Vlinderpakket. Bovenbouw

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlinderpakket. Bovenbouw"

Transcriptie

1 Vlinderpakket Bovenbouw 1

2 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 12 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend lesmateriaal is ontwikkeld door de vlinderstichting. Deze lesbrief is gemaakt door Anje Groen en Pyke Kroes onder verantwoordelijkheid van Mar en Klif. Het levend materiaalpakket vlinders wordt georganiseerd door Mar en Klif en aan het onderwijs aangeboden via Groen Doen (www.groendoen.net). De lesbrief vlinderpakket is door scholen te gebruiken bij het vlinderpakket dat wordt geleverd door Mar en Klif. Wanneer iemand (delen van) de lesbrief voor andere doeleinden wil gebruiken, dan stellen wij het op prijs als wij daarvan op de hoogte worden gesteld en dat deze lesbrief als bron wordt vermeld. 2

3 Algemene informatie Inleiding In de lente en de zomer is er buiten van alles te zien en te ontdekken. Vlinders komen in Zuidwest Fryslân gelukkig nog veel voor. Vlinders zijn mooi, ze geven een zomers vrij en vrolijk gevoel. De natuur moet je ervaren en daarom dit vlinderpakket met eitjes, rupsen en poppen van het Groot Koolwitje, voor in de klas. Doordat de kinderen zelf de dieren verzorgen maken ze mee hoe uit een piepklein eitje een rups kruipt. Een rups die niks anders doet dan eten, om uiteindelijk te veranderen in een pop waaruit op een dag een mooie vlinder te voorschijn komt. De vlinder die ze zelf weer de vrijheid geven. Veel plezier bij dit project! Doel van het vlinderpakket Het doel van het vlinderpakket is: dat leerlingen beleven hoe een vlinder leeft, hoe een vlinder eet, en hoe een vlinder zicht voorplant. dat leerlingen zien hoe de gedaantewisseling van eitje tot vlinder verloopt. dat leerlingen ervaren hoe het is om dieren te verzorgen. Werken met deze lesbrief De bedoeling van deze lesbrief is dat het aanzet geeft om met het thema vlinders in de klas te starten en het verder uit te werken. Al werkend komen er vanzelf nieuwe ideeën. Met deze ideeën kan dit project uitgebreid worden. Door deze lesbrief in een map te stoppen is het makkelijk aan te vullen met eigen ideeën en informatie. Wat is er geregeld? Mar en klif bestelt het vlinderpakket bij de vlinderstichting en brengt dit pakket samen met een vlinderkweekkooi op school. Voorbereiding door de leerkracht Materiaal regelen voor het verzorgen van de rupsen en vlinders (onbespoten kool, zacht penseel en lepel, keukenpapier). Dit moet al klaar staan wanneer het pakket gebracht wordt. Direct na ontvangst van het vlinderpakket moeten de rupsen en eitjes uit het petrischaaltje in de vlinderkweekkooi gelegd worden en de rupsen gevoerd worden met kool. Dit kan beslist niet wachten! Doorlezen lesbrief Werkbladen kopiëren Materiaal voor de lessen regelen. Vragen? Voor vragen over dit project kunt u bellen met Mar en Klif, tel: of een sturen naar: 3

4 Symbolen Naar buiten Onderzoek Kring Knutselen Werkblad Muziek en expressie Beweging Verzorging 4

5 Achtergrond informatie Insect Een vlinder is een insect. Binnen het dierenrijk zijn insecten verreweg de grootste dierengroep. Insecten hebben allemaal ongeveer dezelfde bouw. Hun lijf bestaat uit een kop, borststuk en een achterlijf. Insecten hebben zes poten. Er zijn ongeveer een miljoen verschillende insecten soorten op de aarde. Van die miljoen soorten zijn er ongeveer soorten vlinders. Ei Het leven van een vlinder begint als een eitje. Zo n eitje wordt door een bevrucht vrouwtje op een plant gelegd. Dit is niet een willekeurige plant, deze plant wordt door de vlinder zorgvuldig uitgekozen. Het eitje wordt namelijk gelegd op een plant die een rups lekker vindt. Die plant wordt dan de waardplant genoemd. Lang niet alle planten komen in aanmerking om waardplant te worden, want de meeste rupsen zijn kieskeurige eters. Sommige rupsensoorten lusten zelfs maar één of enkele plantensoorten. De dagpauwoog bijvoorbeeld, lust alleen maar brandnetels. Het koolwitje eet het liefste kool. Eitjes van vlinders zijn er in verschillende soorten, maten en kleuren. Rups Zodra de rupsen uit de eitjes gekropen zijn op de waardplant beginnen ze te eten. Rupsen hebben grote kaken zodat ze veel kunnen eten. Wanneer een rups eet kan je de kaken zien met het blote oog. Doordat ze zoveel eten groeien de rupsen snel. Hun huid groeit niet mee, en na verloop van tijd barsten ze letterlijk uit hun vel. Onder hun oude huid zit al nieuwe huid. De nieuwe huid is groter. Dit vervellen doen rupsen vier tot zes keer in hun leven. Rups Een rups verpopt wanneer die groot genoeg is. Dit verpoppen gebeurt bij dagvlinders met de laatste vervelling. De oude huid gaat er af en onder die oude huid komt de pop te voorschijn. Er zijn een paar soorten die een cocon spinnen. In de pop verandert de rups in een vlinder. Een paar dagen voordat de pop uit komt kan je de gekleurde vleugels van de vlinder al zien door de huid van de pop heen. Wanneer de vlinder uit de pop kruipt zijn de vleugels van de vlinder nog nat. Voordat de vlinder kan vliegen moeten de vleugels eerst drogen en vol bloed gepompt worden. Vlinder Vlinders eten vooral nectar. Met een lange holle roltong zuigen ze dit stroperige spul uit bloemen. Bloemen die nectar hebben worden nectarplanten genoemd. Eten is niet het belangrijkste doel van de vlinder, in tegenstelling tot de rups. Het belangrijkste bij vlinders is voortplanting. Mannetjes en vrouwtjes vlinders zoeken elkaar op en paren. Vervolgens zoekt het vrouwtje ergens een plekje om hun eitjes neer te leggen, en dan begint de cyclus weer van voor af aan. 5

