT. Maar het Sportgala is wel geschrapt. Ik vind het wel eigenaardig dat de VRT als publieke zender wel voetbal, wielrennen en cyclocross blijft doen, en alle kleinere sporten niet meer doet. Mij lijkt het logischer dat het voetbal en het wielrennen naar de commerciële zenders zouden gaan, en dat de VRT als publieke zender de kleinere sporten zou gaan ondersteunen. Ik begrijp dat niet. Het feit dat Flanders Indoor (internationale atletiekmeeting in Gent) niet meer doorgaat, heeft wel rechtstreeks met deze besparingen te maken. We hadden een title partner (Record Bank), maar die was gelinkt aan een rechtstreekse televisieuitzending. Zowieso zijn tv rechten buiten voetbal en wielrennen bijna onbestaand in de Belgische sport. Golazo organiseert meer dan 300 events in een breed sportveld, hoe slaag je erin voeling te houden? Ik kan uiteraard niet meer aanwezig zijn op alle evenementen. Ik doe wel soms zelf aan een evenement mee. Vooral vroeger aan de fietsevenementen, maar dat is de laatste jaren wel wat minder. Ik behoud een voeling met de evenementen door soms zelf te gaan, maar vooral door een nauwe betrokkenheid met de organisatie ervan en door een heel open en directe communicatie met de Golazo verantwoordelijken. Ik volg al onze evenementen op de social media. Ik ben goed op de hoogte van elk evenement. Mijn rol is het laatste jaar meer en meert internationaal, en ik kan natuurlijk vertrouwen op mijn mensen. We hebben dan misschien wel veel jonge wolven, maar natuurlijk ook heel wat jonge wolven die al 15 jaar bij het bedrijf zijn. We hebben toch wel een redelijke expertise opgebouwd in dit huis. De manier waarop je de sportmarkt in België domineert is Mercksiaans. Kan je de kannibalistische reflex van altijd willen winnen die zoveel topsporters typeert wel doortrekken in een ALS JE ALS BEDRIJF ENKEL GAAT FOCUSSEN OP CIJFERS, DAN VERDWIJNT DE DYNAMIEK EN GAAT JE BEDRIJF KAPOT latere maatschappelijke carrière? Ik verwijs hier naar een citaat van je in De Tijd van 22 november 2014: Als topatleet was ik enkel gericht op mijn prestaties en de competitie. Mijn visie was zeer egocentrisch. Als ondernemer kan ik me zo n houding niet permitteren. Daar moet ik altruïstisch zijn en rekening houden met de emoties van anderen. De financiële prestaties van Golazo zijn niet alleen zaligmakend. De sport en de passie, daar draait het om. Ik denk dat alle topsporters egocentrisch zijn, anders geraak je er niet. Maar een bedrijf is een dynamiek van mensen. Dat is toch heel anders dan een sportcarrière. Die dynamiek tussen mensen gedijt het best als er veel passie is. Als je als bedrijf enkel gaat focussen op cijfers, dan verdwijnt de dynamiek en gaat je bedrijf op termijn kapot. Ik las onlangs dat de gemiddelde levensduur van een bedrijf 40 jaar is. Dat is weinig, amper twee generaties. Wij bestaan nu 25 jaar en zouden dus meer dan halverwege zijn. Ik mag hopen dat dit bedrijf over 15 jaar niet ophoudt te bestaan! Daarom moeten we onszelf elke dag opnieuw uitvinden. Een ander citaat, niet van jezelf maar van Jos Verschueren, lazen we in De Morgen: Mocht Verbeeck koekjes produceren, dan zouden we applaudiseren en hem Ondernemer van het Jaar maken. Nu is hij een ondernemer in de sport, en daar spelen emoties nu eenmaal een grote rol. Mensen hebben over sport dikwijls een uitgesproken mening. Sowieso moet je daar rekening mee houden. Een zeer negatieve perceptie, zoals bij een aantal ondernemers in de sport, is zeker iets wat ik me zou aantrekken. Waarom is ondernemen in de sport zo anders? We organiseren onze evenementen op straat, maar die straten zijn niet van ons. We werken bijna altijd in een publiek private samenwerking, daar moeten we rekening mee houden. Maar dat maakt ondernemen in de sport nu net zo boeiend. Het is inderdaad geen machine waar koekjes uitrollen. Daar heb ik geen ervaring mee, en waarschijnlijk is dat ook een mooie business. Maar ik weet wel zeker dat sport de mooiste business is! 9

10 Wij worden geconfronteerd met een publieke discussie die over een verouderd product gaat Kunstgrasgigant TenCate houdt met alles rekening. Ook met een WK voetbal in Qatar op kunstgras Secretaris-generaal Jérôme Valcke van de FIFA liet onlangs weten dat het WK voetbal voor de mannen, net al bij de vrouwen, in de toekomst heel goed op kunstgras gespeeld zou kunnen worden. Eerder vroeg dan laat, zei hij erbij. Bij de Nederlandse multinational Koninklijke Ten Cate NV, keken ze er niet van op. Daar weten ze al langer dan vandaag dat kunstgras wereldwijd aan een onstuitbare opmars bezig is, die nog wel even doorzet. Bestuursvoorzitter Loek de Vries en Ton Raaphorst, directeur van TenCate Grass over de innovaties, ambities en ergernissen van de mondiale kunstgrasmarktleider. AUTEUR: FRISO SCHOTANUS Nee, de champagne werd niet ontkurkt toen Jérôme Valcke uitsprak dat het absolute topvoetbal in de toekomst op kunstgras gespeeld zal worden. Wij vinden het natuurlijk plezierig dat hij zich zo uitlaat, maar het is niet anders dan dat we al wisten, vertelt Ton Raaphorst. FIFA heeft nooit onder stoelen of banken geschoven dat men in de richting van kunstgras denkt, juist omdat de FIFA de frequentie van alle wedstrijden hoog wil houden. Het WK voor de vrouwen in Canada wordt niet voor niets op kunstgras gespeeld. Het past volledig in hun strategie. Het opent internationaal gezien wel perspectieven, dat zeker. Het is een duidelijke uitspraak waar ze goed over nagedacht hebben en die ze ook niet zullen intrekken. Op een gegeven moment zal dat effect hebben. Ook al bepalen lokale voetbalbonden natuurlijk zelf wat ze doen. Net echt Op de lange vergadertafel waar bestuursvoorzitter De Vries en Raaphorst zijn aangeschoven staan samples van de verschillende generaties kunstgras; witte bakjes van 20 bij 20 centimeter met stroken kunstgras erin. Het bakje met het nieuwste kunstgras erin, is een toonbeeld van innovatie, legt De Vries uit. Dit veld verschilt wezenlijk van alle voorgaande kunstgrassoorten. De bestaande matten worden getuft, dat is de traditionele manier van tapijt maken waarbij je een tapijtrug, een backing, nodig hebt waar de kunstgrassprieten met een naald doorheen worden gestoken. De innovatie is dat we de kunstgrasvezels nu direct tot een geïntegreerd tapijt weven. Daarmee is de link naar het verleden gelegd, want de kerntechnologie van TenCate is van oudsher weven. Er is geen enkel ander bedrijf dat dit zo kan, want voor deze driedimensionale weeftechnologie is door TenCate een gepatenteerde weefmachine ontwikkeld. De mat bestaat bovendien uit dicht op elkaar geplaatste, afzonderlijke kunstgraspollen. Die pollen bestaan op hun beurt weer uit vezels van verschillende structuur en samenstelling. Bij de traditionele matten gingen de vezels uiteindelijk plat liggen. Doordat je nu ieder sprietje een vorm meegeeft en in pollen weeft, blijft het gras permanent rechtop staan. Het geeft ook geen lelijke lichtreflectie. Het ziet er op televisie ook uit als natuurgras. Ton Raaphorst legt uit dat dit kunstgras ook speltechnische voordelen biedt. Je staat nu echt met je schoenen in het veld. Je kunt beter draaien en afzetten, wenden en keren. Doordat het gras rechtop staat, dragen de vezels de bal. Daardoor kun je met je voet onder de bal komen, waardoor je een betere pass kunt geven. Dat is een heel verschil met de getufte mat. Een bijkomend voordeel is dat de geweven kunstgrasmat volgens Raaphorst gemiddeld zo n tien jaar meegaat en volledig recycleerbaar is. In de hele industrie is dat baanbrekend, dat is nog niet eerder vertoond. De Vries komt met aanvullende duurzaamheidsvoordelen: Je hebt voor het onderhoud, in tegenstelling tot natuurgras, geen chemicaliën nodig en ook geen dure technieken om het gras met behulp van kunstlicht te laten groeien (Stadium Light Growing, FS). Daar komt een enorme hoeveelheid licht en warmte vanaf. Dat is niet echt duurzaam, daar gaan tienduizenden kilowattuur doorheen. Weerstand In België mogen profclubs al sinds 2010 op kunstgras spelen, maar voorlopig is tweedeklasser Sint-Truiden de enige die dat doet. TenCate Grass is momenteel nog in gesprek met een andere, niet nader te noemen profclub over de aanleg van een kunstgrassysteem in het stadion. TenCate heeft in ons land dan ook een relatief beperkt marktaandeel, men is vooral op projectbasis actief. TenCate Grass heeft naar eigen zeggen wel tal van loyale afnemers van componenten voor kunstgrassystemen, zoals de vezels en de backing (de rug waarop de vezels worden aangebracht). Hoe anders is dat in het thuisland van TenCate; in Nederland heeft kunstgras de afgelopen jaren veel terrein gewonnen in het profvoetbal. Zes clubs op het hoogste In de Borås Arena in Zweden ligt ook een GreenFields MX-mat. 10

