EnergieLokaal Wij krijgen Kippen en Debets BV. Rekenen met Energie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EnergieLokaal Wij krijgen Kippen en Debets BV. Rekenen met Energie"

Transcriptie

1 Organisatie: Datum: Locatie: Docent: Verslag: en Debets BV 20 februari 2014 Oldschool, Gaasterlandstraat 5. Frans Debets Frank Boon Dit verslag is samengesteld op basis van de cursus op 20 februari en het cursusboek geschreven door Frans Debets. De cursus begint met het gelijk zetten van de klokken. En gaat daarna van start op microniveau (huishoudens) en werkt toe naar grotere schalen (gemeente en landelijk). Tijdens deze cursus wordt ook aandacht besteed aan duurzame energie bronnen (wind, zon pv en zon thermisch). In de bijlage (p.10) zijn drie rekenvoorbeelden opgenomen. De klokken gelijk zetten Eenheden Om iets te begrijpen van de ontwikkelingen op het gebied van energie is het handig om de verschillende eenheden die worden gebruikt uit elkaar te kunnen houden. Er worden verschillende termen gebruikt, maar er zit een zekere samenhang in. Het gaat om de energie- inhoud van brandstoffen, het energiegebruik of de energieproductie, het vermogen etc. Bij elk begrip horen eenheden en met rekenregels kan je met deze eenheden rekenen. Een eenheid die we vooral uit de supermarkt kennen is de calorie. Maar in de algemene energieleer wordt vooral gerekend met de eenheid Joule (J) of kilowattuur (kwh). Van kilo tot zetta Op het niveau van de dagelijkse hoeveelheid calorieën (of Joules) die een mens nodig heeft is het handig om dit in kilocalorieën (kcal) i.p.v. calorieën uit te drukken. Maar wanneer het gaat over de energiebehoefte van meerdere mensen (stad, provincie, land of wereld) is uitdrukken van onze energiebehoefte in kilo s (duizenden) ook niet meer overzichtelijk en worden grotere waardes zoals mega, giga, tera en peta gebruikt. Om het gebruik van te veel nullen te vermijden wordt daarom gewerkt met deze voorvoegsels. In de onderstaande tabel zijn de verhoudingen weergegeven: Voorvoegsel Afkorting Waarde Telwoord Machten Kilo k Duizend 10 3 Mega M Miljoen 10 6 Giga G Miljard 10 9 Tera T Biljoen Peta P Biljard Exa E Triljoen Zetta Z Triljard Copyleft: Expertsessie: 1

2 Hoeveel verbruikt een huishouden? Een huishouden verbruikt energie uit verschillende bronnen. Bekende voorbeelden zijn de energierekening voor elektra en gas en voor mensen met een auto de benzine die bij de pomp wordt gekocht. Maar naast deze bekende vormen verbruikt een huishouden ook energie die bijvoorbeeld zit opgeslagen in voedsel of minder direct, de energie die nodig is geweest voor het produceren van de verpakkingen, producten en diensten die we gebruiken. Brandstof Energie inhoud in kj Energie inhoud in kwh Aardappels (kg) kj 0,872 kwh Suiker (kg) kj 4,72 kwh Ei (kg) kj 1,59 kwh Aardgas (m 3 ) kj 8,61 kwh (per m 3 ) Benzine (liter) kj 9,72 kwh Benzine (kg) kj 13,05 kwh Droog hout (kg) kj 3,88 kwh Lood (kg) 100 kj 0,027 kwh Ter vergelijking een gemiddeld persoon (man) heeft op een dag ongeveer kcal nodig. Met de volgende vuistregel is het mogelijk om van calorie naar Joule te rekenen: 1 calorie = 4,18 Joule (en 1 kcal = 4,18 kj) kcal is dus ongeveer kj. Om aan de benodigde dagelijkse energie te komen kan een volwassen man dus iets meer dan 3 kilo aardappels eten, zo n 600 gram suiker of een kleine 2 kilo eieren. In theorie heeft een gemiddeld persoon voor zijn dagelijkse energiebehoefte ook voldoende aan een kwart liter benzine of een derde kubieke meter gas. Energie = vermogen * tijd De relatie tussen energie, vermogen en tijd kan als volgt worden uitgelegd: Als een vermogen van 1 Watt gedurende 1 seconde wordt geleverd, is de hoeveelheid energie 1 Joule. Met andere woorden: 1 Joule = 1 Watt * seconde (of 1 Watt = 1 Joule per seconde) 1 kwh = 1 kw * uur 1 kwh = 1000 W * 3600 seconde 1 kwh = Joule = kj = 3,6 MJ Om van kj naar kwh te gaan deel je dus door 3600 (zie de derde kolom in de bovenstaande tabel). 1 MJ = 0,278 kwh (1/3,6) Copyleft: Expertsessie: 2

