ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis frozen shoulder

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis frozen shoulder"

Transcriptie

1 frozen shoulder 1

2 Inleiding De term frozen shoulder werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse chirurg Ernest Codman in De aandoening wordt zeer frequent beschreven in de medische literatuur doch tot op de dag van vandaag is er nog geen eenduidige oorzaak gevonden. Voor deze aandoening zijn er veel verschillende namen gebruikt o.a. irritatieve capsulitis, stiff shoulder, adhesieve capsulitis In de algemene bevolking wordt ongeveer 2% met deze aandoening geconfronteerd. Bij diabetes is er echter een verhoogd risico tot 10%, bij type 1 diabetes ligt dit percentage nog hoger. Dit betekent echter niet dat elke pijnlijke schouder bij diabetes meteen een frozen shoulder is. Raadpleeg bij schouderpijn dus eerst uw huisarts, die zal u indien nodig doorverwijzen naar een specialist. Wat is een frozen shoulder? Eerst moeten we begrijpen hoe het schoudergewricht zo vrij kan bewegen. Het schoudergewricht wordt omgeven door een zeer elastisch kapsel (blz. 3, figuur 1, nr. 7). Doordat dit kapsel zo wijd is heeft een normale schouder een grote beweeglijkheid. Tussen het schouderdak en de pezen van het schoudergewricht ligt een slijmbeurs (blz. 3, figuur 2, nr. 16) welke ervoor zorgt dat deze structuren langs elkaar glijden. Het schoudergewricht heeft een passieve beweeglijkheid van 180. De actieve beweeglijkheid wordt verkregen door een ingenieus systeem van spieren en pezen rondom de schouder. Door de intense verwevenheid van de spieren, pezen en het kapsel van de schouder komt het voor dat zelfs als slechts een van deze structuren gekwetst is het hele gewricht hieronder lijdt. Bij een frozen shoulder verandert het schouderkapsel van een zeer dunne soepele uitrekbare structuur rond de schouder naar een verschrompelde, stugge structuur, met een sterke bewegingsbeperking van het schoudergewricht als gevolg. Aangezien de verschrompeling zich eerst en vooral voordoet in 2

3 het voorste kapsel zal dit zich ook eerst uiten in een beperking van de buitenwaartse bewegingen (exorotatie) van de schouder. Hoe ontstaat een frozen shoulder? Er bestaan twee vormen van een frozen shoulder. Een primaire vorm, waarbij er geen aanwijsbare oorzaak is. En een secundaire vorm, die het gevolg is van een ontsteking van de schouderpezen, van een trauma of van een operatie. Patiënten met suikerziekte, schildklierlijden of de ziekte van Dupuytren hebben een grotere kans op het ontwikkelen van een frozen shoulder. Meestal is er aantasting aan één zijde, maar bij personen met diabetes komt het vaker zowel links als rechts voor. Figuur 1: Vooraanzicht van de schouder. 7= voorste kapsel Figuur 2: Zijaanzicht van de schouder: 16=slijmbeurs, 8 = bovenste kapsel, 12= subscapularis spier/pees, 17=slijmbeurs van de subscapularispees 3

4 Waarom is er bij diabetes een verhoogde kans op dit probleem? Naast de gekende klassieke diabetes complicaties, zoals de aantasting van grote en kleine bloedvaten of zenuwaandoeningen is er in het verloop van de ziekte door de verhoogde bloedsuikerspiegel ook een aantasting van het bindweefsel in het lichaam. Bindweefsel is de materie die vooral dient om steun te geven aan onze organen en verschillende lichaamsstructuren (bijvoorbeeld in de huid en onze beenderen en gewrichtkapsels). De bindweefselaantasting bij diabetes wordt meestal gezien in het kapsel van de schouder: dit uit zich dan als een frozen schouder. Wat zijn de symptomen van een frozen shoulder? Een frozen shoulder wordt gekenmerkt door een geleidelijk verergerende pijn en bewegingsbeperking ter hoogte van de schouder. De pijn treedt eerst enkel op gedurende de nacht en bij extreme of onverwachtse bewegingen. In het verloop van het ziekteproces worden de dagelijkse activiteiten steeds moeilijker uitvoerbaar, het bewegen van de schouder wordt steeds pijnlijker. Uiteindelijk treedt de pijn ook op in rust. Het is typisch voor een frozen shoulder dat er zowel actief als passief een gelijke bewegingsbeperking waar te nemen is. Onder actieve bewegingen verstaan we de bewegingen die we zelf uitvoeren, passieve bewegingen worden door de arts of fysiotherapeut uitgevoerd. De symptomen ontstaan meestal spontaan tussen de 40 en 50 jaar. Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen. Wat is het verloop van een frozen shoulder? Er zijn drie fasen te onderscheiden (figuur 3). 1. de bevriezende (freezing) fase: hierbij is er een combinatie van pijn en beginnende bewegingsbeperking. Deze duurt gemiddeld 1tot 4 maanden. 4

5 2. de bevroren (frozen) fase: hierbij gaat de pijn progressief weg, maar is er nog steeds bewegingsbeperking. 3. de uitdovende (thawing) fase: hierbij ontstaat er langzaam een normalisatie van de beweeglijkheid, al dan niet volledig. Het doorlopen van de drie stadia duurt gemiddeld 24 maanden. Er kan nadien echter ook nog een meestal milde bewegingsbeperking overblijven. Bij patiënten met diabetes kan deze laatste fase zeer kort zijn zodat de restletsels van de aandoening veel ernstiger zijn. Figuur 3 Een frozen shoulder is dus van nature uit een zelflimiterende aandoening. Hoe wordt de diagnose gesteld? Technische onderzoeken geven weinig bijkomende informatie bij een frozen shoulder, ze kunnen enkel gebruikt worden om andere diagnoses uit te sluiten. De diagnose zal dus meestal op klinische basis dienen gesteld te worden tijdens een onderzoek bij uw arts. 5