11 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 niveau en een meerderheid van elf clubs op het niveau daaronder speelt erop. In het amateurvoetbal zijn al meer dan kunstgrasvelden aangelegd waarop het hele jaar wedstrijden gespeeld worden en op getraind wordt. De opmars van kunstgras in het Nederlandse profvoetbal roept echter veel weerstand op, met name bij enkele gezaghebbende journalisten die menen dat voetbal nu eenmaal op natuurgras gespeeld moet worden. Dit negatieve sentiment kennen wij vanuit België niet zozeer. Vanzelfsprekend hebben enkele professionele opiniemakers dominante sentimenten, maar de publieke opinie zelf is volgens ons niet negatief over kunstgras, aldus Raaphorst, die zich wel stoort aan de manier waarop er in Nederland gediscussieerd wordt. Mijn ergernis is dat het in de publieke opinie vaak gaat over dat kunstgras, zegt Raaphorst. Maar de publieke discussie speelt zich af op het niveau van de traditionele, eenvoudiger matten. De nieuwste kunstgrasvariant onderscheidt zich daar sterk van, maar er is weinig oog voor het sporttechnische voordeel van deze innovatie. In de jaren 80 heeft men in Engeland hockeykunstgras gebruikt om op te voetballen. Bij Luton Town en QPR heeft dat diepe sporen achtergelaten. Oudere commentatoren baseren hun huidige oordeel kennelijk nog steeds op die oude ervaringen. Wij worden dus geconfronteerd met een publieke discussie die over een verouderd product gaat. Maar landen als België en Nederland zijn toch ideale graslanden, die hebben toch geen kunstgras nodig? Raaphorst: In onze opinie zijn de Lage Landen juist typische kunstgraslanden. Normaal gesproken kennen wij slechte winters. Vorig jaar was er weliswaar een milde winter, maar dat is de uitzondering. De winters daarvoor waren alle natuurgrasvelden vanaf oktober tot en met februari nauwelijks bespeelbaar. Daardoor liepen veel competities uit. Dat veel clubs in Nederland op kunstgras zijn overgegaan heeft voor een belangrijk deel dus een klimatologische reden. En daarnaast is het voor clubs om financiële redenen vaak een keiharde noodzaak. Kunstgras kankerverwekkend, luidde onlangs een krantenkop. Hoe zit het met de gezondheidsrisico s van het spelen op kunstgras? Raaphorst: Een incorrecte krantenkop, waar we ook tegen geageerd hebben. Wij maken de vezels en componenten en we maken integrale kunstgrassystemen. De installateur die het veld aanlegt kan verschillende onderdelen kopen, bij verschillende leveranciers, wereldwijd. De installateurs zorgen bijvoorbeeld zelf voor de infill, dat zijn de korreltjes die het kunstgras moeten openhouden, luchtig houden. Het zou kunnen zijn dat daarvoor kwalitatief minder of slecht bruikbaar rubber werd gebruikt. Het is dus niet TenCate die er gemalen autobanden uit Oost-Europa of Azië aan toevoegt. Bovenal zijn er natuurlijke alternatieven, zoals kurk. De kop in de krant was Kunstgras kankerverwekkend. Maar het ging helemaal niet over kunstgras, het betrof een Amerikaanse discussie over de rubber infill. Bovendien is het nog maar de vraag of de claim wel klopt, want de meeste onderzoeken wijzen uit dat er geen relatie is. Maar de link is gelegd. De Vries: En dat is buitengewoon ongenuanceerd. Om dit soort discussies voor te zijn en om controle te houden op het ontwerp en de kwaliteit van alle onderdelen van een kunstgrassysteem positioneren wij onze dochteronderneming GreenFields als leverancier. Zij ontwikkelen en leveren een compleet kunstgrassysteem, met garantie op alle onderdelen. Dit noemen wij een lock-in in de markt. GreenFields staat voor hoogwaardige kwaliteit, garantie en dienstverlening; dan heb je het beste van het beste. GreenFields profileert zich niet actief op de Belgische markt, waar de Belgische kunstgrasbedrijven, zoals Domo, Desso en Lano, de belangrijke spelers zijn in hun thuismarkt. Op kunstgras zouden spelers ook eerder geblesseerd raken. Ton Raaphorst: Ook dat is bewezen onjuist. Uit een serie wetenschappelijke studies, zoals die onlangs naar voren zijn gebracht door het medisch comité van de UEFA, blijkt onomstotelijk dat spelen op kunstgras niet leidt tot meer blessures dan op natuurgras. Nu we het toch over statistieken hebben: ook het vermeende thuisvoordeel van ploegen die op kunstgras spelen blijkt statistisch niet te bestaan, of het is een verwaarloosbaar voordeel in punten. In de hoofden van veel voetballers en journalisten zijn dit vaststaande feiten. De Vries: Ik denk dat het nog een generatie duurt voordat dit soort vooroordelen definitief verdwenen is en men eraan gewend is. Ik loop al een tijdje mee en heb deze ontwikkeling ook in de hockey gezien. Er is daar geen enkele speler die terug wil naar natuurgras. De huidige generatie groeit op met kunstgras. Sporten op deze ondergrond is voor hen stoer. Hun kleding wordt niet vies, dat vinden ze ook belangrijk. Waar komt de kritiek vandaan? Dat komt veelal van een andere generatie voetballers. Prima, blijf vooral op natuurgras spelen. Maar weet wel dat de voetbalcompetitie juist plaatsvindt in die maanden dat het minder gaat met het natuurgras. Systemen als het verlichten van natuurgras, het is allemaal behelpen. De wortels hechten onvoldoende, als je een stevige sliding maakt vliegen de plaggen er alsnog uit. DE PUBLIEKE OPINIE ZELF IS VOLGENS ONS NIET NEGATIEF OVER KUNSTGRAS FOTO: TENCATE 2014 ALS JE DE JEUGD VAN 8 TOT 15 JAAR LAAT KIEZEN TUSSEN NATUURGRAS OF KUNSTGRAS, DAN KIEZEN ZE VOOR HET LAATSTE Ton Raaphorst, directeur TenCate Grass Die oudere generatie zegt: dat er af en toe een plag uitvliegt, dat hoort bij de charme van het voetbal. Raaphorst: Op zichzelf begrijpelijk, dat is nostalgie van een oudere generatie. Als je de jeugd van 8 tot 15 jaar laat kiezen tussen natuurgras of kunstgras, dan kiezen ze voor het laatste. Omdat ze er veel beter op kunnen voetballen. Ze kunnen de bal beter onder controle houden, de voorspelbaarheid van het veld is groter en ze zijn het gewend. Geen enkele natuurgrasveld is hetzelfde. In de Rotterdamse Kuip ligt een prachtige, vlakke mat. Maar genoeg andere stadionvelden in ons land zitten vol oneffenheden en kuilen. De jeugd speelt daar liever niet op. Voor de oudere generatie voetballers is dat anders, zij waren gewend aan het natuurgras. Maar op een gegeven moment gaat dat verdwijnen, want de jeugd kent het niet meer. Dat is een evolutionaire en tegelijkertijd technologische ontwikkeling. De Vries, vastbesloten: Je zult zien: de hele discussie ebt vanzelf weg. Bovendien is kunstgras nog volop in ontwikkeling. In het profvoetbal zijn we pas tien jaar kunstgras technologisch aan het innoveren. Moet je zien hoe snel de ontwikkelingen zijn gegaan. Wat er nog bij moeten komen is een optimale kunstgrasvoetbalschoen. Het is buitengewoon vreemd dat spelers met schoenen voor natuurgras spelen op kunstgras. Wij weten al hoe zo n schoenen er qua profiel uit zou moeten zien. We hebben de sportschoenenindustrie gevraagd om mee te innoveren. Maar in de grote voetballanden om ons heen wordt nog helemaal niet op kunstgras gespeeld, dus daar zal de discussie ook nog losbarsten. Raaphorst: Dat zal misschien wel gebeuren, maar wij leggen al kunstgrasvelden aan in alle landen, in alle grote competities van Europa aan. Maar die liggen voornamelijk buiten het stadion. De grote clubs als Real Madrid, Barcelona, AC Milan trainen allemaal op ons kunstgras, van de hoogste kwaliteit. Omdat ze de bal dan goed onder controle kunnen houden. Ook voor penalty s en vrije trappen is het een goed trainingsoppervlak. In Scandinavië liggen onze velden ook in de stadions. Daar zijn de klimatologische omstandigheden gelijkwaardig aan die bij ons. Gaat het er daadwerkelijk voorkomen dat in 2020 het WK voetbal op kunstgras gespeeld? Raaphorst: Dat is een moeilijke vraag om te beantwoorden. Er zijn te veel onzekerheden. Misschien moet er in Qatar al op kunstgras gespeeld worden. Je weet maar nooit. Het enige wat wij als fabrikant kunnen doen en wat de FIFA vraagt van ons is: doorontwikkeling. Wij blijven innoveren. 11

12 Sport&Wetenschap in samenwerking met Maatschappelijk kwetsbare jongeren en het opnemen van vrijwilligerstaken in de sport Vandaag komen heel wat jongeren in maatschappelijk kwetsbare situaties terecht, of dreigen er in terecht te komen. Ook in Vlaanderen worden we met deze problematiek geconfronteerd, waarbij vooral in Brussel de levenssituatie van vele jongeren schrijnend is. Hun positie op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld behoort tot de slechtste van Europa, met een hoge jeugdwerkloosheidgraad AUTEUR: EVI BUELENS Van de werkloze jongeren blijkt de meerderheid - meer dan 60% - laaggekwalificeerd. Daarnaast behoren er volgens Eurostat in Brussel 5% meer jongeren (namelijk 18,7%) tussen 15 en 24 jaar tot de zogenaamde NEET-groep ( Nor in Education, Employment or Training ) dan het Europese gemiddelde. Deze cijfers zijn behoorlijk verontrustend, te meer omdat de kansen voor jonge mensen op de arbeidsmarkt sterk afhangen van hun onderwijskwalificaties (met minder kansen voor niet- of laaggekwalificeerde jongeren). Onderzoek toont daarbij ook aan dat het bereikte onderwijsniveau nauw verwant is met armoederisico s, waarbij het beschikken over een lager diploma meer kans inhoudt om in armoede terecht te komen. Niet zorgeloos, maar uitzichtloos? Volgens verschillende onderzoekers situeert de oorzaak waardoor vele jongeren vandaag leven in maatschappelijk kwetsbare situaties zich niet enkel bij de jongeren zelf, maar vooral binnen de bredere maatschappelijke context en haar instellingen. Hierbij wordt verwezen naar een aantal bestaande sociale ongelijkheden op het vlak van ondermeer onderwijs, justitie, arbeidsmarkt en gezondheidszorg. Wil de maatschappij deze jongeren een beter perspectief bieden, zijn veranderingen op institutioneel niveau nodig. Daarnaast bestaan er een aantal sociale kanalen waarlangs jongeren mogelijkheden worden aangereikt die hen weerbaarder kunnen maken en beter wapenen. Op deze manier weten ze om te gaan met hun maatschappelijk kwetsbare situatie en worden hun kansen verhoogd om uit deze situatie te geraken, of deze te verbeteren. Onderzoekers concluderen dat het hiervoor aangewezen is om te investeren in het menselijk kapitaal (bv. onderwijs- en arbeidscompetenties en expertise) van deze jongeren. Echter, de meest voor de handliggende strategieën om te investeren in het menselijk kapitaal, formele educatie (kennis- en competentieontwikkeling via onderwijs) en on-the-job-training, zijn voor vele maatschappelijk kwetsbare jongeren allesbehalve vanzelfsprekend. Daarnaast wordt het brede domein van vrije tijd ook gezien als een manier om het menselijk kapitaal van jonge mensen te versterken. Eén van de meest populaire vrijetijdsbestedingen onder jeugd is deelname aan sportactiviteiten. Sportparticipatie wordt hierbij al langer gezien als een socialisatiemiddel en hier lijken dan ook een aantal mogelijkheden te liggen voor maatschappelijk kwetsbare jongeren. Volgens Haudenhuyse en collega s (2012) wordt sport niet enkel gezien als een ideale manier om maatschappelijk kwetsbare jongeren te bereiken, men gelooft ook dat het ontwikkelingskansen voor deze jongeren kan bieden. Rol van sport en vrijwilligerswerk Er is een toenemend geloof dat sport in het bijzonder helpt bijdragen tot de persoonlijke en sociale ontwikkeling van maatschappelijk kwetsbare jongeren. Naast sportparticipatie door jongeren wordt ook vrijwilligerswerk in de sport bekeken als een manier om ontwikkelingskansen te bieden voor maatschappelijk kwetsbare jongeren. In eerste instantie is vrijwilligerswerk er op gericht andere personen te helpen, maar het doen van vrijwilligerswerk kan volgens bepaalde onderzoekers ook voordelen inhouden voor de vrijwilligers zelf, zoals investering in hun menselijk kapitaal. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er een aantal sportgebaseerde jongerenontwikkelingsprogramma s werden en worden georganiseerd rond vrijwilligerswerk. Maatschappelijk kwetsbare jongeren blijken echter ondervertegenwoordigd te zijn als deelnemers aan dergelijke jeugdontwikkelingsprogramma s en onder de vrijwilligers in de sport. Daarnaast bestaat er vandaag weinig inzicht in wat de werkelijke ontwikkelingsimpact van dergelijk trainingsprogramma op maatschappelijk kwetsbare jongeren kan zijn alsook is er weinig geweten omtrent de onderliggende mechanismen en processen waaronder deze impact kan worden gegenereerd. Verwerven van inzicht Om hieromtrent meer inzicht te verwerven voerden we een onderzoek naar het Kort op de Bal - programma, een vrijwilligers-trainingsprogramma voor adolescente trainers uit voetbalclubs gelegen in kwetsbare Brusselse buurten. Het programma liep gedurende drie opeenvolgende voetbalseizoenen en bestond uit verschillende vormingen in intensievere periodes (een voetbalstage waaraan kinderen uit de verschillende clubs deelnamen). Doel was om zowel technische competenties als sleutelcompetenties te ontwikkelen. Technische competenties waren gerelateerd aan sportdidactiek, animatie en pedagogiek. Sleutelcompetenties werden door de organisatoren omschreven als competenties die transfereerbaar zijn naar andere levensdomeinen (bv. school, thuis, werk) en hielden ondermeer het opnemen verantwoordelijkheid, initiatief nemen of communicatievaardigheden in. Een competentiemodel waar jongeren zichzelf binnen dienden te situeren stond centraal binnen het programma en werd gebruikt om ontwikkeling binnen de verschillende competenties zichtbaar te maken. Een kwalitatief onderzoeksopzet werd ontwikkeld om de ontwikkelingservaringen van deelnemers en organisatoren te evalueren en om meer inzicht te verwerven in de onderliggende programmamechanismen. Het onderzoek liep tijdens het voetbalseizoen Ontwikkelingservaringen Het opnemen van vrijwilligerswerk in de voetbalclub leverde volgens de jongeren een meerwaarde op, dewelke gefaciliteerd werd door deelname aan het vrijwilligerstrainingsprogramma. Naast het feit dat ze het een zinvolle vrijetijdsbesteding vonden, gaven jongeren aan zich op eigen ritme te kunnen ontwikkelen binnen hun eigen interesseveld. Deze ontwikkeling weerspiegelde zich volgens de jongeren op volgende vlakken: het ontwikkelen van technische competenties zoals sportdidactiek, animatie en pedagogiek, waardoor ze zichzelf als een betere trainer en animator beschouwden; meer zelfvertrouwen; het ontwikkelen van sleutelcompetenties zoals het opnemen van verantwoorde- FOTO: KARIN PAYS IN EERSTE INSTANTIE IS VRIJWILLIGERSWERK ER OP GERICHT ANDERE PERSONEN TE HELPEN, MAAR HET DOEN VAN VRIJWILLIGERSWERK KAN VOLGENS BE- PAALDE ONDERZOEKERS OOK VOORDELEN INHOU- DEN VOOR DE VRIJWILLIGERS ZELF. 12