3 Vermogen Een mens, paard of apparaat kunnen energie omzetten met een zeker vermogen. Vermogen van elektrische apparaten wordt uitgedrukt in Watt (W) en dat van auto s vaak in pk. Het vermogen van een mens kun je ook uitrekenen. We weten dat een gemiddeld persoon ongeveer kj (of 2,77 kwh) per dag nodig heeft. 2,77 kwh is 2770 Watt. Een dag heeft 24 uur dus 2770 delen door 24 is een vermogen van 115 Watt. Wat verbruikt een huishouden? Op basis van CBS gegevens is het gemiddelde verbruik van een Nederlands huishouden 3300 kwh en 1500 m 3 gas per jaar. We weten uit de tabel hierboven dat 1 m 3 gas een energie inhoud heeft van kj kj is hetzelfde als 31 MJ. Om van kj naar kwh te gaan deel je door 3600, dus om van MJ naar kwh te komen deel je door 3,6. Hierboven werd ook duidelijk dat 1 kwh = 3,6 MJ kwh is dus MJ (3300 * 3,6). Jaarverbruik Energie per Jaarverbruik in Jaarverbruik Percentage eenheid MJ in kwh (ongeveer) Gas 1500 m kj of 1500 * 31 = / 3,6 = 80% 31 MJ per m MJ kwh Elektra 3300 kwh 1 kwh = MJ 3300 kwh 20% kj of 3,6 MJ Totaal MJ kwh 100% Een huishouden met een auto kan ook worden meegenomen in de berekeningen. Als voorbeeld kan een benzine auto worden genomen waarmee het gezin op jaarbasis 1000 liter benzine verbruikt. Dit is niet gemiddeld maar hypothetisch. Jaarverbruik Energie per Jaarverbruik in Jaarverbruik Percentage eenheid MJ in kwh (ongeveer) Gas 1500 m kj of 1500 * 31 = / 3,6 = 50% 31 MJ per m MJ kwh Elektra 3300 kwh 1 kwh = MJ 3300 kwh 12% kj of 3,6 MJ Benzine 1000 liter kj of MJ / 3.6 = 38% 35 MJ per liter kwh Totaal MJ kwh 100% Besparen Waar kun je als huishouden dan het beste op besparen? Als je kijkt naar de energie die je in huis gebruikt gaat dus ongeveer 80% op aan gas en slechts 20% aan elektra (scenario zonder auto). Daarbij komt kijken dat ongeveer 80% van het totale gasverbruik (die Copyleft: Expertsessie: 3