6 Hoe kunnen we een frozen shoulder behandelen? Men moet rekening houden met de fase waarin de aandoening zich bevindt. In fase 1 is vooral pijnbestrijding van belang. Pas in fase 2 en 3 wordt de nadruk gelegd op het terugwinnen van de beweeglijkheid. In de bevriezende fase wordt een combinatie van pijnstillende medicatie en fysiotherapie voorgeschreven. Bij onvoldoende comfort worden 2 tot 3 spuitjes met cortisone gegeven. Bij diabetes patiënten gebeurt dit in overleg tussen de orthopeed en de internist. Een dergelijke infiltratie kan de suikerspiegel verhogen vooral gedurende de eerste dagen na de spuit. Met deze conservatieve behandeling kan het overgrote deel van de patiënten met een frozen shoulder succesvol behandeld worden. Het vraagt echter de nodige tijd en inspanningen van de patiënt. Slechts indien dit onvoldoende resultaat geeft dient men over te gaan tot meer ingrijpende maatregelen zoals een mobilisatie van de schouder onder narcose waarbij het schouderkapsel progressief wordt uitgerekt tot zijn normaal volume. Of men kan op een meer gecontroleerde wijze een arthroscopische release van het kapsel van de schouder uitvoeren. Hierbij wordt het schouderkapsel via een kijkoperatie losgemaakt, zodat de schouder terug meer ruimte krijgt voor beweging. Al deze therapieën worden nadien gevolgd door intensieve oefentherapie bij een fysiotherapeut en in een thuisprogramma om de verkregen beweeglijkheid te behouden. Dit alles vergt dan ook een serieuze motivatie van de patiënt. Voor diabetes patiënten is een goede glycemie regeling van groot belang! Fysiotherapie bij een frozen shoulder Een basisprincipe is dat de patiënt het meeste baat heeft bij zelf actief te oefenen, bij voorkeur door het uitvoeren van de 6

7 dagelijkse handelingen. De fysiotherapie dient vooral gericht te zijn op het masseren en het ontspannen van de spieren rondom de schouder met warmtetherapie en pijnstillende medicatie. Het comfort van de patiënt zou hierdoor niet verstoord mogen worden. Een goede actieve oefening van de schouderbladen zorgt ervoor dat de schouder sneller weer kan gebruikt worden. De uitgevoerde oefeningen zijn vooral pendeloefeningen (figuur 4) en uitrekking van het kapsel in alle richtingen (stretchoefeningen) (figuur 5). Figuur 4: Pendeloefeningen met gestrekte (1) en geplooide (2) elleboog. Figuur 5: Stretchen van het kapsel. 7

8 ZorgSaam Ziekenhuis Wielingenlaan PA Terneuzen Tel. (0115) ZorgSaam Ziekenhuis Pastoor van Genklaan AJ Oostburg Tel. (0117) ZorgSaam Ziekenhuis Lyceumstraat HV Hulst Tel. (0114) ZorgSaam Ziekenhuis maakt deel uit van Stichting ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen. Meer informatie vindt u op onze website

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het?

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het? Frozen Shoulder Ook wel adhesieve capsulitis genoemd Wat is het? Frozen Shoulder is een extreem pijnlijke aandoening waarin de schouder volledig of gedeeltelijk verstfijd is. Het is een van de meest pijnlijke

Nadere informatie

ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis Rotator Cuff Scheur

ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis Rotator Cuff Scheur Rotator Cuff Scheur 1 Beschrijving De rotator cuff is de naam van het manchet dat wordt gevormd door vier spieren en pezen rond het schoudergewricht. De rotator cuff maakt de schouderbewegingen mogelijk

Nadere informatie

adviezen Arthroscopie na een hernia-operatie van de schouder ZorgSaam

adviezen Arthroscopie na een hernia-operatie van de schouder ZorgSaam adviezen Arthroscopie na een hernia-operatie van de schouder ZorgSaam 1 Inleiding Binnenkort ondergaat u een arthroscopie, ook wel kijkoperatie genoemd, van uw schouder. Arthro betekent gewricht, scopie

Nadere informatie

Orthopedie. Frozen shoulder

Orthopedie. Frozen shoulder Orthopedie Frozen shoulder De schouder De schouder is een kogelgewricht. Het wordt gevormd door de kop van de bovenarm en de kom van het schouderblad. Het schoudergewricht is omgeven door het gewrichtskapsel,

Nadere informatie

Polikliniek voor pijnbestrijding. adviezen na een hernia-operatie. Schouderpijn, behandeling van de nervus suprascapularis.

