Vakoverschrijdende eindtermen op onze school

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vakoverschrijdende eindtermen op onze school"

Transcriptie

1 Vakoverschrijdende eindtermen op onze school

2

3 Inhoud Inhoud Inleiding Voetverhaal Voetloket Het uitstappenformulier invullen Stappenplan Voetloket, voetverhaal Te realiseren VOET(en) Overzicht contextendoelstellingen ICT Eerste graad Leren leren Technisch-Technologische vorming derde graad Stamvaardigheden Brontekst STAM Herschreven stamvaardigheden Bibliografie Vakoverschrijdende eindtermen Pagina 3

4

5 ksjoma 1 Inleiding 1.1 Voetverhaal De VOET zijn maatschappelijk relevante eindtermen zonder vak. Omgekeerd geeft een school naast vakken ook altijd een opvoeding zonder leerplan. De VOET kan je zien als de schets van zo n leerplan voor schoolse opvoeding. Maar elke vergelijking loopt natuurlijk ergens mank. Andere vergelijkingen zijn nodig. Voor wie iets van voetbal kent: de schoolse opvoeding verhoudt zich tot de VOET zoals een voetbalploeg tot een nieuwe coach. De vorige coach is verdwenen. En zonder coach is het wel prettig voetballen, alleen weet de ploeg niet meer of ze goed bezig is. De VOET houden ons een spiegel voor, en daar kunnen wij ons voordeel mee doen. Voor wie iets met koken heeft: om een bechamelsaus te maken heb je een roux nodig die de saus bindt. De VOET op hun best zijn zo n bindmiddel. Voor de muziekfans: de VOET verhouden zich tot onze schoolse opvoeding zoals instrumentale begeleiding bij een zangpartij. Deze zangpartij is ook a capella best te genieten, maar komt met de juiste begeleiding beter tot haar recht. Kwestie is de begeleiding goed af te stemmen op de zanglijnen. Dat afstemmen noemen we het voetloket. Vakoverschrijdende eindtermen Pagina 5

6 1.2 Voetloket Ons voetenboekje is een herschrijving van het bekende Met het oog op onze leerlingen hebben we de contextnamen vereenvoudigd en voor elke context een passend icoontje gezocht. Het is belangrijk dat ook onze leerlingen weten waarom ze doen wat we hen vragen te doen. De VOET kunnen ons daarbij helpen. Een activiteit zal daarom onder de vlag van slechts 1 icoontje bekend worden gemaakt. Als je met een leerlingengroep iets organiseert, is het dus belangrijk om 1) op voorhand je focus goed voor ogen te krijgen en in de best passende context te situeren; en 2) de vlag waaronder je vaart ook telkens opnieuw aan de leerlingen uit te leggen. Waar nodig hebben we de eindtermen op ksjomamaat herformuleerd. De nummering van de eindtermen blijft intact om de link met het oude boekje niet te verliezen. We gaven ze bovendien een kwalificatie die kan helpen om een voet te selecteren: K = Kennisvoet (= een eindterm die informatie omschrijft die moet gekend zijn; deze voeten worden dikwijls via lessen gerealiseerd); D = Doevoet (= een eindterm op vlak van vaardigheden en attitudes; uitstappen focussen vooral op doevoeten); de doevoeten zijn groen gearceerd; = ksjomavoet (= een eindterm die onze school elke dag nastreeft door de manier waarop wij school zijn; het is misschien interessant om een uitstap NIET te focussen op een ksjomavoet). De VOETeindtermen ICT 1 e graad, leren leren, en Technisch-Technologische Vorming voor ASO 2 e en 3 e graad behouden we integraal; ICT en lerenleren omdat zij helder en bruikbaar zijn, TTV omdat zij zo onduidelijk zijn dat zij verder overleg vereisen. De lijst met omschrijvingen van de sleutelcompetenties achter de stamvaardigheden (in p. 8-9) namen we over als nuttige toelichting bij onze herformulering van de stamvaardigheden. In dit nieuwe voetboekje hebben we ook het bekende uitstappenformulier opgenomen, omdat een uitstap of een binnen-schools project uitgelezen kansen biedt om voeten na te streven. Het uitstappenformulier hebben we grondig herwerkt om je te helpen de VOET op een voor iedereen vruchtbare manier te gebruiken. Mét het uitstappenformulier geven we tot slot nog een handig overzicht mee van de procedure die je moet volgen om een uitstap of project te realiseren. Hopelijk begrijp je de zin van elke stap in deze procedure: waarom je best eerst een datum voor je activiteit komt bespreken met de directie, waarom de directie je zal vragen waar je focus ligt bij deze activiteit met die leerlingengroep en hoe je zal evalueren, waarom je dit best met je team van collega s bespreekt, waarom je de leerlingen moet meenemen in je verhaal, waarom je de rest van de school en de buitenwereld iets moet laten zien van je activiteit, en waarom je de evaluatie die je je voornam best ook echt ter harte neemt. Pedagogisch Team schooljaar (Dominique Dedoncker, Maarten Ferny, Herman Hermans, Sara Michiels, Charlotte Snoeks) Pagina 6 Auteurs PET 14-15

7 ksjoma 2 Het uitstappenformulier invullen Stappenplan Idee! Buitenkant Formulier Binnenkant Formulier Bereid je klas voor Doe & Geniet! Evaluatie 1 De procedure voor het aanvragen van een uitstap kan je ook terugvinden in het schoolwerkplan op intranet (personeel > personeelsdocumenten > schoolwerkplan). Vakoverschrijdende eindtermen Pagina 7

