Populariteit, sociale relaties, buitensluiten en

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Populariteit, sociale relaties, buitensluiten en"

Transcriptie

1 sociaal-emotioneel Sociometrisch onderzoek uitvoeren Sociale relaties tussen kleuters Welke kinderen liggen goed in de groep? Wie speelt met wie? Zijn er ook kinderen die buiten de groep vallen of die misschien wat minder opvallen? Kortom: hoe zit het met de relaties tussen jonge kinderen in de kleuterklas? Sociometrisch onderzoek is een manier om antwoord te krijgen op dit soort vragen. Hoe kun je zelf een sociometrisch onderzoek uitvoeren? Femke van der Wilt werkt als juniordocent en tutor aan de Vrije Universiteit Amsterdam Chiel van der Veen is promovendus aan de Vrije Universiteit Amsterdam en redactielid van HJK Claudia van Kruistum werkt als docent en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam Als leerkracht ben je veel bezig met het registreren van het gedrag van kinderen Populariteit, sociale relaties, buitensluiten en groepsprocessen: je kunt er in het onderwijs niet omheen. Als leerkracht ben je een groot deel van de dag bezig met het observeren en het registreren van het gedrag van kinderen en investeer je veel in het pedagogisch klimaat. Het kan echter prettig zijn om de sociale relaties tussen kinderen eens op een andere, meer systematische manier in kaart te brengen. Het sociometrisch onderzoek Sociometrie is een methode die gebruikt wordt om de sociale structuur van een groep in kaart te brengen. Aan de leerlingen wordt een aantal vragen gesteld om te bepalen welke klasgenootjes zij wel en niet leuk vinden. Dit kunnen vragen zijn als: wie wil je graag op je feestje? en met wie werk je niet graag samen? Een socio metrisch onderzoek resulteert in een overzichtelijk beeld van de onderlinge relaties en interacties in de groep. Maar waarom zou je eigenlijk inzicht willen krijgen in de sociale verhoudingen in de groep? Uit onderzoek blijkt dat het voor de ontwikkeling van kinderen belangrijk is dat ze geaccepteerd worden door klasgenootjes. Zo heeft de mate van sociale acceptatie invloed op het psychologisch welzijn van kinderen en hun schoolprestaties (Nærland, 2011). Vanwege het belang van sociale acceptatie hebben we zelf in een recente studie de sociometrische procedure gebruikt om de relatie tussen communicatieve vaardigheden (onder andere beurtwisseling, om informatie vragen en iets herhalen bij onduidelijk heid) en sociale acceptatie bij kleuters te onderzoeken (Van der Wilt, Van der Veen, Van Kruistum & Van Oers, te perse; Van der Wilt, Van der Veen & Van Kruistum, 2016). In dit artikel worden, op basis van onze ervaringen, aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van een sociometrisch onderzoek in de kleuterklas. De benodigdheden voor een sociometrisch onderzoek zijn: kaartjes met plaatjes van etenswaren; kaartjes met foto s van alle kinderen uit de groep; kaartjes met plaatjes van speelgoed; een sociomatrix. Algemene aanwijzingen Het sociometrisch onderzoek wordt bij kleuters mondeling en individueel uitgevoerd in een rustige, kindvriendelijke omgeving. Het best is om als leerkracht (of stagiair) schuin tegenover het kind aan een tafeltje te zitten en ervoor te zorgen dat de drie stapels met kaartjes binnen handbereik liggen. Probeer de procedure die in dit artikel in vier stappen staat beschreven zo nauwkeurig mogelijk te volgen. Dat voelt misschien wat onnatuurlijk, maar het is belangrijk om elk kind op dezelfde manier te bevragen, zodat je weet dat verschillen in antwoorden niet voortkomen uit verschillen in manieren van bevragen. Spreek daarnaast op een neutrale toon om de reacties van de kinderen niet te beïnvloeden en zorg ervoor dat alle vragen steeds in een vaste volgorde worden gesteld. De totale procedure duurt ongeveer 10 minuten per kind. Registratie in een sociomatrix Tijdens de sociometrische activiteit wordt het kind gevraagd om drie kinderen te noemen met wie hij of zij graag speelt (positieve nominaties) en drie kinderen te noemen met wie hij of zij niet graag speelt (negatieve nominaties). Deze sociometrische nominaties worden geregistreerd in een sociomatrix. Een sociomatrix is een tabel waarin alle namen van de kinderen uit jouw klas dubbel zijn opgenomen. De namen van de kinderen die klasgenoten nomineren, zijn aan de linkerkant van het schema onder elkaar gezet en de namen van de kinderen die genomineerd worden, zijn 4 HJK maart 2016

