Fabrieksschema van Aethylbenzeen. W.C.van ZUll Langhout. Aug.I952.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fabrieksschema van Aethylbenzeen. W.C.van ZUll Langhout. Aug.I952."

Transcriptie

1 Fabrieksschema van Aethylbenzeen. W.C.van ZUll Langhout Aug.952. r 1..

2 -1- Samenvatting. B~ de fabricage van styreen wordt als tussenproduct aethylbenzeen verkregen.n het hierna volgende verslag is het fabricageproces van aethylbenzeen beschreven. Tevens is een berekening van een destillatiekolom(benzeenaethylbenzeen)uitgevoerd volgens de methode van Ponchon en Savarit. nleiding. o.. / De styreenfabricage is van zeer groot belang voor de productie van synthetische rubberachtige stoffen. B~ de styreenfabricage wordt eerst aethylbenzeen geproduceerd en gezuiverd,waarna het aethylbenzeen katalytisch gedehydrogeneerd wordt tot styreen,in het algemeen in tegenwoordigheid van stoom. We zullen nu de verschillende methoden om aethylbenzeen te bereiden in het kort behandelen en de keuze van ons fabricageproces motiveren. Aethylbenzeen werd in de jaren in Duitsland geproduceerd door alkylering van benzeen(in de vloeistofphase) met gasvormig aetheen in tegenwoordigheid van aluminiumchloride als katalysator.het proces werd onder atmospherische of iets verhoogde druk bij 80 0 e-100oe uitgevoerd(lit.).ook in de U.S.A.wordt deze methode op grote schaal toegepast(lit.2). Vloeibaar benzeen wordt met gasvormig aetheen gealkyleerd met aluminiumchloride als katalysator b~ een temperatuur van.:.95 0 C. en onder een druk van 790 mmo Hg. ~ C 2 H 4 + C 6 H 6 = C 6 H 5 -C 2 H 5,,- -- B~ deze reactie ontstaan ook de niet gewenste polyaethylbenzenen.de vorming van de polyaethylbenzenen wordt tegengegaan door: a)de hoeveelheid aetheen t.o.v.de hoeveelheid benzeen te verminderen. b)terugvoering van de gevormde polyaethylbenzenen. Het aetheen wordt practisch volledig verbruikt.het reactie- )

3 .. C\J (f) z ~. = 5." ~ Z w W N Z w co 1 -.J r >- J :r: ~~ - w u <C "" <ien cs- -:r :2-,

4 -2- mengsel bevat gew.% aethylbenzeen. Vergel~ken we h et Duitse proces(lit.l) en het Amerikaanse proces(lit.2,5), dan z~n geen principiële verschillen aan te w~zen.de Duitsers gebruikten meer aluminiumchloride per Kg.gevormd aethylbenzeen.de Amerikanen echter pasten droog chloorwaterstof als promotor voor de katalysator toe.de polyaethylbenzenen worden b~ beide processen voor het grootste deel naar de alkylator teruggevoerd.de rest van de polyaethylbenzenen( triaethyl benzenen en hoger) wordtp. bij het Duitse proces afgevoerd en in andere industrieën gebruikt.de Amerikanen daarentegen dealkyleren de hogere polyaethylbenzenen tot benzeen,aethylbenzeen en lagere polyaethylbenzenen.de rendementen van beide processen zijn hoog. Bij het Duitse proces gew.% aethylbenzeen, bij het Amerikaanse proces is het rendement iets hoger,n.l gew. % aethylbenzeen van de theoretisch mogel~ke hoeveelheid aethylbenzeen. Daar andere bereidingen van aethylbenzeen op technische schaal nog in ontwikkeling zijn, moest een keuze gemaakt worden tussen beide bovengenoemde processen.de hogere opbrengst van het Amerikaanse proces gaf aanleiding om deze fabricagemethode te volgen. We behand elen nu nog enkele bereidingen van aethylbenzeen,die in het ontwikkelingsstadium verkeren. Aethylbenzeen werd met een behoorl~k rendement verkregen door alkylering van benzeen in vloeistofpha e met ---~ _~ aetheen en aluminiumchloride als katalysator.de temperatuur was echter veel hoger dan b~ bovengenoemde proc essen,n.l. roo-200oc.,de druk is natuurl~k ook veel hoger(om het benzeen vloeibaar te houden).(lit.4).v~rder kunnen we nog noemen de bereiding van aethylbenzeen uit benzeen en aethylalcohol met zuur aluminiumphosphaat als katalysator b~ 300 o C.en hoger. Drukken van meer dan roo atm. worden hierbm toegepast(lit.3). De reactie tussen gasvormig benzeen en aetheen wordt uitvoerig bestudeerd.rendementen tot 95 gew.% aethylbenzeen van de theorie werden verkregen.katalysatoren,zoals phosphorzuur op kiezelgoer en NaC-AC 3 op puimsteen werden gebruikt.het proces werd uitgevoerd b~ o C.en een druk van 15 ata.(lit.6).

5 -3- Het Fabricageproces van Aethylbenzeen. We behandelen het proces aan de hand van het getekende fabrieksschema. B~ een druk van ruim 1 atm. wordt in de alkylator kokende benzeen met aetheen gealkyleerd. De temperatuur wordt op 95 0 C.gehouden, wat bereikt wordt door koelen me t water en door afvoeren van warmte met verdampende benzeen. De verdampte benzeen wordt gecondenseerd en naar de alkylator teruggevoerd. De katalysator,aluminiumchloride,wordt zeer zorg vuldig behandeld om vochtopname te voorkomen. Met behulp van een schroefconveyor brengt men de "granular" katalysator in de alkylator. Als promotor gebruikt men chloorwaterstof, wat in de vorm van a ethylchloride wordt toegevoegd. Aethylchloride splitst zich n.l.in aetheen en chloorwaterstof. Het toegevoerde benzeen heeft een zuiverheid van meer dan 99% en bevat minder dan 0,10% zwavel.door een azeotropische destillatie wordt benzeen verkregen,die minder dan 30 delen water op een millioen delen benzeeaebevat.waterhoudende benzeen wordt in deze kolom gesplitst in benzeen-water azeotroop en in practisch watervrije benzeen. Aetheen beho eft niet zeer zuiver te zijn,b.v.waterstof en lichte verzadigde koolwaterstoffen. storen de alkyleringsreactie niet. Acetyleen moet verw~derd worden. Aetheen wordt beneden in de alkylator gevoerd. Door het "gas-lift" wétpà~ effect wordt een zeer b e hoorl~ke circulatie verkregen. Zoals reeds opg emerkt werd, wordt de vorming van polyaethylbenzenen tegengegaan door : a) De ho eveelheid aetheen t. o.v. de hoeveelheid benzeen t e verminderen( grammol. aetheen : 2, 5-3 grammol. benzeen). b) Terugvoeren van de polyaethylbenzenen. De polyaet hylbenzenen stromen boven in een absorptiekolom en wassen de gassen, die van de alkylator komen,uit. De polyaethylbenzenen worden daarna in de alkylator gebracht. De aanwezigheid van water moet zoveel mo ge l~k worden voorkomen. Wat er geeft n. l. aanleiding tot :