13 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 lijkheid, initiatief nemen en sociale competenties (samenwerken, communicatie, omgaan feedback, opnemen sociale verantwoordelijkheid, ); het verwerven van meer inzicht in hun eigen competenties, attitudes, gedrag en evolutie; het meer nadenken over hun eigen gedrag en attitude; het ontwikkelen van nieuwe en verbeterde relaties met peers, ouders en kinderen binnen en buiten de club; het transfereren en toepassen van ontwikkelde competenties binnen het dagelijkse leven (club, school, thuis). Onderliggende programmamechanismen We konden een aantal factoren onderscheiden die bijdroegen tot deze ontwikkelingservaringen. Zo zorgde de duurtijd van het programma - namelijk drie seizoenen - voor het opbouwen van een vertrouwensband tussen organisatoren en deelnemers. Deze vertrouwensband en de begeleiding speelde een cruciale rol. De organisatoren haalden daarbij aan dat het van belang is de zelfredzaamheid van jongeren te stimuleren door het stellen van gerichte en open vragen eerder dan hen een voorgekauwde oplossing aan te reiken. De constante aanwezigheid en bijsturing van de organisatoren alsook de intense en frequente interacties (zowel formeel als informeel) betekende een groot verschil met de begeleiding die de jongeren in de club ervaarden, waar ze er vaak alleen voor staan. De duur en opbouw van het programma bood ook kansen voor ervaringsleren. Het opsplitsen van het ontwikkelingstraject naar voorbereidende vormingen omtrent de technische competentiedomeinen gevolgd door een stageperiode, bereidde de jongeren voor op situaties die tijdens de stage aan bod kwamen. Belangrijk binnen dit ervaringsleren was dat jongeren konden leren via trial-and-error en dat een context werd gecreëerd waar ze fouten konden en durfden maken. Daarnaast werden jongeren gestimuleerd om voor elkaar op te komen en van elkaar te leren. Zo werkten ervaren en onervaren trainers samen en werden er groepsdiscussies georganiseerd waarbij men elkaar feedback gaf. Een andere cruciale factor is dat het programma vertrok van de jongeren als uitgangspunt. Het programma stimuleerde jongeren zich stapsgewijs te ontwikkelen op hun eigen ritme en binnen die domeinen en competenties die zijzelf belangrijk vonden, eerder dan toe te werken naar een vooraf bepaald vastomlijnd profiel. Het competentiemodel met inschalingsinstrument was hierbij een zinvolle tool. Enerzijds werd op deze manier ontwikkeling zichtbaar gemaakt en anderzijds werden jongeren gestimuleerd na te denken over zichzelf, de situaties waarin ze terechtkomen en de doelen die ze voor zichzelf wilden stellen. Van belang hierbij was dat jongeren zelf het heft in handen hebben Conclusies Gebaseerd op de bevindingen uit ons onderzoek kunnen we concluderen dat het programma, via informeel leren, investeerde in het menselijk kapitaal van de deelnemende jongeren. Het bepalen van de netto-uitkomsten van dergelijke programma s is echter zeer moeilijk omdat ontwikkeling zich daarnaast ook manifesteert binnen andere levensdomeinen (bv. school) en door het ouder worden. De ontwikkeling van het menselijk kapitaal van maatschappelijk kwetsbare jongeren, mag daarbij echter niet los gezien worden van de bredere maatschappelijke context en de nodige veranderingen op institutioneel niveau. De besproken studie maakt deel uit van een ruimer doctoraatsonderzoek, dat kadert binnen het Steunpunt voor Beleidsrelevant Onderzoek Sport, met steun van de Vlaamse Overheid. WIM LAGAE Hoe de koers sponsors verliest aan de cross Onze openbare omroep moet besparen, ook op sport. Hierbij één zekerheid: het veldrijden zal ontsnappen. De VRT bezit met een twintigtal rechtstreekse veldrituitzendingen het leeuwendeel van de uitzendrechten. Zowel de kampioenschappen, de Wereldbekerwedstrijden, de Bpost Bank veldritten als een paar Soudal Classics zitten in haar portfolio. Concurrent en commerciële zender VIER zendt de veldritten van de Hans Grohe Superprestige uit, alsook een paar Soudal Classics. VIER kijkt niet op een euro, want investeert in de peperdure captatie van de avondveldritten (meerkost: telkens euro) van Mol en Diegem. Terwijl de jongste decennia het veldritaanbod op tv toenam, stegen met de kijkcijfers ook de toeschouwersaantallen. Hierdoor is veldrijden uitgegroeid tot een aantrekkelijk communicatieplatform voor sponsors. We tellen diverse professioneel georganiseerde veldritteams. Een pionier in de professionalisering van veldritsponsoring was verzekeraar Fidea, die vandaag nog meedraait als cosponsor van Telenet. Binnen Crelan zijn ze razend enthousiast over hun uithangbord Sven Nys, waarvoor ze met plezier een team van meer dan twintig wegrenners dumpten. De bank BKCP en de gereedschapsproducent Powerplus zijn de naamsponsors van het team rond Mathieu Van der Poel. Sunweb vakanties en Napoleon Games sponsoren een ploeg met Kevin Pauwels als kopman. In dit gebetonneerde landschap van de teams heeft het team rond coming man Wout Van Aert met sponsors Vastgoedservice en Golden Palace nog een plaats weten te veroveren. Een eervolle vermelding tot slot gaat naar Corendon-KwadrO, dat niet onbelangrijk! - wat buitenlands pigment aan de cross toevoegt en met de broers Sweeck ook inzet op beloftevolle jongeren. Ook organisatoren drummen om een plaatsje. Op de gebetonneerde veldritkalender vond de A-cross van Kruibeke een van de weinige niet-televisiecrossen - nog een gaatje. Met een verbazend gemak sloegen ze sponsors aan de haak, haalden ze makkelijk betalende toeschouwers en brachten ze alle vippakketten vlot aan de man. Dit in schril contrast met de Omloop van de Vlaamse Scheldeboorden, een 1.1-wegwedstrijd met aankomst in Kruibeke, die jaren heeft geknokt om een budget van euro rond te krijgen en vandaag niet meer bestaat. Ook daar kan je niet om heen: de kalender van het wegwielrennen aan de basis neemt voortdurend af, die van de cross zit eivol. Het wordt in het veldrijden echter meer en meer een delicate evenwichtsoefening om alle sponsors te bedienen. Bpost Bank zet in op naamsponsoring van de gelijknamige trofee en innovaties als bonificaties en een tijdsklassement. De vorige title sponsor, Gazet van Antwerpen, is nu presenting partner. We tellen ook 11 main partners. Last but not least hebben we nog lokale sponsors én een vleugje citymarketing met de organiserende steden. Extra bochten en gepersonaliseerde hindernissen worden in het parcours ingelast om de zichtbaarheid van het sponsorpeloton te optimaliseren. De interviews met de protagonisten, keurig opgefrist in een kraaknet teampak, vinden steevast plaats tegen de achtergrond van een drukke sponsor wall. Welkom in het postmoderne sportmarketinglandschap! Het wegwielrennen aan de basis kan helaas niet het sterke economische model van de cross voorleggen. Een sponsor in het veldrijden heeft de garantie op één uur prominente exposure op nationale televisie. In het wegwielrennen is dat veel complexer, ook door de problematiek van het organiseren van sport op de openbare weg. En dus ziet de onderlaag van het wegwielrennen Vlaamse sponsors kiezen voor het veldrijden. Naamsponsoring van een topteam in het veldrijden wordt geraamd tussen de en euro. Voor dit bedrag ben je slechts vierde sponsor en vijfde wiel aan de wagen van een topteam op de weg. Telenet bijvoorbeeld was in 2013 in het wegwielrennen vierde sponsor bij het Lotto Belisol team, maar ging hier niet mee verder omdat het meer naamsbekendheid en impact haalde met kleinschalige promo-acties als naamsponsor van hun veldritteam. En zo verliest het wegwielrennen potentiële sponsors aan de cross. Prof. Wim Lagae is sportmarketeer aan KU Leuven (Campus Antwerpen en Faculteit Bewegings-en Revalidatiewetenschappen) en gastdocent UGent 13

14 Winnaars pamperen, verliezers kankeren Vlaams topsportbeleid zet vooral in op tien focussporten en witte raven Bart Swings in actie. In 2014 waren er bij de Vlaamse overheid 350 elitetopsporters geregistreerd die voor bijna 6,5 miljoen euro topsportgerelateerde programmakosten terugbetaald kregen: per sporttak gezien gemiddeld euro per elitesporter. De topsportfederaties die topsportsubsidies kregen, waren tevreden over de aanpak van Bloso, de Vlaamse sportadministratie. Wie geen subsidies ontvangt, is boos, leert u in deze snelcursus boekhouding voor elitesporters. Onverhoopt nieuws is alvast dat de topsport weinig of niets zal voelen van de besparingen die de Vlaamse regering doorvoert. AUTEUR: FRANK VAN DE WINKEL Voor 2014 erkende de Vlaamse overheid 350 Vlaamse elitesporters, een statuut dat wordt aangevraagd door de betrokken topsportfederatie, bijvoorbeeld de Vlaamse Atletiekliga, Vlaamse Volleybalbond of GymnastiekFederatie Vlaanderen. Elitesporters behoren volgens het decreet op de sportfederatie internationaal tot de top, bereiden zich voor en kunnen deelnemen aan Olympische Spelen, Paralympics, Wereldspelen, wereldkampioenschappen en Europese Kampioenschappen. Bij de elitesporters zijn ook de beloftevolle jongeren die internationaal tot de top in de hoogste jeugdcategorie behoren en op korte termijn tot de elitesporters kunnen doorstoten. In de regel zijn de geregistreerde topsporters vanaf hun erkenning subsidieerbaar door de Vlaamse overheid die hiervoor met de topsportfederatie een convenant topsport afsluit. De federaties dienen vierjaarlijks een Beleidsplan Topsport en jaarlijks een Jaaractieplan Topsport in bij Bloso, met een begrotingsvoorstel en de namen van de topsporters die zij willen ondersteunen. Bloso controleert dat, gaat in overleg en vraagt eventueel om een en ander aan te passen, alvorens een advies te verlenen aan de minister van Sport die de topsportsubsidies toekent. Na afloop van het bewuste jaar sturen de topsportfederaties de kostenafrekeningen door en als alles volgens de regels van de kunst is verlopen, betaalt Bloso de subsidie integraal uit. 14