2 Foto s: Femke van den Heuvel Voor de ontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat ze geaccepteerd worden door klasgenootjes aan de bovenkant van het schema naast elkaar weergegeven (zie figuur 1 hiernaast voor een schematische weergave van een sociomatrix). Bij een positieve nominatie vul je een plusje in het bijbehorende vakje in en bij een negatieve nominatie een minnetje. Aangezien kinderen niet zichzelf kunnen nomineren, is het handig om die vakjes in te kleuren. en drie negatieve nominaties wordt gevraagd. De nadruk ligt niet alleen op het positief en negatief nomineren van klasgenootjes, waardoor ze niet Anne >> Stap 1: Introductie Bij een sociometrisch onderzoek wordt gevoelige informatie verzameld, dus het is belangrijk om duidelijk te maken dat het gesprek met jou vertrouwelijk is. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat je niets aan de andere kinderen zult doorvertellen. Daarnaast is het van belang dat een kind zich op zijn of haar gemak voelt. Kinderen lijken het soms namelijk best lastig te vinden om eerlijk te vertellen wie ze niet zo leuk vinden. Probeer een prettige sfeer te creëren tijdens het gesprek. Leg kort uit waar het gesprekje over zal gaan. Vertel bijvoorbeeld dat je benieuwd bent naar wat het kind allemaal leuk en lekker vindt. Stap 2: Oriënterende activiteit Er wordt gestart met een oriënterende activiteit. Het doel van deze activiteit is om kinderen te laten wennen aan de procedure van het sociometrisch onderzoek. Zo leren ze tijdens deze taak dat er steeds om drie positieve nominaties Anne Figuur 1 Sociomatrix: Anne speelt graag met, en, maar niet graag met, en HJK maart

3 Kaarten oriënterende activiteit Introduceer de activiteit: Kijk maar eens naar de kaarten met afbeeldingen van verschillende soorten eten. Kijk eerst maar eens goed wat er precies op elk kaartje staat. Vervolgens stel je onderstaande vragen: 1. Wat eet jij graag? 2. Wat eet jij graag? 3. Wat eet jij graag? 4. Wat eet jij niet graag? 5. Wat eet jij niet graag? 6. Wat eet jij niet graag? alleen daarop gericht zijn. Tijdens de oriëntatietaak worden kaartjes neergelegd waarop verschillende etenswaren zijn afgebeeld (zie het kader Kaarten oriënterende activiteit hierboven). Zorg ervoor dat het kind voldoende keuze heeft. Vraag vervolgens om drie positieve en drie negatieve nominaties en stapel de kaartjes daarna weer op. Stap 3: Sociometrische activiteit Hierna volgt de daadwerkelijke sociometrische activiteit. Leg de kaartjes met de foto s van de kinderen uit de groep een voor een neer en vraag het kind ondertussen de namen van de kinderen te noemen. Op die manier besteedt het kind aandacht aan alle klasgenoten. Vervolgens vraag je het kind weer om drie positieve en drie negatieve nominaties. Haal na elke nominatie de foto van het genomineerde kind weg om te voorkomen dat het kind twee keer dezelfde klasgenoot nomineert. Deze nominaties registreer je in de sociomatrix en daarna leg je de kaartjes weer op een stapeltje. Alleen tijdens de sociometrische activiteit worden de nominaties geregistreerd en onze ervaring is dat kinderen dat niet opvalt. Als je merkt dat de kinderen in jouw groep hier wel door afgeleid worden, kun je ook tijdens de andere activiteiten aantekeningen maken. Zie het kader Kaarten sociometrische activiteit onder aan deze pagina voor voorbeeldkaarten en een instructie hoe je deze tijdens het gesprek kunt gebruiken. Stap 4: Afsluitende activiteit Ten slotte wordt er een afsluitende activiteit gedaan (zie het kader Kaarten afsluitende activiteit hieronder voor voorbeeldkaarten en vragen die je kunt stellen). Het kind wordt op die manier afgeleid van de sociometrische activiteit en dit verkleint de kans dat het kind de sociometrische nominaties met andere kinderen gaat bespreken. Leg de kaartjes met de plaatjes van het speelgoed voor het kind neer. Vraag opnieuw naar drie positieve en drie negatieve nominaties. Als de kaartjes vervolgens weer zijn opgeborgen, kun je Kaarten sociometrische activiteit Pak de kaarten erbij waarop de leerlingen uit jouw klas staan afgebeeld en leid de sociometrische activiteit in: Dit zijn foto s van alle kinderen uit jouw klas. We gaan eerst even de namen noemen. Dit is? Vervolgens stel je onderstaande vragen: 1. Met wie speel jij graag? 2. Met wie speel jij graag? 3. Met wie speel jij graag? 4. Met wie speel jij niet graag? 5. Met wie speel jij niet graag? 6. Met wie speel jij niet graag? Kaarten afsluitende activiteit Leg de kaarten met afbeeldingen van verschillende soorten speelgoed op tafel neer en leg de bedoeling uit: Dit zijn foto s met speelgoed. Kijk goed naar de kaarten. Stel vervolgens onderstaande vragen: 1. Waarmee speel jij graag? 2. Waarmee speel jij graag? 3. Waarmee speel jij graag? 4. Waarmee speel jij niet graag? 5. Waarmee speel jij niet graag? 6. Waarmee speel jij niet graag? 6 HJK maart 2016