6 -4- a) Een hoger verbruik van aàumi numchloride. b) Vorming van vaste stof als gevolg van de ontleding van aluminiumchloride. c) Een zeer sterke corrosie door de vorming van zoutzuur. Als constructiemateriaal voor de alkylator kan staal met een glazen binnenbekleding toegepast worden. Ook kunnen nikkel -~zer legeringen gebruikt worden. De alkylering is exotherm. Aluminiumchloride vormt met de koolwaterstoffen een complex(een roodbruine olie), dàt practisch onoplosbaar is in de koolwaterstoflaag. Dit complex, dat e en dichtheid heeft,die groter dan i s, sch~nt een belangr~ke rol te spelen in het reactiemechanisme. De reactie verloopt practisch volledig. De verliezen aan aetheen in de "af"gassen z~n dan ook gering. Het reactiemengsel uit de alkylator bevat gew. % benzeen, gew. %aethyl benzeen en gew. 'fo polyaethylbenzenen. Verder nog enkele percenten aluminiumchloride. Het alkylaat wordt gekoeld en passeert twee bezinktank s, waar het aluminiumchloride- complex naar beneden zakt. Het complex wordt grotendeels naar de alkylator teruggevoerd, terw~l de rest naar de dealkylator wordt gezonden. Het koolwaterstoffen-mengsel,dat nog wat aluminiumchloridecomplex bevat, wordt hierna grondig met 50%- loog gewassen. Men pompt daartoe het mengsel van loog en koolwaterstoffen rond. De loog wordt periodiek ververst. Met behulp van een bezinktank wordt de loog weer verwijderd. De bezinktanks z~n van giet~zer gemaakt. Het koolvvaterstoffen- mengsel wordt vervol gens naar een reeks van destillatiekolommen gezonden. n de eerste kolom vindt e en ruwe scheiding plaats tussen benzeen- aethylbenzeen en de polyaethyl benzenen. De polyaethylbenzenen uit de bodem van de eerste kolom gaan naar de vierde destillatiekolom. Het benzeen - aethylbenzeenmengsel wordt als een dampvoedin5 in de tweede kolom gebracht.hier vindt een scheiding plaats tussen benzeen en

7 -5- en aethylbenzeen(+ wat poly:aethylbenzenen).bij deze kolom met 20 werkelijke platen wordt een refluxverhouding van 3:1 gebruikt. De benzeen gaat na koeling via de zog."azeotropische" destillatiekolom naa r de alkylator terug.n de derde kolom wordt aethylbenzeen van de polyaethylbenzenen gescheiden.deze kolom met 58 werkelijke schotels werkt eveneens met een refluxverhouding van 3:.Men verkrijgt zeer zuiver aethylbenzeen (meer dan 99%).Hierna ondergaat aethy:lbenzeen nog een loogbehandeling(met 20~-ige loog ).Al deze destillatiekolommen werken onder atmospherische of iets verhoogde druk.de polyaethylbenzenen uit de bodem van de derde kolom worden samen met het destillaat van de vierde kolom(eveneens polyaethylbenzenen) na koeling boven in een absorptiekolom gevoerd.ze wassen de gassen,die van de alkylator komen uitw De polyaethylbenzenen worden hierna i n de alkylator gevoerd. De vierde kolom met 10 werkelijke schotels werkt bij een druk van 50 mm Hg abs.hierin worden de lagere polyaethylbenzenen(voorn.l.diaethylbenzenen) van de hogeren gescheiden.de refluxverhouding bedraagt hier 0,5:.Als constructiemateriaal voor de destillatiekolommen wordt staal gebruikt. DE hogere polyaethylbenzenen uit de bodem van de vierde kolom worden naar de dealkylator gezonden.een stroom aluminiumchloride-complex wordt bij de koolwaterstoffen gevoegd en bij C. wordt gedealkyleerd. Benzeen,aethylbenzeen en diaethylbenzenen verlaten als damp de dealkylator.ze worden na condenseren en koelen bij de alkylaatstroom gevoegd.n de dealkylator ontstaat een residu van teer en aluminiumchloride. De dealkylator wordt door inductie-verhitting op temperatuur gehouden.als constructiemateriaal voor de dealkylator kan Hastelloy B gebruikt worden.

8 invoer in Kg/u. -6- Materiaalbalans. Gehele fabriek. afvoer in Kg/u. benzeen 988 aethylbenzeen 1282 aetheen(98%) 347 verlies lol aethylchloride 23 AlC De opbrengst aan aethylbenzeen uit benzeen bedraagt 95,5 gew. % van theoretisch mogel~k.voor aetheen (rekening houdend met de hoeveelheid aetheen,die uit aethylchloride afsplitst) wordt dit bedrag 96,8 gew. %. Alkyla.!or. invoer in Kg/u. aetheen(98%) 347 gassen benzeen 2288 alkylaat polyaethylbenzenen 400 AlC aethylchloride 23 AlC1 3 -complex invoer in Kg/u. Raffinag~. afvoer in Kg/u afvoer in Kg/u. alkylaat 3359 voeding dest.kolommen 3026 uit dealkylator 64 verlies koolwaterst verlies 13 AlC1 3 -complex naar alk naar dealk invoer in Kg/u. polyaethylbenzenen 44 uit de raffinage afvoer in Kg/u. naar de raffinage 64 residu 24 88

9 -7- Destillatiekolommen invoer in Kg/u. uit de raffinage 3026 benzeen 3026 afvoer aethylbenzeen polyaethylbenzenen naar alkylator polyaethylbenzenen naar dealkylator in Kg/u Berekening van een destillatiekolom volgens Ponchon-Savarit. Blj de beschrijving van het fabricagepro c es is deze. als de tweede destillatiekolom aangeduid.deze kolom krljgt een ~;) i \ dampvoeding, bestaande lïnïl.t benzeen,aethylbenzeen en 1-2 gew. (î ~ vl', // polyaethylbenzenen.de aanwezigheid van de POlyaethYlbenZene~ is verwaarloosd.het probleem wordt daardoor vereenvoudigd tot de berekening van het binaire systeem benzeen-aethylbenzeen. Voor de berekening werd de grafische methode volgens Ponchon Savarit gevolgd. Nu volgt eerst de behandeling van het W-x(enthalpiemol.fractie meest vluchtige component)-diagram.(fig.,blz.8). n dit diagram is als O-niveau van de enthalpie genomen,de zuivere meest vluchtige component in vloeistofphase blj kooktemperatuur en bij bepaalde druk.de druk immers bepaalt de kooktemperatuur.de enthalpie van de andere component in vloeistofphase is blj dezelfde temperatuur eveneens 0 genomen. Daar de enthalpie niet in absolute waarde bekend is,is ook de keuze van een ander O-niveau mogelljk.het diagram geldt voor de eenheid van massa,bv.voor Kg, grammol.etc. Blj de verdere besprekeningen nemen we grammol. als de eenheid van massa. W b stelt voor het enthalpieverschil tussen de zuivere component A op kooktemperatuur en op de temperatuur, waarbij de enthalpie 0 zou zijne di t is juist de kooktemperatuur van component B,Wd=O). De lljn,die W b en W d verbindt is de zog.vloeistoftak.