15 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 In hun jaarbegroting noteren de topsportfederaties ook deelbudgetten, bijvoorbeeld voor materiaal, stages, wedstrijden en verplaatsingskosten. Mits akkoord van de Taskforce Topsport en op aanvraag van de topsportfederatie kan de subsidie zelfs hoger uitvallen als de situatie dat noodzaakt. Stel dat een zeilboot meer kost dan begroot of dat een Europees Kampioenschap veel duurder zal uitvallen, is aanvullende financiering mogelijk. De Taskforce Topsport is het adviesorgaan van de minister van Sport en is verantwoordelijk voor de uitvoering van het Vlaamse topsportbeleid in het Topsportactieplan Vlaanderen III ( ). In de Taskforce Topsport hebben zitting: het kabinet Sport van minister Philippe Muyters, Bloso, het Belgisch Olympisch en Interfederaal Comité (BOIC), het departement Cultuur, Jeugd, Sport en Media (CJSM) van de Vlaamse overheid en de Vlaamse Sportfederatie. Het zijn dus de topsportfederaties die voordragen welke van hun topsporters gesubsidieerd worden, voor welk soort kosten en voor welk bedrag. Hoe beter iemand presteert, hoe beter die ondersteund wordt - altijd in verhouding tot wat echt nodig is, vult Bloso aan. Een topsportfederatie die topsportsubsidies van de Vlaamse overheid ontvangt moet die centen aan welomschreven topsportdoelen besteden en kan zelf deelprioriteiten stellen. Met andere inkomsten zoals lid- en sponsorgelden doen de federaties wat ze willen. Ze kunnen die inkomsten eveneens aanspreken om hun topsporters extra te ondersteunen, wat bijvoorbeeld de Vlaamse Judofederatie met een deel van zijn lidgelden doet. Daarnaast vraagt een aantal topsportfederaties zoals in het zeilen en tennis aan hun elitesporters soms expliciet om zelf een deel van de kosten te dragen. In beide sporten kan het door de mondiale wedstrijden en stages en het dure materiaal om peperdure rekeningen gaan: zeker zeilers en soms ook tennissers slapen per jaar meer niet dan wel in hun eigen bed. Evi Van Acker, brons op de Olympische Spelen en voormalig nummer één op de wereldranglijst, en Emma Plasschaert krijgen het leeuwendeel van de topsportgerelateerde kosten terugbetaald. De twee jonge mannenduo s in de 49er-klasse betalen dan weer zelf een deel. Topsportfederaties vragen dat niet alleen uit noodzaak maar soms ook met opzet: ze willen hun sporters geen hangmat bieden maar hun verantwoordelijkheidsgevoel stimuleren en overconsumptie tegengaan. De financiële ondersteuning van de topsportfederatie blijkt haast onontbeerlijk om aan de wereldtop door te breken. De jonge tennisster Alison Van Uytvanck bijvoorbeeld nam vorig jaar aan een onwaarschijnlijk aantal toernooien deel om zo snel mogelijk zo hoog mogelijk richting top-64 op de wereldranglijst te klimmen, een plaats die financiële autonomie biedt. Ze dook op in 31 toernooien, van Australië over Hongkong, Dubai en Peking tot in Istanbul, Florianopolis en New York. Tennis Vlaanderen (ex-vtv) raamde de kostprijs van haar jaarprogramma op ruim euro. Gelukkig hield Van Uytvanck er bijna dollar of bijna euro prijzengeld aan over, en daarbovenop had ze het geluk dat Tennis Vlaanderen een deel van de kosten voor zijn rekening nam. Zolang de nood aan ondersteuning zich voordoet, zal de topsportfederatie in overleg met de Vlaamse overheid mee financieren, zegt Bloso. VLAAMS MINISTER VAN SPORT MUYTERS (N-VA) STUURT HET VLAAMSE TOPSPORTBELEID AAN. ZIJN LEIDRAAD IS HET DOOR DE STUURGROEP TOPSPORT VOORBEREIDE EN DOOR HEM GOEDGEKEURDE TOPSPORTACTIEPLAN VLAANDEREN. Bij de 350 Vlaamse elitesporters van 2014 zijn geen voetballers en handballers. Andere olympische zomer- en wintersporters zijn dat wel, net als sporters uit niet-olympische topsportfederaties zoals ju-jitsu (18) en rolschaatsen (11) en daarnaast ook 29 topsporters met een handicap. Volleyballers zijn het talrijkst (liefst 56), daarna volgen ruiters (37), atleten (29), gymnasten (24), hockeyers (23) en wielrenners (22). In sommige sporten erkende de Vlaamse overheid in 2014 slechts één elitesporter, met name in taekwondo, snel- en kunstschaatsen, schermen, boogschieten en gewichtheffen. Elitesporters mikken als doel op minimaal een topachtplaats in de Olympische Winter- of Zomerspelen of een medaille in de Wereldspelen. De Wereldspelen zijn de Spelen voor niet-olympische sporten. Vlaams minister van Sport Muyters (N-VA) stuurt het Vlaamse topsportbeleid aan. Zijn leidraad is het door de Stuurgroep Topsport voorbereide en door hem goedgekeurde Topsportactieplan Vlaanderen. De Stuurgroep Topsport is dan weer het adviesorgaan van de minister voor beleidsvoorbereidende en evaluatieve topsportzaken. De tijd van de keizerkostermentaliteit bij de overheid loopt wel op zijn laatste benen. Muyters onderhoudt bijvoorbeeld goede relaties met Bloso, dat zijn ervaring en expertise ten volle mag uitspelen via de Taskforce Topsport. Niet alleen Bloso maar ook de topsportfederaties krijgen inspraak, verantwoordelijkheid en autonomie, zolang zij maar de doelstellingen van het Vlaams topsportbeleid nastreven. Een hulpmiddel daarbij is de Vlaamse Topsporttakkenlijst Die bepaalt hoeveel subsidies de sportfederaties voor hun topsportwerking jaarlijks maximaal kunnen ontvangen. Er zijn zes categorieën, aflopend volgens de hoogte van het bedrag. De klemtoon ligt op olympische disciplines (categorieën 1 tot 3) omdat het Topsportactieplan Vlaanderen III als resultaatsdoelstelling nu eenmaal een olympische topachtplaats vooropstelt. Sporten die een prima topsportstructuur met resultaten en wereldtoppers combineren, liggen in de bovenste schuif. De sporten uit de eerste categorie krijgen jaarlijks in principe maximaal euro: atletiek, gymnastiek, hockey, judo, paardrijden, tennis, volleybal, wielrennen, zeilen en zwemmen. Voor Paralympische disciplines geldt hetzelfde bedrag. Sporten uit categorie twee krijgen hoogstens euro per jaar: basketbal, kajak, snowboard en voetbal. Enzovoort. Niet-olympische sporten komen in aanmerking voor maximaal euro, wat momenteel alleen het geval is voor ju-jitsu, rolschaatsen en korfbal. Andere niet-olympische sporten krijgen helemaal niets, denk aan pakweg baseball, karate, motorrijden, rugby 15

16 Topsportgerelateerde onkosten bij Vlaamse elites die in aanmerking komen voor terugbetaling door Bloso HOE BETER IEMAND PRESTEERT, HOE BETER DIE ONDERSTEUND WORDT - ALTIJD IN VERHOUDING TOT WAT ECHT NODIG IS VERVOER - Eigen vervoer ten behoeve van het sportprogramma. Er is een vast kilometertarief. De sporters noteren de reden van de verplaatsing, datum, vertrek- en aankomstadres en de kilometerafstand. Als ze het openbaar vervoer nemen, geldt het vervoersbewijs als betalingsbewijs. De sporters noteren ook hier de verklaring van hun verplaatsing. VERBLIJF Het gaat om hotelkosten voor binnen- en buitenlandse stages die niet door de federatie betaald werden, op voorwaarde dat deze activiteiten deel uitmaken van het persoonlijke trainings- en wedstrijdprogramma, in overleg met de federatie. SPORTKLEDING EN MATERIAAL Specifiek gekocht en gebruikt om de sport te beoefenen. Motivering sporter en positief advies federatie is noodzakelijk. TOPSPORTGERELATEERDE KOSTEN Fitnessabonnementen, mentale begeleiding,... met motivering door de sporters en positief advies van de federatie. VOEDINGSSUPPLEMENTEN EN VITAMINEPREPARATEN In de regel gaat het om kosten bij de voorbereiding van de belangrijkste internationale toernooien. en squash. Soms krijgen zelfs olympische sporten niets, zoals boksen en schieten. Laten we bij de gelukkigen enkele subsidiebedragen onder de loep nemen. De Vlaamse topsportfederaties kunnen voor hun topsportbeleid vier subsidiekanalen aanspreken: de topsportsubsidies en werkingsmiddelen topsport van Bloso, de werkingsmiddelen topsport van het departement CJSM en de werkingsmiddelen van het jongerenproject Be Gold. Be Gold is een gemeenschapsoverschrijdend project waarin naast Bloso het BOIC, Adeps (de Franstalige tegenhanger van Bloso, fvdw), de Duitstalige gemeenschap en de Nationale Loterij deelneemt. Wat was de top tien aan topsportinvesteringen in 2013? Wielrennen kreeg euro, atletiek , gymnastiek , hockey , volleybal , zwemmen , tennis , judo , paardrijden en zeilen euro. De aanzienlijke investeringen topsport in wielrennen en atletiek zijn hoofdzakelijk te danken aan de ondersteuning van de wielerploeg Topsport Vlaanderen en het topsportproject Atletiek Vlaanderen. De forse investering in de olympische ploegsporten, die de wereldtop uitmaken en buitenlandse toernooien en stages afwerken, verbaast niet. Dat geldt ook voor belangrijke individuele olympische sporten met redelijk wat Vlaamse elitesporters die aan veel wedstrijden overal ter wereld deelnemen, zeker als de materiaalkosten zoals in het zeilen en wielrennen oplopen. Het bedrag voor alle investeringen topsport exclusief de lonen via het Bloso-werkgelegenheidsproject Topsport voor topsportfederaties bedroeg in 2013 welgeteld euro. Die cijfers zijn het recentst. Hoewel er plaats is voor 43 voltijdse contracten was half december 2014 slechts een twintigtal elitesporters in dienst. Deze elitesporters komen doorgaans uit sporten die zonder overheidshulp moeilijk een voltijdse werkgever zouden vinden, zoals zeilster Evi Van Acker, de judoka s Ilse Heylen en Dirk Van Tichelt, zwemmer Pieter Timmers en atleet Hans Van Alphen. De topsporters die bij Bloso in dienst zijn moeten jaarlijks een resultaatsverbintenis nakomen, minimaal overeenkomend met een toptwaalfplaats bij de landen op WK s en topachtplaats op EK s. De kans is reëel dat hun contract verbroken wordt als ze hieraan niet voldoen. De Vlaamse overheid beschouwt zich niet als het OCMW in de topsport maar als begeleider van (aankomende) wereldtoppers en winnaars. Los van de werkgelegenheidscontracten kunnen de elitesporters en topsportstudenten Hoe beoordelen de topsportfederaties de ondersteuning door Bloso? Hoe ervaren de topsportfederaties de aanpak en ondersteuning van Bloso ten bate van hun elitesporters? Waarbij we het voor alle duidelijkheid niet over de topsporttrainers hebben. Sport & Strategie sprak met zes coördinatoren topsport of sporttechnische coördinatoren van topsportfederaties uit de verschillende subsidiecategorieën uit de Vlaamse topsporttakkenlijst We voelden mensen uit sporten met veel en weinig leden aan de tand, uit olympische en niet-olympische sporten, en ook met een sport die nul euro topsportsubsidie krijgt. De zes spraken anoniem, omdat het niet vanzelfsprekend is om de hand die je voedt in het openbaar kritisch te beoordelen. Pluspunten: Als er één rode draad is, dan wel de communicatie, menselijke aanpak, bekwaamheid, duidelijkheid en natuurlijk eerst en vooral de centen van Bloso: dat wordt allemaal als positief tot zeer positief ervaren. Er is geregeld overleg en de kwaliteit ervan is goed. Enkelen zeggen ook blij te zijn geen Franstalige toestanden te moeten meemaken, waar vooral van belang is welke partijkaart je hebt of hoe goed je iemand op het kabinet kent. Minpunten: Een paar minpunten vinden onze gesprekspartners de administratieve druk gekoppeld aan het gebrek aan subsidies voor administratieve krachten, waaronder het digitale Topsportvolgsysteem dat onvoldoende performant is. Iemand betreurde ook wel de zeer strikte interpretatie van alle afspraken die Bloso maakt, zelfs al beseffen de topsportfederaties dat een overheid streng en eenduidig moet zijn. Iemand vraagt zich ook af waarom de topsporttakkenlijst gebaseerd is op de prestaties en werking van het verleden en niet meer op het groeipotentieel van de huidige generatie. Een andere rode draad is dat (slechts) vier van de zes topsportfederaties vinden dat hun budget voor topsport hoger tot veel hoger zou moeten zijn. Het is altijd te weinig, zegt iemand uit een sport die nochtans de hoogst mogelijke subsidie ontvangt. Maar in mijn sport is dat ook echt zo. Mijn atleten kunnen niet de stages doen die nodig zijn en zijn niet altijd even goed omkaderd. Vergeet ook niet dat het Vlaamse budget voor topsport bij wijze van spreken amper evenveel kost als een rotonde. Een collega in diezelfde hoogste categorie zegt dan weer voldoende budget te hebben. Veel topsportfederaties beweren te weinig centen te hebben om hun topsporters medisch tiptop te omkaderen, al valt de basiszorg wel mee. Enkelen merken ook op dat Vlaanderen ons vraagt om de focus zodanig op de prestaties van de elites te leggen dat we niet anders kunnen dan middelen aan de jeugd onttrekken, wat op de lange termijn nefast is. Een niet-olympische sport die geen topsportsubsidies ontvangt, vindt dit oneerlijk en zit vol frustratie. Waarom sport x en y wel en wij niet? Moet de overheid niet iedere sport gelijke kansen bieden - zelfs al valt er iets voor te zeggen dat olympische sporten ruimer gesubsidieerd worden? Net onze sporten hebben een duwtje in de rug nodig. Moet een overheid niet net de diversiteit garanderen, meer dan aan marktdenken te doen? Soms boeken we topresultaten bij de jeugd maar daar stopt het, want we kunnen onze beloften nauwelijks steun geven om door te groeien naar de top. Eigen middelen zoeken? Begin maar, sponsors vinden is o zo moeilijk. Drie niet-olympische sporten krijgen wel topsportsubsidies, tot hoogstens euro. Zij hinken op twee gedachten: het gaat om slechts euro maar anderzijds zijn ze oprecht dankbaar want de meeste niet-olympische sporten krijgen welgeteld nul euro en onze dossierbeheerder bij Bloso doet echt alles wat kan. Zelfs met euro gebeurt het dat elitesporters jaarlijks nauwelijks voor een paar tientallen euro kosten terugbetaald krijgen, en dus zelf ettelijke duizenden euro s investeren, zelfs al behalen ze soms internationale topuitslagen. Dat de koek iets eerlijker verdeeld wordt, zou wel fijn zijn. Soms, maar niet altijd, erkennen ze dat een gebrek aan geld geen alibi mag zijn om een betere structuur op poten te zetten en niet te hoeven nadenken over hoe een professionelere werking kan door op een meer alternatieve manier te werk te gaan. Allen hopen ze bovenal vroeg of laat op het godsgeschenk bij uitstek: dat hun sport als olympisch erkend wordt. Want dan zullen vele gesloten deuren zich openen en kan het hemelse manna neerdalen. (FvdW) 16