8 2.2 Voetloket, voetverhaal Voor welke doelgroep wens je iets te organiseren?... Waar ligt je focus? (Waarom engageer je je voor dit project?)... CONTEXTEN In welke context ligt je focus? Welke doelstelling uit deze context komt het dichtst bij je focus? 1a 1b Mijn lijf Veiligheid Mijn hoofd Samen NatuurLeuk Politiek Economie Cultuur ICT Leren leren TTV Doelstellingnr. Hoe ga je deze doelstellingen evalueren? a) Je evalueert alleen met je leerlingen met je collega s b) Hoe pak je dit aan? ik bevraag 5 leerlingen ik doe een enquête ik doe een toets c) Wanneer ben je tevreden? (Wanneer is de doelstelling volgens jou bereikt? Omschrijf zo concreet mogelijk.) Na de uitstap: 2 Inhoudelijke reflectie: Heb je je contextdoelstelling bereikt? Ja Nee Deels Heb je ideeën om het volgende keer anders/beter aan te pakken? Aandachtspunten van praktische aard voor volgende keer: Pagina 8 Auteurs PET 14-15

9 ksjoma STAMVAARDIGHEDEN Welke stamvaardigheid is zeker vereist voor het welslagen van je focus? (Schrijf de stamvaardigheid volledig op, niet enkel een nummer noteren). Stamvaardigheid Nr. Bijvoorbeeld: zelfredzaamheid 23 Wat verwacht je dat hierbij moeilijk is voor jouw doelgroep? Formuleer desgewenst de uitdaging.... ik observeer de leerlingen ik plan een vergadering ik overleg met collega s andere:. c) Wanneer ben je tevreden? (Wanneer is de vaardigheid volgens jou bereikt? Omschrijf zo concreet mogelijk.) Na de uitstap: 2 Inhoudelijke reflectie: Heb je je stamvaardigsheidsdoelstelling bereikt? Ja Nee Deels Heb je ideeën om het volgende keer anders/beter aan te pakken? Vakoverschrijdende eindtermen pagina 9

10 3 Te realiseren VOET(en) 3.1 Overzicht contextendoelstellingen 1.1 D Zich verzorgen en hygiënisch gedragen. 1.2 D Het eigen lichaam kennen en reageren op lichaamssignalen. 1.3 D Evenwicht vinden tussen werk & ontspanning, rust & beweging. 1a Mijn lijf 1.4 D Een ergonomische en gevarieerde sta-, zit-, werk- en tilhouding aannemen. 1.5 Gezonde keuzes maken in je dagelijkse voeding. 1.6 D Hygiënisch omgaan met voeding. 1.7 D Dagelijks tijd nemen voor lichaamsbeweging. 1.8 K 1.9 D De gevaren bij het gebruik van genotsmiddelen en medicijnen kennen. Voorzorgsmaatregelen nemen tegen risicovol lichamelijk contact D Zie 5.2 1b Veiligheid 1.11 Veilig werken D Eerste hulp aanbieden in de nodige situaties Het verkeersreglement toepassen Fiets, bus, tram, en auto veilig gebruiken K Beseffen dat ook leuke dingen vaak een impact hebben op veiligheid en gezondheid. Eigen notities: Pagina 10 Auteurs PET 14-15

11 ksjoma 2.1 D Op een goede manier omgaan met deadlines en stress. 2.2 Gepast omgaan met vreugde, verdriet, angst, boosheid, verlies en rouw. 2 Mijn hoofd 2.3 In probleemsituaties hulp aanbieden, vragen en aanvaarden. 2.4 D Seksuele ontwikkeling en veranderingen in de puberteit aanvaarden en verwerken. 2.5 D Respectvol omgaan met liefdesrelaties (vriendschap, verliefdheid en seksualiteit). 2.6 D Zich weerbaar opstellen. 2.7 D Zich uitdrukken via beeld, muziek, beweging, drama en andere media. 2.8 D Ervaren dat cultuur en kunst een gevoelige snaar kan raken. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 11

12 3.1 D Een relatie kunnen beginnen, onderhouden en beëindigen. 3.2 Gezag aanvaarden én begrijpen dat afspraken en regels belangrijk zijn voor het samenleven op school. 3.3a Verschillen accepteren binnen een relatie met medeleerlingen. 3.3b Respectvol en zorgzaam omgaan met medeleerlingen. 3 Samen 3.4 Ongelijk kunnen toegeven en zich verontschuldigen. 3.5 D Discreet zijn wanneer het past. 3.6 Discriminatie tegengaan en anders-zijn aanvaarden. Respect! 3.7 K 3.8 Samenlevingsvormen, veilig vrijen en zwangerschap kunnen bespreken. Eigen wensen en gevoelens kunnen uiten en weten wanneer dit wel of niet past. 3.9 Constructieve oplossingen zoeken voor conflicten D 3.11 D In dialoog gaan met anderen over de eigen voorkeur voor bepaalde kunst- en cultuuruitingen. Zich inleven in de leefwereld van anderen via cultuur- en kunstuitingen. Eigen notities: Pagina 12 Auteurs PET 14-15

13 ksjoma 4.1 Meewerken aan milieubeleid en zorg. 4 NatuurLEUK 4.2a K 4.2b K 4.3 K 4.4 K 4.5 D Duurzaamheid begrijpen als een samengaan van economische, sociale en ecologische aspecten. Beseffen dat techniek en beleid een invloed hebben op duurzaamheid. Mogelijkheden zoeken om zelf duurzaam gebruik te maken van ruimte, grondstoffen, goederen, energie en vervoermiddelen. Mee zoeken naar duurzame oplossingen voor problemen in de plaatselijke en globale leefomgeving. Interesse en waardering tonen voor de natuur, het landschap en het cultureel erfgoed. 4.6 D Aanvoelen dat natuur ook genieten kan zijn. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 13