10 _ W a - W b is het enthalpieverschil tussen verzadigde damp en vloeistof op kooktemperatuur( voor zuivere component A), W a -.. d. w. z. de verdampingswarmte van compo - nent A. De l~n, die Wa en Wc verbindt, is de damptak. Voor een willekeurig punt g van de damptak geldt : W = ( - x ) W r + X W r g gag c W' en W' z~n de moleculaire enthala c pieën van beide componenten in dampvorm b~ temperatuur tg van de damp g. Nu is volgens de thermodynamica dq = dw p= c, dus ntegreren geeft W!'!W b. (dw/dt)p = (dq/dt)p = cp 0 A g. --~.. x fig. B t i t = kookpunt van component A a t b = kookpunt van component B s. w. b~ constante druk van component A in gasv. F > fig. 2. " " " " " " dus B " " / L Nu geldt : W g =(-x g ) (Wa+ACg(tg- ta)) + Xg (WC+BCg ( tg- tc) ) tak geldt: Voor een willekeurig punt 1 van de vloeistof W l =(- x l ) (Wb+Acl(tl-tb)) + xl(wd+bcl(tl- td) )+ q De term q geeft de moleculaire mengwarmte aan. Fig. 2 stelt een destillatiekolom voor. F = A + B ( ) Fx F = AX A + BX B ( 2 ) FW F + QB = AW A + BW B + Qp"

11 F '. i -9- A.[ 'tv l'. A Warmteverliezen door uitstraling zijn verwaarloosd. (WF ' W A en W B zijn de moleculaire enthalpie~n van F, A en B) w f F W ':-,-,J - ---> X fig.3 vergelijkingen weer(fig.3). = A(W A + QA!A) + B(W B - QJ!B) QAlA = qa= onttrokken warmte in de koelspiraal per mol. A. QB/B = qb= toegevoerde warmte aan de kookspiraal per mol. B. FW F = AWÁ + BWB (3) n het W-x-diagram geven we deze Uit deze drie vergelijkingen volgt, dat A', B' en F op een rechte lijn moeten liggen. (2) en (3) zijn de scheidingsproducten,welke als verzadigde vloeistoffen gewonnen worden. Het enthalpieverschil tussen () en ( 2) is dus de onttrokken warmte in de koelspiraal per mol. A, terwijl het enthalpieverschil tussen (3) en (4) de toegevoerde warmte aan de kookspiraal per mol. B is. Het te scheiden mengsel F splitst zich dus in de bru tophasen A' en B'. Bij een stationnaire toestand van de rectificatiekolom gaat dus bij invoer van de brutophase F door elke doorsnede boven de inloop de brutophase A'~n gelijktijdig door elke doorsnede onder de inloop de brutophase B.n werkelijkheid gaat door elke doorsnede e en damp naar boven en stroomt een vloeistof naar beneden.bij invoeren van de brutophase F gaan door een bepaalde doorsnede boven de inloop n grammol. gas ( x g ) en n 2 grammol. vloeistof( x l ). De brutophase A' is dan gekarakteriseerd door: A = n - n 2 AWl = nw g - n 2 W l Alx A = nx g - n 2 x d. w. z. de vloeistof en de damp, die door een willekeurige J,. >!:' " doorsnee boven de voedingsschotel door de kolom stromen, zijn alt~ op een rechte lijn gelegen die door A gaat. '..

12 -10-. i L.... /f' De vloeistof en de damp,die beneden de invoer door een doorsnee stromen,z~n op een rechte door B ' gelegen. De constructie voor de bepaling van het aantal theoretische schotels van een rectificatiekolom is dus uit te voeren.hierb~ wordt aangenomen, dat er evenwicht heerst tus s en de damp en de vloeistof welke de schot el verlaten. (zie fig. 2 en 4) Boven in de kolom stroomt LA~reflux). fig.4. De damp van de bovenste schotel heeft de samenstelling Gr. De vloeistof van de bovenste schotel is Lr (G r en Lr liggen op e en node.).de damp,die van de tweede schotel naar de bovenste schotel gaat,is G 2 (zie voor de constructie fig.4).de l~n A'B' moet gesneden worden door een node, wil de kolom mo ge l~k z~n.deze laatst genoemde node heeft betrekking op de invoerschotel.na het passeren van de lijn A 'B' maakt men voor de constructie gebruik van de pool B'. Op deze w~ze is het mogel~k het aantal theoretische schotels van een rectificatiekolom te bepalen. Het t-x-diagram voor het stelsel benzeenaethylbenzeen is berekend voor een totaal druk van 785, 8 mm Hg abs.,de werkdruk van de destillatiekolorp.(zie graf.2,2a,2b). Eerst werd een log. p- rit-grafiek opgest eld m.b.v.gegevens uit lit.7.(p in mm Hg en T i n ok.).zie tabel r en grafiek r.

13 -11- tabel aethylbenzeen temperatuur ok Oe '" (T in ok) druk in mm.hg log P 61,8 335,0 74,1 347,3 92,7 365,9 3,8 387,0 136,2 409,4 163,5 436,7 benzeen 2,985 2,879 2,733 2,584 2,443 2, OO ,7782 2,0000 2,3010 2,602 2,8808 3,188 42,2 35,4 60,6 333,8 80,1 353,3 103,8 377,0 42,5 415,7 3,7 2,996 2,830 2,653 2, ,30O 2,602 2,8808 3,188 3,5798. tabel 2 t oe 81,3 8~ OO Met behulp van grafiek werd tabel 2 opgesteld, waaruit men door berekening de vloeistof- en dampsamenstellingen b~ een bepaalde t emperatuur verkreeg. (tabel 3.).Hierb~ werd aangenomen dat de wet van Raoult geldig was. temperatuur T ok 'T' 354,5 355,2 356,2 357,2 358,2 359,2 363,2 368,2 373,2 2,82 2,815 2,807 2,800 2,792 2,784 2,753 2,77 2, 680 aethylbenzeen log' p p(mm.hg) 2,22 2,133 2,50 2,63 2,180 2,197 2,261 2,334 2,409 32,4 135,8 14,3 45,5 51, ~- 157,4 182,4 215, 8 256,4 benzeen log p p(mm.hg) 2,8953 2,905 2,917 2,929 2,943 2,956 3,008 3,072 3, ,8 803,5 826,0 849,1 877,0 903,6 1018,6 1180,3 1361,3

