Groene Groei. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groene Groei. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken"

Transcriptie

1 Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Groene Groei In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart 2016

2 Navigatie groene groei Beleidspijlers en domeinen Groene groei Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium 2 Versie maart 2016

3 Voedsel Beleidsthema s en doelen groene groei Groene groei Slimme marktprikkels Stimulerende wet- en regelgeving Innovatie Vergroening via hulp, handel en investeringen Overheid als netwerkpartner 1 2 Nederlandse concurrentiekracht en verdienvermogen versterken Belasting van het milieu en afhankelijkheid van fossiele energie en grondstoffen terugdringen Dwarsdoorsnijdende, Rijksbrede aanpak Energie Biobased Economy Klimaat Grondstoffen en circulaire economie Gebouwde omgeving en stad Voedsel Mobiliteit Water EZ EZ I&M I&M W&R EZ I&M I&M 3

4 Beleidsthema s en doelen groene groei Pijlers Slimme marktprikkels Slimme prikkels stimuleren groene productie Keurmerken Concrete afspraken voor eenduidige informatievoorziening Objectief en neutraal overzicht van ken- en keurmerken Milieubelastingen Opbrengst milieubelastingen hoog in OESO-verband Bewaken van internationaal speelveld Emissiehandel Derde fase ( ): regels meer harmoniseren en veiling belangrijkste instrument voor op de markt brengen emissierechten Duurzaam inkopen Dit jaar plan om duurzaam inkopen bij Nederlandse overheid te stimuleren Natuurlijk kapitaal meewegen Groter aantal bedrijven weegt maatschappelijke kosten mee in beslissingen Overheid bekijkt hoe natuurlijk kapitaal beter mee te wegen in instrumenten Maatschappelijk verantwoord ondernemen MVO Nederland en Transparantiebenchmark 4

5 Beleidsthema s en -doelen groene groei Pijlers Stimulerende wet- en regelgeving Regels die stimuleren of belemmeren Normen en certificering Dynamische certificering Ruimte in Regels Overheid zoekt samen met ondernemers naar meer ruimte in wet- en regelgeving voor innovatieve investeringen in groene groei Betere decentrale informatie Decentrale overheden beter op de hoogte van aangepaste regels Ruimte in afvalregels Bedrijven gebruiken eenvoudiger elkaars afval zonder onnodige obstakels Ruimte in mestregels Organische meststoffen in plaats van kunstmest in Nederland en Europa Ruimte in REACH Betere balans tussen stimuleren van hergebruik en uitfaseren schadelijke stoffen in EU Stimulerende regelgeving voor innovatieve investeringen Ruimte voor deeleconomie Minder energie- en grondstoffengebruik door betere benutting van bestaande goederen 5

6 Beleidsinstrumentarium groene groei Pijlers Innovatie Innovatie voor groene groei Innovatie-instrumentarium Groot aandeel duurzaamheid in innovatie-instrumentarium Topsectoren Maatschappelijke uitdagingen realiseren via topsectorenaanpak Kennis- en innovatieagenda s Nationale Wetenschapsagenda Maatschappelijke doelen in onderzoeksthema s van universiteiten, NWO en KNAW 6

7 Beleidsinstrumentarium groene groei Pijlers Vergroening via hulp, handel en investeringen Impulsen voor internationale vergroening Duurzame handel en investeringen Duurzaamheidsissues nieuwe handelsverdragen en akkoorden Liberalisering van handel in milieugoederen en diensten Afbouw van kunstmatige prijzen/subsidies voor fossiele brandstoffen Missies Groene groei op de agenda bij elke economische missie Wereldwijde partnerschappen PPS voor verbinding met internationale agenda s DGGF, FDOV, FDW en Dutch Agro & Water Climate Alliance IMVO MVO Sector Risico Analyse leidt tot MVO-convenanten 7

8 Beleidsinstrumentarium groene groei Pijlers Overheid als netwerkpartner Overheid als netwerkpartner Overheid als netwerkpartner Green Deals Bedrijven, maatschappelijke organisaties en de overheid werken samen aan groene groei Negen thema s (groene groei én biodiversiteit) Duurzame initiatieven uit de samenleving staan aan de basis De overheid faciliteert en versnelt initiatieven door wegnemen van knelpunten op alle pijlers 8

9 Voedsel Klimaat Beleidsthema s en doelen groene groei Dwarsdoorsnijdende, Rijksbrede aanpak Energie Biobased Economy Klimaat Grondstoffen en circulaire economie Gebouwde omgeving en stad Voedsel Mobiliteit Water 9

10 Beleidsthema s en doelen groene groei Domeinen Energie Ambitieuze doelen voor hernieuwbare energie Energieakkoord 2013 Doel: 14 % hernieuwbaar in 2020, 16% hernieuwbaar in 2023 SDE+ Duurzaamheidscriteria voor bijstook biomassa Richtlijn energie-efficiëntie 20% energiebesparing EU in 2020 Lokale/decentrale energie In 2020 maken 1 miljoen huishoudens en mkb-bedrijven substantieel gebruik van lokale energie en duurzame opwekking voor eigen gebruik Hernieuwbare energie in ontwikkelingslanden Stimuleren van investeringen in infrastructuur voor hernieuwbare energie Sustainable Energy for All 10

11 Beleidsthema s en doelen groene groei Domeinen Biobased Economy Van fossiel naar hernieuwbaar Joint Undertaking Biobased Industries 2 Nederlandse projecten van de 10 projecten uit eerste call Cascadering Maximale benutting biomassa door verdere ontwikkeling bioraffinage Onderzoeksagenda TKI BBE 270 miljoen van 180 bedrijven en DLO, TNO, NWO, ECN en VNO Biobased inkopen Pilots biobased inkopen voor verder ontwikkeling en toepassing van biobased materialen 11

12 Beleidsthema s en doelen groene groei Domeinen Voedsel Verdere verduurzaming van voedsel Mestwet Voorwaardenscheppend klimaat voor mestverwerking (fosfaten) Op termijn professioneel drones in de landbouw Programma Kas als Energiebron Energiebesparing en verduurzaming in de tuinbouwsector TKI s Programma Plantgezondheid Programma Glastuinbouw Waterproof 12