14 5.1 K K Voorbeelden geven over hoe je inspraak kan hebben in de werking van de maatschappij. In reële schoolse situaties deelnemen aan democratische besluitvorming. De waarde van kinder- en mensenrechten beseffen en weten dat deze met de tijdsgeest evolueren. 5.4 D Positief opkomen voor je eigen rechten en die van anderen. 5 Politiek 5.5 K 5.6 K 5.7 K 5.8 K Aantonen dat onze maatschappij is gebaseerd op rechten en plichten. Weten dat onze democratie werkt met het principe van de scheiding der machten. De rol van de media en organisaties in het functioneren van ons democratisch bestel illustreren. De hoofdzaken van de federale Belgische staatsstructuur onderscheiden. 5.9 K Onze staatsstructuur vergelijken met andere regeringsvormen K 5.11 K 5.12 K Aantonen dat in een democratie zoveel mogelijk geluisterd wordt naar verschillende standpunten. Toelichten dat de eigen leefwereld mede tot stand komt door Europese instanties. Het belang van internationale organisaties en instellingen aantonen K Positieve en negatieve gevolgen van de mondialisering geven. Eigen notities: Pagina 14 Auteurs PET 14-15

15 ksjoma 6.1 K Met voorbeelden uitleggen hoe welvaart wordt gecreëerd en hoe een overheid inkomsten verwerft en aanwendt. 6.2 K Welvaart en welzijn in de wereld bespreken. 6 Economie 6.3 D 6.4 D 6.5 K 6.6 K Zich inzetten voor de verbetering van het welzijn en de welvaart in de wereld. Bij het kopen van goederen en het gebruiken van diensten zowel oog hebben voor prijs-kwaliteit en duurzame ontwikkeling als voor de rechten van de consument. Voorbeelden geven van hoe economie en arbeid verandert in de tijd. Factoren benoemen die de prijs van goederen en diensten beïnvloeden. 6.7 D Het eigen budget en de persoonlijke administratie beheren. 6.8 K 6.9 K Kenmerken, mogelijke oorzaken en gevolgen van armoede aangeven. De rol uitleggen van ondernemingen, werkgevers- en werknemersorganisaties in een nationale en internationale context. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 15

16 7.1 K De evolutie van waarden, normen en gewoonten in socioculturele groepen beschrijven. 7 Cultuur 7.2 Zich interesseren in het verschillend denken tussen mensen. 7.3 K Beseffen dat samenwerken loont. 7.4 D Vragen stellen rond onverdraagzaamheid, racisme, xenofobie vroeger en nu. 7.5 K Negatieve en positieve gevolgen geven van ruzie maken. 7.6 D Interesse voor de cultuur en kunst in je omgeving. 7.7 K Uitleggen dat in onze samenleving verschillende domeinen nauw met elkaar verweven zijn. Eigen notities: Pagina 16 Auteurs PET 14-15

17 ksjoma 3.2 ICT Eerste graad 8 ICT eerste graad hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken om hen te ondersteunen bij het leren. gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier. kunnen zelfstandig oefenen in een door ICT ondersteunde leeromgeving. kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving. kunnen ICT gebruiken om eigen ideeën creatief vorm te geven. kunnen met behulp van ICT digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren. kunnen ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan anderen. kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier te communiceren. kunnen afhankelijk van het te bereiken doel adequaat kiezen uit verschillende ICT-toepassingen. zijn bereid hun handelen bij te sturen na reflectie over hun eigen en elkaars ICT-gebruik. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 17

18 Informatieverwerving Opvattingen over leren 3.3 Leren leren 1 ste graad 2 de graad 3 de graad 1 werken ordelijk. 1 werken planmatig. 1 werken systematisch. 2 weten dat kennis en vaardigheden via verschillende leerstrategieën kunnen verworven worden. 2 reflecteren over hun leeropvattingen, leermotieven en leerstrategieën. 2 kiezen hun leerstrategieën gericht met het oog op te bereiken doelen. 9 Leren leren 3 4 kunnen gegevens memoriseren door gebruik te maken van hulpmiddelen. oriënteren zich in overzichtelijke informatie door gebruik te maken van vormkenmerken zoals titels, ondertitels, afbeeldingen en tekstmarkeringen. 3 kunnen uit gegeven informatiebronnen en -kanalen kritisch kiezen en deze raadplegen met het oog op te bereiken doelen. 3 kunnen diverse informatiebronnen en -kanalen kritisch kiezen en raadplegen met het oog op te bereiken doelen. 5 maken adequaat gebruik van inhoudsopgave en register. 6 raadplegen adequaat een documentatiecentru m, bibliotheek en multimedia. Pagina 18 Auteurs PET 14-15

19 Informatieverwerking ksjoma 9 Leren leren 7 zoeken bij het instuderen van een behandelde leerinhoud de noodzakelijke voorkennis opnieuw op in leerboek, werkboek of notities. Bij het leren van samenhangende informatie: stellen de leerlingen vragen bij de leerstof en beantwoorden deze; kunnen zinvol inoefenen en herhalen. kunnen verwerkte informatie vakoverstijgend en in verschillende situaties functioneel toepassen. 8 brengen in korte, gestructureerde teksten tekstmarkeringen aan; 4 4 vervolledigen een schema aan de hand van geboden informatie; leggen verbanden tussen elementen van de leerstof. 9 kunnen samenhangende informatie begrijpen en analyseren door de betekenis van woorden, begrippen en zinnen, waar mogelijk, uit de context af te leiden of op te zoeken. 5 kunnen gegeven informatie onder begeleiding kritisch analyseren en samenvatten. 5 kunnen informatie samenvatten. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 19