4 Anne Anne Met sociometrisch onderzoek breng je sociale relaties in kaart het kind vragen of hij of zij het een leuk spelletje vond. Begeleid het kind tot slot terug naar de groep. Analyse Wat kun je met de gegevens die verzameld zijn tijdens de sociometrische activiteit? Er kunnen verschillende scores berekend worden. Eerst bereken je het aantal positieve nominaties door voor elk kind het aantal verkregen plusjes op te tellen. Daarna doe je hetzelfde voor de negatieve nominaties door voor elk kind de minnetjes op te tellen. Tot slot bereken je de sociale voorkeur door de tweede score (negatieve nominaties) af te trekken van de eerste score (positieve nominaties). Deze score kan gezien worden als de mate waarin een kind door zijn of haar klasgenootjes wordt geaccepteerd. Daarnaast kun je berekenen in hoeverre een kind aanwezig is binnen de groep, wat ook wel de sociale invloed wordt genoemd. Dit doe je door de positieve en negatieve nominaties bij elkaar op te tellen. Zie figuur 2 hiernaast voor een schematische weergave van een ingevulde sociomatrix. In dit figuur zijn de positieve en negatieve nominaties, de sociale voorkeur en de sociale invloed weergegeven. Een sociometrisch onderzoek doe je in de eerste plaats om het belang van het kind te dienen. Het is dus belangrijk om vervolgens aan de slag te gaan met de informatie die het sociometrisch onderzoek heeft opgeleverd. Zorg er echter voor dat je de uitkomsten van een sociometrisch onderzoek altijd voorzichtig interpreteert. Ga bijvoorbeeld eerst verder op onderzoek uit als blijkt dat een kind wordt afgewezen door zijn of haar klasgenootjes. Observaties tijdens spel kunnen hierin bijvoorbeeld verhelderend zijn. Als de uitkomsten van het sociometrisch onderzoek worden bevestigd door verder onderzoek, vraagt dit om verdere initiatieven richting het verbeteren van de sociale positie van de kinderen. De communicatieve vaardigheden van de kinderen vormen hierbij wellicht een aanknopingspunt. Uit onze eigen studie blijkt namelijk dat communicatieve vaardigheden nauw Positief Negatief Acceptatie Invloed Figuur 2 Sociomatrix: weergave van de sociale voorkeur en de sociale invloed samenhangen met sociale acceptatie: kinderen met betere communicatieve vaardigheden worden beter geaccepteerd door hun klasgenootjes. Leerkrachten die de sociale positie van hun kleuters willen verbeteren, raden we daarom aan om de communicatieve vaardigheden van kleuters te ondersteunen. Dit doe je door kleuters bijvoorbeeld te stimuleren om ideeën en gedachten te delen, uit te breiden en te verhelderen met de vraag: Kun je daar nog iets meer over zeggen? Literatuur Nærland, T. (2011). Language competence and social focus among preschool children. Early Child Development and Care, 181 (3), Veen, C. van der, Kruistum, C. van, & Oers, B. van. (2016). Meer halen uit gesprekken met kleuters. Beter Begeleiden Magazine, 6 (1), Wilt, F. van der, Veen, C. van der, Kruistum, C. van, & Oers, B. van (te perse). Gender differences in the relationship between oral communicative competence and peer rejection: An explorative study in early childhood education. European Early Childhood Education Research Journal. Wilt, F. van der, Veen, C. van der, & Kruistum, C. van. (2016). Meer vriendjes door beter communiceren? Didactief, 46 (3), HJK maart

5 Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rondom het jonge kind? Neem nu een abonnement op HJK Wil je niets missen, neem dan een abonnement op HJK én JSW en betaal slechts 117,50 per jaar Ontvang 10 x HJK HJK lezen op tablet en pc via Schooltas Krijg toegang tot het digitaal archief Studenten ontvangen 40% korting Samen voor 75,- per jaar Meer weten? Ga naar of bel

Hoe lees je een prentenboek voor?

Hoe lees je een prentenboek voor? taal Drie voorleesmanieren onder de loep Hoe lees je een prentenboek voor? Op een ochtend werd Konijn wakker. Hij stapte uit zijn hol het stralende zonlicht in. Het was een prachtige dag. Maar er was iets

Nadere informatie

Mindmappen met kleuters, kan dat? Volgens de

Mindmappen met kleuters, kan dat? Volgens de taal Effect op begrijpend luisteren en woordenschat Mindmappen met kleuters Steeds meer leerkrachten gebruiken mindmaps in de klas om kinderen te ondersteunen binnen taalactiviteiten. Maar wat levert het

Nadere informatie

praktijk Codeer en leer

praktijk Codeer en leer praktijk Codeer en leer Tegenwoordig wordt steeds meer gedigitaliseerd. Het is voor de kinderen meestal niet duidelijk dat achter al deze apparaten, apps en tools codetaal zit. Door leerlingen kennis te

Nadere informatie

DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE

DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE Netwerkthermometer DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE Wat is De Netwerkthermometer De Netwerkthermometer is een test. Een test om een gedegen beeld te krijgen van hoe je zelf aan kijkt tegen je

Nadere informatie

Betrek ouders bij het keuzeproces Kleuterverlenging

Betrek ouders bij het keuzeproces Kleuterverlenging ouders Betrek ouders bij het keuzeproces Kleuterverlenging Tijdens het congres Het jonge kind op het juiste spoor op 6 april jl. werd een debat gevoerd over kleuterverlenging en versnellen. Veel leerkrachten

Nadere informatie

praktijk Gesprekken met ouders

praktijk Gesprekken met ouders praktijk Gesprekken met ouders Ouders zijn belangrijke partners van de school. Scholen zijn zich ervan bewust dat samenwerken met ouders bijdraagt aan het schoolsucces en het welbevinden van hun leerlingen.