13 Beleidsthema s en doelen groene groei Biobased 30% vervanging van Nederlands gebruik van fossiele grondstoffen voor energie en materialen door biomassa in 2030 Economy 25% van de waarde van alle Europese bioproducten in of door Nederland in Integraal beleid 1 Substantiële CO 2 -reductie in Nederland Programma Biobased Economy 2 3 Ambitieuze kennisen innovatieagenda Eenduidige duurzaamheidscriteria Verminderde afhankelijkheid van olie en gas Versnelde innovatie Behoud / nieuwe werkgelegenheid Duurzaamheid door hele waardeketen van biomassa Dwarsdoorsnijdend thema topsectoren 4 Europese en internationale samenwerking 6 BBE verankerd als integraal concept in de EU 13

14 Beleidsdoelen en thema s groene groei Programma Biobased Economy Integraal beleid Integraal beleid en Ruimte in Regels Samenbrengen van marktpartijen, wetenschap en overheid Sectoroverstijgende en regionale samenwerking Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving met Ruimte in Regels Business platformen WTC Transitiehuis MKB Ruimte in Regels Netwerkbijeenkomsten Maatschappelijke dialoog biobased economy.nl Opgepakte belemmeringen Ruimte in Regels Afgerond In bewerking 14

15 Beleidsdoelen en thema s groene groei Programma Biobased Economy Ambitieuze innovatie- en kennisagenda Onderzoeksagenda voor Bioraffinage Cascadering TKI BBE Chemie Energie Agri & Food Thermische conversie van biomassa (biomassa verwerken onder hoge temperatuur) Chemisch katalytische conversietechnologie (biomassa verwerken met chemische reacties) Biotechnologische conversietechnologie (biomassa verwerken met micro-organismen) 4 Solar capturing & biomassa productie (rechtstreeks grondstoffen en producten maken uit CO2 en zonlicht met behulp van micro-organismen en innovatieve teelten) 15

16 Beleidsdoelen en thema s groene groei Programma Biobased Economy Cascadering Cascadering als kern van BBE 1. In tijd inzet van biomassa voor elkaar opvolgende toepassingen 2. In functie - scheiding van biomassa in functionele componenten Bioraffinage Hout en houtige biomassa Akkerbouw gewassen Groene biomassa Algen en zeewier Optimaal mogelijk benutten van biomassa 1 2 Onderzoek en innovatie brengen commerciële toepassing dichterbij - TKI BBE Korte termijn energiedoelstelling, lange termijn CO 2 -reductie als uitgangspunt 3 Beter benutten van biotische reststromen - VANG 16

17 Beleidsdoelen en thema s groene groei Programma Biobased Economy Intensieve Europese en internationale samenwerking Veel gezamenlijke Europese initiatieven Duitsland Duitsland en Nederland spreken gezamenlijk DG Research over strategie en governance binnen Horizon2020 Green Deal certificering van groene grondstoffen voor industrieel gebruik Frankrijk Belangrijke partner bij verdere invulling van Europese Bio-Economy Strategy Vlaanderen Innovatie- en opleidingscentrum Bio Base Europe Chemelot Biobased Deltaprogramma Europa Actieplan Innovating for Sustainable Growth: a Bioeconomy for Europe JTI Biobased Industries 17

18 Beleidsdoelen en thema s groene groei Programma Biobased Economy Intensieve Europese en internationale samenwerking Vijf prioriteitslanden in de wereld Oekraïne Workshop Business in Biobased Economy en bioenergie in Oekraïne bij RVO.nl in juni 2013 Canada Verenigde Staten Maleisië Brazilië MoU Biobased Economy tijdens Handelsmissie 2012 Seminar Biobased met minister Ploumen 18

19 Beleidsinstrumentarium groene groei Interdepartementaal Programma Biobased Economy Voortgang geboekt en verankerd Het IPBBE levert [ ] een belangrijke bijdrage aan het realiseren van de door het kabinet gewenste Groene Groei en de economische, sociale en technologische innovatie die daar bij komt kijken. Duurzaam en zelfgedragen netwerk in gang gezet Succesvolle praktijk van Combineren van buitenwereld van het netwerk en interne dynamiek van organisatie Consolideren van de bereikte voortgang 2014 Interviews en theoretische analyse 19

20 Beleidsthema s en doelen groene groei 1 Focusgebieden elektrische voertuigen in miljoen elektrische voertuigen in 2025 Aanpak Elektrisch Vervoer 2 3 Kansrijke segmenten Bevorderen van verdienpotentieel Versterking economische positie Nederland Bijdrage aan energievoorzieningszekerheid Nederland Bijdrage aan klimaatdoelen door reductie CO 2 Verbetering leefbaarheid steden door afname luchtvervuiling 20

21 Beleidsthema s en doelen groene groei 1 Ophalen van belemmeringen Ruimte in Regels voor Groene Groei 2 Analyseren van belemmeringen operationeel / structureel Meer ruimte in wet- en regelgeving voor innovatieve investeringen in groene groei R 2 G 2 3 Communiceren over belemmeringen voor andere ondernemers 21

22 Navigatie beleid in cijfers (Hernieuwbare) energie Energy Trilemma Index Ontwikkeling Nederland en top 5, en ontwikkeling Nederland per pijler Energy Trilemma Index Ranglijst OESO-landen 2015 Bbp en milieudrukindicatoren Ontwikkeling bbp, energiegebruik, broeikasgasemissies en gebruik biomassa, Economie Trends sinds 2001, trend sinds 2008 en positie van Nederland in vergelijking met Europa Kernindicatoren groenegroeibeleid Milieudrukindicatoren productieactiviteiten Trends sinds 2001, trend sinds 2008 en positie van Nederland in vergelijking met Europa Voetafdrukindicatoren Trends sinds 2001, trend sinds 2008 en positie van Nederland in vergelijking met Europa Leefomgeving en biodiversiteit Trends sinds 2001, trend sinds 2008 en positie van Nederland in vergelijking met Europa Fiscaal Milieubelastingen en -heffingen Milieubelastingen en -heffingen Opbouw milieubelastingen en heffingen Nederland, 2014 Verhouding van milieubelastingen en -heffingen tot bbp (%), EU-landen, 2013 Projecten langs de S-curve Output projecten langs de S-curve uitgedrukt in totale investeringskosten Monitoring Biobased Economy 2014 Werkgelegenheid BBE Toegevoegde waarde BBE Werkgelegenheid BBE, Toegevoegde waarde BBE, Biobasedclusters Nederland Plattegrond met omschrijving van de 7 biobased clusters in Nederland 22