4 1500 m 3 ) op de 40 koudste dagen van het jaar wordt verstookt. Een week lang de kachel laag zetten en met een trui aan tegen elkaar kruipen is daarmee erg effectief. Maar wanneer je het verbruik uitdrukt in termen van geld wordt het duidelijk dat de kosten op jaarbasis voor gas en elektra niet zo heel veel verschillen. Uit financieel oogpunt kun je beargumenteren dat je ook goed kunt besparen op de energierekening door het elektraverbruik omlaag te brengen. Daarnaast is korte afstanden met de fiets i.p.v. de auto ook een zeer interessante economische afweging. Zie de tabel hieronder: Jaarverbruik Jaarverbruik % MJ Prijs per eenheid Kosten % in in MJ (ongeveer) per jaar Gas 1500 m MJ 50% 0,60 per m % Elektra 3300 kwh MJ 12% 0,22 per kwh % Benzine 1000 liter MJ 38% 1,70 per liter % Totaal MJ 100% % Wanneer je de prijzen voor gas, elektra en benzine in euro s per MJ uitdrukt is er een gemeenschappelijke noemer om ze vergelijken (zie onderstaande tabel). Gas kost per MJ bijna 0,02, elektra ongeveer 0,06 en benzine bijna 0,05. Uitgedrukt in euro s per kwh zijn de verschillen gelijk en kost gas 0,07, elektra 0,22 en benzine 0,18. Gas is dus ruim 3 keer zo goedkoop per MJ of kwh dan elektra! Jaarverbruik Kosten per jaar Jaarverbrui k in MJ Kosten per MJ Jaarverbruik in kwh Kosten per kwh Gas 1500 m MJ 0, kwh 0,07 Elektra 3300 kwh MJ 0, kwh 0,22 Benzine 1000 liter MJ 0, kwh 0,18 Door zelf een paar keer te oefenen of de berekenen op te schrijven blijft de materie beter zitten. In de bijlage staan een paar alledaagse sommen (en antwoorden) die het abstracte meer concreet maken. Hoeveel energie verbruikt Nederland? Het totale energieverbruik van Nederland is dusdanig groot dat het in Peta Joule (PJ) wordt uitgedrukt. In 1980 werd in Nederland ongeveer zo n 3000 PJ verbruikt. Dit is het totale verbruik van alle bewoners, overheden, bedrijfsleven en industrie en inclusief de handel en transport van alle goederen en diensten in Nederland. Tegenwoordig ligt het totale verbruik in Nederland zo rond de 3400 PJ per jaar. Bron Doel In PJ Percentage Steenkool Elektriciteit % Olie Transport % Gas Meerdere doelen: zoals elektriciteit, warmte, etc % Overig Meerdere doelen: zoals elektriciteit, warmte, etc % Copyleft: Expertsessie: 4

5 Onder overig vallen onder andere kern energie en energie uit duurzame bronnen. In Nederland gebruiken we met elkaar dus een slordige 3400 PJ per jaar. Hoeveel is dat per hoofd van de bevolking? Een PJ is een 1 met 15 nullen (= ) dus je kunt ook zeggen 3400 * Joule. In Nederland wonen we met (voor het gemak) 17 miljoen mensen. Een miljoen is een 1 met 6 nullen (= 10 6 ) * / 17 * 10 6 = 3400 * 10 9 / 17 = 200 * 10 9 = 200 GJ per persoon per jaar. (10 9 is een miljard = Giga) Als we over de duim rekenen met een gemiddelde van 2,5 persoon per huishouden weten we dat wanneer we alle ons energieverbruik over de Nederlandse huishoudens verdelen per huishouden gemiddeld 500 GJ per jaar wordt verbruikt! Uit de vergelijking hierboven weten we dat een gemiddeld huishouden in Nederland aan gas en elektra zo MJ per jaar verbruikt MJ is hetzelfde als 60 GJ. Per huishouden verbruiken we dus 60 GJ aan gas en elektra maar verbruiken we als we het totale verbruik over de huishoudens uitsmeren in Nederland 500 GJ per huishouden. Wie verbruikt nou al die energie? Als we de gebruikers categoriseren naar huishoudens, transport, industrie (incl. bedrijven), energiebedrijven (NUON, Essent etc.) en overig wordt het volgende duidelijk: Categorie Huishoudens Transport Industrie Energiebedrijven Overig Totaal Percentage 13% 15% 41% 14% 17% 100% Duurzame energie Er kunnen grofweg 4 motieven worden onderscheiden om duurzame energie te stimuleren: 1. Klimaat en/of milieu motief. Ten grondslag hiervan ligt de toename van CO2 in onze atmosfeer. 2. Minder afhankelijk van fossiele energie (uit instabiele regio s). 3. Tegengaan van vervuiling van het milieu die vaak gepaard gaat met fossiele energie. 4. Economische kansen (bijvoorbeeld het exporteren van kennis). Copyleft: Expertsessie: 5