Nadere informatie

HET GESPREK: KOP ROMP STAART

HET GESPREK: KOP ROMP STAART HET GESPREK: KOP ROMP STAART Elk effectief gesprek heeft een zogenaamde kop romp staart structuur: een begin, een kern en een einde. Voorafgaand aan deze drie fasen is het cruciaal om elk gesprek zorgvuldig

Nadere informatie

Weekschema maken. Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken.

Weekschema maken. Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken. Weekschema maken Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken. Leer en oefen: Neem samen me de docent/assistent het fotoboek de

Nadere informatie

Coole Captain. doelbewust vastberaden. prestatiegericht

Coole Captain. doelbewust vastberaden. prestatiegericht Coole Captain Jij kent het klappen van de groepsdynamiek-zweep. Moeiteloos loods jij je leerlingen door de verschillende fasen. Je kent daarbij ook je eigen rol. Je hebt oog voor de individuele leerlingen

Nadere informatie

De macho en het muurbloempje

De macho en het muurbloempje Onderwijsbehoefte Zorgverbreding Team De macho en het muurbloempje Tamara Wally Over de auteur Tamara Wally, MSc. is onderwijs- en ontwikkelingspsycholoog. Zij is werkzaam bij de CED- Groep. Zij geeft

Nadere informatie

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes 1. Maak ruimte op een tafel 2. Knip de kaartjes uit en leg ze op een stapeltje 3. Leg aan de linkerzijde van je werkveld de 4 categoriekaartjes Op dit moment het meest belangrijk, Op dit moment ook belangrijk,

Nadere informatie

lesmateriaal bij Ik regel mijn geldzaken

lesmateriaal bij Ik regel mijn geldzaken Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Lezen voor iedereen www.eenvoudigcommuniceren.nl www.lezenvooriedereen.be Mijn leven ik regel mijn geldzaken lesmateriaal bij Ik regel mijn geldzaken Serie Mijn leven

Nadere informatie

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht Op dit moment het meest belangrijk Op dit moment ook belangrijk Op dit moment enigszins belangrijk Op dit moment niet belangrijk Afwisseling en variatie Ambitie Avontuur Competitie Creativiteit Dienstbaarheid

Nadere informatie

Observatielijst Groepsfunctioneren

Observatielijst Groepsfunctioneren Observatielijst Groepsfunctioneren Toelichting De Observatielijst Groepsfunctioneren is verdeeld in twee leeftijdscategorieën: kinderen tot 1,5 jaar en kinderen ouder dan 1,5 jaar. Met de lijst wordt de

Nadere informatie

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers

SPELREGELS SPELMATERIAAL BIG BROTHER VOORBEREIDING roddeltabel confrontatiekaarten camerakaarten de 20 stemkaartjes SPELVERLOOP 4 spelers SPELREGELS Voor je ligt misschien wel het meest confronterende spel dat je ooit gespeeld hebt. Maar let wel: het is en blijft een spelletje. Dus neem de confrontaties met een flinke korrel zout! SPELMATERIAAL

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Professionals kunnen er hun voordeel mee

Professionals kunnen er hun voordeel mee Soepele start op de basisschool Doorgaande lijn voorschool-school Sommige kinderen popelen om naar de grote school te gaan, voor anderen is het een angstig moment. Het helpt enorm als kinderen al weten

Nadere informatie

3. Handleiding bij de peuter-estafette

3. Handleiding bij de peuter-estafette 3. Handleiding bij de peuter-estafette Voor leidinggevenden en pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal en kinderdagverblijf Een goede overdracht waarborgt de doorgaande ontwikkeling van de peuter. Bij

Nadere informatie

Resultaten. 6. Tijdens het interviewen bleek:

Resultaten. 6. Tijdens het interviewen bleek: HALL, L.J. en McGREGOR, J.A.(2000), A Follow-Up Study of the Peer Relationships of Children with Disabilities in an Inclusive School, The Journal of Special Education, vol.34, 3, 114-126. De voorstanders

Nadere informatie

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard.

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Doel: Eén van jullie groep gaat opschrijven wat jullie al weten over De Tweede Wereldoorlog (bekend). Daarna schrijven jullie op wat jullie graag willen weten over

Nadere informatie

BIJLAGE 3 SOCIOGRAM 3. BEPERKINGEN VAN EEN SOCIOGRAM 4. ETHISCHE ASPECTEN. en veiligheid heersen.