23 Beleid in cijfers groene groei Energy Trilemma Index Prestaties Nederland op Energy Trilemma Index stabiel Top 5 en Nederland 2015, ontwikkeling Energy Trilemma index, the Netherlands, ,00 9,00 8,00 9,00 7,00 8,00 6,00 5,00 7,00 6,00 4,00 3,00 2,00 1,00 5, Zwitserland Zweden Noorwegen 0,00 Energy security Energy equity Environmental impact mitigation Verenigd Koninkrijk Oostenrijk Nederland Score op Energy Trilemma Index is over de jaren in grote lijnen onveranderd gebleven en als Pack leader heeft Nederland de drie pijlers van Energy Trilemma goed in balans 23

24 Beleid in cijfers groene groei Energy Trilemma Index Nederland neemt 11e plek in op Energy Trilemma Index 10,00 Totaalscore Sustainability Index, OECD-landen, ,00 8,00 7,72 7,00 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 World Energy Council noemt Nederland one of the world s top performers op Energy Trilemma Index Zwitserland, Zweden en Noorwegen gelden als absolute toplanden op index van

25 Beleid in cijfers groene groei Monitor Duurzaam Nederland 2014 Ontwikkeling bbp en milieudrukindicatoren 120 bbp, broeikasgasemissies, energieverbruik en verbruik biomassa, bbp Broeikasgasemissies Energieverbruik Verbruik biomassa Bbp is sinds 2000 harder gestegen dan energieverbruik broeikasgasemissies en verbruik biomassa zijn gedaald ten opzichte van

26 Beleid in cijfers groene groei Monitor Duurzaam Nederland 2014 Kernindicatoren groenegroeibeleid Thema/indicator Trend sinds 2001 Trend sinds 2008 Positie van NL in vergelijking met Europa Economie Bbp Consumptieve bestedingen huishoudens Werkgelegenheid Bruto investeringen in vaste activa Octrooien trend met negatief effect op groene groei, of lage internationale positie neutraal of onbekend effect van trend op groene groei, of gemiddelde/gelijkblijvende internationale positie trend met positief effect op groene groei, of hoge internationale positie geen data beschikbaar om trend te bepalen of om vergelijking te maken met andere EU-landen Als gevolg van de financiële en economische crisis is de economie sinds 2008 gekrompen in Europees verband scoort Nederland overwegend goed op de economische kernindicatoren 26

27 Beleid in cijfers groene groei Monitor Duurzaam Nederland 2014 Kernindicatoren groenegroeibeleid Thema/indicator Trend sinds 2001 Trend sinds 2008 Positie van NL in vergelijking met Europa Milieudrukindicatoren productieactiviteiten Broeikasgasemissies Nutriëntenoverschot Energieverbruik Verbruik grondwater Verbruik biomassa Verbruik mineralen Verbruik metalen trend met negatief effect op groene groei, of lage internationale positie neutraal of onbekend effect van trend op groene groei, of gemiddelde/gelijkblijvende internationale positie trend met positief effect op groene groei, of hoge internationale positie geen data beschikbaar om trend te bepalen of om vergelijking te maken met andere EU-landen Bijna alle milieudruk-indicatoren laten zien dat zowel emissies als verbruik van grondstoffen door Nederlandse productieactiviteiten is afgenomen Europees gezien scoort Nederland gemiddeld op deze indicatoren 27

28 Beleid in cijfers groene groei Monitor Duurzaam Nederland 2014 Kernindicatoren groenegroeibeleid Thema/indicator Trend sinds 2001 Trend sinds 2008 Positie van NL in vergelijking met Europa Voetafdrukindicatoren Koolstofvoetafdruk Watervoetafdruk Grondstoffenvoetafdruk Biodiversiteitvoetafdruk trend met negatief effect op groene groei, of lage internationale positie neutraal of onbekend effect van trend op groene groei, of gemiddelde/gelijkblijvende internationale positie trend met positief effect op groene groei, of hoge internationale positie geen data beschikbaar om trend te bepalen of om vergelijking te maken met andere EU-landen De consumptiegerelateerde (voetafdruk) indicatoren laten een wisselend beeld zien de koolstofvoetafdruk neemt niet toe sinds 2001, maar die voor grondstoffenverbruik sinds 2008 wel 28

29 Beleid in cijfers groene groei Monitor Duurzaam Nederland 2014 Kernindicatoren groenegroeibeleid Thema/indicator Trend sinds 2001 Trend sinds 2008 Positie van NL in vergelijking met Europa Indicatoren voor leefomgeving en biodiversiteit Luchtkwaliteit: stedelijke blootstelling fijnstof Biodiversiteit: ontwikkeling weidevogels Biodiversiteit: Rode Lijsten trend met negatief effect op groene groei, of lage internationale positie neutraal of onbekend effect van trend op groene groei, of gemiddelde/gelijkblijvende internationale positie trend met positief effect op groene groei, of hoge internationale positie geen data beschikbaar om trend te bepalen of om vergelijking te maken met andere EU-landen De indicatoren voor leefomgeving en biodiversiteit laten een wisselend beeld zien de luchtkwaliteit is verbeterd, terwijl de biodiversiteit in Nederland nog steeds onder druk staat 29

30 Milieuheffingen Milieubelastingen Beleid in cijfers groene groei Centraal Bureau voor de Statistiek Opbouw milieubelastingen Opbouw milieubelastingen en milieuheffingen ( mld), ,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 7,00 8,00 9,00 Accijns op brandstoffen Motorrijtuigenbelasting Energiebelasting BPM Overige milieubelastingen Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Rioolrechten Wet verontreiniging oppervlaktewateren Overige milieuheffingen De overheid incasseerde in 2014 voor 19,4 miljard euro aan milieubelastingen en 4,5 miljard aan milieuheffingen grote posten zijn de motorrijtuigenbelasting, accijnzen op brandstoffen en energiebelasting op aardgas en elektriciteit 30