20 Regulering van het leerproces Problemen oplossen 9 Leren leren 10 Bij het oplossen van een probleem: herformuleren de leerlingen het probleem; bedenken zij onder begeleiding een oplossingsweg en lichten die toe; 6 herkennen strategieën om problemen op te lossen en evalueren ze. 6 kunnen op basis van hypothesen en verwachtingen mogelijke oplossingswijzen realistisch inschatten en uitvoeren. passen zij de gevonden oplossingsweg toe. 7 evalueren de gekozen oplossingswijze en de oplossing en gaan eventueel op zoek naar een alternatief. 11 selecteren en ordenen het nodige materiaal en plannen onder begeleiding hun werktijd. 7 kunnen een realistische werkplanning op korte termijn maken. 8 kunnen een realistische werkplanning op langere termijn maken. 12 selecteren en ordenen het nodige materiaal en plannen onder begeleiding hun werktijd. 8 kunnen onder begeleiding hun leerproces sturen, beoordelen op doelgerichtheid en zo nodig aanpassen. 9 sturen hun leerproces, beoordelen het op doelgerichtheid en passen het zo nodig aan. 13 vergelijken de eigen werkwijze met die van anderen en geven vervolgens aan waarom iets fout gegaan is en hoe fouten vermeden kunnen worden. 9 trekken conclusies uit eigen leerervaringen en die van anderen. 10 kunnen feedback geven en ontvangen over hun leerervaringen.. Pagina 20 Auteurs PET 14-15

21 Studie- en beroepsgerichte keuzebekwaamheid Regulering van he leerproces ksjoma 9 Leren leren 10 beseffen dat er verschillende oorzaken zijn voor slagen en mislukken. 11 kunnen het eigen aandeel in slagen en mislukken inschatten. 11 beseffen dat interesses en waarden het leerproces beïnvloeden. 12 erkennen de invloed van hun interesses en waarden op hun motivatie. 14 hebben inzicht in de algemene structuur van het secundair onderwijs. 12 verwerven een zinvol overzicht over studie- en beroepsmogelijkheden. 13 verwerven een zinvol overzicht over studieen beroepsmogelijkheden, dienstverlenende instanties met betrekking tot de arbeidsmarkt of de verdere studieloopbaan. 15 zijn bereid alle studierichtingen en beroepen naar waarde te schatten. 13 zijn bereid alle studierichtingen en beroepen naar waarde te schatten. 14 zijn bereid alle studierichtingen en beroepen naar waarde te schatten. 16 kunnen hun interesses en mogelijkheden inschatten met het oog op een studiekeuze. 14 kunnen rekening houden met hun interesses en mogelijkheden bij hun studie- of beroepskeuze. 15 houden rekening met hun interesses en mogelijkheden bij hun studie- of beroepskeuze. 17 wenden eenvoudige strategieën aan voor het maken van een studiekeuze. 15 kunnen de consequenties inschatten van hun keuzen inzake studie of beroep. 16 kunnen reflecteren over hun studie of beroepskeuze. Vakoverschrijdende eindtermen pagina 21

22 Attitude Technisch begrijpen Techniek begrijpen 3.4 Technisch-Technologische vorming derde graad 1 2 de graad ASO 3 de graad ASO kunnen effecten van techniek op mens en samenleving illustreren en in historisch perspectief plaatsen (zoals comfort, design, milieu, consumentisme kunnen effecten van techniek op menselijke gedragingen, houdingen, waarden en normen illustreren. 1 2 kunnen kenmerken van een technische benadering onderscheiden van andere benaderingen zoals wetenschappelijk, artistiek, sociaal, 3 10 TTV kunnen gefundeerd oordelen over de rol van ondernemingen/organisaties in en voor de samenleving bijvoorbeeld met betrekking tot welvaart, ontwikkeling, welzijn, 4 (technisch en technologische vorming) 2 3 kunnen kennis en vaardigheden uit verschillende vakgebieden herkennen in technische realisaties. kunnen de eigenheid van het technisch proces (bijvoorbeeld doelbepaling, ontwerpen, uitvoeren, evalueren) herkennen en omschrijven. kunnen kennis en vaardigheden uit verschillende sectoren herkennen. kunnen eenvoudige ontwerpen en realisaties evalueren. kunnen ondernemingen/organisaties karakteriseren als uitvoerders van technische processen en de rol van verschillende technische beroepen en vaardigheden hierbij toelichten ontwikkelen een constructief kritische houding ten aanzien van techniek, technische beroepen en ondernemingen/organisaties. 8 Pagina 22 Auteurs PET 14-15