Polikliniek voor pijnbestrijding. adviezen na een hernia-operatie. Schouderpijn, behandeling van de nervus suprascapularis. Polikliniek voor pijnbestrijding adviezen na een hernia-operatie Schouderpijn, behandeling van de nervus suprascapularis ZorgSaam 1 2 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de behandeling van

Nadere informatie

Cuff Repair. Orthopedie. Operatie aan het schoudergewricht

Cuff Repair. Orthopedie. Operatie aan het schoudergewricht Orthopedie Cuff Repair Operatie aan het schoudergewricht Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een operatie aan uw schoudergewricht. Uw behandelend arts en de orthopedie-consulent

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder)

Patiënteninformatie. Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder) Patiënteninformatie Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder) Dr. T. De Baets Heup-, enkel- en voetchirurgie Dr. K. Pittoors Heupchirurgie Dr. J. De Wachter Enkel- en voetchirurgie Dr. J. Roos Bekken-,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder)

Patiënteninformatie. Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder) Patiënteninformatie Verstijving van de schouder (Frozen Shoulder) Dr. W. Colyn Kniechirurgie Dr. M. Mombert Hand-, pols- en elleboogchirurgie Dr. T. De Baets Traumachirurgie Dr. K. Pittoors Heupchirurgie

Nadere informatie

ZorgSaam. appendicitis. het carpale tunnelsyndroom acuta. (blinde darm ontsteking)

ZorgSaam. appendicitis. het carpale tunnelsyndroom acuta. (blinde darm ontsteking) appendicitis het carpale tunnelsyndroom acuta (blinde darm ontsteking) ZorgSaam 1 Het Carpale Tunnelsyndroom Inleiding Deze folder geeft u informatie over de klachten en de oorzaak van het carpale tunnelsyndroom

Nadere informatie

Doorbewegen van de schouder onder narcose. afdeling Fysiotherapie

Doorbewegen van de schouder onder narcose. afdeling Fysiotherapie 00 Doorbewegen van de schouder onder narcose afdeling Fysiotherapie 1 Wat is 'doorbewegen van de schouder onder narcose'? Doorbewegen van de schouder wil zeggen dat een gespecialiseerd fysiotherapeut,

Nadere informatie

Orthopedie. Cuff repair

Orthopedie. Cuff repair Orthopedie Cuff repair Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder: de afgescheurde pees in uw schouder wordt hersteld. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

patienteninformatie adviezen amputatie van een onderste na een ledenmaat hernia-operatie fysiotherapie ZorgSaam

patienteninformatie adviezen amputatie van een onderste na een ledenmaat hernia-operatie fysiotherapie ZorgSaam patienteninformatie adviezen amputatie van een onderste na een hernia-operatie ledenmaat fysiotherapie ZorgSaam 1 2 PATIËNTENINFORMATIE AMPUTATIE VAN EEN ONDERSTE LEDEMAAT Een amputatie Onder een amputatie

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Frozen shoulder

Patiënteninformatie. Frozen shoulder Patiënteninformatie Frozen shoulder Dr. T. De Baets Heup, enkel en voetchirurgie Dr. M. Mombert Hand-, pols- en elleboogchirurgie Dr. J. De Wachter Enkel en voetchirurgie Dr. J. Roos Bekken-, heup- en

Nadere informatie

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling Paramedische afdeling Schouderoperatie oefeningen en richtlijnen Inleiding U heeft van uw behandelend arts te horen gekregen dat u een operatie krijgt aan uw schouder. Het doel van de operatie is het wegnemen

Nadere informatie

oefentherapie adviezen de knie ZorgSaam

oefentherapie adviezen de knie ZorgSaam oefentherapie adviezen na een na arthroscopie hernia-operatie van de knie ZorgSaam 1 2 OEFENTHERAPIE NA ARTHROSCOPIE VAN DE KNIE Wat is een arthroscopie? Bij een kijkoperatie (arthroscopie) wordt er met

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder INSTABILITEIT VAN DE SCHOUDER Inleiding De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de kop relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk

Nadere informatie

ZorgSaam. darmontsteking. acuta (APPENDICITIS ACUTA)

ZorgSaam. darmontsteking. acuta (APPENDICITIS ACUTA) appendicitis blinde darmontsteking acuta (blinde darm (APPENDICITIS ACUTA) ontsteking) ZorgSaam 1 APPENDICITIS ACUTA (Blinde darmontsteking) Inleiding Deze folder geeft u informatie over de operatie vanwege

Nadere informatie

Orthopedie. Neerplastiek. Operatieve acromionplastiek volgens Neer

Orthopedie. Neerplastiek. Operatieve acromionplastiek volgens Neer Orthopedie Neerplastiek Operatieve acromionplastiek volgens Neer Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding voor

Nadere informatie

Deelnemers oefengroep frozen shoulder

Deelnemers oefengroep frozen shoulder Deelnemers oefengroep frozen shoulder Wat is een frozen shoulder of capsulitis adhaesiva? Dit is een aandoening van het gewrichtskapsel (capsulitis) waarbij dit kapsel gaat verdikken en schrompelen (adhaesiva)

Nadere informatie

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cuffrepair Schoudergewricht Orthopedie 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de schouder. De orthopedisch

Nadere informatie

Symptomen. Onderzoek. Conservatieve therapie

Symptomen. Onderzoek. Conservatieve therapie Rotator Cuff Scheur De rotator cuff is de naam van het manchet dat wordt gevormd door vier spieren en pezen rond het schoudergewricht. De rotator cuff maakt de schouderbewegingen mogelijk en zorgt ook

Nadere informatie

ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis schouderprothese

ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis ZorgSaam Ziekenhuis schouderprothese schouderprothese 1 De normale schouder Acromion : top van het schouderblad Rotator cuff pees sleutelbeen humeruskop glenoid schouderkapsel Tuberositeiten: Plaats waar de pezen van de schouder aanhechten.