31 Beleid in cijfers groene groei Centraal Bureau voor de Statistiek Milieubelastingen in Nederland relatief hoog Verhouding van milieubelastingen en heffingen tot bbp, EU-landen ,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 Nederland staat binnen Europa op de vijfde plaats als de inkomsten uit milieubelastingen worden afgezet tegen de omvang van de economie de verhouding kwam in 2013 uit op 3,3 procent, tegen een EU-gemiddelde van 2,5 procent 31

32 Miljoenen Beleid in cijfers groene groei Monitoring Biobased Economy 2014 Meeste investeringen energiegerelateerd 1200 Output projecten langs de S-curve uitgedrukt in totale investeringskosten pharma food/feed duurzame energie bbe materiaal bbe polymeer bbe composiet bbe halfproduct t.b.v. polymeer bbe halfproduct t.b.v. composiet bbe brandstoffen diversen/onbekend Grootste investeringen in fasen marktformatie en marktintroductie en dit zijn in hoofdzaak energiegerelateerde projecten kanttekening is dat van projecteninvesteringen in energie 80% bekend is (veelal SDE-projecten) en van de overige projecten maar circa 60% 32

33 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Directe werkgelegenheid BBE stabiel Directe werkgelegenheid (fte) biobased economy, Werkgelegenheid (fte) biobased economy, Minimum Maximum Minimum Indirecte effecten minimum Maximum Indirecte effecten maximum Omvang van directe werkgelegenheid stabiel te noemen in periode de indirecte werkgelegenheid in 2011 is ongeveer fte 33

34 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Toegevoegde waarde BBE stabiel Toegevoegde waarde ( mln) biobased economy, Toegevoegde waarde ( mln) biobased economy, Minimum Maximum Ook de toegevoegde waarde is stabiel over de afgelopen jaren, hoewel deze schatting met meer onzekerheid omgeven is Minimum Indirecte effecten minimum Maximum Indirecte effecten maximum de indirecte werkgelegenheid was in 2011 ongeveer 2,6 miljard 34

35 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Economy Noord Nederland Flevoland Biobased Economy Cluster Oost-Nederland Biobased Connections Biobased Delta Biobased Business Oost-Brabant Biobased Economy Limburg 35

36 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Economy Noord Nederland Verwaarding van organische reststromen Eiwitten en koolhydraten (food/feed/industrie) Fibres en biopolymeren Chemical building blocks Biofuels Avebe, Friesland Campina, Cosun, Agrifirm, BioMCN, Grassa, DOC, PKI, API, Cumapol, Eemshaven, Stenden PRE, Wetsus, BiobRUG, Biocab, HanzeHogeschool, CCC, HANNN, Provincie Groningen, Drenthe en Friesland, Nom, et cetera 36

37 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Flevoland Bio-energie Cascadering BBE experimenteren/testen/demonstraties WUR ACRRES, Provincie Flevoland en Eneco, HarvestaGG, CAH Vilentum, Ringg, OMFL 37

38 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Economy Cluster Oost-Nederland Bio-energie (pyrolyse/fermentatie) Biobased coatings Biobased garens, textiel en biopolymeren Verwaarden van cellulosehoudende materialen, gebruik van mest en slib als biomassagrondstof en toepassing van nieuwe biomassastromen algen en kroos Bio-energie Cluster Oost Nederland, BTG, Byosis, Ten Cate, AkzoNobel, Van Wijhe, Rolsma, ROVA, GTC, Utwente, WUR, BIC Oost-Nederland, Provincie Gelderland en Overijssel, Oost NV, et cetera 38

39 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Connections Inzet organische reststromen voor bio-energie, biofuels en biomaterialen ICL, Cargill, Greenmills, AEB, Haven Amsterdam, Orgaworld, AIM, Schiphol, HvA, UvA, Amsterdam Economic Board, Waternet, Aalsmeer, Haarlemmermeer, Amstelveen, Photonol, SADC, Ursapaint, Pharma-filter, Jagran, Hempflax, et cetera 39

40 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Delta Bio building blocks Biobased aromatics Performance materials & chemicals Agro functionals / hoogwaardige plantinhoudsstoffen Aquatische biomassa Coatings Witte bio-technologie voor fuels en chemicaliën Bioport Bio-energie en biobrandstoffen Green Chemistry Campus, DOW, Cosun, Purac, Sabic, NPSP, Bio Base Europe, Avans Hogeschool, Provincie Zeeland, Brabant en Zuid-Holland, Haven Rotterdam (BioPort), TUD, Leiden Universiteit, Plant One, RCI, BE-BASIC, DSM, Pilotplant, Biotechpark Delft, Kenniscentrum Plantenstoffen, Growport, Greenport, BOM, REWIN, Impuls, InnovationQuarter, et cetera 40

41 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Business Oost-Brabant Verwaarden van mineralen uit dierlijke en plantaardige nevenstromen richting food, feed en pharma Food Tech Park Brainport, BOM, SRE, Avans Hogeschool, HAS, ZLTO, Biotech System Platform, et cetera 41

42 Beleid in cijfers groene groei & biobased economy Monitoring Biobased Economy 2014 Biobasedclusters in Nederland Biobased Economy Limburg Biobased performance materials & chemicals Biomedical materials Processtechnology & biobased building blocks Biobased tuinbouwtoepassingen & Agroraffinage Neutraceuticals en cosmetica Source B, Innovatie Centrum Greenport & biotransitiehuis Venlo, Chemelot, DSM, Sabic, Lanxess, Avantium, Papier- en kartonindustrie, Universiteit Maastricht, Zuyd Hogeschool, Provincie Limburg, LIOF, et cetera 42