6 Tips Voor meer informatie kunnen de volgende websites gebruikt worden: Website waar onder andere het koolwitjes in de klas project op te vinden is. Dé bron van informatie over alle dagvlinders en veel nachtvlinders in Nederland. Website met veel informatie over de biologie van dag- en nachtvlinders. Informatie over de kleuren van vlinders. Informatie over de levenscyclus van vlinders. Ervaringen met nachtvlinders uit Opsterland met veel leuke nachtvlinderweetjes. 6

7 Verzorgingsinstructies Eitjes, rupsen poppen en vlinders hebben allemaal hun eigen verzorging nodig. Hieronder staat precies wat er in welk stadium moet gebeuren qua verzorging. In een klas waar het ongeveer 20 C gaat de ontwikkeling van het koolwitje ongeveer zoals in onderstaand schema. ei 6 dagen rups 19 dagen pop 13 dagen vlinder Nodig Rups / pop / vlinder kweekbak (vlinderkweekkooi) Rups / pop / vlinder pakket Koolbladeren Penseel en een lepel Dekseltje Keukenpapier Takje Schaaltje suikerwater Evt vaasje bloemen Voorbereiding Leg keukenpapier onder in de vlinderkweekkooi. Zo is het straks makkelijk te verschonen. Zorg dat er koolblaadjes liggen, dan hebben de rupsen straks te eten. Zet een takje in de kooi. De net uitgekomen vlinders kunnen langs omhoog klimmen om hun vleugels te drogen. Verzorging van de eitjes De eitjes zitten in het petrischaaltje samen met de poppen. Het is een kluitje gele bolletjes op een stukje koolblad. Leg dit koolblad met de eitjes naar boven op een vers koolblad. De rupsen die uit de eitjes kruipen kunnen dan meteen aan het verse voedsel beginnen. Net uitgekomen rupsjes zijn zo klein dat ze met het blote oog bijna niet te zien zijn. Het lijkt alsof er wat vuil op het blad zit. Voordat de rupsen aan het blad beginnen te eten, eten ze eerst hun eigen eitje op. Wanneer de eitjes verdwenen zijn, zijn de rupsjes waarschijnlijk uitgekomen. Verzorging van de rupsen De rupsen uit het pakketje moeten voorzichtig op een koolblad gezet worden.dat kan het beste door ze met een penseel op een lepel te schuiven. Met de vingers oppakken is schadelijk voor rupsen. Je kunt ook de oude blaadjes met de rupsen naast de nieuwe koolblaadjes leggen. Dan lopen de rupsen vanzelf naar het nieuwe blad. Vooral voor kleine rupsjes is dit de gemakkelijkste manier. 7