17 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 DE VLAAMSE OVERHEID BESCHOUWT ZICH NIET ALS HET OCMW IN DE TOPSPORT MAAR ALS BEGELEIDER VAN (AANKOMENDE) WERELDTOP- PERS EN WINNAARS. Winnaar Jaouad Achab. topsportgerelateerde onkosten bij de Vlaamse overheid terugvorderen. Alleen kosten die nauw verbonden zijn met de topsportbeoefening komen in aanmerking. Categorie vier van de terugbetaalbare kosten (zie kader bovenaan pagina 16) laat toe om ook sportgerelateerde kosten te recupereren die niet expliciet in het lijstje opgesomd zijn, wat moet aantonen dat de Vlaamse overheid zich soepel en inschikkelijk wil opstellen. Anderzijds bouwt de overheid een viervoudige grendel in om misverstanden, misbruiken en overconsumptie te voorkomen. Zo moet de topsportfederatie in zijn Jaaractieplan Topsport de budgetten per uitgavenpost vermelden. Bovendien moet er voorafgaand een schriftelijk akkoord over de onverwachte uitgave met de federatie en Bloso bestaan én moet de sporter zijn kosten met facturen en bonnetjes altijd bewijzen. Daarnaast behoudt Bloso zich het recht voor om bij controle subsidies voor terugbetalingen te weigeren als zij vindt dat die niet met de regels en beleidsopties in overeenstemming zijn. Ook het Rekenhof houdt hierop toezicht. Bij Bloso in Brussel sprak Sport & Strategie ook met twee van de zes dossierbeheerders topsport die de communicatie met de topsportfederaties onderhouden en de terugbetalingskosten van de elites regelen: Wim Meiresonne heeft acht en Filip Verherstraeten vijf topsportfederaties onder zijn hoede. Ons doel is de topsportmiddelen op de juiste plaats te krijgen, zeggen ze. Die middelen zijn gelimiteerd, dus moet alles goed overdacht zijn. Maar door de bank genomen stellen de topsportfederaties de prioriteiten goed en zijn er weinig fundamentele discussies. De communicatie tussen de topsportfederaties en de sportadministratie verloopt steeds beter. Verherstraeten: We hebben met de federaties bijna wekelijks contact. Dat is gegroeid: van een louter controlerende aanpak evolueren we naar een dienstverlenende aanpak waarbij we meer meedenken. Het wederzijdse vertrouwen is gegroeid. We proberen ook meer op het terrein te komen, zoals een stage of wedstrijd bijwonen. Van papieren dossiers maken we tastbare dossiers en we leren de topsporters en hun begeleiders kennen. Door die contacten krijg je ook informeel informatie waardoor je de dingen beter inschat. Als ze één voorbeeldsporter uitkiezen, is het Tom Goegebuer. De gewichtheffer heeft geen topsportfederatie achter zich en handelt daarom rechtstreeks met de afdeling topsport van Bloso. Meiresonne: Goegebuer is een modelvoorbeeld. Hij werkt halftijds als kernfysicus en is halftijds bij Bloso in dienst. Tom denkt als een goede huisvader en probeert de kosten zo laag mogelijk te houden. Voor wedstrijden en stages zoekt hij budgetvriendelijke oplossingen, zo logeert hij soms bij collega s. Zijn kosten zijn altijd perfect verantwoord. Tom weet perfect wat hij nodig heeft en wat hij van ons kan verwachten. In 2014 kreeg hij voor euro kosten terugbetaald, medische kosten inbegrepen. Dat is zes keer minder dan Bart Swings. Verherstraeten: Klopt, maar Bart doet dan ook aan veel wereldbekerwedstrijden mee, doet meer stages en is meer omkaderd. Kijk, wat wij niet doen is sporten louter financieel vergelijken. We kennen het bedrag waarvan we denken dat het noodzakelijk is aan een topsporter of sporttak toe. Daar gaat het om. Dat geldt ook voor kunstschaatser Jorik Hendrickx, die vorig jaar ook aan euro terugbetaalde kosten kwam. Overigens is het niet omdat een bepaalde sport niet op de Topsporttakkenlijst staat, dat topatleten in de kou blijven. Neem Jaouad Achab, de pas 22-jarige Europese kampioen in de -63 kg in taekwondo, een olympische sport die op de vorige Topsporttakkenlijst stond maar daarvan is verdwenen. Elitesporters zoals hij kunnen we desondanks een ondersteuning à la carte aanbieden onder de noemer windows of opportunity, zegt Verherstraeten. Noem het een witteravenbeleid. Voor Achab hadden we vorig jaar euro gereserveerd, inclusief trainersomkadering en internationale wedstrijden. Het zou te gek zijn dat we elitesporters en jonge beloftevolle jongeren in de kou laten staan. Paul Rowe: Topsport zal dit jaar weinig of niks van besparingen voelen De Vlaamse topsport zal in 2015 weinig of niks van de besparingen van de Vlaamse regering voelen, in tegenstelling tot andere sectoren, zegt Paul Rowe, algemeen directeur van het Bloso en voorzitter van de Taskforce Topsport. Op een budget van 20 miljoen euro zullen de uitgaven met ongeveer anderhalf procent dalen. We willen dat oplossen door efficiëntiewinsten in de overheidswerking te boeken, waardoor we de uitgaven voor de Vlaamse topsporters minstens op peil kunnen houden. Rowe ziet twee goede redenen waarom de topsport enigszins ontzien wordt. De topsport beschikt in vergelijking met onze concurrenten niet over exuberante budgetten en ongetwijfeld wil minister van Sport Muyters het Topsportactieplan integraal uitvoeren. Vergeet niet dat de Olympische Spelen er midden volgend jaar al aankomen: de centen zullen welkom zijn. Stabiliteit dus. Ook inhoudelijk: het Topsportactieplan wordt zoals gepland uitgevoerd tot het volgend jaar afloopt. Tot dusver blijken er geen belangrijke inhoudelijke koerswijzigingen nodig. Rowe: In het nieuwe plan moeten we goed nadenken over de aanstelling van de high performance managers als program drivers in de topsportfederaties. Voor hen is er een budget maar er wordt door de topsportfederaties weinig mee gedaan. Hen komt het toe om een wervingsprocedure op te zetten en deze managers in dienst te nemen; Bloso financiert hun loon tot een bepaald maximum dat de federaties kennen. De bedoeling is internationale kleppers aan te trekken die hun sporen aan de wereldtop hebben verdiend. Die toppers moeten het Vlaamse topsportpotentieel omzetten in meer medailles en meer topresultaten. Maar die internationale toppers aannemen lukt blijkbaar onvoldoende, er is te weinig instroom. Liever promoveren de topsportfederaties eigen mensen tot high performance manager. Hoe dat komt? We vragen ons af of het loonbudget te klein is en of de bestuurders van de topsportfederaties mogelijk liever niet hebben dat een personeelslid ineens heel veel macht krijgt en de werking autonoom en grondig bijstuurt. De angst voor het onbekende speelt misschien ook mee, maar we moeten echt internationale toppers aantrekken als we structureel beter willen presteren. Paul Rowe is algemeen directeur van Bloso en voorzitter van de Taskforce Topsport. Het beleid van minister Muyters volgens het Topsportactieplan gaat uit van een versterkte focus op olympische disciplines en op resultaten behalen, van top-8 EK tot een medaille op de Olympische Spelen. Het gevolg is dat hij ervoor kiest om de middelen minder te versnipperen dan voorheen. De Topsporttakkenlijst is daar een logische uitvoering van, evenals de windows of opportunity waarmee topsporters met kans op top-8 op de Olympische Spelen ad hoc worden gefinancierd zoals Bart Swings, Tom Goegebuer, de bobsleevrouwen, Jaouad Achab. Ook wanneer hun sporttak niet structureel via de Topsporttakkenlijst wordt ondersteund. Daarnaast wijst de directeur topsport op de wat gewijzigde context van de raden van bestuur bij de topsportfederaties. Vroeger werkten die niet altijd even goed en graag mee om het topsportbeleid op poten te zetten en kortwiekten ze al eens de topsportmanagers. Rowe: De dossierbeheerders bij Bloso bekleden een belangrijke brugfunctie tussen het beleid (minister Muyters, Taskforce Topsport, Bloso) en het veld (de topsportfederaties) via hun deelname aan de topsportcommissies (elke topsportfederatie heeft zo n commissie, fvdw). Deze commissies hebben een verhoogde autonomie ten aanzien van de raden van bestuur van hun federaties - die niettemin ten volle hun rol als bestuurder kunnen vervullen. Belangrijk, want het onderstreept ook het belang van de professionele topsportverantwoordelijke in de federaties, met name de topsportcoördinator of de high performance manager. Diplomatieke taal om te zeggen dat de Bloso-vertegenwoordigers ook aanjagers zijn om een degelijk topsportbeleid mee te helpen waarborgen. Tien focussporten, een witteravenbeleid, de terugbetaling van de sportgerelateerde kosten en de topsportfederaties ondersteunen en stimuleren om professioneler en performanter te worden: ziedaar vier van de voornaamste ingrediënten waarmee de Vlaamse overheid zijn topsporters voortstuwt. Midden volgend jaar, tijdens de Olympische Spelen in Rio de Janeiro, is het money time en moet blijken of die aanpak de juiste is. 17

18 Playing by the rules ALTIUS, your legal choice De sportindustrie wordt commercieel en juridisch steeds complexer. Meer en meer wordt sport gereglementeerd door Europese, federale en regionale regels. Onze sportrecht praktijk biedt sporters, sportclubs en federaties een multidisciplinaire aanpak voor alle juridische kwesties die direct en indirect sportgerelateerd zijn. Ons team van experts staat klaar om advies te geven bij de regelgeving en de procedures van nationale en internationale sportbonden, sportgeschillen, FIFA, UEFA en KBVB regelgeving, onderhandelingen over arbeidscontracten, sportinfrastructuur, begeleiding bij transfers, het opstellen van sponsoring- en agentuurovereenkomsten, kansspelen, de bescherming van portretrechten, merkinschrijvingen en -inbreuken, televisierechten, en match fixing problemen. Voor fiscale vragen werken wij nauw samen met Tiberghien, een toonaangevend fiscaal advocatenkantoor. Altius Tour & Taxis Building Havenlaan 86C B414 Avenue du Port 1000 Brussels - BELGIUM T F Onze multidisciplinaire structuur stelt ons in staat volledig geïntegreerde oplossingen voor onze klanten te ontwikkelen. Een uitstekende en innovatieve one-stop dienstverlening aan onze klanten in de sportwereld, daar staan wij garant voor.

19 NR1 I JANUARI 2015 I jaargang 2 Sport&Recht in samenwerking met Doorstaat het Verdrag van de Raad van Europa inzake matchfixing de toets met het Europees recht? Sinds januari 2013 werd binnen de Raad van Europa gewerkt aan een internationaal verdrag ter bestrijding van de manipulatie van sportuitslagen. De tekst werd geopend ter ondertekening te Macolin, Zwitserland vanaf september Deze officiële gebeurtenis verliep echter in mineur: slechts enkele EU-lidstaten tekenden het Ontwerpverdrag, de meerderheid van de lidstaten en de Europese Commissie tekenden toen niet. Op 14 juli 2014 startte Malta immers een uitzonderlijke procedure voor het Europese Hof van Justitie te Luxemburg, waarbij het Hof gevraagd wordt om uitspraak te doen over de compatibiliteit van het Ontwerpverdrag met het Europees Recht. AUTEURS: PHILIPPE VLAEMMINCK EN DR. BART VAN VOOREN De concrete grieven van Malta en de eventuele gevolgen van de mogelijke standpunten van het Hof van Justitie komen hierna achtereenvolgens aan bod. Het Ontwerpverdrag ter bestrijding van de manipulatie van sportwedstrijden Het Ontwerpverdrag heeft het opzetten van een pan-europese samenwerking tussen publieke autoriteiten, sportorganisaties en operatoren van kansspelen als doel, zodat de preventie, detectie en sanctionering van de manipulatie van sportwedstrijden in de verdragspartijen kan worden omkaderd. Het Ontwerpverdrag is breed opgevat en omvat elke wedstrijdvervalsing, ongeacht of deze gerelateerd zou zijn aan sportweddenschappen. Er bestaan twee grote categorieën van doeleinden die worden nagestreefd door middel van wedstrijdvervalsing: enerzijds kunnen bepaalde belangen binnen de sport zelf beïnvloed worden en anderzijds kan de vervalsing gerelateerd zijn aan kansspelen en mogelijks ook witwaspraktijken. Twee korte voorbeelden om dit te illustreren. In het eerste geval kan een sportclub trachten een degradatie naar een lagere klasse te voorkomen door net die ene wedstrijd op winst te doen uitlopen. Zij kan dit doen uit sportieve overwegingen of om bepaalde inkomstenstromen te beschermen. In het tweede geval kan een manipulator een wedstrijd naar zijn hand zetten en vervolgens (grote) sommen geld inzetten op de uitkomst die hij met een grote graad van zekerheid kent. Het kan hier gaan om op zichzelf staand frauduleus gedrag of met het doel om inkomsten uit illegale activiteiten wit te wassen als legitieme opbrengsten uit een kansspel. De rechtspraak van het Hof van Justitie inzake kansspelen en de definitie van illegale sportweddenschappen in het Ontwerpverdrag Om wedstrijdvervalsing gerelateerd aan sportweddenschappen tegen te gaan, omvat het Ontwerpverdrag een aantal definities en maatregelen - in het bijzonder een definitie van illegale sportweddenschappen - en worden de Verdragspartijen verzocht een aantal passende maatregelen te nemen in de strijd tegen illegale sportweddenschappen. Het Ontwerpverdrag legt geen resultaatsverbintenis op, maar geeft wel een aantal voorbeelden van passende maatregelen, zoals het afsluiten van websites waar dergelijke diensten worden aangeboden, het blokkeren van geldstromen tussen exploitanten van illegale sportweddenschappen en consumenten, het opleggen van een advertentieverbod voor dergelijke exploitanten,... In de procedure voor het Hof van Justitie verzet Malta zich in het bijzonder tegen de definitie van illegale sportweddenschappen: elke activiteit in verband met een sportweddenschap, waarvan het type of de exploitant niet is toegelaten volgens de toepasselijke wetgeving van het rechtsgebied waar de consument zich bevindt. Malta stelt dat deze definitie een schending uitmaakt van de beginselen van de interne markt, en in het bijzonder strijdig is met het vrij verkeer van diensten. Om de stelling van Malta goed te begrijpen, dient de rechtspraak van het Hof van Justitie inzake kansspelen kort in herinnering worden gebracht. De lidstaten hebben conform de heersende rechtspraak het recht om hun gokmarkten overeenkomstig hun traditie en cultuur te controleren en te reguleren en om consumenten te beschermen tegen verslaving, fraude, het witwassen van geld en het manipuleren van sportuitslagen. Zij kunnen in dit opzicht bepaalde maatregelen opleggen die een beperking van het vrij verkeer uitmaken, zolang deze niet-discriminatoir en proportioneel zijn en deel uitmaken van een Lees verder op pagina 21 19