43 Navigatie beleidsinstrumentarium Groene groei in instrumentarium EI, SBIR, MIT, TKI, JTI, Eureka, SEED, IK, Eurostars, WBSO, RDA WBSO/RDA Aantal unieke projecten WBSO per thema en geschatte omvang budgetgebruik WBSO/RDA per thema Groene groei MIT Aantal projecten per thema en omvang subsidie per thema TKI-toeslag Aantal projecten per thema en omvang toeslag per thema Green Deals Aantal Green Deals, aantal Deals per thema en onderverdeling deelnemende partijen Maatschappelijk uitdagingen in instrumentarium EI, SBIR, MIT, TKI, JTI, Eureka, SEED, IK, Eurostars, WBSO, RDA Maatschappelijke Uitdagingen MIT TKI-toeslag Horizon2020 Aantal projecten per thema en omvang subsidie per thema Aantal projecten per thema en omvang toeslag per thema Projecten met Nederlandse inbreng en aantal Nederlandse deelnames in gefinancierde projecten Horizon2020 Slagingspercentage Nederland en internationale positie subsidiebedragen 43

44 Nederland algemeen Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 290 miljoen voor Groene Groei Geschat duurzaamheidsaandeel naar projecten, 2014 Geschat duurzaamheidsaandeel naar budgetten, 2014 EI 100% EI 100% SBIR 69% SBIR 66% MIT 66% MIT 58% TKI 48% JTI 53% JTI 45% TKI 41% Eureka 29% Eureka 38% SEED 20% SEED 20% IK 18% IK 16% Eurostars 15% Eurostars 13% WBSO/RDA 13% WBSO/RDA 13% De geschatte bijdrage van het financiële innovatieinstrumentarium aan groene groei is gemiddeld 14% naar projecten en 22% naar budgetten in elk innovatie-instrument ligt het geschatte Groene Groei-aandeel minimaal rond 13% 44

45 Nederland algemeen Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 963 miljoen voor Maatschappelijke Uitdagingen Geschat duurzaamheidsaandeel naar projecten, 2014 Geschat duurzaamheidsaandeel naar budgetten, 2014 EI 100% EI 100% SBIR 96% JTI 98% IK 93% Eureka 94% JTI 91% SBIR 92% MIT 88% Eurostars 92% Eureka 86% IK 86% Eurostars 85% MIT 83% TKI 71% WBSO/RDA 70% WBSO/RDA 67% TKI 58% SEED 60% SEED 50% Van zowel de projecten als het budget heeft circa 70% van het financiële innovatie instrumentarium betrekking op de maatschappelijke uitdagingen het geschatte duurzaamheidsaandeel naar projecten is het hoogst binnen EI, SBIR en IK en naar budgetten binnen EI, JTI en Eureka 45

46 Nederland algemeen WBSO Energie & Klimaat grootste GG-thema binnen WBSO/RDA Groene Groei: aantal unieke projecten in WBSO, 2014 Groene Groei: geschatte omvang budgetgebruik WBSO + RDA ( dzd), 2014 Energie & Klimaat Energie & Klimaat Biobased Economy Biobased Economy Afval Afval Water 895 Water Bouw 456 Mobiliteit Mobiliteit 449 Bouw Voedsel 272 Voedsel In 2014 meer dan projecten en circa 95 mln. van de budgetten (inclusief RDA) gericht op Energie & Klimaat ook Biobased Economy heeft relatief groot aandeel, met ruim projecten en 34 mln. van geschatte budgetverbruik van WBSO en RDA 46

47 Beleidsinstrumentarium groene groei MIT Energie en Voedsel grootste GG-thema s in MIT Groene Groei: aantal projecten met MIT-subsidie, 2014 Groene Groei: omvang MIT-subsidie ( dzd), 2014 Voedsel 127 Energie Energie 107 Voedsel Afval 47 Klimaat Water 43 Afval Klimaat 29 Water Biobased Economy 24 Biobased Economy Bouw 20 Mobiliteit Mobiliteit 18 Bouw Van alle MIT-projecten zijn er respectievelijk 107 en 127 projecten ondersteunend aan de thema s Energie en Voedsel deze thema s hebben ook het grootste aandeel in de omvang van verleende subsidie, Energie met 6,7 mln. en Voedsel met 5,6 mln. 47

48 Beleidsinstrumentarium groene groei MIT MIT, Societal Challenges: meeste subsidie op thema Climate Maatschappelijke Uitdagingen: aantal projecten met MIT-subsidie, 2014 Maatschappelijke Uitdagingen: omvang MIT-subsidie ( dzd), 2014 Food security, sustainable agriculture and forestry, marine and maritime and inland water research 154 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials Secure, clean and efficient energy 116 Food security, sustainable agriculture and forestry, marine and maritime and inland water research Climate action, environment, resource efficiency and raw materials 102 Secure, clean and efficient energy Health, demographic change and wellbeing 66 Health, demographic change and wellbeing Smart, green and integrated transport 33 Smart, green and integrated transport Europe in a changing world - inclusive, innovative and reflective Societies 14 Secure societies - Protecting freedom and security of Europe and its citizens Secure societies - Protecting freedom and security of Europe and its citizens 13 Europe in a changing world - inclusive, innovative and reflective Societies Meeste projecten op thema Food Security van de Societal Challenges wordt na Climate Action meeste MIT-subsidie besteed aan thema s Food Security en Energy 48

49 Beleidsinstrumentarium groene groei TKI-toeslag TKI-toeslag naar Groene Groei: grootste aandeel voor Voedsel Groene Groei: aantal projecten met ingezette TKI-toeslag, 2014 Groene Groei: omvang ingezette TKI-toeslag ( dzd), 2014 Voedsel 59 Voedsel Water 58 Water Energie 36 Energie Klimaat 28 Afval Afval 18 Klimaat Biobased Economy 11 Biobased Economy Bouw 7 Mobiliteit 459 Mobiliteit 4 Bouw 336 Thema Water is in aantallen projecten nagenoeg net zo groot als thema Voedsel maar is naar omvang van ingezette TKI-toeslag ongeveer half zo groot 49