14 -12- t Oe temperatuur.10 3 aethylbenzeen benzeen T OK T loc P p(mm.hg) log P p(mm.hg) ,2 2,645 2, ,6 3, , ,2 2,610 2, ,2 3, , , 2 2,576 2, ,0 3, , ,2 2,544 2, ,8 3, , ,2 2,512 2, ,9 3, , ,2 2,481 2, ,2 3, , ,2 2, 462 2, ,2 3, ,0 j ,2 2,456 2, ,8 3, , ,2 2,450 2, ,9 3, , ,2 2,444 2, ,5 3, ,0 137,3 410,5 2,436 2, ,8 3, ,0 tabel 3 temp. druk druk druk mol. f ractie mol.fractie oe benz. aethylbenz. tot. verz.vloeist. verz. damp. PB(mm. Hg) PA(mm.Hg ) p( mm.hg ) P - PA x= PB x y =--- PB- PA P 81,3 785,8 132,4 785, 8 1,000 1, ,5 135, 8 0,973 0, ,0 141,3 0,941 0, ,1 145, 5 0,906 0, ,0 151,4 0, 874 0, ,6 157, 4 0, 842 0, ,6 182, 4 0,722 0, ,3 215, 8 0,591 0, ,3 256,4 0,479 0, ,7 300, 6 0,385 0, '"78,3 353,2 0,304 0, ,0 414,0 0,231 0, ,0 480, 8 0,170 0, , 5 555,9 0,115 0, ,0 641,2 0,0649 0, , 0 698,2 0,0366 0, ,0 717, 8 0,0279 0, ,0 737,9 0,0192 0, ,0 758,5 0,0107 0, ,3 3404,0-785,8 0,0000 0,0000

15 \ bij De grafieken 2, 2a en 2b zijn gemaakt met behulp van de waarden uit tabel 3. Grafiek 3 geeft het W-x-diagram voor benzeen-aethylbenzeen. Als O-niveau van de enthalpie is de enthalpie van ~ vloeibaar benzeen bij ;{8r,$oe genomen. Daar mengwarmten onbekend zijn,is voor de constructie van de vloeistof tak alleen rekening gehouden met de moleculaire soortelijke warmten van vloeibaar benzeen en aethylbenzeen. Nu geldt voor benzeen(vloeibaar). cp = 31,08 + 0, t (t in oe). of cp = 13,75 + 0, T (T in ok). voor aethylbenzeen(vloeibaar). cp = 41,44 + 0,72. t (t in oe). of cp = 9,42 + 0,172. T (T in ok). (lit. ) Met behulp van de formule s op blz. 8 is een reeks van punten van de vloeistof tak berekend. (tabel 4) tabel 4 xl W(K. cal/k. mol) xl W 0, , , , , , , , , , 0 0, De vloeistof tak is dus te construeren. De damptak is recht g enomen, daar de mol~culaire soortelijke warmte van aethylbenzeen(gasv. ) onbekend is. De verdampingswarmte van aethylbenzeen per Kg bedra&gt bij 25 0 e 36, 9 0 e 95, 11 K. cal. d.i. per K. mol K. cal. 81,0 " j.""" 8599" (lit. 7) 8584 K. cal./k. mol. Evenzo vindt men voor de verdampingswarmte van benzeen bij 25 0 e bij 80,1 8 dus bij 81,130e K. cal./k. mol " Ook de damptak is nu te construeren. " (lit. 7)

16 F fig.5 T Vastgelegd zijn F =voeding( Gasv.) T B de volgende t=132oc t= S,SoC t=37,3 0 C Refluxverhouding 3:1. gegevens : x=0, 567 x=0, 995 x=0, 002 lit. 2. Een materiaal- en warmte- balans z~n -14- opgesteld voor K.mol voeding per tijdseenheid. Een stationnaire toestand is aiillngenomen. F = B + T xff = xbb + xtt Hi eruit volgt : of 0,567F = 0,002B + 0,995T T = 0,5690 K.mol. per tijdseenheid. B = 0, Alle waarden z~n per t~dse enh eid opgegeven. Gecondenseerd wordt 4. T = 4. 0,5690 K. mol. De hoeveelheid warmte,die aan de condensor wordt onttrokken, per 0,5690 K.mol(van T) is :4. 0, = K. cal. per K. mol(van T) :16700/0,5690 = K. cal. Als enthalpie-niveau werd vloeibaar benzeen van S,3 0 C. genomen(o). De teruggevoerde reflux voert dus geen warmte in.de kolom. Uit de bodem van de kolom voert B per K. mol 3035 K. cal. af(zie grafiek 3), du s 0,4310 K. mol. (van B) 1308 K. cal. De gasvormige voeding F voert eveneens warmte toe. De mol. s. w. van aethylbenzeen i n gasvorm is onbekend. Voor de berekening van het enthalpieverschil tussen de dampvormige voeding en het O- niveau, is gebruik gemaakt van de s. w. van g~~vormig benzeen. cp = 6,5 + 0,052T (T in ok) (lit. ~) ngevoerde warmte per K. mol(van F) : 9596 K. cal. (graf. 3 ) We geven nu de warmtebalans over de kolom b~ R. mol.voeding per tydseenheid.

17 Warmtebalans. toegevoerde warmte K. cal. met reflux met voeding verdamper o 9596 Q afgevoerde warmte K. cal. met ffiondensor met B Q dus Q = 8412 K. cal, die toegevoerd(per K.mol. voeding) wordt in de verdamper. Dit wordt per K. mol B ; 8412/0, 4310 = K. cal. Resumerende dus : Per K. mol. B wordt aan de verdamper onttrokken : K. cal. Per K.mol. T wordt door de condensor onttrokken : K. cal. De ze waarden leveren resp. de constructiepolen A en B op graf.3 op. Graf. 4 geeft bepaalde del en van graf. 3( bij x=o en x=l) sterk vergroot weer. Beginnende b~ de vloeistof, die als reflux in de kolom stroomt, wordt de constructie uitgevoerd(graf. 3 en 4). Voor de constructie van de noden wordt van graf. 2 gebruik gemaakt. De constructie had als resultaat, dat bij de gegeven condi ties, 9 theoretische schotels vereist z~n. D e 4 de pl aat van bovenaf is de theoretische voedingsschotel. Nu is het aantal werkelijke schotels gelijk aan het aantal theoreti s che schotels gedeeld door de "plate efficiency ". De waarde van de "plate efficiency" is moeilijk vast te stellen, daar deze waarde van vele factoren ( o. a. van de constructie van de s chotels en van de kolom) afhangt. Lit. 7, blz. 67 vermeldt voor een kolom met een voeding van tolueen, paraffine en phenol een "plate effici ency" van 0,5. ( de druk was hier 18 l bs/sq. in., de temperatuur 37 C en de schotelafstand 1, 5 ft. ) Voo r dit geval is de "plate efficiency" 0, 5 genomen. Daar de verdamper als een theoretische schotel werkt, krijgen we 17 werkelijke schot e:$s. De v erdamper fungeer t al s onderst e s chotel. De voedingsschotel is de 8 ste van boven. Li t. 2 vermeldt dat 20 werk el ijke schotels verei s t zijn. Tot slot volgt nog de berekening van de kolomdiamet er