20 Wij kunnen u helpen uw doel te bereiken! Als toonaangevend fiscaal advocatenkantoor slaat Tiberghien de handen in elkaar met ALTIUS om u bij te staan. Professionele sporters, sportorganisaties en teams worden vaak geconfronteerd met complexe vraagstukken omtrent (inkomsten)belastingen. De Belgische belastingregeling voor sportclubs, organisatoren van sportevenementen en individuele atleten kan erg ingewikkeld zijn. Activiteiten en de organisatie van of deelname aan evenementen kunnen onverwachte of onbekende fiscale gevolgen hebben. Vaak moet inzake evenementen of wedstrijden worden voldaan aan lokale wetgeving, zodat het fiscale en/of juridische plaatje niet geheel duidelijk is. Ons kantoor legt zich al vele jaren toe op de Belgische en internationale belastingregels voor sporters en entertainers en heeft een uitgebreide expertise opgebouwd in dit domein. Tour & Taxis Building Havenlaan 86C B.419 Avenue du Port 1000 Brussel T F Brussel Antwerpen Luxemburg In samenwerking met Tiberghien is een toonaangevend fiscaal advocatenkantoor, gespecialiseerd in cliëntgerichte oplossingen voor complexe juridische zaken. Met kantoren in Brussel, Antwerpen en Luxemburg is Tiberghien bekend om zijn ondernemersen bedrijfsgerichte aanpak. Dankzij de professionele contacten met een aantal internationale fiscale advocatenkantoren kon Tiberghien een krachtig netwerk uitbouwen om zijn cliënten kwaliteitsvol grensoverschrijdend belastingadvies te bieden. Tiberghien werkt ook nauw samen met ALTIUS in andere rechtsgebieden, om sporters, sportclubs en teams een multidisciplinaire aanpak voor alle mogelijke juridische kwesties te kunnen bieden die direct of indirect sportgerelateerd zijn. Net wat u nodig hebt om op voorsprong te blijven!

TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING

TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING TRIPLE DOUBLE SPORTMARKETING Bob van Oosterhout, Triple Double sportmarketing Ondernemers Sociëteit KAN Nijmegen, 14 mei 2012 @bovano WARMING UP TRIPLE DOUBLE; EVEN VOORSTELLEN Sportmarketingbureau gevestigd

Nadere informatie

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer Gerd de Ley Voetbal is oorlog Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M Inhoud Voorwoord 7 Het spel 9 De spelers 43 De scheids 73 De trainer 79 De coach 89 Supporters 95 Voetbal en vrouwen 103 Johan Cruijff

Nadere informatie

DNA van de Sportfan 2014

DNA van de Sportfan 2014 DNA van de Sportfan 2014 Van sportbeleving tot sportsponsoring in Nederland. preview port eleving De manier waarop fans sport beleven verandert continu. Er ontstaan nieuwe middelen om wedstrijden te bekijken

Nadere informatie

Belgisch Kampioenschap BMX 2014

Belgisch Kampioenschap BMX 2014 Belgisch Kampioenschap BMX 2014 06 juli 2014 Massenhoven ONZE CLUBSPONSORS 2014 Een woord vooraf In 2011 was Massenhoven voor de tweede maal gastheer voor het Belgisch kampioenschap BMX. Een bijzonder

Nadere informatie

Talent inspireert Bouw mee aan een sportieve en culturele regio

Talent inspireert Bouw mee aan een sportieve en culturele regio Talent inspireert Bouw mee aan een sportieve en culturele regio STERA De Stichting Top Events regio Alkmaar (STERA) stimuleert talentontwikkeling. Dit doet de stichting door top-events naar de regio Alkmaar

Nadere informatie

REVOLUTIE IN VELDONDERHOUD: KUNSTGRAS OF GRASKUNST? Frank van Beusekom Operations Manager SGL

REVOLUTIE IN VELDONDERHOUD: KUNSTGRAS OF GRASKUNST? Frank van Beusekom Operations Manager SGL REVOLUTIE IN VELDONDERHOUD: KUNSTGRAS OF GRASKUNST? Frank van Beusekom Operations Manager SGL OVER SGL DE JUISTE INPUT HET IDEALE VELD Input gebaseerd op gewenste output BASIS Water Voeding Blad CO 2 Licht

Nadere informatie

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Georges Dockx DE JUISTE MARKETING Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Uitgegeven door Georges Dockx in samenwerking met BOEK MAKERIJ.be D/2015/Georges Dockx, auteur-uitgever

Nadere informatie

Wat is uw naam en uw functie? Ik ben Robert Veenstra, voorzitter van SC Heerenveen.

Wat is uw naam en uw functie? Ik ben Robert Veenstra, voorzitter van SC Heerenveen. Mijn naam is Aron van der Wal. Ik zit in de sport/brugklas HAVO/VWO van het Fivelcollege in Delfzijl. Naar aanleiding van de opdracht om iemand te interviewen die zich minimaal 20 uren per week met sport

Nadere informatie

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo.

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. De kunst van kunst Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. 8 gras Na jaren voorbereidingen gaat het dan eindelijk gebeuren: vanaf seizoen 2012-2013 is de

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Alleen onder uitdrukkelijke voorwaarden dat er wordt gefuseerd met andere BVO s en de amateurclubs hierin meegaan.

Alleen onder uitdrukkelijke voorwaarden dat er wordt gefuseerd met andere BVO s en de amateurclubs hierin meegaan. Uitkomst stelling-3 Veel topsportclubs en betaald voetbalorganisaties in Limburg hebben de grootste moeite om het hoofd boven water te houden, met als gevaar dat ze hun niveau niet meer kunnen handhaven

Nadere informatie

RKVVM. Nieuwsbrief #04/13. Op weg naar RKVVM 2.0

RKVVM. Nieuwsbrief #04/13. Op weg naar RKVVM 2.0 www.rkvvm.nl RKVVM Nieuwsbrief #04/13 In deze editie Kort nieuws G-voetbaltoernooi bij RKVVM Column Jacques Marx Vader en zoon in de picture! Uit de oude doos Op weg naar RKVVM 2.0 Seizoen 2013 2014 Tijdens

Nadere informatie

ADVERTEER GRATIS! ALS ORANJE KAMPIOEN WORDT GA VOOR DE WINST MET DE EK ACTIE VAN HET AD>>

ADVERTEER GRATIS! ALS ORANJE KAMPIOEN WORDT GA VOOR DE WINST MET DE EK ACTIE VAN HET AD>> ADVERTEER GRATIS! ALS ORANJE KAMPIOEN WORDT GA VOOR DE WINST MET DE EK ACTIE VAN HET AD>> PROFITEER MEE VAN HET ORANJESUCCES AD trakteert deze zomer Als de nummer 1 sportkrant van Nederland zijn wij gek

Nadere informatie

Oranje onderzoek. november Uitgevoerd door Bureau Consumenten Onderzoek in opdracht van De Telegraaf

Oranje onderzoek. november Uitgevoerd door Bureau Consumenten Onderzoek in opdracht van De Telegraaf Oranje onderzoek november 2009 Uitgevoerd door Bureau Consumenten Onderzoek in opdracht van De Telegraaf. Oranje Onderzoek 2 december 2009 INHOUD Inleiding Onderzoeksopzet Resultaten Oranjegevoel Sportjaar

Nadere informatie

TOPVOLLEY ANTWERPEN. BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA

TOPVOLLEY ANTWERPEN. BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA TOPVOLLEY ANTWERPEN BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA MARKETINGPRESENTATIE TOPVOLLEY ANTWERPEN 2012-2013 TOPVOLLEY ANTWERPEN EEN STRATEGISCH PRODUCT Topvolleybalteam met een nationale uitstraling en

Nadere informatie

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Kids United Inhoudsopgave Kids United Voorwoord Henk Sijtsma Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Enthousiast, gedreven, betrokken, respect: dat waren de woorden die

Nadere informatie

Vincent Pijpers Sporters die wij sponsoren moeten op eigen benen kunnen staan

Vincent Pijpers Sporters die wij sponsoren moeten op eigen benen kunnen staan Vincent Pijpers Sporters die wij sponsoren moeten op eigen benen kunnen staan Met een budget van bijna veertig miljoen euro is de Rabobank koploper onder de sponsors in het Nederlandse bedrijfsleven. Tweederde

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Turnen AGH Belgisch kampioenschap: zilver Internationale wedstrijd landenteam: 5 de plaats Interland België-Nederland- Roemenie-Zwitserland: 2 de plaats Vlaams kampioenschap: 2 de plaats Streefdoel 2016:

Nadere informatie

adverteren Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010

adverteren Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010 adverteren www.rbihf.be www.kbijf.be www.hockeyref.be Publicitaire mogelijkheden Internet Website Seizoen 2009-2010 ROYAL BELGIAN ICE-HOCKEY FEDERATION KONINKLIJKE BELGSICHE IJSHOCKEY FEDERATIE FEDERATION

Nadere informatie

1.1 Strategisch plan van de club ( corporate level)

1.1 Strategisch plan van de club ( corporate level) Missie & visie 1.1 Strategisch plan van de club ( corporate level) 1.1.1. Missie/visie van de club Stokkem VV is een voetbalclub die meerdere doelen nastreeft!! Kernactiviteit van de club Uitbouw van een

Nadere informatie

Kunstgras is meer dan de som der delen! Ir. René Koerhuis

Kunstgras is meer dan de som der delen! Ir. René Koerhuis Kunstgras is meer dan de som der delen! Ir. René Koerhuis Product Manager TenCate Thiolon Zwolle, 15 november 2007 Onderwerpen presentatie Wat is een kunstgrassysteem? 40 jaar kunstgrasontwikkeling Volgende

Nadere informatie

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook NIEUWSBRIEF N 4 : NAJAAR 2013 Het hockeyseizoen is weer van start gegaan. Nieuwe spelers (jong en wat ouder) schreven zich in, trainers laten weer het beste van zichzelf zien en de competitie is weer volop

Nadere informatie

G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S

G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S p. 1 StampMedia dossier Laure Van Gestel 20 april 2010 G E E F T I J D E N K A N S E N A A N J O N G E V O E T B A L L E R S Het nationaal elftal van België staat momenteel op de 68ste plaats op de FIFAwereldranglijst,

Nadere informatie

Foto: Zaanse Sportkrant SPONSORBROCHURE 2012-2013

Foto: Zaanse Sportkrant SPONSORBROCHURE 2012-2013 Foto: Zaanse Sportkrant SPONSORBROCHURE 2012-2013 Zaandam, Geachte relatie, Allereerst willen wij u namens de voetbalvereniging Hellas Sport bedanken voor uw interesse in onze vereniging. Hellas Sport

Nadere informatie

Kwalificatielijst Topsporters HG en RUG, studiejaar 2016/2017 (versie maart 2016)