8 Verzorging van de poppen De poppen uit het pakket kunt u in de vlinderkweekkooi leggen. Dat kan bijvoorbeeld op een dekseltje, waarin een stukje keukenpapier ligt. Zet een takje in het dekseltje, tegen de rand van de vlinderkweekkooi omhoog. De vlinders die uit de pop komen, hebben nog natte en opgevouwen vleugels. Ze moeten langs het takje omhoog kunnen kruip ven om hun vleugels op te pompen en te laten drogen. Verzorging van de vlinders De vlinders die uitkomen, kunnen direct vrijgelaten worden. Een vlinder met dichtgeklapte vleugels kan voorzichtig worden opgepakt door de vleugels licht tussen wijs- en middelvinger te klemmen. Er blijven altijd wat schubben aan je vingers zitten en nieuwe schubben groeien niet meer aan. Het is daarom is het beste om de vlinders zo weinig mogelijk op te pakken. De vlinders kunnen ook in de vlinderkweekkooi blijven tot ze eitjes hebben gelegd. De bak moet dan niet te klein zijn: vlinders moeten de ruimte hebben om te vliegen. Zet een schaaltje suikerwater in de kooi. De vlinders kunnen dan met hun roltong het suikerwater uit het sponsje zuigen. De eerste dagen hebben de vlinders vaak nog geen honger, omdat ze als rups al zoveel blaadjes hebben gegeten. Na een paar dagen leggen de vlinders eitjes en dan begint de hele cyclus opnieuw. Schoonmaken Tijdens het project moet de vlinderkweekkooi om de dag goed schoongemaakt worden, om ziektes te voorkomen. Er mag geen schoonmaakmiddel voor gebruikt worden, want daar gaan rupsen en vlinders dood aan. Een vochtig doekje is genoeg. De ronde donkergroene korrels zijn poepjes van de rupsen (geen eitjes) en moeten worden verwijderd. Door onderin de vlinderkweekkooi keukenpapier te leggen, kunt u dit makkelijk doen. Losse bladeren moeten dagelijks vervangen worden. De bak mag nooit in de volle zon staan: daar kunnen de dieren niet tegen. Na gebruik Na gebruik moet de vlinderkweekkooi goed uitgewassen worden. Daarvoor kan een sopje gemaakt worden van 40 graden en een textielwasmiddel. Daarna flink uitspoelen met b.v. een douchekop. Na het wassen de vlinderkweekkooi opklappen. Duw daarvoor eerst de voorkant tegen de onderzijde van de achterkant. De kooi zal nu plat zijn. Maak nu met beide handen een tegenovergestelde beweging zodat er een 8 ontstaat. Breng de lussen in elkaar en gebruik de elastische band om het pakketje bij elkaar te houden. 8

9 Lessuggesties Lessuggestie 1: Vlinders in de klas Nodig: Vlinderkweekkooi met eitjes, rupsen, poppen en/of vlinders Werkwijze: Een vlinderkweekkooi trekt de aandacht. Zorg dat er elke dag even tijd is om met de kinderen naar de eitjes, rupsen, poppen en vlinders te kijken. Zijn er al eitjes uitgekomen? Hebben de rupsen veel gegeten en gepoept? Zijn er rupsen verveld of verpopt? Veranderen de kleuren van de pop al? Dit kan bijvoorbeeld in groepjes of individueel bij binnenkomst. Daarna kan gezamenlijk worden besproken wat ze hebben gezien. Lessuggestie 2: Rupsen observeren Nodig: Tekenspullen Kweekbak met eitjes, rupsen, poppen en/of vlinders Een aantal potjes of bakjes Eventueel vergrootglas of binoculair Voor de docent: werkblad 1 Anatomie Werkblad 2: Mijn rupsenstrip Werkwijze: Geef elk groepje een bakje met rupsen op een koolblaadje. Laat de kinderen de dieren rustig bekijken, liefst met vergrootglas of binoculair. Laat ze goed kijken naar de kop (kaken), de poten (echte poten, neppoten en na-schuiver), de segmenten, hoe de rups loopt en hoe hij eet. Grote rupsen mogen ze voorzichtig over hun hand laten lopen. Eventueel kan ook een groepje naar de eitjes, de poppen en/of de vlinders in de kooi kijken. Vooral eitjes en kleine rupsjes moeten wel heel voorzichtig worden behandeld! Als ze uitgekeken zijn kunnen ze een tekening maken van de rupsen. De kinderen kunnen er ook een stripje van maken. Gebruik hierbij werkblad 2 Mijn rupsenstrip. Lessuggestie 3: De vlinderkweekkooi verzorgen Nodig: Vlinderkweekkooi Verzorgingsinstructie Werkwijze: Elke dag heeft een groepje de zorg voor de vlinderkweekkooi. Bij de verzorgingsinstructie kunnen de leerlingen zien wat ze moeten doen. Sommige leerlingen zullen nog wel geholpen moeten worden, anderen kunnen het zelfstandig uitvoeren. Doe dan wel de eerste keer voor hoe de kweek verzorgd moet worden. In een kweek-logboek kunnen de kinderen bijhouden wat ze hebben gedaan en wat er in het hotel veranderd is. Ze kunnen tellen hoeveel rupsen er zijn en tekenen waar ze zitten etc. 9