18 ~---~ De dampsnelheid in rectificatiekolommen met schotels wordt gegeven door: t- r :d - d 2 : 2 u = K r r (lit.7,blz.598) v r :_ d 2 u = dampsrielheid in ft./sec. d = dichtheid van de vloeistof bij de temperatuur van de kolom(lbs/ft 3 ). d 2 = rr rr rr damp rr rr rr rr rr rr rr K v = constante. B~ een schotelafstand van 1,5 ft. en een vloeistofslot van in. is Kv= 0,14. Voor de berekening van u,worden de condities van de top van de kolom g ebruikt. d 2 berekenen we,aannemende dat de ideale gaswetten geldig zijn. mol. gew.benzeen :78,11 temperatuur top van de kolom: 8,8 0 C = 179 F = R. druk: 785,S mm. Hg. d 2 = 7S,/ /639. 7S5,S/760 = 0,173 lbs/ft 3 Voor dl is de dichtheid van benzeen b~ 8,8 C genomen. Deze dichtheid is m.b.v. de kubieke uitzettingscoëfficiënt berekend. Voor benzeen geldt van -8 o C : V t = Vo(1 + 1,17626.O- 3 t +,27776.O- 6 t 2 + 0,S064S.O- S t 3 ) (V = volume bij OOc;t= temperatuur in C.) (lit.7,blz.202) De dichtheid van benzeen b~ 20 0 C is: 0,879 (lit.7,blz.31) vs,s = vo" 1,1080 V 20 = Voo 1,0241 Verder is d8,~ = G/V 8,8 en d 20 = G/V 20 = 0,879 M.b.v. deze vi er verg el~kingen ds,s = 0,S12 g/ml of ds,~ = 0,812 62,4 = 50,70 bs/ft 3 vinden we: u wordt dan : 2,39 ft/sec. of 7,28 dm/sec. De materiaalbalans over de destillatiekolom(de polyaethylbenzenen z~n verwaarloosd). Zie fig. 5. invoer J!' 29,20 K.mol/u,d.i.2635 Kg/u. afvoer T 16,62 K.mol/u,d.i.300 Kg/u. B 2,5S K.mol/u,d.i.335 Kg/u.

19

20 De hoeveelheid opst~gende de r efluxverhouding 3 : 1 is: = 5200 Kg/u = 4 16, 62 K. mol/u of 4. 16, 62/3600 K.mol/sec damp bedraagt dus, daar of 4 16, 62/ , 0/273, 2 = 537, 4 /sec. Als de kolomdiameter d ( in dm.) is, dan geldt : 537, 4 = 0, 25 3, 14 d 2 7, 28 d = 9, 70 dm. De berekening l everde dus als resultaat op, een kolom met 17 werkelijke schotels. De voedingsschotel is de 8 ste van boven. De verdamper is de onderste schotel(no.17 van bov en). De diameter van de kolom is 970 mm. \ /

21 'l,so '1.,130 1.,1.0 :1 '1.,0 S...,S'S J 2.,1." 1., l,oo a,a1. l,a,",

22 r ~~~ ~ ~ ~ n.s,1.1, 1'1. 4 1'1.0,d il-i 110 :. t,tt+-'-' ~~! :f=t:-:::!f::::~: - 10'0 8'l. &0 G,oO o,os' O,S$' 0110 o,bs o,1 S C,a o 0,8S 1, 00

23 1 H- ~... f.---r-' 8000 ". :.::,r:';:;" f-.-+~~+-. H-'" :,... 1::= 1";:::- f- :,::: ---./-.. :v Td' ;=.::;:t+!.:::.:.:.:.c... 0,0 0,', 01.. O,l +..c

24 ~ -- " 100 "00 CT 3100 (,00 1.bOO H ~, ,0 00 b 0,0 \

25 -18- r "- - - Literatuur., o G. M.Kline,c. s. J.E.Mitchell L.v.Erichsen W.Dow W.A.Pardee, B. F. Dodge J.H.Perry,c. s. O.A.Hougen,K. M.Watson G. G.Brown,c. s. G. A. M.Diepen,G. Meye r V. Ya.Kurbatov nvestigation of German Plastics Plants. C..O.S Trans.Am.nst.Chem.Eng Ang ew.chem Monsanto Chem.Co.--Brit.P. 950,July nd. Eng.Chem nd. Eng.Chem Chemical Engineers ' Handbook Mc.Graw.Hill Book Cy. New Yo rk 1950 Chemical Process Principl es John Wiley and Sons,lnc.New York Chapman and Hall,Lim.London 1947 Unit Operations John Wiley and Sons,lnc.New York Chapman and Hall,Lim.London 1951 Chem. We ekbl J. Gen.Chem.(U.S.S.R.) ("..

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. I '.J./ L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride

Nadere informatie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003 Theorie Geef van alle grootheden de betekenis en de dimensie!!! 1. Destillatie Deze vraag handelt over een multicomponentrectificatie. - Definieer de begrippen sleutelcomponenten

Nadere informatie

Opgave 2. Voor vloeibaar water bij 298.15K en 1 atm zijn de volgende gegevens beschikbaar:

Opgave 2. Voor vloeibaar water bij 298.15K en 1 atm zijn de volgende gegevens beschikbaar: Oefenopgaven Thermodynamica 2 (29-9-2010) Opgave 1. Een stuk ijs van -20 C en 1 atm wordt langzaam opgewarmd tot 110 C. De druk blijft hierbij constant. Schets hiervoor in een grafiek het verloop van de

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE Oefenopgaven CEMISCE INDUSTRIE havo OPGAVE 1 Een bereidingswijze van fosfor, P 4, kan men als volgt weergeven: Ca 3 (PO 4 ) 2 + SiO 2 + C P 4 + CO + CaSiO 3 01 Neem bovenstaande reactievergelijking over

Nadere informatie

A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA ... -1 AMMONIAK FABRIEK. September 1953 I:.. '

A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA ... -1 AMMONIAK FABRIEK. September 1953 I:.. ' A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA... -1 AMMONIAK FABRIEK September 1953 I:.. ' 3 Door afkoelen tot -200~C worden CO en CH 4 vloeibaar, zodat we tenslotte na een wassing met vloeibare

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II Ammoniak Ammoniak wordt bereid uit een mengsel van stikstof en waterstof in de molverhouding N 2 : H 2 = 1 : 3. Dit gasmengsel, ook wel synthesegas genoemd, wordt in de ammoniakfabriek gemaakt uit aardgas,

Nadere informatie

Richard Mollier (1863-1935)

Richard Mollier (1863-1935) Gaswet & Mollier College 2: h-x diagram voor vochtige lucht Richard Mollier (1863-1935) Hoogleraar TU-Dresden Thermodynamica, onderzoek naar eigenschappen van water stoom Diagrammen: H-S diagram Stoomtabellen

Nadere informatie

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 Cursus: 4051IPTECY Inleiding ProcesTechnologie Docenten: F. Kapteijn & V. van Steijn Lees elke vraag volledig door voordat je aan (a) begint. Schrijf op elk blad

Nadere informatie

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur.