Kwalificatielijst Topsporters HG en RUG, studiejaar 2016/2017 (versie maart 2016) Kwalificatielijst Topsporters HG en RUG, studiejaar 2016/2017 (versie maart 2016) Om officieel in aanmerking te komen voor topsportfaciliteiten en eventueel een topsportbeurs van de Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Sponsordossier Eneco Tour Stad Genk 2011

Sponsordossier Eneco Tour Stad Genk 2011 Sponsordossier Eneco Tour Stad Genk 2011 Rit: Genk Genk Just On Time -ploegentijdrit voor bedrijven Zaterdag 13 augustus 2011 Vereniging Industriëlen Genk Voorwoord Situering Beste sportliefhebber, Genk

Nadere informatie

WORKSHOP HET VERMARKTEN VAN SPORT

WORKSHOP HET VERMARKTEN VAN SPORT datum WORKSHOP HET VERMARKTEN VAN SPORT 28 februari 2015 2Basics Elcke de Weme Bureau voor breedtesport & marketing Marketing van sport en marketing door sport Johan Cruyff University, Olympisch Vuur 2028,

Nadere informatie

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport www.cps.nl/lesgevenistopsport IK BEN Marc Lammers. COACH VAN HET BELGISCH DAMESHOCKEYTEAM. EERDER WAS IK BONDSCOACH VAN SPANJE EN HET NEDERLANDS DAMESHOCKEYTEAM. MET NEDERLAND WON IK EEN gouden medaille

Nadere informatie

Destination Denver. Topsport Nederland Lacrosse Participatiemogelijkheden

Destination Denver. Topsport Nederland Lacrosse Participatiemogelijkheden Destination Denver Topsport Nederland Lacrosse Participatiemogelijkheden Lacrosse La wat? Lacrosse werd oorspronkelijk gespeeld door de inheemse bewoners van Noord Amerika. Voor hen had deze teamsport

Nadere informatie

Overwinnen: Fysiek en mentaal f it

Overwinnen: Fysiek en mentaal f it Overwinnen: Fysiek en mentaal f it Ondernemen is topsport. Het draait om teamwork, passie, plezier, scoren en winnen. Ondernemen is complex, dynamisch en onvoorspelbaar. Topsport als metafoor maakt uitdagingen

Nadere informatie

beste online marketing voor jouw kantoor.

beste online marketing voor jouw kantoor. Een review is de beste online marketing voor jouw kantoor. HOGERE OPBRENGSTEN LAGERE KOSTEN POSITIEVE EFFECTEN VOORWOORD INHOUD Je moet grondig je best doen om online goed gevonden te worden. Het internet

Nadere informatie

Crelan wordt partner van de Belgische atletieksport en van de nationale atletiekploeg

Crelan wordt partner van de Belgische atletieksport en van de nationale atletiekploeg B R U S S E L, 3 j u n i 2014 Crelan wordt partner van de Belgische atletieksport en van de nationale atletiekploeg Crelan wordt hoofdpartner van het project '4 x 400 meter'. Crelan wordt shirtsponsor

Nadere informatie

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Is in Vlaanderen een klimaat aanwezig voor topsporters om goed te presteren? Met welke omgevingsfactoren hebben topsporters te maken en in hoeverre kunnen

Nadere informatie

vergadering 28 zittingsjaar Notulen Plenaire vergadering

vergadering 28 zittingsjaar Notulen Plenaire vergadering vergadering 28 zittingsjaar 2012-2013 Notulen Plenaire vergadering van 6 maart 2013 ACTUELE VRAAG van de heer Steve D'Hulster tot de heer Philippe Muyters, Vlaams minister van Financiën, Begroting, Werk,

Nadere informatie

interview HENK VAN RAAN

interview HENK VAN RAAN interview HENK VAN RAAN 60 CIO MAGAZINE Door Kim Loohuis Ó Fotografie Mark van den Brink HENK VAN RAAN, CHIEF INNOVATION OFFICER AMSTERDAM ARENA VOORBEELD VOOR smart Cities De Amsterdam Arena was bij de

Nadere informatie

2500 jaar marathon! Genoeg bewegen ook. Daarom beter. Veel mensen voelen het. kun je beginnen met lopen. Lopen kriebelen. Als het kriebelt, moet

2500 jaar marathon! Genoeg bewegen ook. Daarom beter. Veel mensen voelen het. kun je beginnen met lopen. Lopen kriebelen. Als het kriebelt, moet HR_113_45.jpg Jeroen Defauw Lopen kun je leren Iedereen wil zich beter voelen. Loop, loop, lopen maar! Of er mooier uitzien. Gezond eten is belangrijk. De zon straalt. Het weer wordt Genoeg bewegen ook.

Nadere informatie

Hoe sportief is uw organisatie?

Hoe sportief is uw organisatie? Nationaal HR onderzoek Hoe sportief is uw organisatie? door en Hilversum, mei 2006 SportiefLeven.nl P&Oactueel Marco Schreurs (Oprichter) Seb van der Kaaden (Uitgever) Calandstraat 14 Postbus 16500 1222

Nadere informatie

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen!

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! G-sp rt Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! Alles over G-sport Steunpunt G-Sport Vlaanderen tel. 03 240 62 97 www.gsportvlaanderen.be Psylos vzw Vlaamse federatie voor sport en recreatie

Nadere informatie

Voorstel van resolutie

Voorstel van resolutie stuk ingediend op 651 (2009-2010) Nr. 1 21 september 2010 (2009-2010) Voorstel van resolutie van de heren Johan Deckmyn, Filip Dewinter, Wim Wienen en Felix Strackx betreffende de splitsing van de Koninklijke

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Dubbelspel. Alan Durant

Dubbelspel. Alan Durant Dubbelspel Dubbelspel maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

Visie. Senior Games 2009 is hiervoor de eerste aanzet en zal als aanjager, motivator dienen voor de broodnodige erkenning.

Visie. Senior Games 2009 is hiervoor de eerste aanzet en zal als aanjager, motivator dienen voor de broodnodige erkenning. Onderzoek Visie Ouderen staan nog midden in de samenleving, zijn kapitaalkrachtig, hebben relatief veel vrije tijd en doen in nog steeds toenemende mate aan sport op oudere leeftijd. Een nieuwe generatie

Nadere informatie

PROGRAMMA SPONSORING

PROGRAMMA SPONSORING PROGRAMMA SPONSORING 2014 2016 2016 NOS Studio Sport World Cup Schaatsen1 NOS/NTR Noorderslag 20162 NOS Studio Sport OKT Volleybal3 NOS Studio Sport4 NOS Sportjournaal5 NOS Studio Sport TT Assen6 NOS Studio

Nadere informatie

Steun de Ricardo van Rhijn Foundation

Steun de Ricardo van Rhijn Foundation Steun de Ricardo van Rhijn Foundation 2014 Waarom de Ricardo van Rhijn Foundation? Ricardo van Rhijn is in zijn 3 e seizoen in de eredivisie voor de 3 e keer op rij kampioen geworden met Ajax. Op 10 februari

Nadere informatie

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Virtual Popstar is in het kort een gratis te spelen online dress-up community game. Het is een website gericht op tieners

Nadere informatie

BUSINESS MEETS ACHILLES 29 UITNODIGING

BUSINESS MEETS ACHILLES 29 UITNODIGING BUSINESS MEETS ACHILLES 29 UITNODIGING VOORWOORD Beste ondernemer, Graag nodig ik u uit op 9 mei om kennis te komen maken met onze voetbalclub Achilles 29. Samen met vele ondernemers uit de regio verwelkomen

Nadere informatie

Sporthelden met een beperking Boek met bijzondere portretten van G-atleten

Sporthelden met een beperking Boek met bijzondere portretten van G-atleten Partnerdossier Sporthelden met een beperking Boek met bijzondere portretten van G-atleten Een initiatief van Piet den Boer, ABN AMRO en de provincie Antwerpen ten voordele van het G-sportfonds en G-sport

Nadere informatie

Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab

Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab De invasie =platform voor beginnende ontwerpers, bestaat sinds 3 jaar, draait op vrijwilligers Filosofie -Kansen bieden aan beginnende, jonge

Nadere informatie

Landscaping. The best alternative to nature

Landscaping. The best alternative to nature Landscaping The best alternative to nature Edel Grass The best alternative to nature! Edel Grass Landscaping Edel Grass staat voor meer dan dertig jaar ervaring in de markt voor kunstgrasvelden. Als speler

Nadere informatie

Presentatie Johan Wakkie (directeur KNHB)

Presentatie Johan Wakkie (directeur KNHB) Presentatie Johan Wakkie (directeur KNHB) 8 november 2012 Meet & Share Den Haag Marketing Organisatie FIH: Kelly Fearweather, directeur Gem. Den Haag: Projectgroep WK 2014 (Frans van de Ven, Frank van

Nadere informatie

KNVB CAMPUS KNVB.NL/CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN

KNVB CAMPUS KNVB.NL/CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN KNVB CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN KNVB.NL/CAMPUS CAMPUS KNVB CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN Het moderne voetbal vraagt om goed voorbereid samenspel én talent. Met spelers die sterker zijn dankzij hun

Nadere informatie

Meer rendement uit sponsoring!

Meer rendement uit sponsoring! Meer rendement uit sponsoring! Congres MKB/KNVB 30 januari 2008 Inhoud 1. Introductie onderzoek 2. Kwantitatief onderzoek: de cijfers 3. Kwalitatief onderzoek: de interviews 4. Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

MISSIE en VISIE Koninklijke Voetbal Club Haacht

MISSIE en VISIE Koninklijke Voetbal Club Haacht MISSIE en VISIE Koninklijke Voetbal Club Haacht MISSIE K.V.C. HAACHT SENIORS: MET EIGEN JEUGD ZO HOOG MOGELIJK SPELEN JEUGD: ZORGEN VOOR EEN KWALITEITSVOLLE JEUGDOPLEIDING MET OOK AANDACHT VOOR DE MINDERE

Nadere informatie

KwadrO Flandriencross Zondag 27 november Hamme

KwadrO Flandriencross Zondag 27 november Hamme KwadrO Flandriencross 2016 Zondag 27 november 2016 Hamme A. Organisatie B. Flandriencross C. VIP Formules D. Contact A. Organisatie Golazo sports is een sportsmarketingbedrijf dat bedrijven, overheden

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Virtual Popstar is in het kort een gratis te spelen online dress-up community game. Het is een website gericht op tieners

Nadere informatie

WK-QUIZ 2014. Vul hier je naam in: Vul je antwoorden in naast de vraag en lever dan in.

WK-QUIZ 2014. Vul hier je naam in: Vul je antwoorden in naast de vraag en lever dan in. WK-QUIZ 2014 6 Ronden: (100 punten te verdienen) 1. WK Weetjes (16) 2. Voetbal Quotes (16) 3. WK Landen (16) 4. Wie is het? (16) 5. WK 2014 (20) 6. Voetbalvrouwen (16) Vul hier je naam in: Vul je antwoorden

Nadere informatie

Concept document. Freek Timmers Game design & Development. Stephan Takken Interaction design. Bob Alberts Game Art

Concept document. Freek Timmers Game design & Development. Stephan Takken Interaction design. Bob Alberts Game Art Concept document Freek Timmers Game design & Development Stephan Takken Interaction design Bob Alberts Game Art Rik van Duijn Design for virtual theatre and games Inleiding Januari 2010 kregen we de opdracht

Nadere informatie

Stichting Life Goals en het Leger des Heils presenteren:

Stichting Life Goals en het Leger des Heils presenteren: Stichting Life Goals en het Leger des Heils presenteren: Kroon op het werk Stichting Life Goals en het Leger des Heils zijn bijzonder trots de Homeless World Cup in 2015 in Amsterdam te mogen verwelkomen!

Nadere informatie

KNVB CAMPUS KNVB.NL/CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN

KNVB CAMPUS KNVB.NL/CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN KNVB CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN KNVB.NL/CAMPUS CAMPUS KNVB CAMPUS VOOR DE TEAMS VAN MORGEN Het moderne voetbal vraagt om goed voorbereid samenspel én talent. Met spelers die sterker zijn dankzij hun

Nadere informatie

Belgisch Kampioenschap BMX

Belgisch Kampioenschap BMX Belgisch Kampioenschap BMX 5 juli 2015 Massenhoven 1 INHOUD 1. Een woordje vooraf p.3 2. Wat is BMX BMX in België enkele weetjes p.4-5 3. Belgisch kampioenschap 2015 p.6 4. Sponsorpakketten p.7-8 5. Aanvraag

Nadere informatie

Maar blijkbaar had niemand gedacht dat ik ooit zou vertrekken want de reacties op die aankondiging waren verrast, ontroerend en hartverwarmend.