10 Lessuggestie 4: Wat eet de rups Nodig: Vlinderkweekkooi met eitjes, rupsen, poppen en/of vlinders Potjes of bakjes Stukjes vitrage en elastiekjes Bladeren van verschillende planten (bijvoorbeeld gras, brandnetel en kool, of verschillende soorten kool. Let wel op: het voedsel moet onbespoten zijn!) Werkwijze: Geef elk groepje een bakje met een rups en een paar verschillende blaadjes. Dek de bakjes af met de vitrage en elastiekjes. De leerlingen kunnen ook zelf blaadjes van planten meenemen. Laat de leerlingen kijken waar de rups van eet. Deze proef kan ook worden gedaan met verschillende soorten kool (rode kool, spruitjes, boerenkool, witte kool, etc.). Welke soort kool vinden de rupsen het lekkerst? Lessuggestie 5: Groeien en vervellen Nodig: Werkblad 3 Groeien en vervellen Kweekbak rupsen. Werkwijze: Laat de leerlingen twee keer per week steeds dezelfde rups opmeten. Ze kunnen hun rups ook in een apart potje opkweken. Op het werkblad kunnen ze bijhouden hoe hard de rups groeit en hoe vaak hij vervelt. Lessuggestie 6: Hoeveel eet de rups Nodig: Rupsen in potjes werkblad 4 Hoeveel eet de rups? Werkwijze: Geef elk groepje een potje of bakje met een rups. Zorg voor koolbladeren (voedsel voor de rups). Laat de kinderen vastleggen hoeveel voedsel ze aan de rups geven. Dit kan door de bladeren te wegen op een brievenweegschaal of door de omtrek van de bladeren over te trekken. De volgende dag kunnen ze dit herhalen en zien hoeveel de rups heeft gegeten. Wanneer je dit met een andere kleur doet, is het verschil goed zichtbaar. Je kunt dit proefje ook met het voer voor alle rupsen in de kweekbak doen, of bijvoorbeeld rupsjes van verschillende grootte met elkaar vergelijken. Lessuggestie 7: De metamorfose Nodig: Werkblad 5: Metamorfose Werkwijze: Vlinders hebben een metamorfose ondergaan. Dat betekend dat jonge beesten er anders uitzien dan volwassen beesten. Wat weten de leerlingen daar al van? Kennen zij de cyclus van ei naar vlinder? Misschien hebben ze het al zien gebeuren in de vlinderkweekkooi. Als verwerking kan werkblad 5 ingevuld worden. Ze de woorden op de goede plaats in de levenscyclus van de vlinder. 10

11 Lessuggestie 8: Vlindkleur Nodig: Werkblad 6: Vlindkleur Kleurpotloden Werkwijze: Verdeel de klas in tweetallen. De één verteld welke kleur de onderdelen van de vlinder moet krijgen, de ander volgt de aanwijzingen op. Probeer om het uit te leggen zonder aanwijzen. Klaar? Dan andersom. Tip: Deze les kan ook in het Fries gedaan worden. 11

12 Werkblad 1: Anatomie 12

13 Werkblad 2: Mijn rupsenstrip 13

14 Werkblad 3: Groeien en vervellen Meet met een liniaal twee keer in de week de lengte van de rups Zet iedere keer een streepje dat net zo lang is als de rups, bijvoorbeeld: Dag 1: 2 cm Dag 2: 2,3 cm Zet de streepjes netjes onder elkaar. Geef aan wanneer de rups verveld is. datum Lengte in cm Lengte streepje Verveld ja/nee Dag 1 Dag 2 Dag 3 Dag 4 Dag 5 Dag 6 Dag 7 Dag 8 Hoeveel is de rups in totaal gegroeid? cm Hoevaak is de rups verveld? keer Waarom denk je dat rupsen vervellen? 14

15 Werkblad 4: Hoeveel eet de rups Leg een koolblad op papier. Trek de omtrek van het blad na. Leg het koolblad in een bakje waar een rups in zit. Trek de volgende dag weer de omtrek van het blad met een andere kleur na. Hoeveel heeft de rups van het koolblad gegeten? Je kunt dit proefje ook met rupsen van verschillende grootte doen. Denk erom dat je alle rupsen evenveel tijd geeft om van het blad te eten. Teken hier de omtrek van het koolblad: 15

16 Werkblad 5: Metamorfose Zet de woorden op de goede plaats in de metamorfose. Vlinder - ei - rups - paren - verpoppen - pop 16

17 Werkblad 6: Vlindkleur 17

Vlinderpakket Middenbouw

Vlinderpakket Middenbouw Vlinderpakket Middenbouw 1 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 11 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

Vlinderpakket Onderbouw

Vlinderpakket Onderbouw Vlinderpakket Onderbouw Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 11 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8)

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6)

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie

Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie Vlinders in de Klas Inleiding Welkom! bij het project Vlinders. De Klyster wil kinderen graag betrekken bij de natuur in hun eigen leefomgeving. In Noordoost Friesland tref je gelukkig nog veel vlindersoorten

Nadere informatie

KOOLWITJES IN DE KLAS. Maak kennis met het koolwitje...