BIJLAGE 3 SOCIOGRAM 3. BEPERKINGEN VAN EEN SOCIOGRAM 4. ETHISCHE ASPECTEN. en veiligheid heersen. 30 BIJLAGE 3 SOCIOGRAM 1. WAT IS EEN SOCIOGRAM? Een sociogram is een overzicht van de sociale verhoudingen binnen een groep. Uit een sociogram kan worden afgeleid wie binnen de groep een vooraanstaande

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Studie en loopbaan Keuze- en Loopbaanvaardigheden 3-4 vmbo Bespreek met vakdocenten mogelijkheden om leerlingen in de vaklessen feedback over zichzelf te laten vergaren. Deel Vaardigheid:

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Deel C. Breuken. vermenigvuldigen en delen

Deel C. Breuken. vermenigvuldigen en delen Deel C Breuken vermenigvuldigen en delen - 0 Sprongen op de getallenlijn. De sprongen op de getallenlijn zijn even groot. Schrijf passende breuken of helen bij de deelstreepjes. 0 Welk eindpunt wordt bereikt

Nadere informatie

Waarom hebben rijkere mensen minder kinderen?

Waarom hebben rijkere mensen minder kinderen? Waarom hebben rijkere mensen minder kinderen? Voordat je aan de opdrachten begint is het de bedoeling dat je eerst het filmpje bekijkt over Acatsya uit Kirgizië (bron 1). Kirgizië is een land in Centraal-Azië.

Nadere informatie

Kindervergadering Zo gaat het bij ons!

Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Introductie voor de groepsleiding Is kinderinspraak belangrijk? Denken vanuit de groep is logisch en praktisch, maar toch

Nadere informatie

Lesbrief: Visagie iets voor jou? Thema: Wat is er?

Lesbrief: Visagie iets voor jou? Thema: Wat is er? Lesbrief: Visagie iets voor jou? Thema: Wat is er? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Sinds eeuwen maken mensen zich op. Ze brengen make-up aan op hun gezicht.

Nadere informatie

Potloden, doppen en papier

Potloden, doppen en papier Potloden, doppen en papier Handige strategieën Vermenigvuldigen Inhoudsopgave - Inleiding op Potloden, doppen en papier p. 3 - Potloden in dozen p. 4 - Flessendoppen sparen p. 6 - Papier in pakken p. 8

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

team De gelukkige groep

team De gelukkige groep pedagogisch klimaat... sociaal-emotionele ontwikkeling team Aandacht voor sociaal-emotioneel functioneren De gelukkige groep Op school en in uw groep speelt veel meer dan alleen het schoolse leren. Het

Nadere informatie

Leren als een expert!

Leren als een expert! Leren als een expert! Welk vak vind jij lastig? Wiskunde, of juist Frans? Ken je iemand die heel goed is in dat vak? En heb je wel eens aan diegene gevraagd hoe hij/zij voor dat vak leert? Als je dat weet,

Nadere informatie

De Vragenlijst welbevinden voor kinderen 8+ bestaat uit de volgende onderdelen: vragenlijst overzicht van de categorieën per vraag notatieformulier.

De Vragenlijst welbevinden voor kinderen 8+ bestaat uit de volgende onderdelen: vragenlijst overzicht van de categorieën per vraag notatieformulier. Vragenlijst voor kinderen 8+ De vragenlijst voor kinderen van 8 jaar en ouder kan worden gebruikt voor en door alle kinderen in deze leeftijdsgroep. In zes vragen wordt de kinderen naar hun mening over

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Genoeg ruimte? In de methodes

Genoeg ruimte? In de methodes Genoeg ruimte? Het berekenen van de oppervlakte van rechthoekige figuren komt in alle methoden voor. Vaak staat in de tekening aangegeven wat de te gebruiken eenheid is, bijvoorbeeld een vierkante meter.

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Plezier op school! 2 vmbo. Tumult. in de tweede. Sociaal-emotionele vaardigheden. Dit werkboek is van

Plezier op school! 2 vmbo. Tumult. in de tweede. Sociaal-emotionele vaardigheden. Dit werkboek is van Sociaal-emotionele vaardigheden Plezier op school! Tumult in de tweede 2 vmbo Dit werkboek is van INHOUDSOPGAVE Tumult in de tweede Sociaal-emotionele vaardigheden Kennismaken Les 1 Hoe leer je elkaar

Nadere informatie

Bijlage 1. Beste ouders/verzorgers van de leerlingen van groep 3/4,

Bijlage 1. Beste ouders/verzorgers van de leerlingen van groep 3/4, Bijlage 1 Brief aan de ouders Beste ouders/verzorgers van de leerlingen van groep 3/4, De komende periode gaan wij aan de slag met het thema feesten. We bespreken allerlei feestelijke momenten in het jaar

Nadere informatie

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid Kees van den Bos De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid In deze bijdrage wordt sociaal-psychologisch onderzoek naar sociale rechtvaardigheid besproken. Sociaal-psychologen

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 4

Opdrachten bij hoofdstuk 4 Opdrachten bij hoofdstuk 4 4.1 Opbouw van je portfolio a b c d e Bekijk of je ontwikkelingsportfolio een persoonlijk ontwikkelplan heeft. Heb je een aanleiding voor je ontwikkeldoelen genoemd? Heb je vakliteratuur

Nadere informatie

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER LESBESCHRIJVINGSFORMULIER Beroepstaak 1 Omgaan met kinderen in een leersituatie Stageschool Plaats Stagementor Stagegroep Aantal kinderen Gegevens Stageschool Datum Naam student Groep Vakgebied Gegevens

Nadere informatie

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten)

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Inleiding Introductie Ik geef mijn grenzen aan Beginopstelling: Kring Deze dramales "Ik geef mijn grenzen aan" voor groep 7/8 maakt onderdeel uit

Nadere informatie

Een positieve klas. Alles wat aandacht krijgt, groeit. Gewenst gedrag krijg je door op gewenst gedrag te focussen.