Nadere informatie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl/ Frozen shoulder

Nadere informatie

welkom op de polikliniek geriatrie ZorgSaam

welkom op de polikliniek geriatrie ZorgSaam welkom op de polikliniek geriatrie ZorgSaam 1 ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen en Ziekenhuis Walcheren vormen een vakgroep Geriatrie. 2 WELKOM OP DE POLIKLINIEK GERIATRIE Inleiding U bent door uw huisarts of

Nadere informatie

adviezen hernia-operatie ZorgSaam

adviezen hernia-operatie ZorgSaam adviezen lumbaalpunctie na een hernia-operatie ZorgSaam 1 2 Lumbaalpunctie Korte beschrijving Een lumbaalpunctie (ruggenprik) is een onderzoek waarbij wat liquor uit het lichaam gehaald wordt. Liquor is

Nadere informatie

Een artroscopische ingreep heeft een aantal voordelen ten opzichte van een open operatie:

Een artroscopische ingreep heeft een aantal voordelen ten opzichte van een open operatie: Artroscopie schouder Binnenkort ondergaat u een artroscopie, ook wel kijkoperatie genoemd, van uw schouder. Arthro betekent gewricht, scopie betekent bezichtiging. Deze ingreep maakt het mogelijk om uw

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder Orthopedie Schouderprothese Bij slijtage van de schouder kan het schoudergewricht worden vervangen door een prothese. Wat zijn de oorzaken van de klachten en welke soorten prothesen kunnen worden ingezet.

Nadere informatie

Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek)

Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Orthopedie Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om uw schouderklachten operatief te behandelen met behulp van een

Nadere informatie

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische Ziekenhuiszorg. Het schoudergewricht

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische Ziekenhuiszorg. Het schoudergewricht Paramedische Ziekenhuiszorg Schouderoperatie oefeningen en richtlijnen U heeft met uw behandelend arts besproken dat u een operatie krijgt aan uw schouder. Het doel van de operatie is het wegnemen of het

Nadere informatie

Schouderprothese wegens artrose. Poli Orthopedie

Schouderprothese wegens artrose. Poli Orthopedie 00 Schouderprothese wegens artrose Poli Orthopedie 1 Binnenkort wordt bij u een schouderprothese geïmplanteerd in verband met slijtage (artrose). Deze folder kan u helpen zich goed op de operatie voor

Nadere informatie

Frozen shoulder. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Frozen shoulder. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Frozen shoulder Wanneer een schoudergewricht in alle richtingen een bewegingsbeperking heeft en pijnlijk is, spreekt men van een frozen shoulder (bevroren schouder/ stijve schouder) Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Schouderprothese. De normale schouder. schouderprothese ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org augustus 2015 1

Schouderprothese. De normale schouder. schouderprothese ZorgSaam Ziekenhuis www.zorgsaam.org augustus 2015 1 Schouderprothese De normale schouder De schouder is de plaats waar de arm scharniert met de romp. Aan de zijde van de arm bestaat het gewricht uit een rond beenderig oppervlak, de humeruskop. Aan de zijde

Nadere informatie

De stijve schouder. (frozen shoulder)

De stijve schouder. (frozen shoulder) De stijve schouder (frozen shoulder) De stijve schouder, frozen shoulder De stijve schouder of frozen shoulder (capsulitis adhaesiva) is een aandoening waarbij het gewrichtskapsel is verdikt en verschrompeld

Nadere informatie

adviezen hernia-operatie ZorgSaam

adviezen hernia-operatie ZorgSaam adviezen longontsteking na een hernia-operatie ZorgSaam 1 2 LONGONTSTEKING (PNEUMONIE) Inleiding Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel, veroorzaakt door micro-organismen.

Nadere informatie

Rotator cuff scheur. Orthopedie

Rotator cuff scheur. Orthopedie Rotator cuff scheur Orthopedie Inhoudsopgave Rotator cuff scheur...4 Oorzaken...4 Klachten...5 Diagnose en onderzoek...5 De behandeling...6 De operatie...6 Na de operatie...7 Complicaties...8 Contact...9

Nadere informatie

Afdeling Fysiotherapie. Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek

Afdeling Fysiotherapie. Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek Afdeling Fysiotherapie Oefentherapie na een arthroscopische Neerplastiek Arthroscopische Neerplastiek De pijnklachten, die u de laatste tijd heeft ervaren, worden veroorzaakt door inklemming van de weke

Nadere informatie

De stijve schouder. (frozen shoulder)

De stijve schouder. (frozen shoulder) De stijve schouder (frozen shoulder) De stijve schouder, frozen shoulder De stijve schouder of frozen shoulder (capsulitis adhaesiva) is een aandoening waarbij het gewrichtskapsel is verdikt en verschrompeld

Nadere informatie

ORTHOPEDIE. Cuffrepair BEHANDELING

ORTHOPEDIE. Cuffrepair BEHANDELING ORTHOPEDIE Cuffrepair BEHANDELING Cuffrepair Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. De operatie die bij u wordt uitgevoerd heet een cuffrepair. In deze folder leest u wat de operatie inhoudt, hoe

Nadere informatie

Scopische neerplastiek. Kijkoperatie van de schouder

Scopische neerplastiek. Kijkoperatie van de schouder Scopische neerplastiek Kijkoperatie van de schouder Inhoud Inleiding 3 Een normaal schoudergewricht 3 Een afwijkend schoudergewricht 3 De operatie 3 Uitbreiding van de operatie 4 Complicaties 4 Preoperatieve