KOOLWITJES IN DE KLAS. Maak kennis met het koolwitje... KOOLWITJES IN DE KLAS Maak kennis met het koolwitje... De Vlinderstichting levert eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje. Zo kunt u de levenscyclus van een vlinder in de klas volgen. Een bijzondere

Nadere informatie

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli KB8 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli 1. Inleiding Vlinders in alle kleuren en maten spreken de mensen

Nadere informatie

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus..

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. Lesbrief groep 5 6 Inhoudsopgave Wist je dat?... Vlinderwiel Stripverhaal.. Overwintering van vlinders. Vlinder mobiel Het voedsel van rupsen.. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. 1 Wist je dat Allerlei

Nadere informatie

www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl Vlinders in de klas Vlinders in de klas inleiding - 1 -

www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl Vlinders in de klas Vlinders in de klas inleiding - 1 - Vlinders in de klas inleiding Vlinders in de klas www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl - 1 - Vlinders in de klas inleiding Koolwitjes in de klas!... 3 Inleiding... 3 Voorbereiding... 4 Vlinderpakket

Nadere informatie

Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans. Verstopte vlinders.. Opvallen of niet..

Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans. Verstopte vlinders.. Opvallen of niet.. Lesbrief groep 3 4 Inhoudsopgave Stripverhaal.. De vlinder.. De vleugels van een vlinder... De levenscyclus.. Vlinderlied en dans Verstopte vlinders.. Opvallen of niet.. Het koolwitje Zo maak je een vlinder

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben?

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben? Naam: VLINDERS Vlinders zijn niet weg te denken uit onze leefomgeving. In het voorjaar kunnen we haast niet wachten tot de eerste Kleine vosjes of Citroenvlinders zich laten zien. En dan in de zomer en

Nadere informatie

Levenscyclus dieren vmbo-b12

Levenscyclus dieren vmbo-b12 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 11 januari 2018 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62394 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Levenscyclus dieren vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Levenscyclus dieren vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 July 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62394 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkids 1

Lesbrief Vlinderkids 1 Vlinderkids 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 30 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Lesbrief groep 7 8. Inhoudsopgave. Insecten. Soorten. Knipblad. Vlinders lokken. Leefgebied van de vlinder. Stripverhaal

Lesbrief groep 7 8. Inhoudsopgave. Insecten. Soorten. Knipblad. Vlinders lokken. Leefgebied van de vlinder. Stripverhaal Lesbrief groep 7 8 Inhoudsopgave Insecten Soorten Knipblad Vlinders lokken Leefgebied van de vlinder Stripverhaal Maak van de tuin een vlindertuin Trek Eten en gegeten worden De verdelgers De voedselketen

Nadere informatie

Een vlinder wordt niet geboren als vlinder. Het leven van de vlinder bestaat uit vier fases: Het eitje, de larve, de pop en de vlinder.

Een vlinder wordt niet geboren als vlinder. Het leven van de vlinder bestaat uit vier fases: Het eitje, de larve, de pop en de vlinder. Vlinders zijn prachtige, vliegende insecten met grote, opvallende vleugels. De snelheid waar vlindersoorten mee kunnen vliegen varieert nogal. De snelste vlinders kunnen maar liefst 45 kilometer per uur

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkids. Doelgroep: Groep 5 t/m 8. Lesduur: ± 30 minuten. Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie. Werkvorm: Tweetallen

Lesbrief Vlinderkids. Doelgroep: Groep 5 t/m 8. Lesduur: ± 30 minuten. Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie. Werkvorm: Tweetallen Lesbrief Vlinderkids Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 30 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Tweetallen Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Oei, ik groei! Groep 1-2-3

Voorbereiding post 3. Oei, ik groei! Groep 1-2-3 Voorbereiding post 3 Oei, ik groei! Groep 1-2-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Oei, ik groei! voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Dagpauwoog Hoe ziet hij eruit? Wanneer vliegt hij? Waar kun je hem vinden? Waar leven de rupsen? Atalanta

Dagpauwoog Hoe ziet hij eruit? Wanneer vliegt hij? Waar kun je hem vinden? Waar leven de rupsen? Atalanta Je hebt vast wel eens een vlinder gezien. Maar heb een vlinder wel eens goed bekeken? Weet je welke planten een rups lekker vindt? En weet je het verschil tussen dagvlinders en nachtvlinders? De vlinders

Nadere informatie

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BIDSPRINKHAAN

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas Hieronder vindt u lesideeën over het onderwerp vlinders voor kinderen van groep 5 en 6 waarmee u direct aan de slag kunt. Elk hoofdstuk bestaat

Nadere informatie

Meelwormen in de klas

Meelwormen in de klas Meelwormen in de klas Inleiding Welkom bij het project meelwormen in de klas. Jullie hebben de meelwormen gekregen van NME-centrum De Klyster. De natuur in de klas brengen is altijd erg aantrekkelijk.