50 Beleidsinstrumentarium groene groei TKI-toeslag TKI en Societal Challenges: Food Security grootste thema Maatschappelijke Uitdagingen: aantal projecten met ingezette TKI-toeslag, 2014 Maatschappelijke Uitdagingen: ingezette TKI-toeslag ( dzd), 2014 Food security, sustainable agriculture and forestry, marine and maritime and inland water research 121 Food security, sustainable agriculture and forestry, marine and maritime and inland water research Health, demographic change and wellbeing 59 Health, demographic change and wellbeing Climate action, environment, resource efficiency and raw materials 53 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials Secure, clean and efficient energy 35 Secure, clean and efficient energy Smart, green and integrated transport 28 Smart, green and integrated transport Europe in a changing world - inclusive, innovative and reflective Societies 7 Europe in a changing world - inclusive, innovative and reflective Societies 618 Secure societies - Protecting freedom and security of Europe and its citizens 4 Secure societies - Protecting freedom and security of Europe and its citizens 490 Ruim twee keer zoveel projecten met TKI-toeslag op Food Security dan op thema Health en bijna drieënhalf van de ingezette TKI-toeslag 50

51 Beleidsinstrumentarium groene groei Horizon2020 H2020: Nederlandse deelname grootst op thema Health Projecten met Nederlandse inbreng in Societal Challenges, 2014 Aantal Nederlandse deelnames in gefinancierde projecten in Societal Challenges, SC: Health SC: Food SC: Energy SC: SC: Climate SC: Society Transport SC: Security 0 SC: Health SC: Food SC: Energy SC: SC: Climate SC: Society Transport Waarvan deelnames door MKB SC: Security Waarvan deelnames door bedrijven Projecten met Nederlandse deelnemers Projecten met Nederlandse penvoerders Thema Health heeft meeste projecten met minimaal één Nederlandse deelnemer en is ook het thema met hoogste aantal Nederlandse deelnemers 51

52 Beleidsinstrumentarium groene groei Horizon2020 H2020: hoogste slagingspercentage op thema Transport Slagingspercentage Nederland in Horizon 2020, Societal Challenges, % 25% 20% 15% 10% 5% 0% Internationale positie Nederland subsidiebedragen, totaal Societal Challenges, in 2014 Waarvan MKB Waarvan bedrijven Totale slagingspercentage Nederland wat projecten onder Societal Challenges betreft was 15% Nederland staat op de zesde plaats wat subsidiebedragen op de Societal Challenges betreft 52

53 Beleidsinstrumentarium groene groei Green Deals Meeste Green Deals op thema Energie Aantallen Green Deals, Green Deals per thema, Type deelnemende partijen, Energie 110 Bedrijven 655 Biobased economy 66 Grondstoffen 59 Brancheverenigingen 213 Bouw 48 Overheid (m.u.v. Rijk) 179 Mobiliteit 34 Voedsel 32 Maatschappelijke belangenorganisaties Biodiversiteit 30 Kennisinstellingen 65 Klimaat Water 12 Financiële instellingen Green Deals in meeste Green Deals op thema Energie onder partijen zijn 655 bedrijven 53

54 Beleidsinstrumentarium groene groei Green Deals Case Community of Practice Bedrijven en Biodiversiteit Hoe integreren we biodiversiteit in onze bedrijfspraktijk? Green Deal van 15 bedrijven uit verschillende branches foodservice, bouw, jachthavens en banken en EZ Ondernemingen als Heijmans, Heineken, Interface en Eneco zijn ermee verder gegaan 54

55 Handleiding Door te klikken op de vierkante vlakken gaat u naar de drie hoofdpijlers binnen de presentatie: Beleidsthema s en doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium Hiermee navigeert u door de grafieken die een cijfermatig beeld geven van het beleidsterrein Hiermee navigeert u door het beleidsinstrumentarium: = grafiek over instrumentgebruik = evaluatie = case/voorbeeld Als u op dit icoon klikt, keert u terug naar het startscherm van deze presentatie Als u op dit icoon klikt, vindt u broninformatie of achtergrondinformatie bij de desbetreffende slide Als u op dit icoon klikt, keert u terug naar het navigatiescherm van het deelhoofdstuk waarin u zich bevindt

56 Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Prinses Beatrixlaan 2 E: Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van: DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Navigatie groene groei

Navigatie groene groei Navigatie groene groei Beleidspijlers en domeinen Groene groei Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium 1 Versie oktober 2015 Voedsel Beleidsthema s en doelen groene groei Groene groei 1 2 3 4 5 Slimme

Nadere informatie

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Topsectoren In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart

Nadere informatie

Subsidies Biobased Economy

Subsidies Biobased Economy Subsidies Biobased Economy Amsterdam, 23 juni 2014 Astrid Hamer Subsidies Weinig gebruikt door bedrijven (spec. BBE) Wijs ze erop. WBSO regio Overzicht regelingen BBE door RVO.nl RDA SDE+ NL EU MIT: MKB

Nadere informatie

Wegwijzer Horizon 2020

Wegwijzer Horizon 2020 Wegwijzer Horizon 2020 1 Voorwoord Deze wegwijzer leidt u door Horizon 2020, hét programma van de Europese Commissie om onderzoek en innovatie (financieel) te ondersteunen. Het geeft een overzicht van

Nadere informatie

Bedrijvenbeleid algemeen

Bedrijvenbeleid algemeen Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Bedrijvenbeleid algemeen In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie

Nadere informatie

Innovatie in samenwerking. Jasper Wesseling Plaatsvervangend directeur-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Ministerie van Economische Zaken

Innovatie in samenwerking. Jasper Wesseling Plaatsvervangend directeur-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Ministerie van Economische Zaken InnoTeP 2013 Innovatie in samenwerking Jasper Wesseling Plaatsvervangend directeur-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Ministerie van Economische Zaken Stimuleren en maximeren van technologische vernieuwing

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 185 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting)

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Auteurs Astrid Hamer Monique Mooren Wouter Siemers Dick Both Kees Kwant Datum 2 maart 2016 Status definitief Samenvatting en Trends Biobased

Nadere informatie

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016 DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis 19 oktober 2016 Beleidsthema s en doelen innovatie 1 Generiek spoor: ruimte voor ondernemers Doelen: NL