Nadere informatie

Schouderexploratie. Orthopedie. Ingreep aan de schouder. Schoudergewricht

Schouderexploratie. Orthopedie. Ingreep aan de schouder. Schoudergewricht Orthopedie Schouderexploratie Ingreep aan de schouder Inleiding U heeft met uw behandelend arts afgesproken dat een schouderoperatie (schouderexploratie) wordt verricht. Tijdens deze ingreep wordt uw schouder

Nadere informatie

Schouderoperatie wegens inklemming

Schouderoperatie wegens inklemming Paramedische Ziekenhuiszorg Schouderoperatie wegens inklemming oefeningen en richtlijnen Inleiding Werking van de schouder De bovenarm eindigt bovenaan met een bol, dit is de schouderkop. Deze schouderkop

Nadere informatie

Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie)

Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie) Kijkoperatie in de schouder (arthroscopie) Als u last heeft van uw schouder, kan dat verschillende oorzaken hebben. Met een kijkoperatie kan de arts in het gewricht kijken en zo nodig gelijktijdig een

Nadere informatie

welkom op de adviezen hernia-operatie reumatologie Patiënteninformatie ZorgSaam

welkom op de adviezen hernia-operatie reumatologie Patiënteninformatie ZorgSaam welkom op de adviezen polikliniek na een hernia-operatie reumatologie Patiënteninformatie ZorgSaam 1 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de gang van zaken op de polikliniek reumatologie. Wij

Nadere informatie

Schouderdecompressie en/of behandeling cuff ruptuur

Schouderdecompressie en/of behandeling cuff ruptuur Schouderdecompressie en/of behandeling cuff ruptuur Uw behandelend arts heeft u geadviseerd uw schouderklachten operatief te behandelen. U hebt klachten in uw schouder en bovenarm die ontstaan door het

Nadere informatie

ZorgSaam. ingegroeide. teennagel (blinde darm ontsteking) appendicitis acuta

ZorgSaam. ingegroeide. teennagel (blinde darm ontsteking) appendicitis acuta ingegroeide appendicitis acuta teennagel (blinde darm ontsteking) ZorgSaam 1 2 Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandelingsmogelijkheden bij een ingegroeide teennagel. Het is goed u te

Nadere informatie

Orthopedie. Enkelprothese

Orthopedie. Enkelprothese Orthopedie Enkelprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw enkel. Er wordt een enkelprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de enkel, de aanleiding voor de operatie, de

Nadere informatie

Orthopedie. Schouderprothese

Orthopedie. Schouderprothese Orthopedie Schouderprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. Er wordt een schouderprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Een schouderprothese 2 Waarom een schouderprothese? 3 Mogelijke complicaties 4 5 Preoperatief onderzoek/anesthesie 5 Apothekersassistent 5 Wat neemt

Een schouderprothese 2 Waarom een schouderprothese? 3 Mogelijke complicaties 4 5 Preoperatief onderzoek/anesthesie 5 Apothekersassistent 5 Wat neemt Een schouderprothese 2 Waarom een schouderprothese? 3 Mogelijke complicaties 4 5 Preoperatief onderzoek/anesthesie 5 Apothekersassistent 5 Wat neemt u mee naar het ziekenhuis? 5 Waardevolle bezittingen

Nadere informatie

Decompressie operatie van de schouder. Informatie over de ingreep

Decompressie operatie van de schouder. Informatie over de ingreep Decompressie operatie van de schouder Informatie over de ingreep Inleiding In overleg met de orthopedisch chirurg is besloten om bij u een decompressie operatie uit te voeren. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie. Operatieve ingreep. Inleiding

Schouderprothese. Orthopedie. Operatieve ingreep. Inleiding Orthopedie Schouderprothese Operatieve ingreep Inleiding U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat er bij u een schouderoperatie gaat plaatsvinden. Tijdens deze ingreep wordt uw beschadigde

Nadere informatie

endoscopische operaties adviezen na een hernia-operatie aan de bijholten van de neus ZorgSaam

endoscopische operaties adviezen na een hernia-operatie aan de bijholten van de neus ZorgSaam endoscopische adviezen operaties na een hernia-operatie aan de bijholten van de neus ZorgSaam 1 2 Endoscopische operaties aan de bijholten van de neus. Uw Keel-Neus-Oorarts heeft voorgesteld om uw klachten

Nadere informatie

Wat zorgt voor de stabiliteit? Instabiliteit ontstaat wanneer er iets mis met het actieve of passieve systeem.

Wat zorgt voor de stabiliteit? Instabiliteit ontstaat wanneer er iets mis met het actieve of passieve systeem. (In-) Stabiliteit Inleiding Wat is instabiliteit? Instabiliteit van het schoudergewricht houdt in dat de weefsels in en rond de schouder niet in staat zijn de kop van de bovenarm op een juiste manier in

Nadere informatie

Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair

Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair Orthopedie Schouderoperatie open of scopische Neerplastiek met of zonder cuff repair Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om een schouderoperatie te ondergaan. Het doel van de operatie

Nadere informatie

ZorgSaam. schildklier. appendicitis. (blinde darm ontsteking)

ZorgSaam. schildklier. appendicitis. (blinde darm ontsteking) schildklier appendicitis operatie acuta (blinde darm ontsteking) ZorgSaam 1 2 SCHILDKLIEROPERATIE (Strumectomie) Inleiding Deze folder geeft u globale informatie over operaties aan de schildklier. Informatie

Nadere informatie

Bankart Repair. Orthopedie. Stabilisatie van de schouder. Schoudergewricht

Bankart Repair. Orthopedie. Stabilisatie van de schouder. Schoudergewricht Orthopedie Bankart Repair Stabilisatie van de schouder Inleiding Uw behandelend arts heeft naar aanleiding van uw klachten een schouder stabiliserende operatie (bankart repair) geadviseerd. U wordt hiervoor