Een positieve klas. Alles wat aandacht krijgt, groeit. Gewenst gedrag krijg je door op gewenst gedrag te focussen. Een positieve klas Alles wat aandacht krijgt, groeit. Gewenst gedrag krijg je door op gewenst gedrag te focussen. Wat zou je krijgen als je focust op ongewenst gedrag? Ellen Reehorst 2013 Frantzen, Reehorst

Nadere informatie

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden.

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. Het Kindgesprek. Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. 1 Inleiding. Door gesprekken met kinderen te voeren willen we de betrokkenheid

Nadere informatie

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Niks is fijner dan je prettig en ontspannen voelen. Dit

Nadere informatie

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal.

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal. & OHHUOLQJHQKDQGOHLGLQJ LQOHLGLQJ Het sectorwerkstuk staat voor de deur. Misschien heb je er al slapeloze nachten van, misschien lijkt het je de leukste opdracht van je hele opleiding. Eindelijk iets leren

Nadere informatie

Stap 7: We kunnen gaan beginnen!

Stap 7: We kunnen gaan beginnen! Stap 7: We kunnen gaan beginnen! Hoe werkt de groepsapp? De inloggegevens per groep Iedere groep heeft een eigen tablet met daarop de Joyn DayCare groepsapp. Iedere groep heeft zijn eigen persoonlijke

Nadere informatie

Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding. augsustus 2017

Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding. augsustus 2017 Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding 1 Beste docent, Wat leuk dat u met uw groep binnenkort naar Museum Catharijneconvent komt om deel te nemen aan het programma Nog 1 nachtje slapen. Dit programma

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

Workshop Rapport maken

Workshop Rapport maken Workshop Rapport maken Deze workshop voer je in drietallen uit. Tip: Lees voordat je aan deze workshop begint paragraaf 11.3 van Gesprekscommunicatie nog eens door! Materialen 1 Wie leest dit voor? 2 Rolbeschrijving

Nadere informatie

Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld

Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld Kom op, trek je jas aan. 't Is tijd dat er een stap wordt gezet. In regen en zonnestralen.

Nadere informatie

Inclusief onderwijs aan kinderen met Downsyndroom. Gert de Graaf, Stichting Downsyndroom, Nederland

Inclusief onderwijs aan kinderen met Downsyndroom. Gert de Graaf, Stichting Downsyndroom, Nederland Inclusief onderwijs aan kinderen met Downsyndroom Gert de Graaf, Stichting Downsyndroom, Nederland www.downsyndroom.nl/reviewinclusive Aantal kinderen met Downsyndroom (4-13 jaar) dat in Nederland naar

Nadere informatie

Babels A precommunicatieve werkvormen diverse taalhandelingen A1. Alfa Elleke Radstake

Babels A precommunicatieve werkvormen diverse taalhandelingen A1. Alfa Elleke Radstake Niveau: A1 Alfa+ Onderwerp: Precommunicatieve werkvormen Doel: Cursisten breiden hun woordenschat uit vanuit taalhandelingen. Cursisten leren die taalhandelingen met de juiste routines te hanteren. Vocabulaire:

Nadere informatie

Rondleiding collega. Bij deze opdracht toon jij vaardigheden en werkhouding aan door een rondleiding op je stagebedrijf te

Rondleiding collega. Bij deze opdracht toon jij vaardigheden en werkhouding aan door een rondleiding op je stagebedrijf te Rondleiding collega Bij deze opdracht toon jij vaardigheden en werkhouding aan door een rondleiding op je stagebedrijf te verzorgen aan een collega van het stagebedrijf. Jouw stagebegeleider en/of docent

Nadere informatie

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Zwijsen Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Inhoud Inleiding 3 Materialen 3 Voor het eerst naar school 4 Doelstelling 4 Opbouw prentenboek en plakboek 4 Werkwijze 5 Ouders 5 2 Inleiding Voor

Nadere informatie

Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie.

Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie. Titel Vruchtentaart Groep / niveau Groep 5/6 Leerstofaspecten Benodigdheden Organisatie Bedoeling Voorwaardelijke vaardigheden Lesactiviteit Gebruiken en begrijpen van de formele breuknotatie. Leerkracht:

Nadere informatie

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 3.0 oktober 2014 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 3.0 Stellingen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

LES: Wie van de drie? 2

LES: Wie van de drie? 2 LES: Wie van de drie? 2 DOEL getallen herkennen uit de tafels van 2 t/m 9; oefenen van de tafels; bewust worden van de patronen in bepaalde tafels (bijv. tafels van even getallen hebben allemaal even uitkomsten,

Nadere informatie

Inhoud van deze lesbrief

Inhoud van deze lesbrief Lesbrief bij Krokodillen in het gras van Ingrid Bilardie de Boer Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema

Nadere informatie

Lesbrief: Dagje uit Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Dagje uit Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Dagje uit Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Je bent vast wel eens een dagje uit geweest. Met school of met je

Nadere informatie

Handleiding groepsoverzicht en Ontwikkelingsperspectieven Taal Startblokken

Handleiding groepsoverzicht en Ontwikkelingsperspectieven Taal Startblokken Handleiding groepsoverzicht en Ontwikkelingsperspectieven Taal Startblokken Het doel van dit document is om een goed beeld te krijgen van de geïndiceerde kinderen. Op de locaties kennen de medewerkers

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar DOELSTELLINGEN De deelnemers worden zich bewust van hun eigen omgang met rouw en verlies en de rol die hun geloof of levensoriëntatie hierbij heeft. De deelnemers weten dat ieder op een eigen manier rouwt

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief Thema s in het boek Lesopzet Doel van de les Uitwerking Bijlage: opdrachtenblad Thema s in het boek

Nadere informatie

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme!