23 ksjoma 4 Stamvaardigheden 4.1 Brontekst STAM De stamvaardigheden zijn sleutelcompetenties in gelijk welke context. Deze eindtermen zijn vrij algemeen geformuleerd zodat ze breed kunnen worden geinterpreteerd en toepasbaar zijn in alle opvoedings- en onderwijsactiviteiten van de school. Is je niet meteen duidelijk wat met een bepaalde stamvaardigheid precies bedoeld wordt, raadpleeg dan onderstaande omschrijvingen die komen uit de inleiding van (p.8/9). communicatief vermogen in de zin van verbale en non-verbale taal en contactvaardigheid, zich moeiteloos onder andere mensen begeven, naar anderen toestappen en zich in gezelschap mengen; creativiteit in de zin van ondernemend en innoverend, soepele geest en inventiviteit; doorzettingsvermogen in de zin van wilskracht, keuzes kunnen maken en verantwoorden, ambitieus en moedig zijn; empathie in de zin van inlevingsvermogen en responsiviteit, het vermogen af te stemmen op de gesprekspartner en relationele gerichtheid; esthetische bekwaamheid in de zin van schoonheid in cultuur- en kunstuitingen kunnen waarderen en schoonheid naar eigen smaak kunnen creëren; exploreren in de zin van actief zoeken naar situaties om de eigen capaciteiten te verbreden en verdiepen, leergierig zijn, durven en een actief aftasten van handelingsmogelijkheden; flexibiliteit in de zin van mentale soepelheid en veerkracht, relativeringsvermogen (humor) en stressbestendigheid; initiatief in de zin van anticiperen, proactief handelen, wensen nastreven en taken aanpakken zonder dat het gevraagd wordt of zonder dat omstandigheden ertoe dwingen; kritisch denken in de zin van onderscheidingsvermogen; mediawijsheid in de zin van een bewuste en kritische houding ten opzichte van klassieke (televisie, radio, pers) en nieuwe media (internettoepassingen, sms) en het vermogen tot een alledaags, informeel en creatief mediagebruik dat (impliciet of expliciet) gericht is op participatie in de culturele publieke sfeer (lezersbrief, you tube, chatrooms, blogs, webcam, enz.); een open en constructieve houding tonen in de zin van ruimdenkend, maar ook belangstellend en relationeel gericht; respect in de zin van verdraagzaamheid, hoffelijkheid, ethisch denken en handelen, verbondenheid met de eigen leefwereld en de ruimere samenlevingscontext, verantwoordelijkheid; samenwerken in de zin van solidariteit en daadwerkelijke inzet voor een publieke zaak, constructieve deelname aan initiatieven die een plaatselijke of grotere gemeenschap raken; verantwoordelijkheid in de zin van engagement en betrokkenheid, maar ook loyaliteit en effectbesef van eigen denken en handelen; zelfbeeld in de zin van zelfkennis en realistisch zelfwaardegevoel, weet hebben van beperkingen en vertrouwen op capaciteiten, oprechtheid en authenticiteit; zelfredzaamheid in de zin van kunnen zorgen voor zichzelf en het sociaal, cultureel of economisch netwerk kunnen benutten wanneer nodig; zorgvuldigheid in de zin van accuratesse, nauwkeurigheid en organisatievermogen, de wil om het werk goed te doen, bedachtzaam t.a.v. middelen en doel; zorgzaamheid in de zin van behulpzaam en liefhebbend, proactief dienst- en zorgverlenend als inter-persoonlijke, interculturele, sociale en civiele vaardigheid. Vakoverschrijdende eindtermen pagina 23

24 4.2 Herschreven stamvaardigheden Communicatief vermogen 1a Verbaal en non-verbaal taalvaardig zijn. 1b Contactvaardig zijn. Creativiteit 2 Originele ideeën en oplossingen ontwikkelen en uitvoeren. 3 Zelf stappen ondernemen om vernieuwingen te realiseren. Doorzettingsvermogen 4 Ondanks moeilijkheden een doel blijven nastreven. Empathie 5 Rekening houden met de situatie, opvattingen en emoties van anderen. Esthetische bekwaamheid 6 Schoonheid ervaren. 7 Schoonheid creëren. Exploreren 8 Zelf naar uitdagingen zoeken, leergierig zijn en durven uitproberen. Flexibiliteit 9 Veerkracht, stressbestendigheid en relativeringsvermogen hebben. Initiatief 10 Zich spontaan engageren. Kritisch denken 11 Gegevens, handelwijzen en redeneringen ter discussie stellen a.d.h.v. van relevante criteria. 12 Bekwaam zijn om alternatieven af te wegen en een bewuste keuze te maken. 13 Onderwerpen benaderen vanuit verschillende invalshoeken. Mediawijsheid 14 Kritisch en verstandig omgaan met alle vormen van media. 15 Participeren aan de publieke ruimte via sociale media. Open en constructieve houding 16 Zich belangstellend opstellen, zich interesseren. 17 Eigen meningen toetsen aan andere standpunten. Respect 18 Zich respectvol gedragen (verdraagzaam, hoffelijk, verantwoordelijk, ethisch denken en handelen). Pagina 24 Auteurs PET 14-15

25 ksjoma Samenwerken 19 Actief bijdragen tot het realiseren van gemeenschappelijke doelen. Verantwoordelijkheid 20 Verantwoordelijkheid opnemen voor het eigen handelen (zich engageren, loyaal zijn, gevolgen van eigen handelen beseffen). Zelfbeeld 21 Inzicht verwerven in de eigen sterke en zwakke punten. 22 Eigen identiteit ontwikkelen als authentiek individu, in verbondenheid met verschillende groepen. Zelfredzaamheid 23 Voor zichzelf zorgen. 24 De weg vinden naar maatschappelijke diensten en instellingen. Zorgvuldigheid 25 Kwaliteitseisen stellen aan eigen werk en aan dat van anderen. Zorgzaamheid 26 Omgaan met verscheidenheid. 27 Zorg dragen voor de toekomst van zichzelf en anderen. Eigen notities: Vakoverschrijdende eindtermen pagina 25

26 5 Bibliografie Veltmans, F. Iconen. FrankGrafix, Berchem. Vlaamse Overheid. (2010) Brussel: Vlaamse Overheid. Pagina 26 Auteurs PET 14-15

27

28

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 200) VOOR DE EERSTE GRAAD 2 2 AANSLUITING BIJ DE VAKKEN aardrijkskunde biologie sociaal-economische initiatie