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur. In tegenstelling tot een verandering van druk of concentratie zal een verandering in temperatuur wel degelijk de evenwichtsconstante wijzigen, want C k / k L De twee snelheidsconstanten hangen op niet

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam Naam:. Studentnummer Leiden:... En/of Studentnummer Delft:... Dit tentamen bestaat

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Rekenen aan reacties 2. Deze les. Zelfstudieopdrachten. Zelfstudieopdrachten voor volgende week. Zelfstudieopdrachten voor deze week 18-4-2016

Rekenen aan reacties 2. Deze les. Zelfstudieopdrachten. Zelfstudieopdrachten voor volgende week. Zelfstudieopdrachten voor deze week 18-4-2016 Rekenen aan reacties 2 Scheikunde Niveau 4 Jaar 1 Periode 3 Week 4 Deze les Rekenen aan reactievergelijkingen Samenvatting Vragen Huiswerk voor volgende week Bestuderen Lezen voor deze week Bestuderen

Nadere informatie

THERMODYNAMICA 2 (WB1224)

THERMODYNAMICA 2 (WB1224) THERMODYNAMICA 2 (WB1224) donderdag 2 februari 2006 14.00-17.00 u. AANWIJZINGEN Het tentamen bestaat uit twee of drie open vragen en 15 meerkeuzevragen. Voor de beantwoording van de meerkeuzevragen is

Nadere informatie

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm.

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm. PEARL GTL Oliemaatschappijen zoals Shell willen aan de nog steeds stijgende vraag naar benzine en diesel kunnen blijven voldoen én ze willen de eindige olievoorraad zoveel mogelijk beschikbaar houden als

Nadere informatie

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van BINAS en een (grafische) rekenmachine. Let op eenheden en significante cijfers. 1.

Nadere informatie

Van aardgas naar methanol

Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol J.A. Wesselingh G.H. Lameris P.J. van den Berg A.G. Montfoort VSSD 4 VSSD Eerste druk 1987, 1990, 1992, 1998, licht gewijzigd 2001 Uitgegeven door: VSSD

Nadere informatie

Chemisch rekenen versie 22-03-2016

Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Je kunt bij een onderwerp komen door op de gewenste rubriek in de inhoud te klikken. Wil je vanuit een rubriek terug naar de inhoud, klik dan op de tekst van de rubriek

Nadere informatie

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet Jaarplan TSO-BTW/VT TSO-TeWe ASO-Wet Fysica TWEEDE GRAAD ASO VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 4de jaar, 2u/week JAARPLAN Vul de donkergrijze kolommen in en je hebt een jaarplan; vul de andere ook in en je

Nadere informatie

TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingsgegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter

TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingsgegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter Bepaling van de grootte van de afsluiters Een goede keuze van de grootte van de afsluiters is belangrijk.

Nadere informatie

Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7

Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7 VAK: Thermodynamica A Set Proeftoets AT01 Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7 DIT EERST LEZEN EN VOORZIEN VAN NAAM EN LEERLINGNUMMER! Beschikbare tijd: 100 minuten Uw naam:... Klas:...

Nadere informatie

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Het tentamen bestaat uit vijf open vragen (met subvragen). Vermeld naam en studienummer op ieder ingeleverd vel. Vermeld eenheden bij numerieke

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I Beoordelingsmodel Uraanerts 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal elektronen: 88 aantal protonen: 92 1 aantal elektronen: aantal protonen verminderd met 4 1 2 maximumscore 2 Voorbeelden van een juist

Nadere informatie

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9 SCHEIKUNDE Hoofdstuk 9 Par. 1 Elke chemische reactie heeft een energie-effect. De chemische energie voor én na de reactie is niet gelijk. Als de reactie warmer wordt is de chemische energie omgezet in

Nadere informatie

Toestandsgrootheden en energieconversie

Toestandsgrootheden en energieconversie Toestandsgrootheden en energieconversie Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Faculty of Technology, Policy and Management Industry and Energy Group PO Box 5015, 2600 GA Delft, The Netherlands Eemscentrale, Eemshaven,

Nadere informatie

9 De Derde Hoofdwet. 9.1. Het theorema van Nernst

9 De Derde Hoofdwet. 9.1. Het theorema van Nernst 150 9 De Derde Hoofdwet 9.1. Het theorema van Nernst Toen men het verschil tussen ΔU en ΔF bij chemische reacties ging meten, bleek dat bij dalende temperaturen het verschil van beiden steeds kleiner werd.

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Chemisch rekenen, zo doe je dat!

Chemisch rekenen, zo doe je dat! 1 Chemisch rekenen, zo doe je dat! GOE Opmerkingen vooraf: 1. Belangrijke schrijfwijzen: 100 = 10 2 ; 1000 = 10 3, enz. 0,1 = 1/10 = 10-1 ; 0,001 = 1/1000 = 10-3 ; 0,000.000.1 = 10-7, enz. gram/kg = gram

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Destillatie. door A.J. Oostenbrink. Avans Hogeschool 2005

Destillatie. door A.J. Oostenbrink. Avans Hogeschool 2005 Destillatie door A.J. Oostenbrink Avans Hogeschool 2005 8 DESTILLATIE 8.1 Destillatie bij normale druk 3 8.1.1 Inleiding 3 8.1.2 Theoretische achtergrond 3 8.1.3 Azeotropen 8 8.1.4. Opstelling bij destillatie

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

De olie uit opgave 1 komt terecht in een tank met een inhoud van 10 000 liter. Hoe lang duurt het voordat de tank volledig met olie is gevuld?

De olie uit opgave 1 komt terecht in een tank met een inhoud van 10 000 liter. Hoe lang duurt het voordat de tank volledig met olie is gevuld? 5. Stromingsleer De belangrijkste vergelijking in de stromingsleer is de continuïteitsvergelijking. Deze is de vertaling van de wet van behoud van massa: wat er aan massa een leiding instroomt moet er

Nadere informatie

En wat nu als je voorwerpen hebt die niet even groot zijn?

En wat nu als je voorwerpen hebt die niet even groot zijn? Dichtheid Als je van een stalen tentharing en een aluminium tentharing wilt weten welke de grootte massa heeft heb je een balans nodig. Vaak kun je het antwoord ook te weten komen door te voelen welk voorwerp

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties

Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties Scheikunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 20122012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken

Nadere informatie

OEFENSET 2006_1 OPGAVEN

OEFENSET 2006_1 OPGAVEN EFENSET 2006_1 PGAVEN werk: Evelien Veltman (secretaresse) Instituut voor eerplanontwikkeling Postbus 2041/7500 CA Enschede Telefoon: (053)4840339 privé: P.A.M. de Groot Kamperzand 1/1274 HK Huizen Telefoon:

Nadere informatie

Het Mollierdiagram in theorie en praktijk

Het Mollierdiagram in theorie en praktijk Deel 1. Het Mollierdiagram Het Mollierdiagram in theorie en praktijk Samenstelling: P. G. H. Uges Inleiding Door het gebruik van natuurlijke koudemiddelen staat nu ook water (R718) als koudemiddel in de

Nadere informatie

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009 MNSTERE VAN ONDERWJS EN VOLKSONTWKKELNG EXAMENBUREAU HEREXAMEN END MULO tevens e ZTTNG STAATSEXAMEN END MULO 2009 VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRJDAG 07 AUGUSTUS 2009 TJD : 7.30 9.30 UUR DEZE TAAK BESTAAT

Nadere informatie

Tentamen Katalyse 5 januari 2011

Tentamen Katalyse 5 januari 2011 Tentamen Katalyse 5 januari 2011 Toelichting aandachtig lezen voordat U start met de opgaven! 1. Maak elk van de opgaven op een apart vel papier met daarop uw naam en studentennummer. 2. Suggestie: maak

Nadere informatie

Lees elke opgave in zijn geheel door voordat je met de uitwerking begint. Werk netjes en beknopt, en wees vooral duidelijk.