6 Europese doelen Op Europees niveau zijn er doelen gekwantificeerd voor de hoeveelheid duurzame energie die Europese landen in 2020 opwekken. De deelnemende Europese landen hebben zich gezamenlijk gecommitteerd aan de doelstelling om in % duurzame energie op te wekken. De doelstelling per land verschilt sterk. Zo heeft Zweden toegezegd 50% van de totale energiebehoefte duurzaam op te wekken en is dat in Nederland 14%. De Europese doelen zijn in 2009 vastgelegd in de Renewable Energy Directive of in het Nederlands EU- Richtlijn Hernieuwbare Energie : lex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:l:2009:140:0016:0062:en:pdf In Nederland heeft de doelstelling van 14% duurzame energie de laatste jaren een paar keer ter discussie gestaan. In 2009 heeft Nederland getekend voor 14% maar is de ambitie door Balkenende IV verhoogd naar 20% in Bij het aantreden van Rutte I is de doelstelling weer teruggebracht tot het Europese minimum van 14%. Een regeerperiode verder werd door Rutte II de lat een stukje hoger gelegd naar 16% maar uit het SER akkoord dat afgelopen zomer werd gepresenteerd is de doelstelling weer terug op wat Europa minimaal van Nederland vraagt: 14%. Waar staat Nederland nu? Momenteel is het aandeel duurzame energie 4,4%. In de Renewable Energy Directive is vastgelegd dat Nederland in de komende 6 jaar dus nog 10% extra moet realiseren. Zoals besproken gebruiken we met elkaar 3400 PJ energie in Nederland. Maar als er wordt gesproken over 14% duurzame energie is dat niet 14% van 3400 PJ. De doelstelling is namelijk geijkt op het zogenaamde Bruto Energetisch Eindverbruik. Met energetisch wordt bedoeld het eindverbruik van energiedragers waarvan de energie- inhoud wordt benut. Concreet betekent dit dat bunkervoorraden in havens, input voor de chemische industrie en warmteverliezen bij het opwekken van elektriciteit in een kolencentrale niet worden meegeteld in het Bruto Energetisch Eindverbruik. Als deze verliezen (het niet energetisch eindverbruik) buiten beschouwing worden gehouden bedraagt het Bruto Energetisch Eindverbruik in Nederland momenteel 2200 PJ. Als we 14% duurzame energie in 2020 moeten opwekken is dat op basis van het huidige verbruik zo n 300 PJ (14% van 2200). De allocatie van deze 2200 PJ is als volgt: Categorie PJ Percentage Huishoudens * % Transport % Industrie % Overig % Totaal % * Zie ook het compendium voor de leefomgeving: Huishoudelijk- energieverbruik- per- inwoner.html?i=6-40 Copyleft: Expertsessie: 6

7 Opwek duurzame energie In Nederland wordt nu ongeveer 93 PJ aan duurzame energie opgewekt (4,3%). Hiervan wordt 43 PJ aan elektriciteit en 37 PJ aan warmte opgewekt. De overige 13 PJ is toe te schrijven aan duurzaam vervoer. Als we de totale elektriciteitsproductie vergelijken met de elektriciteit die duurzaam wordt opgewekt wordt 10% van het totaal duurzaam opgewekt. Wind Windmolens zijn al eeuwen onderdeel van het Nederlandse landschap. De klassieke molens leveren zo n kw en werd voor verschillende doeleinden gebruikt. Maar sinds de jaren 70 is de windmolen terug in een modern jasje en hoofdzakelijk in gebruik voor de opwek van elektriciteit. In de loop der jaren is het vermogen van windmolens flink toegenomen. Waar een molen van 85 kw in de jaren 80 nog als fors werd bestempeld hebben moderne windmolens tegenwoordig een vermogen van zo n 3 tot 4 MW. In 2012 was het opgestelde vermogen toegenomen met 118 MW tot een totaal van MW. Bij elkaar werd er door windmolens in miljard kwh (of miljard kj = 18 PJ) opgewekt. Als we er voorzichtig van uitgaan dat het rendement van een kolencentrale rond de 45% ligt, werd met de MW aan windmolens in totaal 40 PJ (18/0,45) aan fossiele brandstof uitgespaard. In het SER akkoord is beschreven dat er 6000 MW aan wind op land bij zal komen en 4500 MW aan wind op zee om de doelstelling voor 2020 te gaan halen. Dat is bij elkaar MW en daarmee ruim 4 maal zoveel als er nu staat. Om uit te kunnen rekenen hoeveel elektriciteit een windmolen per jaar produceert is het nodig om te weten hoeveel vermogen de molen heeft en hoeveel uur per jaar deze op vollast kan draaien. Afhankelijk van waar een windmolen staat (bijvoorbeeld op zee, vlakbij de kust of in het binnenland) varieert het aantal uren waarop een windmolen op vollast uren kan draaien. De gemiddelde productietijd van een moderne molen ligt rond de uur per jaar. Een molen van 4 MW die uur per jaar in productie is, wekt daarmee op jaarbasis 4 * = MWh. 1 MWh is 1000 kwh dus deze molen wekt op jaarbasis kwh op. Op de website i- n- d.nl/ is veel informatie over alle windmolens en windparken in Nederland te vinden. Zon Dagelijks straalt de zon ruim voldoende energie op de aarde om onze energiebehoefte te dekken. De hoeveelheid zonne- energie is namelijk 175 PWatt en wat wij ongeveer nodig hebben is 14 TWatt. Dat is dus net iets minder dan 0,01% (14/ ) van wat de zon ons te bieden heeft. Copyleft: Expertsessie: 7