Nadere informatie

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Inleiding U heeft één of meerdere gescheurde pezen in uw schouder. Met uw behandelend arts heeft u afgesproken dat u wordt geopereerd

Nadere informatie

Behandeling kalkafzetting in de schouder

Behandeling kalkafzetting in de schouder Behandeling kalkafzetting in de schouder Barbotage tendinosis calcarea Ziekenhuis Gelderse Vallei In overleg met uw behandelend arts heeft u een verwijzing gekregen voor een behandeling van uw schouderklachten

Nadere informatie

Instabiele schouder. Orthopedie

Instabiele schouder. Orthopedie Instabiele schouder Orthopedie Inhoudsopgave Oorzaak...5 Klachten...5 Diagnose en onderzoek...5 De behandeling...6 Fysiotherapie...6 De operatie...6 Na de operatie...8 Complicaties...9 Contact... 10 3

Nadere informatie

adviezen na een ademhalingsondersteuning door middel van hernia-operatie NPPV ZorgSaam

adviezen na een ademhalingsondersteuning door middel van hernia-operatie NPPV ZorgSaam adviezen na een door middel van hernia-operatie NPPV ademhalingsondersteuning ZorgSaam 1 Inleiding In overleg met u heeft uw arts besloten om te starten met ademhalingsondersteuning door middel van NPPV.

Nadere informatie

Frozen Shoulder. door Albert Dreise, fysiotherapeut

Frozen Shoulder. door Albert Dreise, fysiotherapeut Frozen Shoulder door Albert Dreise, fysiotherapeut Onderwerpen die passeren: inleidende begrippen en definiering het klinische beloop primair versus secundair behandeling primair frozen shoulder fysiotherapeutische

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Schouderprothese

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Schouderprothese Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Schouderprothese SCHOUDERPROTHESE KOPJE De orthopedisch chirurg heeft u een schouderprothese geadviseerd. In deze folder krijgt u informatie over de aandoening, de voorbereiding

Nadere informatie

Informatie. Schouderoperatie

Informatie. Schouderoperatie Informatie Schouderoperatie Inleiding In overleg met de orthopedisch chirurg heeft u besloten om uw schouder te laten opereren. Voor deze operatie verblijft u gemiddeld 1 of 2 dagen in het ziekenhuis (de

Nadere informatie

Schouderprothese. De schouder

Schouderprothese. De schouder Schouderprothese De schouder De schouder is een van de meest beweeglijke gewrichten in ons lichaam. Het schoudergewricht verbindt de bovenarm met de romp. Het is een kogelgewricht waarbij de bol (humeruskop)

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Open Neerplastiek en cuffrepair-operatie

Patiënteninformatie. Open Neerplastiek en cuffrepair-operatie Open Neerplastiek en cuffrepair-operatie Inleiding Uw orthopedische chirurg heeft u geadviseerd om een schouderoperatie te ondergaan om zo de klachten te laten verminderen of verdwijnen. Deze folder geeft

Nadere informatie

H.317176.0715. Cuff scheur schouder

H.317176.0715. Cuff scheur schouder H.317176.0715 Cuff scheur schouder Inleiding Binnenkort krijgt u een schouderoperatie in verband met een cuff scheur van de schouder. Hiervoor wordt u twee dagen in het ziekenhuis opgenomen. Uw behandelend

Nadere informatie

Instabiliteit van de schouder

Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de bol relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk worden.

Nadere informatie

adviezen na een hernia-operatie mammalokalisatie ZorgSaam

adviezen na een hernia-operatie mammalokalisatie ZorgSaam adviezen na een mammalokalisatie hernia-operatie ZorgSaam 1 2 mammalokalisatie Inleiding In deze folder vindt u informatie over een borstlokalisatie. Dit onderzoek wordt ook wel mammalokalisatie genoemd.

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie

Schouderprothese. Orthopedie Orthopedie Schouderprothese Inleiding U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat er bij u een schouderoperatie gaat plaatsvinden. Tijdens deze ingreep wordt uw beschadigde schoudergewricht

Nadere informatie

Schouderprothese voor een schouderbreuk. Poli Orthopedie

Schouderprothese voor een schouderbreuk. Poli Orthopedie 00 Schouderprothese voor een schouderbreuk Poli Orthopedie 1 Binnenkort wordt bij u een schouderprothese geïmplanteerd in verband met een schouderbreuk (fractuur). Deze folder kan u en uw familieleden

Nadere informatie

Scopische Neerplastiek

Scopische Neerplastiek ORTHOPEDIE Scopische Neerplastiek Operatie aan het schoudergewricht via een kijkoperatie BEHANDELING Scopische Neerplastiek Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Bij deze operatie zal de arts

Nadere informatie

Polikliniek voor. na een hernia-operatie. Iontoforese. ZorgSaam

Polikliniek voor. na een hernia-operatie. Iontoforese. ZorgSaam Polikliniek voor pijnbestrijding adviezen na een hernia-operatie Iontoforese ZorgSaam 1 2 Iontoforese In deze folder vindt u algemene informatie over eneesmiddeltoediening door middel van iontoforese.