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Wennen en je begrepen voelen op je nieuwe school. De overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs is voor iedereen even wennen. Zeker als je

Nadere informatie

Thema: Ramadan. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen

Thema: Ramadan. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A2 Thema: Ramadan Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. materiaal Benodigd materiaal

Nadere informatie

LES: Groepjes maken 2

LES: Groepjes maken 2 LES: Groepjes maken 2 DOEL strategieën ontwikkelen voor het bepalen van het aantal objecten in een rechthoekig groepje (bijv. herhaald optellen per rij, verdubbelen, een keersom maken); verband leggen

Nadere informatie

Thema: Wat gebeurt er in 2014? Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Wat gebeurt er in 2014? Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Wat gebeurt er in 2014? Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Mentoren van Duhamel College Den Bosch (vmbo) hebben het programma Een Positieve Klas in het schooljaar 2011-2012 uitgevoerd met eerste en tweede

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Tijdens de try-out gingen de groepjes verschillend aan het werk. Soms werd het werk verdeeld: één leerling had alle

Tijdens de try-out gingen de groepjes verschillend aan het werk. Soms werd het werk verdeeld: één leerling had alle In de try-out had de leerkracht alle enveloppen op het bord geplakt. Hij nam een blaadje en vroeg aan een leerling om na te gaan in welke van de enveloppen dit papier zou passen (zonder het papier te vouwen).

Nadere informatie

Magnetische en beschrijfbare dobbelsteen: de taalontwikkeling (1)

Magnetische en beschrijfbare dobbelsteen: de taalontwikkeling (1) Magnetische en beschrijfbare dobbelsteen: de taalontwikkeling (1) Vorige week ontving ik de beschrijfbare dobbelsteen van Credu.nl: een webwinkel vol met prachtige educatieve materialen, maar ook voor

Nadere informatie

maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken.

maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken. 14. Vogelnestjes Tijdens deze activiteit: maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken. Rekenen Getallen Groep 1 Groep 2 Omgaan met de telrij Telt akoestisch heen en terug t/m

Nadere informatie

Werken met de Na-Kaarten

Werken met de Na-Kaarten Werken met de Na-Kaarten Waarom Na-Kaarten? Estafette besteedt niet alleen aandacht aan het aanleren en onderhouden van leestechniek, ook het praten over leeservaringen neemt binnen de methode een belangrijke

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Stageverslag klas 9 Parcival College 2013 Inhoudsopgave Stages Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Tijdens je stage Doel van de stage Stageprogramma Voorbereiding en afsluiting Waar moet je op letten

Nadere informatie

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal Dag van de Rechten van het Kind Kinderrechten Doelstellingen De kinderen leiden uit concrete ervaringen af wat een kinderrecht is. De kinderen zien in hoe belangrijk het is dat kinderrechten gerespecteerd

Nadere informatie

Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk

Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding In de lesbrieven van het thema Aan het werk hebben jullie

Nadere informatie

Studievaardigheden. Leren wordt een makkie! 1 vmbo. Tumult. in de brugklas. Dit werkboek is van

Studievaardigheden. Leren wordt een makkie! 1 vmbo. Tumult. in de brugklas. Dit werkboek is van Studievaardigheden Leren wordt een makkie! Tumult in de brugklas 1 vmbo Dit werkboek is van 1 PLANNEN WAT NEEM JE MEE NAAR SCHOOL? Wat neem je school? Wat heb je eraan? In deze les leer je wat je moet

Nadere informatie

DIT AANBOD IS EEN CO-PRODUCTIE VAN MINI - PROGRAMMA GRIP OP VERZUIM EN REGIE BIJ ZELFSTURING MARIEKE WILKE VAN 0/24 RESEARCH & ORGANIZATION

DIT AANBOD IS EEN CO-PRODUCTIE VAN MINI - PROGRAMMA GRIP OP VERZUIM EN REGIE BIJ ZELFSTURING MARIEKE WILKE VAN 0/24 RESEARCH & ORGANIZATION DIT AANBOD IS EEN CO-PRODUCTIE VAN MINI - PROGRAMMA GRIP OP VERZUIM EN REGIE BIJ ZELFSTURING MARIEKE WILKE VAN 0/24 RESEARCH & ORGANIZATION DEVELOPMENT (0-24 ROD.NL) EN MARIEKE SCHURINK VAN VERNET VERZUIMNETWERK

Nadere informatie

Welke voorkeur heb jij?