Nadere informatie

De Biobased Economy in de Zuidvleugel

De Biobased Economy in de Zuidvleugel De Biobased Economy in de Zuidvleugel Wat is er nodig om de biobased-economy in de Zuidvleugel een impuls te geven? 17 1 13, Douwe-Frits Broens LEI: Biobased Economics - financiële en milieudoelen halen

Nadere informatie

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie van

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

CIRCULAIRE POLITIEK ERIC SMALING SP TWEEDE KAMER

CIRCULAIRE POLITIEK ERIC SMALING SP TWEEDE KAMER CIRCULAIRE POLITIEK ERIC SMALING SP TWEEDE KAMER MINERALENOVERSCHOT - Mineralen (stikstof en fosfaat) kg / ha www.mlvc.nl 12 juni 2012 13 DEPOSITIE Stikstof depositie van ca 3000 mol/ha/jr Gewenst ca

Nadere informatie

Masterclass Duurzaam Ondernemen

Masterclass Duurzaam Ondernemen Masterclass Duurzaam Ondernemen Gijsbrecht Gunter Projectmanager Mobiel: 06 52 123 146, e-mail: gijsbrechtgunter@impulszeeland.nl Terneuzen, 10 november 2011 Inhoudsopgave 1 Wat is Biobased Economy 2 Agenda

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland

Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland Masterclass Duurzaam ondernemen: Businessplan Biobased Economy Zuidwest-Nederland Paul Bleumink Managing Partner Gent, 30 maart 2011 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr :

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee

Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee Julie Teuwen Ashna Raghoebarsing Content Overview H2020 en Europa H2020 Energy: - welke programma's zijn relevant voor off shore

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen

Maatschappelijke uitdagingen Bijlage 4: Reactie op de motie van Het lid Van Tongeren inzake het duurzaamheidsaandeel van de innovatie-instrumenten Op 16 oktober 2014 is door Het lid Van Tongeren een motie ingediend, en na stemming

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk B r u g t u s s e n m a r k t e n k e n n i s i n d e r e g i o v o o r d e b i o b a s e d e c o n o m y Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk Prof. dr. Gert-Jan Euverink 14 11-2012

Nadere informatie

Subsidies in de regio

Subsidies in de regio Subsidies in de regio Noord Nederland Subsidies in de regio -- Noord-Nederland Om bepaalde regio s binnen Nederland direct of indirect te versterken zijn er verschillende regionale, nationale en Europese

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DAS lectorenoverleg Applied Science 2012 d.d. 22/05/12 1. Introductie: wie zijn we en wat doen we? 2. Plannen Topsector Chemie en Biobased Economy 3. TKI Smart Polymeric

Nadere informatie

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Innovatie-instrumenten voor bedrijven

Nadere informatie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie Een initiatief IUCN-Nederland en VNO-NCW met deelname van: Bedrijfsleven Shell, FrieslandCampina, DSM Recron, IDH Initiatief Duurzame Handel LTO Nederland Natuur- en milieuorganisaties Natuurmonumenten,

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas

C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J. Kamp, handelend in zijn hoedanigheid van bestuursorgaan; 2. De staatssecretaris van

Nadere informatie

Nederland Circulair in 2050

Nederland Circulair in 2050 Nederland Circulair in 2050 Het Rijksbrede programma circulaire economie en de betekenis voor het Nederlandse afvalbeleid NVRD Themadag Afval en Grondstoffen 24 november 2016 Marc Pruijn Directie Duurzaamheid

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen Welkom Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Programma 14.00-14.05 uur Welkomstwoord door dagvoorzitter Isabelle

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren?

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Brigit Gijsbers - Directeur Maritieme Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu De Nederlandse Maritieme Strategie 2015-2025

Nadere informatie

Horizon 2020. Kansen voor BODEM onderzoek & innovatie. Saske Hoving AgentschapNL. 27 november 2013

Horizon 2020. Kansen voor BODEM onderzoek & innovatie. Saske Hoving AgentschapNL. 27 november 2013 Horizon 2020 Kansen voor BODEM onderzoek & innovatie Saske Hoving AgentschapNL 27 november 2013 Innovatie essentieel voor Europa Horizon 2020 is een onderdeel van de implementatie van de Europe 2020 strategie:

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

We W t e-t en e n re g re e g lg e e lg v e in v g in. g

We W t e-t en e n re g re e g lg e e lg v e in v g in. g Wet- en regelg 20 november 2014 Wet- en regelgeving. SBK NMD versie 1.6. 1 PRODUCT ONGETOETST SBK NMD versie 1.6. 6 PRODUCTEN ONGETOETST gem. 0,70 Bron: Vakblad Bouwregels in de prak tijk augustus

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten WORKSHOP CIRCLE SCAN Door Wouter-Jan Schouten WOUTER-JAN SCHOUTEN Doctoraal Bedrijfskunde, Erasmus Universiteit 21 jaar bij the Boston Consulting Group - Partner & Managing Director - Leider van NL Consumer

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Bio Energy to Overijssel

Bio Energy to Overijssel Bio Energy to Overijssel Wat is BE2.O? BE2.O is een gezamenlijk project van de provincie Overijssel, de Universiteit Twente en regionale bedrijven met als doel in Overijssel de toepassing van bio-energie

Nadere informatie

Vergroening van belastingen Concrete handvaten

Vergroening van belastingen Concrete handvaten Vergroening van belastingen Concrete handvaten Frans Rooijers & Martijn Blom 2 1 Vergroening belastingen Van arbeid naar milieubelastende factoren 1. Regulerend >> afname milieueffecten 2. Inkomsten voor

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid Circulaire Economie Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid John Nederstigt Inleider Hoe maken we de MRA Circulair? Jacqueline Cramer Ambassadeur

Nadere informatie

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per Veiligheid en milieu De chemische industrie stelt zichzelf hoge milieu- en veiligheidseisen. De belangrijkste gegevens voor veiligheid en milieu zijn afkomstig uit. Een veilige werkomgeving, binnen en

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Hergebruik grondstoffen uit elektronica Hergebruik grondstoffen uit elektronica Wat doet het programma Ruimte in Regels?