Nadere informatie

Profielwerkstuk Biologie. Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA

Profielwerkstuk Biologie. Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA Profielwerkstuk Biologie Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstukken Onderzoeksvraag.. blz. 3 Hypothese blz. 3 Het groot koolwitje.. blz. 4

Nadere informatie

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen:

Lespakket Lente. Instructieblad groep 3 & 4. Begrippen: Lespakket Lente Instructieblad groep 3 & 4 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Voor

Nadere informatie

Vlinders in de schooltuin Eindrapportage

Vlinders in de schooltuin Eindrapportage Vlinders in de schooltuin Eindrapportage Vlinders in de schooltuin Tekst: Ineke Koopmans, De Vlinderstichting Met medewerking van: Elena Francissen, Amsterdams NME Centrum Rapportnummer: VS2008.051 Projectnummer:

Nadere informatie

Vlinders in de klas. Natuur & Milieu. educatie. Groep 4 Vlinders in de klas. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Vlinders in de klas. Natuur & Milieu. educatie. Groep 4 Vlinders in de klas. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Vlinders in de klas Natuur & Milieu educatie Groep 4 Vlinders in de klas Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen, doelgroep, samenvatting 3. Lesschema

Nadere informatie

Voedingswaarde van planten Gewichtstoename van rupsen

Voedingswaarde van planten Gewichtstoename van rupsen Inleiding De voedingswaarde van eten staat in het algemeen vermeld op een label op de produkten. De voedingswaarde van een produkt wordt bepaald door alles wat er in zit aan voedingstoffen. Mensen hebben

Nadere informatie

Educative lesbundel. Vlinders. op school. Lommel PURE ENERGIE

Educative lesbundel. Vlinders. op school. Lommel PURE ENERGIE Vlinders op school Educative lesbundel Lommel PURE ENERGIE Colofon Samenstelling en tekst De Vlinderstichting, bewerkt door Bosland. Tekeningen Annemarie van Lierop, Phine Verhoef, Marjolein Bastin, Philip

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. derde graad

Vlinderlessen in de klas. derde graad Vlinderlessen in de klas derde graad Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 7 & 8

Vlinderlessen in de klas. groep 7 & 8 Vlinderlessen in de klas groep 7 & 8 Vlinderlessen in de klas Hieronder vindt u lesideeën over het onderwerp vlinders voor kinderen van groep 7 en 8 waarmee u direct aan de slag kunt. Elk hoofdstuk bestaat

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 3 & 4

Vlinderlessen in de klas. groep 3 & 4 Vlinderlessen in de klas groep 3 & 4 Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de

Nadere informatie

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin?

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Opdracht 1 Koningin 1. Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Zet een kring om de koningin. doosje bijen doosje met broedraat

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 6 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015 Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 015 Doelgroep: groepen 5 t/m 8 Plaats: Rond de school, in de wijk, in een park, vlindertuin bij d n Aard, Ariespad 5, 550 EZ Veldhoven.

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw

Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Verwerkingsles biodiversiteit onderbouw Doelen: Kinderen weten dat sommige dieren, zoals kikkers en vlinders, gedaanteverwisselingen doormaken tijdens hun leven Kinderen ontdekken dat rupsen en vlinders

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkleuren

Lesbrief Vlinderkleuren Lesbrief Vlinderkleuren Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Tweetallen Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal

Nadere informatie

Pilobolus. sporenkanon

Pilobolus. sporenkanon Pilobolus sporenkanon Pilobolus is een geslacht van schimmels dat op poep van bijvoorbeeld paarden leeft. Net als andere schimmels verspreidt Pilobolus sporen om zich voort te planten. Dit doet hij op

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 5-8

Lessuggesties voor groep 5-8 Lessuggesties voor groep 5-8 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 5-8 - Materialen van het pakket: Leskaart 1

Nadere informatie

Vrolijke vrije vlinders

Vrolijke vrije vlinders Vrolijke vrije vlinders Vlinder schoolkrant Je ziet in de zomer vast wel eens vlinders als je buiten loopt. Ze hebben vaak prachtige heldere kleuren en fladderen van bloem naar bloem. Deze krant gaat over

Nadere informatie

Vlinders. Auteur: Ineke Koopmans De Vlinderstichting. schubben (Foto: Ab Baas) De pop van een kleine vos (Foto: Kars Veling)

Vlinders. Auteur: Ineke Koopmans De Vlinderstichting. schubben (Foto: Ab Baas) De pop van een kleine vos (Foto: Kars Veling) Vlinders Auteur: Ineke Koopmans De Vlinderstichting De vlinder is een wonderlijk wezen. Zijn leefwijze is fascinerend: de manier waarop hij zich van rups tot vlinder ontpopt is in veel culturen symbool

Nadere informatie

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen.