Lees elke opgave in zijn geheel door voordat je met de uitwerking begint. Werk netjes en beknopt, en wees vooral duidelijk. UNIVERSITEIT TWENTE CT-ST GESLOTEN-BOEK TOETS VAK: PROJECT PROCESTECHNOLOGIE DOCENT Prof. Dr. G. Mul e Dr. L. va der Ham DATUM: Vrijdag 22 November 2013 TIJD: 15:45 17:30 uur LAAT DUIDELIJK ZIEN HOE JE

Nadere informatie

Autogeen snijden. Het proces en de gassen

Autogeen snijden. Het proces en de gassen Laskennis opgefrist (nr. 36) Autogeen snijden. Het proces en de gassen Het autogeensnijden is in de metaalindustrie nog altijd het meest toegepaste thermische snijproces. Deze populariteit ontleent het

Nadere informatie

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM)

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM) RBO bank 37 62 72 732 BN NL 39 RBO 0376 272 732 K o n t r ak t v o o r wa a r d e n nternet..www.hth-hth.nl Handelsr.K.v.K.04054189 BTW. NL0370 4494 1B01 Ten rlo 6 7921 V Zuidwolde Tel. 0528 371010 Fax

Nadere informatie

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Toets02 Algemene en Anorganische Chemie 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Naam: Studentnummer Universiteit Leiden: Dit is de enige originele versie van jouw tentamen. Het bevat

Nadere informatie

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat).

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat). Mest verwerken Dierlijke mest is vaak vloeibaar en bevat onder andere ammoniak en ammoniumzouten. Men kan uit deze drijfmest ammoniumsulfaat maken dat als meststof kan dienen. Omdat de prijs van kunstmest

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

Module 2 Chemische berekeningen Antwoorden

Module 2 Chemische berekeningen Antwoorden 2 Meten is weten 1 Nee, want bijvoorbeeld 0,0010 kg is net zo nauwkeurig als 1,0 gram. 2 De minst betrouwbare meting is de volumemeting. Deze variabele bepaald het aantal significante cijfers. 3 IJs: 1,5

Nadere informatie

fourapples news In deze editie van appel tot appelsap van appelsap tot cider van cider tot destillaat en afgewerkt product...

fourapples news In deze editie van appel tot appelsap van appelsap tot cider van cider tot destillaat en afgewerkt product... fourapples news Bij fourapples draait alles rond appels. We produceren... - *fourbubbels* (een cider van 4% vol. alc.) - *sweetshine* (een zoete appel likeur - 18% vol. alc.) - *sweetshine cherry* (een

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen Uitwerkingen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN

Nadere informatie

BEREIDING van ENKALON

BEREIDING van ENKALON BEREIDING van ENKALON H.B. de Jonge Oostsin.gel 53 DELFT _.!. I BEREIDING van POLY-~INOCAPRONZUUR (ENKALON) Inleiding. Onder verschillende namen is in de loop der laatste jaren het polymerisatieproduct

Nadere informatie

Δh c = 2000 +c. u = c cosα [m/s] 2 α 1 = intreehoek [ ] u = schoepsnelheid [m/s] c 1 = intreesnelheid [m/s] c 2 = uittrede snelheid [m/s] 2.

Δh c = 2000 +c. u = c cosα [m/s] 2 α 1 = intreehoek [ ] u = schoepsnelheid [m/s] c 1 = intreesnelheid [m/s] c 2 = uittrede snelheid [m/s] 2. Formule van Zeuner: 0 0 a c = 000 Δh +c Hierin is: c 0 = de theoretische uitstroomsnelheid van de in m/s. h 0 = de theoretische of isentropische warmteval in kj/kg. c a = de aanstroomsnelheid van de van

Nadere informatie

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3)

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3) Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8. en 8.3) Uit een aantal experimenten (zie 8.1 en 8.) bleek het volgende: De reactiesnelheid hangt af van: deeltjesgrootte concentratie temperatuur katalysatoren In 8.3

Nadere informatie

ATerinzagelegging 7815069

ATerinzagelegging 7815069 Octrooiraad ATerinzagelegging 7815069 Nederland @ NL 0 Inrichting voor het scheiden, respectievelijk verreken van. gasvormige mengsels» @ Int.CI 3.: B01D59/20, B01D53/24, B04B5/08. Aanvrager: Haga Zentrifugen

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel

SE voorbeeldtoets 5HAVO antwoordmodel SE voorbeeldtoets 5AV antwoordmodel Stikstof Zwaar stikstofgas bestaat uit stikstofmoleculen waarin uitsluitend stikstofatomen voorkomen met massagetal 15. 2p 1 oeveel protonen en hoeveel neutronen bevat

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas

ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART CCNR-ZKR/ADN/WG/CQ/2011/12 definitief 27 januari 2012 Or. DUITS ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas De ADN-vragencatalogus 2011 is op 27-01-2012 in de onderhavige versie aangenomen

Nadere informatie

weergegeven met het symbool hfg.

weergegeven met het symbool hfg. TECHNISCHE INFORMATIE Magneetafsluiters en pneumatisch bediende afsluiters voor heet en stoomtoepassingen 9/05 TECHNISCHE INFORMATIE OVER HEET WATER EN STOOM ASCO/JOUCOMATIC biedt een breed programma magneetafsluiters

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2008-I

Eindexamen scheikunde havo 2008-I Beoordelingsmodel Uraan 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal neutronen: 146 aantal protonen: 92 1 aantal neutronen: 238 verminderen met het aantal protonen 1 2 maximumscore 2 UO 2 + 4 HF UF 4 +

Nadere informatie

Van der Waals en Wilson. N.G. Schultheiss

Van der Waals en Wilson. N.G. Schultheiss 1 Van der Waals en Wilson N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module bespreekt de werking van nevel- en bellenkamers. Dat zijn detectoren waarmee kleine deeltjes, zoals stof of kosmische straling, kunnen

Nadere informatie

Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995

Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995 Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995 Vondsten bij opgravingen in o.a. Dűppel toonden grondkuilen, die duidelijk gebruikt waren om teer te winnen

Nadere informatie

3 niet expliciet genoemd in eindtermen Verklaar het verschijnsel diffusie met de moleculaire theorie.

3 niet expliciet genoemd in eindtermen Verklaar het verschijnsel diffusie met de moleculaire theorie. Domein D: Warmteleer Subdomein: Gas en vloeistof 1 niet expliciet genoemd in eindtermen, moet er een groep vragen gemaakt worden waarin die algemene zaken zijn vervat? zie ook mededelingen voor eindexamendocenten.