Hergebruik grondstoffen uit elektronica Hergebruik grondstoffen uit elektronica Wat doet het programma Ruimte in Regels? Ruimte voor innovatieve investeringen door Ruimte in Regels Ruimte in Regels voor Groene Groei is een gezamenlijk programma van de ministeries van Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu U wilt als

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11.1 Ambitie In 2030 neemt Nederland, op weg naar een duurzame energiehuishouding in 2050, een top 10-positie in op de Mondiale CleanTech-ranking.

Nadere informatie

TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving

TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving Gezocht: Multifunctionele energie renovatie Multifunctionele energie renovatie kunnen we samen versnellen Programma TKI

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

CIRCULAIR. NOORD-HOLLAND Inzichten in het speelveld van de circulaire economie

CIRCULAIR. NOORD-HOLLAND Inzichten in het speelveld van de circulaire economie CIRCULAIR NOORD-HOLLAND Inzichten in het speelveld van de circulaire economie Introductie De provincie Noord-Holland werkt aan welvaart en welzijn door zich in te zetten voor een duurzame, ondernemende

Nadere informatie

Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019

Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019 Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019 Koepel PPS/(sub)thema: New business met groene & hoogwaardige uit de tuinbouw Trekkers: Eric Poot en Jan Smits 1. Visie en ambitie: Beschrijf het thema en beschrijf de

Nadere informatie

Biobased Agenda Noord-Nederland. Eisse Luitjens. Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014

Biobased Agenda Noord-Nederland. Eisse Luitjens. Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014 Biobased Agenda Noord-Nederland Eisse Luitjens Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014 Biobased Economy Een economie die niet meer afhankelijk is van fossiele grondstoffen, maar haar energie en materialen

Nadere informatie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Missie PBE: promotie van verantwoord toegepaste bio-energie Platform

Nadere informatie

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend MIT2015 beknopte toelichting Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend 1 update dd 6 mei 2015 Afspraken MKB samenwerkingsagenda gezamenlijke instrumentenkoffer

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Private equity/investeringsfonds Ampere Equity Fonds Aandeelhouders zijn APG, PGGM, Delta Lloyd and Rabobank. Focus op productie duurzame

Nadere informatie

Conceptagenda praktijkgericht onderzoek biobased economy

Conceptagenda praktijkgericht onderzoek biobased economy Conceptagenda praktijkgericht onderzoek biobased economy Kansen voor praktijkgericht onderzoek Er is in Nederland een stevige kennisbasis op het domein van biobased economy. Dit komt mede door internationaal

Nadere informatie

Bioethanol in den Niëderlanden

Bioethanol in den Niëderlanden Bioethanol in den Niëderlanden Nationale Ziele und Bioethanol für Mobilität Age van der Mei 13 december 2007 DUINN Age van der Mei. Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Niets uit dit stuk mag worden

Nadere informatie

Algemene presentatie. Informatiebijeenkomst Adviseurs Openbaar Vervoer Rotterdam, 13 maart 2011

Algemene presentatie. Informatiebijeenkomst Adviseurs Openbaar Vervoer Rotterdam, 13 maart 2011 Informatiebijeenkomst Adviseurs Openbaar Vervoer Rotterdam, 13 maart 2011 Algemene presentatie Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij de Stichting Zero Emissie

Nadere informatie

De overheid als launching customer

De overheid als launching customer De overheid als launching customer Julia Williams Project leader elektrisch rijden Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie Waarom elektrisch rijden? Klimaat Het duurzame energiesysteem

Nadere informatie

ONDERTEKENING NEDERLANDS KENNIS & INNOVATIE CONTRACT OP 2 APRIL 2012

ONDERTEKENING NEDERLANDS KENNIS & INNOVATIE CONTRACT OP 2 APRIL 2012 ONDERTEKENING NEDERLANDS KENNIS & INNOVATIE CONTRACT OP 2 APRIL 2012 NEDERLANDS KENNIS- EN INNOVATIE CONTRACT Op 4 februari 2011 heeft het Kabinet de brief Naar de top: de hoofdlijnen van het nieuwe bedrijfslevenbeleid

Nadere informatie

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011 Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen Heleen de Coninck, 13 september 2011 Energieonderzoek Centrum Nederland Grootste energieonderzoekcentrum van Nederland Missing link tussen

Nadere informatie

Bijlage 2: kengetallen. Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5

Bijlage 2: kengetallen. Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5 Bijlage : kengetallen Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5 Overzicht prestatie-indicatoren/kengetallen Begroting 0 en Begroting 017 Begroting 0 Begroting 017 Artikel Omschrijving Artikel Omschrijving

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

AMBITIE NUTRIËNTEN 2018

AMBITIE NUTRIËNTEN 2018 AMBITIE NUTRIËNTEN 2018 ACTIEPLAN Als uitwerking van de Ambitie Nutriënten 2018 zullen de leden van het Nutrient Platform, ondersteund door het secretariaat, de komende twee jaar de volgende activiteiten

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy BioPark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Zeeland Seaports Missie Zeeland Seaports zorgt op een toegewijde en respectvolle manier voor de duurzame

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

32637 Bedrijfslevenbeleid. 33043 Groene economische groei in Nederland (Green Deal) Brief van de minister van Economische Zaken

32637 Bedrijfslevenbeleid. 33043 Groene economische groei in Nederland (Green Deal) Brief van de minister van Economische Zaken 32637 Bedrijfslevenbeleid 33043 Groene economische groei in Nederland (Green Deal) Nr. 84 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB High Tech Systems & Materials Life Sciences & Health Agro-Food Logistiek BEDRIJVEN Water Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB Creatieve Industrie Energie Meer geld en betere dienstverlening

Nadere informatie

FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING

FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING S\E\R Het netwerk Smart Energy Regions richt zich op het stimuleren van innovatie en bedrijvigheid op het gebied van Energie in

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

Smart Delta Resources Platform

Smart Delta Resources Platform Platform Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen 3 September 2015 Ger Spork, Program Manager

Nadere informatie

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT 30 januari 2014 Introductie Nederland ICT Nederland ICT is de branchevereniging van ICT-bedrijven

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030

Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030 Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030 Vier toekomstige routes met elk een andere inzet van biomassa.. privaat mondiaal regionaal publiek Toelichting De inzet van biomassa in 2030 hangt van veel

Nadere informatie