Maar blijkbaar had niemand gedacht dat ik ooit zou vertrekken want de reacties op die aankondiging waren verrast, ontroerend en hartverwarmend. 2010 12 13 afscheid Westergasfabriek VERTREK Alles is tijdelijk. Zo ben ik hier begonnen, tijdelijk. Dat in dit geval tijdelijkheid 18 jaar duurt, had ik niet voorzien. Maar afgezet tegen de leeftijd van

Nadere informatie

Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd

Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd Een knieblessure maakte in de jaren vijftig een einde aan zijn carrière als hoogspringer. Maar toen Arne Ljungqvist twintig jaar later als bestuurder

Nadere informatie

SPREEKBEURT HANDBAL. door Casper Houtepen

SPREEKBEURT HANDBAL. door Casper Houtepen SPREEKBEURT HANDBAL door Casper Houtepen Mijn onderwerp voor de spreekbeurt is handbal. Ik heb hiervoor gekozen omdat ik het zelf doe en ik het een leuke sport vind. Misschien willen door mijn spreekbeurt

Nadere informatie

LESBRIEF. Hoofddoel: Lezen. Je leert in deze les wat verwijswoorden zijn en waar verwijswoorden naar verwijzen. WEEK

LESBRIEF. Hoofddoel: Lezen. Je leert in deze les wat verwijswoorden zijn en waar verwijswoorden naar verwijzen. WEEK Hoofddoel: Lezen Je leert in deze les wat verwijswoorden zijn en waar verwijswoorden naar verwijzen. De hulpkaart hieronder kan je helpen. OPDRACHT 1 - NEDERLANDS Lees het artikel Kunstgraskorrels naar

Nadere informatie

Slotwoord Jongerenmediadag

Slotwoord Jongerenmediadag Slotwoord Jongerenmediadag Woensdag 7 november 2012 Hallo iedereen! Het is nu mijn beurt om samen met jullie deze Jongerenmediadag stilaan af te ronden. De Jongerenmediadag kadert in de uitvoering van

Nadere informatie

TOPVOLLEY ANTWERPEN. BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA MARKETINGPRESENTATIE TOPVOLLEY ANTWERPEN business club 2013-2014

TOPVOLLEY ANTWERPEN. BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA MARKETINGPRESENTATIE TOPVOLLEY ANTWERPEN business club 2013-2014 TOPVOLLEY ANTWERPEN BUSINESS, SPORT en EMOTIE IN DE ARENA MARKETINGPRESENTATIE TOPVOLLEY ANTWERPEN business club 2013-2014 TOPVOLLEY ANTWERPEN EEN STRATEGISCH PRODUCT Topvolleybalteam met een nationale

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

voetbalstadions, ErgEns te velde

voetbalstadions, ErgEns te velde 8 Voetbalstadions, ergens te velde TEKST: JOKE EMBRECHTS / FOTO's: Jurgen Vantomme Waar je ook gaat langs Belgische wegen, in elke dorp kom je wel een of meerdere voetbalvelden tegen. De man die daar alles

Nadere informatie

Les 8: Ik voel me hier gelukkig.

Les 8: Ik voel me hier gelukkig. CD 2, Track 15 Alstublieft meneer. Zal ik de kabeljauwfilets in een tasje voor u doen? Kijkt u eens. Tot ziens. Dag meneer. Mijn naam is Sandra Metten. Ik schrijf een artikel voor het studentenblad Zo!

Nadere informatie

BVV BARENDRECHT NIEUWSBRIEF ZOMERSPECIAL

BVV BARENDRECHT NIEUWSBRIEF ZOMERSPECIAL BVV BARENDRECHT NIEUWSBRIEF ZOMERSPECIAL Beste leden van BVV Barendrecht, Hierbij ontvangt u voor de 1 e maal de Zomerspecial van BVV Barendrecht. Ook gedurende de zomervakantie zitten wij zeker niet stil

Nadere informatie

HBO Talentenprijs editie marketing

HBO Talentenprijs editie marketing HBO Talentenprijs editie marketing Nieuwsbrief - maart Donderdag 31 mei 2012 Hanzehogeschool Groningen We zijn aan het eind van de maand maart en dat betekent dat het unieke HBO Talentenprijs event over

Nadere informatie

Royal Antwerp Hockey Club. Sponsordossier Galabal 2014

Royal Antwerp Hockey Club. Sponsordossier Galabal 2014 Royal Antwerp Hockey Club Sponsordossier Galabal 2014 I N T R O D U C T I E Geachte Heer, Mevrouw, Op vrijdag 14 maart 2014 bundelen enkele leden van Royal Antwerp Hockey Club hun krachten om een spetterend

Nadere informatie

foto s sina willmann haar mannetje

foto s sina willmann haar mannetje foto s sina willmann Sina Willmann staat haar mannetje De wereld van quadraces staat bij het brede publiek voornamelijk bekend als een echte mannenwereld. Er zijn echter ook dames die hun mannetje weten

Nadere informatie

college van burgemeester en schepenen Zitting van 20 november 2015

college van burgemeester en schepenen Zitting van 20 november 2015 beraadslaging/proces verbaal Kopie college van burgemeester en schepenen Zitting van 20 november 2015 Besluit A-punt GOEDGEKEURD cultuur, sport, jeugd en onderwijs Samenstelling de heer Bart De Wever,

Nadere informatie

TEAMBUILDING EN VOETBALLEN VOOR HET GOEDE DOEL? HET KAN! OP KOMPANY S FOOTBALL TOURNAMENT 2014!

TEAMBUILDING EN VOETBALLEN VOOR HET GOEDE DOEL? HET KAN! OP KOMPANY S FOOTBALL TOURNAMENT 2014! ZATERDAG 7 JUNI 2014 2 TEAMBUILDING EN VOETBALLEN VOOR HET GOEDE DOEL? HET KAN! OP KOMPANY S FOOTBALL TOURNAMENT 2014! 3 INLEIDING Met uw bedrijf voetballen voor het goede doel? Het kan! Op 7 juni 2014

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

Wat vul je in? Vul in ei of ij. Alle spelers gaan.. trainingskamp. Verschillende landen spelen. Eén keer.. de vier jaar wordt het WK gehouden.

Wat vul je in? Vul in ei of ij. Alle spelers gaan.. trainingskamp. Verschillende landen spelen. Eén keer.. de vier jaar wordt het WK gehouden. Naam:. Wat vul je in? Kies uit: tegen in van met op naast onder over - aan Alle spelers gaan.. trainingskamp. Het wk begint.. een openingsceremonie. Verschillende landen spelen.. elkaar. Eén keer.. de

Nadere informatie

Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015

Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015 Resultaten van de bevraging rond Snowjam 2015 39 riders en 34 toeristen namen deel aan onze bevraging. De belangrijkste resultaten worden besproken aan de hand van losse opmerkingen die gemaakt werden,

Nadere informatie

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Essay Dordtologie Een sportevenement specifiek voor Dordrecht Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Inleiding Ik heb met plezier de cursus Dordtologie gevolgd. Allerlei onderwerpen zijn tijdens

Nadere informatie

Lommel United jeugdopleiding Partnership-Mogelijkheden 2015-2016

Lommel United jeugdopleiding Partnership-Mogelijkheden 2015-2016 Lommel United jeugdopleiding Partnership-Mogelijkheden 2015-2016 'onze jeugd, onze trots, uw opportuniteit' Opleiden is investeren in de toekomst! Investeren in talent en mensen. Hen de kansen bieden om

Nadere informatie

MISSIE KVK WESTHOEK JEUGD. De jeugdwerking van KVK Westhoek wil samen met de hele club de vooropgestelde missie gestalte geven:

MISSIE KVK WESTHOEK JEUGD. De jeugdwerking van KVK Westhoek wil samen met de hele club de vooropgestelde missie gestalte geven: MISSIE KVK WESTHOEK JEUGD De jeugdwerking van KVK Westhoek wil samen met de hele club de vooropgestelde missie gestalte geven: Voetbal = hoofdproduct Opleiden om morgen te winnen! KVK Westhoek wil zoveel

Nadere informatie

Wanneer wordt veranderen een succes?

Wanneer wordt veranderen een succes? Wanneer wordt veranderen een succes? Inhoud 1. Iedereen 100% tevreden?...2 2. Hoe als manager een veranderingsproces optimaal ondersteunen?... 2 Inzicht in het veranderingsproces... 3 Een externe partner

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca.

NIEUWSBRIEF. Woord van de voorzitter. Nieuwe teamindelingen & trainingstijden. In dit nummer: mei 2013 editie 7 2013-2014. staan vanaf. ca. NIEUWSBRIEF In dit nummer: mei 201 editie 7 Woord van de voorzitter 1 Marianne Jansen 2 Woord van de voorzitter Joost Wissink Oproep: oude nieuwsbrieven Bill s Bar Beach Volleybal Toernooi Opfriscursus

Nadere informatie

Ikea realiseert beste klantprestatie, UPC slechtste

Ikea realiseert beste klantprestatie, UPC slechtste Persbericht januari 2010 MIcompany, MetrixLab & Customer Insights Center Winnaars Customer Performance Awards bekend Ikea realiseert beste klantprestatie, UPC slechtste Het Customer Insights Center van

Nadere informatie

Nieuwsbrief Meisjes- en vrouwenvoetbal

Nieuwsbrief Meisjes- en vrouwenvoetbal KONINKLIJKE NEDERLANDSE VOETBALBOND AMATEURVOETBAL Nieuwsbrief Meisjes- en vrouwenvoetbal knvb.nl In dit terugkerende item worden de ontwikkelingen van het meisjes- en vrouwenvoetbal in district Zuid II

Nadere informatie

Crisis en verandering

Crisis en verandering Crisis en verandering Philip de Roos Κρίση = Crisis Vertrouwen Gevolg? Hand op de knip Bankencrisis crisis Landen crisis Crisis en verandering 4 miljard mensen toegang tot internet? Kansen? Mobiele communicatie?

Nadere informatie

Ik ben Jeremiah Werleman en ik ben zeventien jaar oud. Ik zit in het vierde jaar van de mavo op het Mon Plaisir College, midden in mijn examens.

Ik ben Jeremiah Werleman en ik ben zeventien jaar oud. Ik zit in het vierde jaar van de mavo op het Mon Plaisir College, midden in mijn examens. Talenten op Aruba. Ze zijn overal te vinden. Zij storten zich in het leven, of het nu sport, kunst, uitgaan, lezen, muziek of juist de donkere kant van de samenleving is. Het is aan hen. Voor diegene die

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Als sport je toekomst is, combineer je topsport met onderwijs!

Als sport je toekomst is, combineer je topsport met onderwijs! Als sport je toekomst is, combineer je topsport met onderwijs! 1 2 3 Jij wilt het beste uit jezelf halen. Jij gaat voor winnen. Jouw doel is de top in jouw tak van sport. Maar aan de andere kant wil je

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de Gerwin De Decker Sportievelingen zullen zich tijdens de zomervakantie niet vervelen. Want de Olympische Spelen komen er weer aan! Van 27 juli tot en met 12 augustus 2012 zullen alle topatleten van de hele

Nadere informatie

Waarom Voetbal Club 2000?

Waarom Voetbal Club 2000? Hét digitale platform voor de hele vereniging Waarom Voetbal Club 2000? U helpt uw vrijwilligers, kiest voor continuïteit én u heeft alles in één! Waarom al meer dan 150 verenigingen voor Voetbal Club

Nadere informatie

DE JAMIN FORMULE WINKELS COMMUNICATIE PRODUCT ONDERSTEUNING INNOVATIE CONCLUSIE

DE JAMIN FORMULE WINKELS COMMUNICATIE PRODUCT ONDERSTEUNING INNOVATIE CONCLUSIE INTRODUCTIE JAMIN is de oudste en meest bekende snoepwinkel van ons land. Ooit begonnen in 1870 (!) en mede door het in 2009 verleende predicaat Hofl everancier, mag het bedrijf rustig als iconisch worden

Nadere informatie

TelsTar. 50 jaar Telstar

TelsTar. 50 jaar Telstar TelsTar d e w i t t e l e e u w i n n e n 50 jaar Telstar S P O NS O R W O R D E N V A N D E W I T T E L E E U W I N N E N Vrouwen en meisjes voetbal is de snelst groeiende sport in Nederland (132.000

Nadere informatie

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar.

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar. Het seizoen zit er bijna op, het eerste speelt nog in de nacompetitie voor promotie, de jeugdtoernooien gaan beginnen en we hebben nog twee evenementen te goed om dit voetbalseizoen af te sluiten. Als

Nadere informatie

Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor

Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor Bestuur Born Atletiek Totaal Even voorstellen, Beste atleten en ouders, wellicht heeft u er nooit zo bij stil gestaan maar achter de schermen is de Stichting

Nadere informatie

assie Natuurlijk is ze heel erg van het meten - Kim ZONDER LUKT NIETS THEMA: HOOFD EN HART

assie Natuurlijk is ze heel erg van het meten - Kim ZONDER LUKT NIETS THEMA: HOOFD EN HART 78 Q2 2016 THEMA: HOOFD EN HART Tekst: Geert Dekker Beeld: Michiel ter Wolbeek assie ZONDER LUKT NIETS Als de druk oploopt, verdringt het hoofd het hart. En dan kan het weleens fout gaan. Dat geldt wat

Nadere informatie