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Amfibieën Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Hulpmiddel Prezi les 1: http://prezi.com/hwpatwdyvqpv/?utm_campaign

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 1 & 2

Lessuggesties voor groep 1 & 2 Lessuggesties voor groep 1 & 2 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Het kiemen van zaden

Het kiemen van zaden Het kiemen van zaden Dit Werkblad is van... Bij deze opdrachten gaan we in een aantal weken het ontkiemen van zaden volgen. We hebben daarvoor bonen uitgekozen, omdat dit zaden zijn, waarbij de ontkieming

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2 Voorbereiding post 5 Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Kleuren om (van) te snoepen, voor groep 1 en 2. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Lieveheersbeestje Wie het het lieveheersbeestje? Veel mensen vinden insecten, en vooral kevers, maar griezelige beesten. Ze hebben van die rare sprieten op hun kop, van die enge dunne pootjes, En ook hun

Nadere informatie

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4 Voorbereiding post 4 Van ven en veen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 4: Van ven en veen voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkleuren 1

Lesbrief Vlinderkleuren 1 Vlinderkleuren 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas

Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de lessuggesties van de modulen Buiten vlinders

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Kruidentuin in de klas

Kruidentuin in de klas Kruidentuin in de klas Werkbladen Leerlingenwerkboek Groep 5 t/m 8 Zaden... 2 Kieming, een nieuw begin... 3 Testen kiemfactoren... 4 Kruidenkaart maken... 5 De bouw van een plant... 6 Herbarium maken...

Nadere informatie

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen Tips voor leerlingen * Elk groepje neemt hun potje met diertjes mee. * Raak een diertje alleen voorzichtig aan. * Doe de diertjes in een petrischaaltje, zonder gras, aarde of bladeren, dan kun je ze beter

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2 Voorbereiding post 5 Kleuren om (van) te snoepen Groep 1-2 Welkom bij IVN Valkenswaard Dit is de powerpointserie als voorbereiding op post 5: Kleuren om (van) te snoepen voor groep 1 en 2. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas

Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg of aanvulling op deze lessen kun je de lessuggesties van de modulen

Nadere informatie

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min.

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min. Gebruik de zon GROEP 3-4 32 25 minuten (dag 1), 30 minuten (dag 2-4) & 30 minuten (dag 5) 1, 8, 23, 32, 42 en 54 De leerling: van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was een mooie dag, meestal zonnig en soms bewolkt. Er stond wel een stevige wind, maar al met al was het een dag waarop

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-11-2-b Jakobskruiskruid - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 5 en beantwoord dan vraag 38

Nadere informatie

Levenskenmerken vmbo-b34

Levenskenmerken vmbo-b34 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 19 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/73565 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden.

Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden. KB0 Tijdsinvestering: 60 minuten Kleine beestjes Tijdstip: Deze activiteit kan in de lente, zomer of herfst en door alle groepen gedaan worden. 1. Inleiding Kleine beestjes vinden kun je overal en in elk

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg

Doe- pad Watertorenweg Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 1-2 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu in opdracht van gemeente Harderwijk. Wij hebben

Nadere informatie

Info plus Ongewervelden

Info plus Ongewervelden Project Dieren F- verrijking week 7 Info plus Ongewervelden Lees de extra informatie in je boek op bladzijde 126 t/m 129 over spinnen. De opdrachten hoef je niet te maken. Ongewervelden De hoeveelheid

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Voorbereiding post 5 Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Kleuren om (van) te snoepen, voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui.

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. KB2 Tijdsinvestering: 45 minuten Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. 1. Inleiding Een mol eet per jaar wel 50 kg wormen. Dat is veel, maar als je bedenkt dat in je

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. eerste graad

Vlinderlessen in de klas. eerste graad Vlinderlessen in de klas eerste graad Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg of aanvulling op deze lessen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-11-2-b Jakobskruiskruid - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 5 en beantwoord dan vraag 38

Nadere informatie

Zaden en Kiemplanten

Zaden en Kiemplanten Zaden en Kiemplanten Lesbrief groep 5 t/m 7 Inhoud Inleiding... 1 Les 1: zaden en kiemplanten... 2 Les 2: Lekker... 4 Werkblad 1 Onderzoek: het zaad... 6 Werkblad 2 Proefje: kiemplanten... 7 Milieu Educatie

Nadere informatie

Bloemen en hun bezoekers

Bloemen en hun bezoekers INSTRUCTIEBOEKJE Bloemen en hun bezoekers Scala College Rietvelden 2013 BLOEMEN EN HUN BEZOEKERS a. BESCHRIJVING VAN DE OPDRACHT In deze veldles ga je kijken naar bloemen en de insecten die op bloemen

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Boek van de week: 1; Rupsje Nooitgenoeg 2; Eentje Geentje het lieveheersbeestje 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

1 Gemiddelde lengte van jongens en meisjes. In de grafiek kun je zien dat er al groei is vóór het 0 e jaar. Waar groeit de baby dan?