Welke voorkeur heb jij? Pedagogische vaardigheden: Welke voorkeur heb jij? Als pedagogisch medewerker maak je in de omgang met de kinderen in jouw groep gebruik van verschillende pedagogische vaardigheden. Wat zijn jouw voorkeursvaardigheden

Nadere informatie

Communiceren kun je leren?!

Communiceren kun je leren?! Communiceren kun je leren?! Communicatie; wat is goed communiceren? En hoe leer je goed communiceren? Wat is communicatie nu eigenlijk? Communiceren is niet voor iedereen zo vanzelfsprekend. Communicatie:

Nadere informatie

Lesbrief: Safe! Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk

Lesbrief: Safe! Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Lesbrief: Safe! Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Ongelukken, kleine hoekjes, ogenblikken... Een ongeluk zit in een

Nadere informatie

Spelregels voor de kaarten Beroepskwaliteiten en Leerpunten. Het Beroepskwaliteitenspel

Spelregels voor de kaarten Beroepskwaliteiten en Leerpunten. Het Beroepskwaliteitenspel Het Beroepskwaliteitenspel Het Beroepskwaliteitenspel is een leermiddel voor de loopbaanoriëntatie van mensen in de leeftijd van twaalf jaar en ouder. Het spel heeft als doel de speler bewust te maken

Nadere informatie

Module 9 Kennis delen en coachen

Module 9 Kennis delen en coachen OPDRACHTEN Verzorgende IG Maatschappelijke Zorg Module 9 Kennis delen en coachen Inhoudsopgave Leeropdrachten 3 Leren 5 A Hoe leer ik? 5 B Bevorderende en belemmerende factoren 7 C Plan van aanpak bij

Nadere informatie

LES: Wie van de drie?

LES: Wie van de drie? LES: Wie van de drie? DOEL getallen herkennen uit de tafels van 2 en 5; bewust worden dat de getallen uit de tafel van 2 allemaal even zijn; bewust worden dat de getallen uit de tafel van 5 allemaal eindigen

Nadere informatie

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van ik kan me niet concentreren ik heb geen zin ik ben de helft weer vergeten ik snap er niets van Maar al te vaak hoor je dergelijke verzuchtingen van mensen die boven hun studieboeken gebogen zitten. Al

Nadere informatie

De Keukentafel Uitdaging

De Keukentafel Uitdaging De Keukentafel Uitdaging MAG HET WAT RUSTIGER AAN DE KEUKENTAFEL Gemaakt in het kader van het Swing project Een cliëntproces; tools voor samenwerking Door Nic Drion Aan de keukentafel Aan de keukentafel

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent? Workshop Handleiding wat is jouw talent? Workshop: Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen Kees stelt zichzelf en zijn damtegenstander

Nadere informatie

ipad Module 2 Standaard apps op de ipad

ipad Module 2 Standaard apps op de ipad Er staan al apps op de ipad als je hem voor het eerst aanzet. Als je de ipad voor het eerst opstart, staan er al apps op. Ook kun je de ipad beveiligen met een toegangscode. Als hij dan gestolen wordt,

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 8 GESPREKSMODELLEN

OPDRACHTEN BIJ THEMA 8 GESPREKSMODELLEN OPDRACHTEN BIJ THEMA 8 GESPREKSMODELLEN Gespreksvoering is een kwestie van je gezond verstand gebruiken. INLEIDING Een professioneel gesprek is geen alledaags gesprek. Bij een professioneel gesprek heb

Nadere informatie

Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding. September 2017

Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding. September 2017 Nog 1 nachtje slapen Docentenhandleiding 1 Beste docent, Wat leuk dat u met uw groep binnenkort naar Museum Catharijneconvent komt om deel te nemen aan het programma Nog 1 nachtje slapen. Dit programma

Nadere informatie

DUUR WAT HOE MATERIAAL

DUUR WAT HOE MATERIAAL DUUR WAT HOE MATERIAAL 0.00 5 min Intro begeleiders Introductie thema agressiehantering Doelen simulatiespel Toelichting rollen Introduceer jezelf en het spel Introductie begeleiders Nodig deelnemers uit

Nadere informatie

Speel met spel ROOD!

Speel met spel ROOD! Speel met spel ROOD! Nabouwen Pak een kaart met een rode rand en bouw het voorbeeld op de kaart na. Patronen klikken Bedenk een patroon en maak dit met de klikkubussen. twee rode twee blauwe of: één rode

Nadere informatie

Extra oefenen: woordrijtjes met ie

Extra oefenen: woordrijtjes met ie Extra oefenen: woordrijtjes met ie Dit leesblad kun je gebruiken op verschillende manieren: wanneer een leerling uitvalt op het lezen van woorden met ie het opnieuw aanbieden van ie bij verlengde instructie

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen Uitdager van de maand Achtervolgingen Rekenen Wiskunde, Groep 7-8 Algemeen Titel Achtervolgingen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Begrijpen en onthouden (achtervolgingskromme).

Nadere informatie

Thema: Drones: vliegtuigjes zonder piloot. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen

Thema: Drones: vliegtuigjes zonder piloot. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen Thema: Drones: vliegtuigjes zonder piloot Handleiding en opgaven niveau A1 Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen.

Nadere informatie