Nadere informatie

Schouderkapsel hechten

Schouderkapsel hechten Schouderkapsel hechten (cuff hechten kleine en grote scheur) Orthopedie alle aandacht Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Hierbij zal een scheur in de rotatoren cuff (= geheel van

Nadere informatie

Dagbehandelcentrum. adviezen. hernia-operatie. voor patiënten met eczeem, psoriasis en chronische jeuk. ZorgSaam

Dagbehandelcentrum. adviezen. hernia-operatie. voor patiënten met eczeem, psoriasis en chronische jeuk. ZorgSaam Dagbehandelcentrum adviezen dermatologie na een hernia-operatie voor patiënten met eczeem, psoriasis en chronische jeuk ZorgSaam 1 2 Dagbehandelcentrum voor patiënten met eczeem, psoriasis en chronische

Nadere informatie

Als u zich hier niet aan houdt, loopt u het risico dat tijdens de operatie maaginhoud in uw longen komt en dat kan levensgevaarlijk zijn.

Als u zich hier niet aan houdt, loopt u het risico dat tijdens de operatie maaginhoud in uw longen komt en dat kan levensgevaarlijk zijn. Schouderoperatie Belangrijk Voor deze behandeling, ingreep of onderzoek dient u nuchter te blijven; dit betekent dat u vanaf 6 uur voor de opname: Niets meer mag eten Niet meer mag roken Tot 2 uur voor

Nadere informatie

ONDERZOEK. na een ALVLEESKLIER. hernia-operatie (ERCP) ZorgSaam

ONDERZOEK. na een ALVLEESKLIER. hernia-operatie (ERCP) ZorgSaam ONDERZOEK GALWEGEN adviezen EN na een ALVLEESKLIER hernia-operatie (ERCP) ZorgSaam 1 2 ONDERZOEK GALWEGEN EN ALVLEESKLIER (ERCP) Op verzoek van uw behandelend arts wordt bij u een ERCP, een onderzoek van

Nadere informatie

Patiënten richtlijn Inleiding. Revalidatie na artroscopische / open hechting van een pees / pezen van de rotator cuff.

Patiënten richtlijn Inleiding. Revalidatie na artroscopische / open hechting van een pees / pezen van de rotator cuff. Patiënten richtlijn 3. Revalidatie na artroscopische / open hechting van een pees / pezen van de rotator cuff. 1. Inleiding Bij deze ingreep wordt op 2 of 3 plaatsen de huid doorboort (artroscopisch) of

Nadere informatie

Arm uit de kom (schouderluxatie)

Arm uit de kom (schouderluxatie) Arm uit de kom (schouderluxatie) Arm uit de kom (Schouderluxatie) Deze folder ondersteunt de mondelinge informatie die u van de arts of verpleegkundige hebt ontvangen. Heeft u na het lezen van de folder

Nadere informatie

Behandeling corticosteroïd-injectie

Behandeling corticosteroïd-injectie Behandeling corticosteroïd-injectie Behandeling met een injectie mca.nl Inhoudsopgave Een corticosteroïd-injectie 3 Wat is een corticosteroïd-injectie? 3 Uw vragen 6 Notities 7 2 In overleg met uw orthopedisch

Nadere informatie

Oogheelkunde. adviezen. Maculadegeneratie. na een hernia-operatie. ZorgSaam

Oogheelkunde. adviezen. Maculadegeneratie. na een hernia-operatie. ZorgSaam Oogheelkunde adviezen Maculadegeneratie na een hernia-operatie ZorgSaam 1 2 Wat is maculadegeneratie? Maculadegeneratie is een oogaandoening waardoor de gezichtsscherpte afneemt. We zullen verder de afkorting

Nadere informatie

Fysiotherapeutische instructies na een schouderprothese. Afdeling Orthopedie

Fysiotherapeutische instructies na een schouderprothese. Afdeling Orthopedie Fysiotherapeutische instructies na een schouderprothese Afdeling Orthopedie Inleiding Wanneer het schoudergewricht in het dagelijks leven veelvuldige pijnklachten en/of beperkingen oplevert kunt u in aanmerking

Nadere informatie

Arthroscopische neerplastiek. Orthopedie

Arthroscopische neerplastiek. Orthopedie Arthroscopische neerplastiek Orthopedie Inhoudsopgave Inleiding...4 De schouder...4 Behandeling...6 Diagnose en onderzoek...6 De operatie...7 Mogelijke complicatie...8 Anesthesie (verdoving)...9 De eerste

Nadere informatie

Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie. Afdeling Orthopedie

Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie. Afdeling Orthopedie Fysiotherapeutische instructies na een Bankart operatie Afdeling Orthopedie Inleiding Indien er bij een schouderluxatie een scheur van het voorste kapsel of kraakbeenring ontstaat kan dit instabiliteit

Nadere informatie

Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit. Poli Orthopedie

Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit. Poli Orthopedie 00 Putti-Plattoperatie voor schouderinstabiliteit Poli Orthopedie 1 U wordt binnenkort geopereerd aan de schouder in verband met schouderinstabiliteit (het herhaaldelijk uit de kom schieten van de schouder).