Nadere informatie

DEEL 1: HET VOET-BELEID

DEEL 1: HET VOET-BELEID -INSTRUMENT SO DEEL 1: HET -BELEID Hoe zorgt de school ervoor dat alle vakoverschrijdende eindtermen voor álle leerlingen worden nagestreefd? A. DOELGERICHT? Is er een visie t.a.v.? Heeft de school een

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Jaarplan Jaarplan PAV 5dejaar

Jaarplan Jaarplan PAV 5dejaar Schooljaar 2011-2012 Leerkracht(en): Vak: Klassen: Ann Debecker, Sonia Mannaerts, Carine Peeters, Ivo Thyssen, Jo Vonckx Jaarplan PAV 5dejaar 5GK, 5RK1, 5RK2 Schooljaar: 2011-2012 Algemene gegevens Leerjaar

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Economie. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs

Economie. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs Bijlage 7 bij het besluit van de Vlaamse Regering van.../.../... tot wijziging van de indeling van studiegebieden in opleidingen van het secundair volwassenenonderwijs en van de regelgeving betreffende

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Economie - Wiskunde. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs

Economie - Wiskunde. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs Bijlage 10 bij het besluit van de Vlaamse Regering van.../.../... tot wijziging van de indeling van studiegebieden in opleidingen van het secundair volwassenenonderwijs en van de regelgeving betreffende

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Moderne Talen - Wiskunde. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs

Moderne Talen - Wiskunde. Algemene opleiding Studiegebied Algemene vorming AO AV Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs Bijlage 13 bij het besluit van de Vlaamse Regering van.../.../... tot wijziging van de indeling van studiegebieden in opleidingen van het secundair volwassenenonderwijs en van de regelgeving betreffende

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur)

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Workshop levensverhalen van Duitse soldaten infobrochure voor leraren

Workshop levensverhalen van Duitse soldaten infobrochure voor leraren Workshop levensverhalen van Duitse soldaten infobrochure voor leraren Deze infobrochure bevat een inhoudelijke beschrijving van de workshop en zijn doelstellingen. Ten tweede vinden begeleidende leraren

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder)

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector Bouw Beginsituatie:

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Technologische Opvoeding Onderwerp:

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector

Nadere informatie

Lichamelijke opvoeding en de vakoverschrijdende eindtermen (VOET) en ontwikkelingsdoelen (VOOD)

Lichamelijke opvoeding en de vakoverschrijdende eindtermen (VOET) en ontwikkelingsdoelen (VOOD) Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Lichamelijke opvoeding en de vakoverschrijdende eindtermen (VOET) en ontwikkelingsdoelen (VOOD) Werken aan de vakoverschrijdende

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Welke afspraken worden gemaakt om geschiedenis te studeren? Wordt dit opgevolgd per graad en van graad tot graad? Leren leren blijft

Nadere informatie

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus)

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m.

Nadere informatie

Vakoverschrijdende eindtermen en ontwikkelingsdoelen Jean Strynck, begeleider P.O.

Vakoverschrijdende eindtermen en ontwikkelingsdoelen Jean Strynck, begeleider P.O. Vakoverschrijdende eindtermen en ontwikkelingsdoelen Jean Strynck, begeleider P.. De plaats van Muzisch-creatieve vorming in het nieuwe concept, een kijkwijzer vanuit een ruime invalshoek. Eindtermen zijn

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, )

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 1ste graad secundair onderwijs A stroom / B - stroom Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Gemeenschappelijke stam : (communicatief vermogen) brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

IN SAMENHANG LEZEN Meer voorbeelden

IN SAMENHANG LEZEN Meer voorbeelden IN SAMENHANG LEZEN Meer voorbeelden Twee extra voorbeelden Volgende teksten gaan over twee scholen die beide hun leerlingen leren omgaan met verscheidenheid. De eerste legt daarbij een andere focus dan

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Printmedia (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Printmedia (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Printmedia (beroep: drukker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Technologische Opvoeding Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Printmedia Beginsituatie:

Nadere informatie

Vakoverschrijdende eindtermen

Vakoverschrijdende eindtermen Vakoverschrijdende eindtermen GEMEENSCHAPPELIJKE STAM (communicatief vermogen) 1 brengen belangrijke elementen van com muni ca tief handelen in praktijk; (creativiteit) 2 kunnen originele ideeën en oplossingen

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

VOET @ 2010 C^ZjlZ kv`dkzghx]g^_yzcyz Z^cYiZgbZc kddg ]Zi hzxjcyv^g dcyzgl^_h

VOET @ 2010 C^ZjlZ kv`dkzghx]g^_yzcyz Z^cYiZgbZc kddg ]Zi hzxjcyv^g dcyzgl^_h VOET @ 2010 VOET @ 2010 Nieuwe vakoverschrijdende eindtermen voor het secundair onderwijs Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Agentschap voor Kwaliteitszorg in Onderwijs en Vorming (AKOV) Colofon

Nadere informatie

Studiedag Duurzame Ontwikkeling

Studiedag Duurzame Ontwikkeling Studiedag Duurzame Ontwikkeling Wanneer je een schip wilt bouwen, breng dan geen mensen bij elkaar om hout aan te slepen, werktekeningen te maken, taken te verdelen en werk te plannen, maar leer de mensen

Nadere informatie

Project: 1A, Talenten.