8 Omdat de zon niet statistisch aan de hemel staat en zich beweegt gedurende de dag, is de intensiteit van de straling niet altijd gelijk. Midden op de dag (tussen 11:00 en 15:00) is de straling het sterkst. Ook door de seizoenen heen varieert de intensiteit van de zon en is deze het sterkst in de zomermaanden. Op een zomerdag tussen 11:00 en 15:00 is het vermogen van de zon gelijk aan 1000 Wat per m 2. Zonne- energie kan worden geoogst in de vorm van warmte (thermisch) en elektriciteit (photovoltaisch - PV). Een PV zonnepaneel haalt een rendement van ongeveer 12 tot 14%. Dat betekent dat van de 1000 Watt per m 2, een PV zonnepaneel 120 tot 140 Watt per m 2 kan opwekken. Dit is het maximale vermogen dat een zonnepaneel kan opwekken en wordt aangeduid met Wattpiek (Wp). Huidige zonnepanelen hebben vaak een vermogen van 250 Wp per paneel. Als het rendement per m Watt is dan is het oppervlak van het paneel dus 1,8 m 2. In de praktijk is het oppervlak van de meeste panelen ongeveer 1,65 m 2. Met een huidig rendement van 140 W per m 2 ligt het vermogen van deze panelen in werkelijkheid eerder rond de 230 Wp (140*1,65). Met andere woorden, de 250 Watt die men opgeeft is zeldzaam gedurende het jaar. Waar een windmolen per jaar gemiddeld uren productief is, wekt een zonnepaneel ongeveer 850 uur per jaar het maximale vermogen op. Het merendeel van deze uren 500 uur wordt opgewekt in maanden april tot en met augustus. Een zonnepaneel van dat 140 W per m 2 opwekt en 850 uur per jaar productief is, wekt dus op jaarbasis 140 W * 850 uur = Wattuur = 119 kwh per m 2 op. Een gemiddeld Nederlands huishouden gebruikt op jaarbasis 3300 kwh en zal op het hele jaarverbruik op te wekken dus 28 m 2 aan zonnepanelen moeten plaatsen (met een vermogen van 140 Watt per m 2 ). Naast elektriciteit kan er ook warmte worden gewonnen uit de instraling van de zon. Met zon thermische panelen kan het tapwater worden verwarmt en in combinatie met een andere warmtebron (bijvoorbeeld een houtpellet of cv- kachel) kan een zon thermisch systeem ook je huis verwarmen. Thermische systemen benutten ongeveer 25 tot 30% van de ingestraalde zonne- energie. Dat ligt dus ruim boven dat van PV panelen. Een zon thermisch paneel van 1 m 2 wekt volgens Holland Solar ongeveer 1,17 GJ per jaar op. Door de opbrengst van een PV paneel (119 kwh) met 3600 te vermenigvuldigen krijg je het aantal kj. Dat is kj en 428,4 MJ en 0,4234 GJ. Ook hiermee is duidelijk dat in termen van energie een zon thermisch systeem een hoger rendement heeft. Maar is het vanuit financieel oogpunt ook rendabeler? Een zon thermisch systeem van 2,5 m 2 en opslagvat van 100 liter kost rond de Met 2,5 m 2 aan oppervlak kan op jaarbasis bijna 3 GJ worden opgewekt. 1 m 2 gas heeft een energie- inhoud van kj. Met een opbrengst van 3 GJ (= kj) wordt dus een kleine 100 m 2 gas uitgespaard. Per m 2 gas betalen huishoudens 0,60 en besparen op jaarbasis dus 60 met een zon thermisch systeem. Uit financieel oogpunt levert een PV paneel dus meer op dan een thermisch paneel. Het feit dat gas per GJ veel goedkoper is dan elektriciteit is de reden waarom zon thermische systemen economisch minder interessant zijn dan PV panelen. Copyleft: Expertsessie: 8