1 Gemiddelde lengte van jongens en meisjes. In de grafiek kun je zien dat er al groei is vóór het 0 e jaar. Waar groeit de baby dan? 1 Gemiddelde lengte van jongens en meisjes In de grafiek kun je zien dat er al groei is vóór het 0 e jaar. Waar groeit de baby dan? in de baarmoeder in de eierstok in de eileider in de vagina 2 Jongen

Nadere informatie

Wij vlinders eisen! Ideeën voor het geven van een introductie over vlinders

Wij vlinders eisen! Ideeën voor het geven van een introductie over vlinders Wij vlinders eisen! Ideeën voor het geven van een introductie over vlinders WIJ VLINDERS EISEN! Ideeën voor het geven van een introductie over vlinders Tekst: Titia Wolterbeek Rapportnummer: VS2003.021

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei uitgave 2013 groepen 5-6 inhoud blz 1 Een ei hoort erbij 3 2 De kip en het ei 4 3 Eitjes op een blad 5 4 Eieren op het strand 6 5 Op zoek naar een ei 7 6 Eitjes

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was opnieuw een heel aardige dag. Er stond vrij veel wind, dat was jammer / lastig, maar het bleef langer droog

Nadere informatie

Buiten vlinders kijken met groep 7&8

Buiten vlinders kijken met groep 7&8 Buiten vlinders kijken met groep 7&8 Buiten vlinders kijken met groep 7&8 In dit lespakket vind je achtergrondinformatie lessuggesties voor kinderen van groep 7 en 8 waarmee je buiten aan de slag kunt

Nadere informatie

Buiten vlinders kijken met groep 1&2

Buiten vlinders kijken met groep 1&2 Buiten vlinders kijken met groep 1&2 Buiten vlinders kijken met groep 1&2 In dit lespakket vind je achtergrondinformatie en lesideeën voor kinderen van groep 3 en 4 waarmee je buiten aan de slag kunt

Nadere informatie

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen Handleiding leerkracht Vogels in de klas Introductieles Inhoud in het kort Voor de groepen 5-6 bieden we, naast verbale activiteiten, een werkblad aan waarmee de leerlingen aan de slag gaan. In deze les

Nadere informatie

SPREEKBEURT WITLIPBOOMKIKKER

SPREEKBEURT WITLIPBOOMKIKKER SPREEKBEURT WITLIPBOOMKIKKER l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE WITLIPBOOMKIKKER

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Even schrikken Groep 7-8

Voorbereiding post 3. Even schrikken Groep 7-8 Voorbereiding post 3 Even schrikken Groep 7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Even schrikken, voor groep 7 en 8. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkblad Opruimen

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas

Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de lessuggesties van de modulen Buiten vlinders

Nadere informatie

Droge boon. Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden

Droge boon. Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden De boon Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden 1. Bekijk een droge en een geweekte boon. Vul het schema hieronder in. Droge boon Geweekte boon Welke

Nadere informatie

Hoek 1. Wat weet jij al over de lente? Zet woorden die jullie aan de lente doen denken rond het kadertje. De lente

Hoek 1. Wat weet jij al over de lente? Zet woorden die jullie aan de lente doen denken rond het kadertje. De lente Hoek 1 Wat weet jij al over de lente? Zet woorden die jullie aan de lente doen denken rond het kadertje. De lente Speel het spelletje Jenga. Jenga is een spelletje met een toren van verschillende blokjes.

Nadere informatie

SPREEKBEURT ROODKEELANOLIS

SPREEKBEURT ROODKEELANOLIS SPREEKBEURT ROODKEELANOLIS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE ROODKEELANOLIS

Nadere informatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie Molsla Paardenbloem Achtergrondinformatie De paardenbloem is een zeer algemeen voorkomende plant. In gazons, graslanden, bermen en ruigten kun je hem vaak aantreffen. De paardenbloem behoort tot de familie

Nadere informatie

SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT

SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT LANDHEREMIETKREEFT ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Mmm... lekker snoepen Groep 5-6

Voorbereiding post 5. Mmm... lekker snoepen Groep 5-6 Voorbereiding post 5 Mmm... lekker snoepen Groep 5-6 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 5: Mmm... lekker snoepen, voor groep 5 en 6. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. tweede graad

Vlinderlessen in de klas. tweede graad Vlinderlessen in de klas tweede graad Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de

Nadere informatie

Lespakket Lente. Instructieblad groep 1 & 2

Lespakket Lente. Instructieblad groep 1 & 2 Lespakket Lente Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Voor

Nadere informatie