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde pilot vwo 2011 - II

Eindexamen scheikunde pilot vwo 2011 - II Eindexamen scheikunde pilot vwo 20 - II Styreen 2 maximumscore 2 Een juist antwoord kan er als volgt uitzien: keten met acht C atomen juiste afwisseling van enkelvoudige en dubbele bindingen Opmerking

Nadere informatie

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming H01N2a: Energieconversiemachines- en systemen Academiejaar 2010-2011 Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Professor: Martine Baelmans Assistent: Clara

Nadere informatie

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012 MINISTERIE VN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN VWO/HVO/NTIN 011 VK : NTUURKUNDE DTUM : WOENSDG 06 JULI 011 TIJD : 09.45 11.5 UUR (Mulo III kandidaten)

Nadere informatie

31 ste Vlaamse Chemie Olympiade 2013-2014

31 ste Vlaamse Chemie Olympiade 2013-2014 31 ste Vlaamse Chemie Olympiade 2013-2014 2 de ronde 26 februari 2014 Je naam en voornaam: Je adres: De naam van je school: Het adres van je school: Je leerjaar: Aantal lesuren chemie per week die je dit

Nadere informatie

De waterconstante en de ph

De waterconstante en de ph EVENWICHTEN BIJ PROTOLYSEREACTIES De waterconstante en de ph Water is een amfotere stof, dat wil zeggen dat het zowel zure als basische eigenschappen heeft. In zuiver water treedt daarom een reactie van

Nadere informatie

Bruto momenteel koelvermogen van een gekoelde ruimte

Bruto momenteel koelvermogen van een gekoelde ruimte C - BRUTO MOMENTEEL KOELVERMOGEN VAN EEN GEKOELDE RUIMTE Bruto momenteel koelvermogen van een gekoelde ruimte De norm NEN 1876 definieert diverse koelvermogens. Tabel 1 somt 7 definities op waarbij gelet

Nadere informatie

Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen

Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen Cursus Vacuümtechniek 1 Voorbeeld vacuümopstelling (vacuümoven) Cursus Vacuümtechniek 2 Principe van een pomp V,m,S,q p P p v p a " p a Vermogen pomp Cursus Vacuümtechniek

Nadere informatie

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

6-TSO-IW-c Warmtepompen 1. Warmtepompen

6-TSO-IW-c Warmtepompen 1. Warmtepompen 6-TSO-IW-c Warmtepompen 1 Inleiding Warmtepompen Een warmtepomp is een systeem dat warmte opneemt bij lage temperaturen en deze vrijstelt bij hogere temperaturen. Het is dus een zeer energie-efficiënt

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

Theorie: Temperatuur meten (Herhaling klas 2)

Theorie: Temperatuur meten (Herhaling klas 2) heorie: emperatuur meten (Herhaling klas 2) Objectief meten Bij het meten van een grootheid mag je meting niet afhangen van toevallige omstandigheden. De temperatuur die je ervaart als je een ruimte binnenkomt,

Nadere informatie

HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30

HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30 HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een GR en BINAS. NB: Geef bij je antwoorden altijd eenheden,

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE. datum : donderdag 29 juli 2010

CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE. datum : donderdag 29 juli 2010 CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN SCHEIKUNDE TENTAMEN SCHEIKUNDE datum : donderdag 29 juli 2010 tijd : 14.00 tot 17.00 uur aantal opgaven : 6 Iedere opgave dient op een afzonderlijk vel te worden gemaakt

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009 MINISTERIE N ONDERWIJS EN OLKSONTWIKKELING EXMENBUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN WO/HO/NTIN 2009 K : NTUURKUNDE DTUM : MNDG 06 JULI 2009 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Stoffen en mengsels

Hoofdstuk 1 Stoffen en mengsels Hoofdstuk 1 Stoffen en mengsels 1.1 Wat is chemie? #1 We bekijken een platinadraad. Beschrijf hem. We houden de platinadraad even in de vlam van een bunsenbrander. Wat gebeurt er? We bekijken een stukje

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

Energieconversiemachines en -systemen: Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Energieconversiemachines en -systemen: Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Energieconversiemachines en -systemen: Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Wim Gorrens Jan-Pieter Jacobs Matthias Logghe Christophe Mestdag David Van

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATINALE SHEIKUNDELYMPIADE RRETIEMDEL VRRNDE 1 (de week van) woensdag 4 februari 2009 Deze voorronde bestaat uit 24 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 13 deelvragen

Nadere informatie

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.1 a Water doen koken b Paraffine doen stollen 3.3 Kristal maken 3.4 a Uitzetten en krimpen (demonstratie) b Thermometer ijken 1 3.1 a Water doen koken www.natuurkundecompact.nl

Nadere informatie

Verdampingscondensors

Verdampingscondensors Wijbenga info sheet 7: Verdampingscondensors Een traditionele compressie koelinstallatie bestaat naast de basis componenten als compressor, verdamper, vloeistofvat of afscheider en expansieorgaan ook uit

Nadere informatie

KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING

KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING Adviesbureau de Koster v.o.f. Pagina 1 Voorwoord Het boek koel en vriestechniek behandelt de koel en vries techniek en theorie, tevens is een aantal

Nadere informatie

Afleiding van de basisvergelijking voor de constructie van een zelf-luchtaanzuigende branderkop

Afleiding van de basisvergelijking voor de constructie van een zelf-luchtaanzuigende branderkop Afleiding van de basisvergelijking voor de constructie van een zelf-luchtaanzuigende branderkop Intellectueel eigendom van: Odin verbindings technieken, Hasmi Propaan gereedschappen Auteur: P.R. van t

Nadere informatie

Optimale st(r)oomproductie met de uitlaatgassen van een motor.

Optimale st(r)oomproductie met de uitlaatgassen van een motor. Lezing 17 oktober 07, Energik-Agfa Paul Lamberts Clayton. Optimale st(r)oomproductie met de uitlaatgassen van een motor. Hogedruk recuperatieketel + oververhitter + stoomturbine Optie Via de uitlaatgassen

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN

INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN 1 INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN VERSLAG PRACTICUM 1: VASTE EN VLOEIBARE ZEEP UIT OLIËN BEREIDEN 5 1 DOELSTELLING 5 2 PRINCIPE EN PROCEDURE 5 3 REACTIEVERGELIJKINGEN 6 4 OPSTELLING 6 5 WAARNEMINGEN

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Warmteleer en gaswetten. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Warmteleer en gaswetten. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Warmteleer en gaswetten 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

5 Water, het begrip ph

5 Water, het begrip ph 5 Water, het begrip ph 5.1 Water Waterstofchloride is een sterk zuur, het reageert als volgt met water: HCI(g) + H 2 0(I) Cl (aq) + H 3 O + (aq) z b Hierbij reageert water als base. Ammoniak is een zwakke

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2001-II

Eindexamen scheikunde havo 2001-II Eindexamen scheikunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Energievoorziening in de ruimte et (uiteenvallen van de Pu-38 atomen) levert energie dus het is een exotherm proces. er komt energie vrij aantal protonen:

Nadere informatie

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING H - 3 HARDE HOUTVEZELPLATEN UITGAVE : 1967 Index 1. VOORWAARDEN VAN VERVAARDIGING...3 10. UITZICHT...3 11. KWALITEIT...3 12. AFMETINGEN...3

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl nask2 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl nask2 2011 - I Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één scorepunt toegekend. Chemische geesten 1 B 2 maximumscore 1 zoutzuur Wanneer het antwoord 'waterstofchloride-oplossing' is gegeven,

Nadere informatie