9 Dit verslag is een samenvatting van de cursus van 20 februari en het cursusboek. Er wordt tijdens de cursus en in het boek dieper ingegaan op de beschreven materie en aandacht besteed aan niet beschreven onderdelen zoals bijvoorbeeld CO2 en biomassa. Is je enthousiasme gewekt? Kijk voor op de website van Debets BV waar en wanneer de volgende cursus wordt gegeven (http://www.debetsbv.nl/). Voor wie niet kan wachten kan zich ook alvast verdiepen in het artikel De rekening voorbij. Deze is gratis te downloaden de website van KIVI: https://www.kiviniria.net/a/pag /publicatie- de- rekening- voorbij.html. Copyleft: Expertsessie: 9

10 Bijlage - rekenvoorbeelden Stofzuiger Als er in een huishouden drie maal per een half uurtje met de stofzuiger wordt rondgelopen en deze stofzuiger een vermogen heeft van 1500 Watt, hoeveel energie wordt er dan per verbruikt door de stofzuiger? Energie = vermogen * tijd Energie = 1500 Watt * (0,5*3*52) Energie = 1500 Watt * 78 uur per jaar Energie = Wattuur (Wh) Energie = 117 kwh per jaar (en kost dit huishouden zo n 26 per jaar). Deurbel In Nederland hebben we 7 miljoen huishoudens die allemaal een deurbel hebben. In veel gevallen zijn die elektrisch. Stel dat alle deurbellen een vermogen hebben van 3 Watt en het hele jaar dit vermogen vragen. Hoeveel verbruikt deze deurbel op jaarbasis? En als elk huishouden dezelfde deurbel heeft, hoeveel verbruiken alle deurbellen in Nederland dan op jaarbasis? Energie = vermogen * tijd. Energie = 3 Watt * (24 uur * 365 dagen) Energie = 3 Watt * 8760 uur per jaar Energie = Wattuur (Wh) Energie = 26,3 kwh per jaar per deurbel (een slordige 6,00 per jaar). Met 7 miljoen huishoudens hebben we voor al deze deurbellen dus 26,3 * 7 miljoen = 184 miljoen kwh nodig. Wind Om uit te rekenen hoeveel energie een windmolen kan opwekken kunnen we de rekenregel: energie = vermogen * tijd gebruiken. Het vermogen wordt bij moderne windmolens uitgedrukt in MW en draaien gemiddeld uur per jaar op vollast. Op de windkaart van AgentschapNL (http://www.w- i- n- d.nl/) is veel informatie over windmolens en parken te vinden. Kan Nederland in zijn eigen elektriciteitsbehoefte voorzien met alleen windmolens? In Nederland verbruiken we op jaarbasis 120 miljard kwh. Als we uit gaan van een gemiddelde van vollast uren per windmolen hebben we in Nederland een opgesteld vermogen van MW nodig (120 miljard kwh = vermogen * 2300 uur. Dus kwh / kw = MW). Als we alleen windmolens van 4 MW zouden neerzetten zijn er dus windmolens nodig. Hoeveel oppervlak nodig is om molens te planten kun je ook berekenen door te stellen dat er 4 molens per km 2 geplaatst kunnen worden. In totaal is er dus km 2 nodig. Ter vergelijking: de provincie Friesland heeft een oppervlak van km 2. Copyleft: Expertsessie: 10

Ken en begrijp je energiegebruik Leer om te gaan met de begrippen en eenheden

Ken en begrijp je energiegebruik Leer om te gaan met de begrippen en eenheden Ken en begrijp je energiegebruik Leer om te gaan met de begrippen en eenheden Rekenen met Energie Vragen en antwoorden over energie en besparingen voor VVE 010 22 juni 2017 Frans Debets www.debetsbv.nl

Nadere informatie

Rekenen met Energie. Vragen en antwoorden over energie en besparing voor. 5 november Frans Debets.