Project: 1A, Talenten. Project: 1A, Talenten 1 Doelstellingen Het spreekt voor zich dat dit project zich voornamelijk focust op de vakoverschrijdende eindtermen, specifiek binnen de generieke eindtermen, de socio relationele

Nadere informatie

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING Modulaire opleiding Economie - Moderne Talen AO AV 006 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 28 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 23 november 2006 1 Deel 1 Opleiding... 5

Nadere informatie

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat, 00 Brussel VOET EN WISKUNDE Inleiding: vorming Een actuele denkwijze over wiskundevorming gaat uit van competenties. Het gaat om een

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING: HUMANE WETENSCHAPPEN CULTUURWETENSCHAPPEN

VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING: HUMANE WETENSCHAPPEN CULTUURWETENSCHAPPEN Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING: HUMANE WETENSCHAPPEN CULTUURWETENSCHAPPEN 3 de jaar Algemeen: Afhankelijk van

Nadere informatie

BIOTOOPSTUDIE HET BOS

BIOTOOPSTUDIE HET BOS BIOTOOPSTUDIE HET BOS DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in

Nadere informatie

Interactieve rondleiding SO

Interactieve rondleiding SO Interactieve rondleiding SO Heilige Plaatsen Tijdens deze interactieve rondleidingen ontdekken jongeren uit het secundair onderwijs de verschillen en gelijkenissen tussen de drie religies. Meer specifiek

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Duur: 1 lesuur. Doelstellingen: De weergegeven doelstellingen baseren zich op de eindtermen van het leerplan secundair onderwijs (D:2003/0279/001).

Duur: 1 lesuur. Doelstellingen: De weergegeven doelstellingen baseren zich op de eindtermen van het leerplan secundair onderwijs (D:2003/0279/001). Lesschema les 1 Doelgroep: Bij voorkeur 3 e graad Duur: 1 lesuur Lesonderwerp: Komen Eten?! inleiding bij het lesthema Doelstellingen: De weergegeven doelstellingen baseren zich op de eindtermen van het

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels We gebruiken op school voor het 4 de, 5 de en 6 de leerjaar de handleiding CONTACTSLEUTELS van uitgeverij De Sleutel. Kenmerken van Contactsleutels: Elk leerjaar beschikt

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO Schooljaar 2011-2012 Leerkracht(en): Vak: Klassen: Schooljaar: 2011-2012 Béa Gyselen, Sigrid Hertogs, Danny Heylen, Liesbeth Hofmans, Linda Servaes, Christine Somers Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Nadere informatie

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS 1. Talenonderwijs binnen een schoolbreed beleid De school werkt aan de

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3 VELDWERK LANDSCHAP DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in het

Nadere informatie

EINDTERMENTABEL OVERZICHT. Flos en Bros werkboekjes. x x. x x x x x. x x x. Werkboekje blz e Leerjaar 6 e Leerjaar

EINDTERMENTABEL OVERZICHT. Flos en Bros werkboekjes. x x. x x x x x. x x x. Werkboekje blz e Leerjaar 6 e Leerjaar 5 e Leerjaar 6 e Leerjaar EINDTERMENTABEL OVERZICHT Flos en Bros werkboekjes Tandenmuzeum De mondgazt Dagboek v/e tandenborstel Gezonde start in de mond - Suiker Verzin een supersmoes Tanden de wereld

Nadere informatie

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren.

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. 1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. De leerlingen kunnen betekenis geven aan losse gegevens door ze te situeren in een context; door

Nadere informatie

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost- Afrikaanse keuken DOELGROEP : Kleuter

Nadere informatie

Overzicht van de leergebiedgebonden, leergebied-overschrijdende, vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen EHBO en de ontwikkelingsdoelen.

Overzicht van de leergebiedgebonden, leergebied-overschrijdende, vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen EHBO en de ontwikkelingsdoelen. Overzicht van de leergebiedgebonden, leergebied-overschrijdende, vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen EHBO en de ontwikkelingsdoelen. Inhoud Ontwikkelingsdoelen kleuteronderwijs Impliciet Wereldoriëntatie

Nadere informatie

Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs?

Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs? Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs? Willy Sleurs Afdeling Kwalificaties & Curriculum AHOVOKS, Ministerie van Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Eindtermen bepaald door de overheid Leergebied-/vakgebonden

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl10 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Cultuur AO BE 027 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 9 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Maatschappijoriëntatie - Cultuur 027 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 17 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud...

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie & Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie E HO DIT T RK AL E W ITA? G I D IER H CA mens & maatschappij specifieke visie van leerlijn naar methodiek van methodiek naar leerlijn

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Actualiteit en geschiedenis AO BE 026 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 23 Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1 Relatie opleiding

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp:

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO techniek maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector Chemie, kunststoffen

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Informatie en communicatietechnologie (ICT)

Basiseducatie LEERGEBIED Informatie en communicatietechnologie (ICT) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl2 Basiseducatie LEERGEBIED Informatie en communicatietechnologie (ICT) Modulaire opleiding Informatie en communicatietechnologie AO BE 001 (Ontwerp) Pagina 1 van 15 U1U UOpleidingU

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

VOET EN BINNEN DE REEKS BI

VOET EN BINNEN DE REEKS BI VOET EN BINNEN DE REEKS BI Vakoverschrijdende eindtermen leren leren LL1 De leerlingen kunnen communiceren over de samenhang tussen hun leeropvattingen, leermotieven en leerstijl Binnen het leerplan worden

Nadere informatie

Functiebeschrijving beleidsmedewerker

Functiebeschrijving beleidsmedewerker Functiebeschrijving beleidsmedewerker Algemeen kader: Krachtlijnen van het opvoedingsconcept voor het katholiek basisonderwijs ( OKB) Werken aan een schooleigen christelijke identiteit Werken aan een degelijk

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Gezondheid 021 Versie 1.0 - BVR Pagina 1 van 22 Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 4

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer

Examenprogramma maatschappijleer Examenprogramma maatschappijleer Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 maatschappijleer 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken

Nadere informatie

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen globaal voor het secundair onderwijs

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen globaal voor het secundair onderwijs t Gasthuys Stedelijk Museum Aalst op schoolmaat (16+) Eindtermen 3 de graad secundair onderwijs 1. inleiding In de tijdelijke tentoonstelling Aalst 1815-1830. Geschiedenis van een provinciestad tijdens

Nadere informatie

Thema 1 De kern van het ondernemen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro. 2 Probleemstelling. 3 Leerplandoelstellingen.