Nadere informatie

SNN Praktijkrichtlijn Frozen Shoulder fysiotherapeuten 2017

SNN Praktijkrichtlijn Frozen Shoulder fysiotherapeuten 2017 Schouder Netwerk Nederland SNN Praktijkrichtlijn Frozen Shoulder fysiotherapeuten 2017 Aanleiding SNN congres 2013, studie R. Koorevaar, T. Kraal Vaak negatieve effecten van FT bij FS Praktijkrichtlijn:

Nadere informatie

Oogheelkunde. adviezen na een. ooglidcorrectie. hernia-operatie. ZorgSaam

Oogheelkunde. adviezen na een. ooglidcorrectie. hernia-operatie. ZorgSaam Oogheelkunde adviezen na een ooglidcorrectie hernia-operatie ZorgSaam 1 2 OOGLIDCORRECTIE Correctie van de bovenoogleden Het komt regelmatig voor dat de huid rond de bovenoogleden zo uitrekt dat deze over

Nadere informatie

Orthopedie. Polsprothese

Orthopedie. Polsprothese Orthopedie Polsprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw pols. Er wordt een polsprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de pols, de aanleiding voor de operatie, de operatie,

Nadere informatie

Anatomische schouderprothese

Anatomische schouderprothese Anatomische schouderprothese Inhoud Inleiding 3 Het schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Versleten schoudergewricht 4 De operatie 4 Verwachtingen en risico s 5 Verwachtingen 5 Risico s 6 Na de

Nadere informatie

Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding

Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Arthroscopische subacromiale decompressie van de schouder (Neerplastiek) Inleiding Uw behandelend arts heeft u geadviseerd om uw schouderklachten operatief te behandelen met behulp van een kijkoperatie

Nadere informatie

De primaire frozen shoulder

De primaire frozen shoulder Deze informatie is een onderdeel van de CD De primaire frozen shoulder. Informatie over deze CD kunt u vinden op pagina: http://www.nsastenvers.nl/primairefrozenshoulder.html De veel gestelde vragen betreffende

Nadere informatie

ORTHOPEDIE. Capsular shift. operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING

ORTHOPEDIE. Capsular shift. operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING ORTHOPEDIE Capsular shift operatie aan het gewrichtskapsel van het schoudergewricht BEHANDELING Capsular shift Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Deze operatie heet een capsular shift. Deze

Nadere informatie

adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam

adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam adviezen RAPID RECOVERY na een hernia-operatie heup ZorgSaam 1 2 Beste heer, mevrouw, Samen met uw behandelend orthopedisch chirurg bent u tot het besluit gekomen dat een heupprothese een oplossing is

Nadere informatie

ZorgSaam. AAMBEIEN acuta. appendicitis. (blinde darm ontsteking) (haemorrhoïden)

ZorgSaam. AAMBEIEN acuta. appendicitis. (blinde darm ontsteking) (haemorrhoïden) appendicitis AAMBEIEN acuta (haemorrhoïden) (blinde darm ontsteking) ZorgSaam 1 AAMBEIEN (Haemorrhoïden) Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling van aambeien. Het is goed u te realiseren

Nadere informatie

Stabilisatie van de schouder

Stabilisatie van de schouder Stabilisatie van de schouder (Bankart Repair) U krijgt binnenkort een operatie aan uw schouder; een stabilisatie van de schouder (Bankart Repair). In deze informatie leest u over de voorbereiding op de

Nadere informatie

adviezen röntgenonderzoek na een van de borsten hernia-operatie (mammografie) ZorgSaam

adviezen röntgenonderzoek na een van de borsten hernia-operatie (mammografie) ZorgSaam adviezen röntgenonderzoek na een van de borsten hernia-operatie (mammografie) ZorgSaam 1 2 röntgenonderzoek van de borsten (mammografie) Inleiding In deze folder vindt u informatie over het borstonderzoek.

Nadere informatie

Polikliniek voor pijnbestrijding. adviezen. hernia-operatie. (Transcutane Elektrische Neuro-Stimulatie) ZorgSaam

Polikliniek voor pijnbestrijding. adviezen. hernia-operatie. (Transcutane Elektrische Neuro-Stimulatie) ZorgSaam Polikliniek voor pijnbestrijding adviezen na TENS een hernia-operatie (Transcutane Elektrische Neuro-Stimulatie) ZorgSaam 1 2 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de behandeling van pijn op

Nadere informatie

Behandeling kalkafzetting in de schouder

Behandeling kalkafzetting in de schouder Behandeling kalkafzetting in de schouder Barbotage tendinosis calcarea Ziekenhuis Gelderse Vallei In overleg met uw behandelend arts heeft u een verwijzing gekregen voor een behandeling van uw schouderklachten

Nadere informatie

de continentie na een hernia-operatie Vragen over continentie? Wij komen bij u thuis! ZorgSaam

de continentie na een hernia-operatie Vragen over continentie? Wij komen bij u thuis! ZorgSaam de continentie consulente adviezen na een hernia-operatie Vragen over continentie? Wij komen bij u thuis! ZorgSaam 1 2 De continentie consulente. Vragen over continentie? Wij komen bij u thuis! Binnen

Nadere informatie

Schouderprothese. Fysiotherapie. alle aandacht

Schouderprothese. Fysiotherapie. alle aandacht Schouderprothese Fysiotherapie alle aandacht Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan de schouder. Bij deze ingreep vervangt de orthopedisch chirurg uw schoudergewricht door een kunstgewricht. Deze

Nadere informatie

Arthroscopische neerplastiek

Arthroscopische neerplastiek Arthroscopische neerplastiek Inleiding U wordt binnenkort in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen voor een kijkoperatie aan uw schouder. In deze folder leest u meer over de voorbereiding, de opname

Nadere informatie

Stabiliserende operatie van de schouder

Stabiliserende operatie van de schouder ORTHOPEDIE Stabiliserende operatie van de schouder BEHANDELING Stabiliserende operatie van de schouder Uw schoudergewricht is instabiel. Binnenkort wordt u geopereerd om dat te verhelpen. In deze folder

Nadere informatie