Rekenen met Energie. Vragen en antwoorden over energie en besparing voor. 5 november Frans Debets. Rekenen met Energie Vragen en antwoorden over energie en besparing voor 5 november 2016 Frans Debets www.debetsbv.nl Energie Besparen Waarom wil je dat? Hoe pak je het aan? Kosten besparen; Waarde verkoopbaarheid

Nadere informatie

Debets b.v. - Stadskanaal vs april PV als alternatief voor wind. Windmolenpark v.s. zonneweide

Debets b.v. - Stadskanaal vs april PV als alternatief voor wind. Windmolenpark v.s. zonneweide Windmolenpark v.s. zonneweide Een vergelijking tussen twee opties voor duurzame energieproductie. Door Debets b.v. op verzoek van de gemeente Stadskanaal. Versie: april 2014 1 Inleiding. De gemeente Stadskanaal

Nadere informatie

Rekenen met Energie (presentatie verzend versie)

Rekenen met Energie (presentatie verzend versie) Rekenen met Energie (presentatie verzend versie) Amsterdam, 20 februari 2014 Frans Debets Rekenen aan een huishouden: J, kwh, W Ons nationale energieverbruik Duurzame energie, rekenen met Wind, Zon, Biomassa

Nadere informatie

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Energie Energie Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Grootheden 1 J(oule) = 1 Nm =?? Watt gedurende 1 seconde =?? Ws 1 Watt = 1 J/s = vermogen = de snelheid waarmee arbeid wordt verricht.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 EJ = 10 18 PJ = 10 15 TJ = 10 12 GJ = 10 9 MJ = 10 6 KJ = 10 3 1 w

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Energie Energie Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Grootheden 1 J(oule) = 1 Nm =?? Watt gedurende 1 seconde =?? Ws 1 Watt = 1 J/s = vermogen = de snelheid waarmee arbeid wordt verricht.

Nadere informatie

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012 Gas Gas Volume (mrd. m 3 ) 83 Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Calorische waarde (Hs) (MJ/m 3 ) 35,17 Energie-inhoud op onderwaarde

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen. Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v.

Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen. Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v. Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v. 2 Inhoud 1. Besparen, hoe pak je het aan?... 5 2. Rekenen met energie: Begrippen, eenheden

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

thuis in energie presentatie Duurzaam4Life tbv VCEN

thuis in energie presentatie Duurzaam4Life tbv VCEN 7-7-2017 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life tbv VCEN 1 7-7-2017 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life tbv VCEN 2 7-7-2017 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life tbv VCEN 3 In de media:

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: B. Dijk [mailto:mailuitingen@gmail.com] Verzonden: zondag 6 april 2014 11:28 Onderwerp: Windmolens wel milieu vriendelijk? Geachte heer/mevrouw, Wilt u deze bericht doorsturen naar de griffier? En

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Grip op de Maas kentallen voor energie opwek. in combinatie met ruimtebeslag

Grip op de Maas kentallen voor energie opwek. in combinatie met ruimtebeslag Grip op de Maas kentallen voor energie opwek in combinatie met ruimtebeslag Een eerste aanzet tot de vorming van typische kentallen en iconen ter verbinding van de werelden van Water, Landschap en Energie

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bouwsector 6% BNP 42.000.000.000 CO2 uitstoot 50% Fossiel energieverbruik 50% Wegverkeer 25% 40% van alle afval dat is 25.000.000.000 kg per jaar Vertegenwoordigt een

Nadere informatie

Houtige biomassaketen

Houtige biomassaketen Houtige biomassaketen 27 januari 2016, Gilze Rijen Schakelevent RVO: Is houtige biomassateelt voor kleinschalige warmte-opwekking interessant? Ton.van.Korven@zlto.nl Eigen duurzame energieketen Biomassaproductie/Biomassa

Nadere informatie

Sommen en Cijfers Rekenen met Energie

Sommen en Cijfers Rekenen met Energie Sommen en Cijfers Rekenen met Energie Amsterdam, 13 november 2014 Kippenrondeel Frans Debets www.debetsbv.nl Energie komt in fysieke vorm als brandstof ons huishouden binnen. De eenheid is Joule. Een Nederlander

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie

In het hol van de leeuw?

In het hol van de leeuw? In het hol van de leeuw? Ing. Ruud Brunst Manager Applications 5-10-2016 remeha.nl We horen vaak Gas raakt op of fosiele brandstoffen worden schaars maar is dat wel zo? remeha.nl Gas zal nog lang beschikbaar

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Verwarmen en koelen met de zon

Verwarmen en koelen met de zon Noodzaak alternatieve energiebronnen neemt toe Energieprijzen: 1996-008 Vergelijk CPI, Gasprijs en Electra (1996 = 100) 350 300 36 Verwarmen en koelen met de zon 50 33 197! 00 Index 150 19 De meest duurzame

Nadere informatie

Energiekosten van een huishouden in Nederland

Energiekosten van een huishouden in Nederland Energiekosten van een huishouden in Nederland Veel consumenten hebben problemen om te bepalen hoe hoog hun energiekosten werkelijk zijn en hoe deze te controleren. De nota van het energiebedrijf is niet

Nadere informatie

5 Energiescenario s Nederland in 2050

5 Energiescenario s Nederland in 2050 STAPPENPLAN VOOR DUURZAME ENERGIEPRODUCTIE hoofdstuk 5, conceptversie 7 juli 2015 Maarten de Groot Kees van Gelder 5 Energiescenario s Nederland in 2050 5.1 Inleiding Op 15 november 2012 en 21 april 2013

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

DEH Energie platform. gebruikershandleiding

DEH Energie platform. gebruikershandleiding DEH Energie platform gebruikershandleiding Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Wat is energie eigenlijk? 3 2. Hoe zie ik in één oogopslag hoeveel energie mijn huishouden verbruikt? 4 3. Hoeveel energie verbuikte

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2014, Vito, januari 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2014 bedraagt 5,7 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Het hoofddoel is: het omlaag brengen van uw energierekening door gedragsinvloeden & techniek én het produceren van duurzame energie;

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn?

All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn? All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn? 2050 alles duurzaam Ing. Marco J. Bijkerk Manager innovative technologies New Business Development Remeha 17-3-2016 remeha.nl ALL GAS Groen Gas ALL

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2015, Vito, september 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2015 bedraagt 6,0 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

BIJLAGE 1 - DEFINITIES EN EENHEDEN

BIJLAGE 1 - DEFINITIES EN EENHEDEN BIJLAGE 1 - DEFINITIES EN EENHEDEN Energie De basiseenheid voor energie is de Joule (J). Bij elektriciteitslevering wordt echter bijna uitsluitend gebruik gemaakt van de eenheid kwh (kilowattuur), gelijk

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, september 2014 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,9% Figuur 1 bio-elektriciteit

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE 2050 alles duurzaam CO 2 Brandstof gebruik en CO2 in centraal vermogen 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Windenergie. Verdiepende opdracht

Windenergie. Verdiepende opdracht 2015 Windenergie Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel leer je meer over windenergie. Pagina 1 Inhoud 1. Windenergie... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3 Verwerking... 9 Pagina 2 1. Windenergie

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Wie wind niet durft, verliest!

Wie wind niet durft, verliest! Wie wind niet durft, verliest! Onderzoek naar de (on)haalbaarheid van de doelstellingen van de gemeente Hellendoorn op het gebied van duurzame energie en CO2-reductie met en zonder windmolens 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Energie in de glastuinbouw

Energie in de glastuinbouw Energie info glastuinbouw 22-11-2004 Energie in de glastuinbouw Eenheden Voelbaar / niet voelbaar Brandstof Benutte deel Prijs energiekost Alternatieve energie BBT Serre verliezen Energieproductie Vermogen

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Windenergie in Utrecht

Windenergie in Utrecht Windenergie in Utrecht J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper en terugverdientijden Niek Tramper en terugverdientijden Zonneboiler geeft warm tapwater Zonnepanelen geven elektriciteit Warmtepomp geeft verwarming Pelletkachel geeft verwarming Zonneboiler Uitgangspunt:

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275 Open Inhoud Universiteit Appendix B Wiskunde voor milieuwetenschappen Werken met eenheden Introductie 275 Leerkern 275 1 Grootheden en eenheden 275 2 SI-eenhedenstelsel 275 3 Tekenen en grafieken 276 4

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2

All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2 All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2 2050 alles duurzaam Ing. Marco J. Bijkerk Manager innovative technologies New Business Development Remeha 24-1-2017 remeha.nl ALL GAS Nul op de meter PV Groen Gas

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

Transitie naar een. CO -neutrale toekomst

Transitie naar een. CO -neutrale toekomst Transitie naar een CO -neutrale toekomst 2 CO 2 reductie van bron tot gebruiker Steeds méér duurzame energie, maar niet minder CO 2 -uitstoot KLIMAATVERDRAG VAN PARIJS In het verdrag van Parijs werd afgesproken

Nadere informatie