Thema 1 De kern van het ondernemen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro. 2 Probleemstelling. 3 Leerplandoelstellingen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro 1 Wie bood de tickets van de concerten aan? De organisatie achter Michael Jackson, samen met de O2 arena 2 Wie was vragende partij voor de tickets?

Nadere informatie

Doelen relationele vorming

Doelen relationele vorming Doelen relationele vorming RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf RV 1.1. Ontdekken dat ieder uniek is. RV 1.2. Zich bewust worden van hun eigen kwetsbaarheid en ermee kunnen omgaan. RV 1.3. Eigen

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf. RV1.1 RV1.2 RV1.3 RV1.4 Ontdekken dat iedereen uniek is. Ik heb door dat iedereen

Nadere informatie

Hoe werken met de portfolio s? In de portfolio s is een duidelijke leerlijn ingebouwd.

Hoe werken met de portfolio s? In de portfolio s is een duidelijke leerlijn ingebouwd. VRAAG 7 Hoe werken met de portfolio s? In de portfolio s is een duidelijke leerlijn ingebouwd. We beschouwen attitudes als voedingsbodem voor het leren leren. - Eerste graad: expliciteren : binnencirkel

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl7 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding AO BE 024 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15 januari

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

Naam:... ZELFEVALUATIE WISKUNDE A-STROOM (het 60-puntenplan) WAT KAN IK AL? / WAT MOET IK NOG HERHALEN? / WAT MOET IK NOG INOEFENEN?

Naam:... ZELFEVALUATIE WISKUNDE A-STROOM (het 60-puntenplan) WAT KAN IK AL? / WAT MOET IK NOG HERHALEN? / WAT MOET IK NOG INOEFENEN? ZELFEVALUATIE WISKUNDE A-STROOM (het 60-puntenplan) WAT KAN IK AL? / WAT MOET IK NOG HERHALEN? / WAT MOET IK NOG INOEFENEN? Voor de GETALLENLEER worden concreet volgende doelstellingen nagestreefd: Begripsvorming

Nadere informatie

Leerlijn leren leren. 4 Leerlijn leren leren. 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen

Leerlijn leren leren. 4 Leerlijn leren leren. 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen 4 Leerlijn leren leren Leerlijn leren leren 1 2 3 4 5 6 1 Strategieën om kennis op te bouwen en problemen op te lossen 1 De lln kunnen losse gegevens leren ze: a betekenis te geven ze te situeren in een

Nadere informatie

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Examenprogramma dans Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 dans 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan vakoverstijgende

Nadere informatie

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven VERZORGENDE OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven Competenties: CLUSTERS VAN COMPETENTIES De leerling kan

Nadere informatie

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Eamenprogramma lichamelijke opvoeding 2 Informatiewijzer 1. Preambule 2. Leeswijzer 3. Lichamelijke opvoeding 2 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Maatschappijoriëntatie - Samen leven 025 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 19 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende)

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Eindtermen Wonen en leven in India

Eindtermen Wonen en leven in India Eindtermen Wonen en leven in India Leergebiedgebonden eindtermen Wereldoriëntatie Natuur ET 1.1. De leerlingen kunnen gericht waanemen met alle zintuigen en kunnen waarnemingen op een systematische wijze

Nadere informatie

Examenprogramma Engelse taal

Examenprogramma Engelse taal Examenprogramma Engelse taal Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 Engelse taal 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Klas: 3 de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Grafische sector

Nadere informatie

14 01 Versie 1 C3 Leren leren Tekst 3/1 Competentiematrix Observatie en evaluatie schema Deze competentiematrix werd ontwikkeld in samenwerking met

14 01 Versie 1 C3 Leren leren Tekst 3/1 Competentiematrix Observatie en evaluatie schema Deze competentiematrix werd ontwikkeld in samenwerking met 14 01 Versie 1 C3 Leren leren Tekst 3/1 Competentiematrix Observatie en evaluatie schema Deze competentiematrix werd ontwikkeld in samenwerking met Onderwijs en Opvoeding Beringen en aan de huistaakbegeleiders

Nadere informatie

Competentiemeter docent beroepsonderwijs

Competentiemeter docent beroepsonderwijs Competentiemeter docent beroepsonderwijs De beschrijving van de competenties in deze competentiemeter is gebaseerd op: - de bekwaamheidseisen uit de Algemene Maatregel van Bestuur als uitwerking van de

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien,

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Examenprogramma beeldende vorming

Examenprogramma beeldende vorming Examenprogramma beeldende vorming Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 beeldende vorming 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl3 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding AO BE 20 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de eindtermen en ontwikkelingsdoelen in het basis- en secundair onderwijs DE VLAAMSE REGERING,

Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de eindtermen en ontwikkelingsdoelen in het basis- en secundair onderwijs DE VLAAMSE REGERING, Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de eindtermen en ontwikkelingsdoelen in het basis- en secundair onderwijs DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het decreet Basisonderwijs van 25 februari 1997, artikel

Nadere informatie

Gezondheidsbeleid: visie van onze school

Gezondheidsbeleid: visie van onze school Gezondheidsbeleid: visie van onze school Wij stellen ons tot doel onze leerlingen de nodige kennis, inzichten, vaardigheden en attitudes bij te brengen voor een gezonde leefstijl met respect voor zichtzelf

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie